16 năm trước, cha Giuse Phan Duy Vũ đã bắt đầu dấn thân trong ơn gọi truyền giáo của dòng Chúa Thánh Thần, dù cha sinh ra trong gia đình không theo đạo Công giáo. Sau 13 năm tu học và phục vụ, ngày 23.3.2021, cha Giuse trở thành linh mục. Hành trình thăng hoa niềm tin của cha thật sự là một câu chuyện khơi gợi đức tin nhiều sắc màu.

Đến nhà thờ giáo họ Thánh Giuse Hoàng Lương Cảnh (thuộc xứ Tân Triều, giáo phận Xuân Lộc), trong khuôn viên rộng mát nhiều bóng cây, chúng tôi bắt gặp hình ảnh lớp học vẽ vui tươi do cha Giuse Phan Duy Vũ trực tiếp đứng lớp. Tất cả có hơn mười em độ tuổi thiếu nhi, thiếu niên đang mải mê với những sắc màu họa cảnh ngôi nhà nguyện – đề tài của buổi học hôm ấy. Khi mỗi em thỏa sức sáng tạo thì cha Giuse cũng bận rộn tới lui xem xét, chỉ dẫn thêm về bố cục, phối màu… Lớp học vẽ này đã mở được hai mùa hè, kể từ khi cha bắt đầu về đây, năm 2021. Sở dĩ có lớp vẽ vì cha nhận thấy đây là cách giúp các em yêu môn vẽ có “sân chơi” để mùa hè thêm niềm vui và bởi đây cũng là chuyên môn cha đã tốt nghiệp cử nhân trước khi đi tu. Câu chuyện giữa cha với khách phương xa diễn ra xen kẽ trong giờ học vẽ. Đám trẻ tỏ ra thích thú và chăm chú khi pha màu cũng như lúc hoàn thiện từng nét vẽ…

Kể về con đường tìm hiểu ơn gọi rồi trở thành linh mục của cha, cha Giuse luôn mở đầu các chi tiết bằng nụ cười hiền. Cha nói mình cảm mến đạo Công giáo từ những năm còn là sinh viên Đại học Nghệ thuật Huế. “Quê nhà ở Quảng Nam, thời đó xa nhà vừa nhớ vừa buồn, viết thư về đợi hồi âm nhanh nhất cũng chục ngày. Thiếu thốn tình thương và sự quan tâm giữa đất lạ,  mình rất buồn. Trong khi đó, các bạn sinh viên Công giáo có rất nhiều sinh hoạt sôi nổi. Thế rồi mình bắt đầu tham gia và niềm tin dần được thăng hoa, rồi thì âm thầm, không nói sớm cho gia đình, mình xin theo đạo. Năm 1993, Đức Tổng Giám mục Stêphanô Nguyễn Như Thể đã ban các Bí tích khai tâm Kitô giáo cho mình…”, cha Giuse nhớ lại.

Sau khi tốt nghiệp, về quê làm việc, chàng thanh niên Phan Duy Vũ khi đó không hề vơi đi niềm cảm mến đạo mà trái lại đã rất hăng say tham gia các sinh hoạt ở xứ đạo gần nhà. Với khả năng chuyên môn mỹ thuật, anh đã nhận các các công việc trang trí cho các hoạt động mà giáo xứ cần, và còn tham gia ca đoàn, có khi giữ vai trò ca trưởng, phục vụ hết mình ở xứ đạo… Lúc biết con mình theo đạo Chúa, khác truyền thống gia đình, ông bà cố rất không vui và phản đối, nhưng rồi trước sự kiên định của con, nên ông bà tôn trọng… Sau mười năm đi làm và chẳng bao giờ hình dung đến chuyện đi tu, từ một cơ duyên gặp lại người quen là một nữ tu, cha bắt đầu nhen nhóm những suy tư về con đường hiến thân. Phía gia đình lại phản đối nhiều hơn vì cha là con trai trưởng. Ông bà cố khi đó đã cứng rắn nhắc đến chuyện từ mặt con nếu chọn đời tu. Giữa lúc ấy, để thuyết phục gia đình, cha Giuse chỉ biết tỉ tê, bày tỏ hết ý muốn, hết lòng mình với song thân. Thời điểm này cha cũng nhờ thêm các cha, các dì quen khéo léo chia sẻ thêm. Cái gật đầu của hai đấng sinh thành đã mở ra một hành trình mới cho cuộc đời cha Giuse. Song thân ngài không có những lời hoa mỹ, ngọt ngào, mà đơn giản chỉ có ánh nhìn chứa đựng yêu thương, tin tưởng với người con trai cương nghị.

Tuy vậy, không phải đến đây thì con đường tu học sẽ êm mượt cứ thế bước đi. Nhớ lại thuở ban đầu đi tu và lý do đến với ơn gọi dòng Chúa Thánh Thần, cha cho biết khó khăn đã ngay lập tức nảy sinh, vì khi vào dòng cha đã 35 tuổi. Học ngôn ngữ mới lúc này là một thử thách. Theo chương trình đào tạo của dòng, cha Giuse phải xuất ngoại hoàn thành các khóa tiếng Anh ở các cơ sở của dòng. Từng bước đi theo đúng ơn gọi là làm sao để biến đổi, trở nên can đảm, dám mạo hiểm vượt ra khỏi “vùng an toàn” – tức những nơi thân thuộc, rời xa gia đình, quê hương để lên đường đi truyền giáo, người con đất miền Trung đã theo chương trình đào tạo của dòng Chúa Thánh Thần đi nhiều nơi để phục vụ. Nhận mình là con người có “máu” nghệ thuật, cha thích sự mở ra, linh động trong tất cả hoàn cảnh, điều kiện theo ơn Chúa Thánh Thần tác động. Cứ thế, kiên nhẫn, giản dị mà sinh động như đường hướng của nhà dòng, cha có 13 năm thử thách trước khi được phong linh mục.

Cha kể có lần ông cố nói với cha : “Nếu mi mà làm cha thì ta vào đạo”. Một lời thách hàm chứa động lực đã dành cho cha! Do đó, ơn gọi của cha Giuse còn đặc biệt hơn khi chính cha đã rửa tội cho song thân mình sau một năm lãnh chức linh mục. Ngày về xứ đạo quê hương dâng lễ mở tay cũng như lúc cử hành Bí tích Thánh Tẩy cho cha mẹ đã trở thành dấu ấn vui của giáo họ Tất Viên thuộc giáo xứ Hà Lam, giáo phận Đà Nẵng. Có một chi tiết đặc biệt nữa là cha Giuse chính là linh mục đầu tiên xuất thân từ giáo họ Tất Viên sau 63 năm thành lập. “Chúa nhiệm mầu và Ngài luôn có dự tính diệu kỳ, chẳng ai biết được…”, cha nghiệm ra.

Như đã nói ở trên, sau khi chịu chức linh mục, cha về giúp phụ trách giáo họ Thánh Giuse Hoàng Lương Cảnh thuộc xứ đạo Tân Triều ở Đồng Nai. Hiện giáo họ đã có một nhà nguyện bằng thép tiền chế. Giáo họ cách giáo xứ khoảng 7 cây số, ở gần khu công nghiệp. Số giáo dân không tính di dân vào khoảng 1.500 người nên các thánh lễ mỗi ngày cũng như nhiều sinh hoạt đạo đức khác ở đây diễn ra đều đặn. Quãng thời gian hai năm gắn bó và coi sóc một cộng đoàn giáo dân đa dạng vùng miền (di dân nhiều nơi) chưa là nhiều, nhưng cha đã nhen nhóm những tình cảm quý mến nơi cộng đoàn giáo họ. Trong hành trang phục vụ của mình, mỗi ngày với anh chị em giáo dân, cha Giuse vẫn tâm niệm lời khấn hứa lần đầu của mình khi theo ơn gọi thánh hiến là “Anh em là muối cho đời” (Mt 5, 3). “Hạt muối bé nhỏ, giản đơn mà hiệu quả”, cha Giuse xác tín…

Trời về trưa, phụ huynh đã đến đợi đón tụi nhỏ sau giờ học vẽ,  mọi người đều toát lên niềm vui qua ánh mắt, nụ cười. Những nét màu vẽ trong tranh của các em đã rõ dần có bóng dáng mái nhà nguyện, thấp thoáng hình ảnh thánh giá…, dưới một bầu trời xanh trong. Đó có lẽ cũng là hình ảnh mơ ước của vị mục tử có ơn gọi khá đặc biệt này.

Minh Hải

Hàng trăm tín hữu Công giáo giáo phận Tete, Mozambique đã tham dự buổi lễ ngày 12.8.2023 tại Đền thờ Zobuè, bế mạc giai đoạn giáo phận về tiến trình tuyên chân phước và tuyên thánh cho hai linh mục dòng Tên là cha João de Deus Kamtedza và cha Silvio Alves Moreira, bị sát hại vào ngày 30.10.1985. Trong bài giảng, Đức cha Diamantino Guapo Antunes, Giám mục giáo phận Tete đã khẳng định: “Các tôi tớ Chúa là những mục tử tốt lành. Các vị chịu đau khổ với dân tộc mình, luôn tìm kiếm hòa bình và hòa giải. Hai cha đã thể hiện những phẩm chất nhân bản và tinh thần của mình để phục vụ Thiên Chúa, phục vụ nhân loại và sống lý tưởng truyền giáo của mình”. Cuộc điều tra ở cấp giáo phận được bắt đầu vào ngày 20.11.2021 đã thu thập tất cả các lời chứng, kể cả các tài liệu lưu trữ… Một hồ sơ phong phú về cuộc đời và sự tử đạo của hai tôi tớ Chúa đã được soạn thảo, gồm 1.500 trang, được Đức Giám mục Tete gởi trong hộp kín đến đại diện Sứ thần Tòa Thánh tại Mozambique. Đức Giám mục Paul Anthony sẽ chuyển tài liệu này đến Bộ Phong thánh ở Rome để xem xét thêm. Cha João de Deus Gonçalves Kamtedza sinh ngày 8.3.1930 tại Angonia, tỉnh Tete. Cha Silvio Alves Moreira sinh ngày 16.4.1941 tại Rio Meão-Vila da Feira, Bồ Đào Nha. Trong những ngày tháng cuối đời, hai vị phục vụ ở Chapotera. Hai linh mục dòng Tên được gọi là “các vị tử đạo của Chapotera” vào thời nội chiến ở Mozambique.

Những ô cửa sổ kính màu từ lâu đã là một điểm nhấn trong kiến trúc của nhà thờ Chánh tòa Ðà Lạt. Ðến nay, sau gần trăm năm từ ngày được đưa vào sử dụng, các ô kính này buộc phải trùng tu, phục hồi. Ðằng sau vẻ đẹp mê hoặc của tranh kính màu cổ này, ít ai biết còn có những điều đặc biệt chưa kể.

Công trình nhà thờ Chánh tòa Đà Lạt, mà mọi người vẫn hay gọi bằng tên nhà thờ Con Gà, được khởi công xây dựng từ năm 1931 và hoàn thành năm 1942, với tước hiệu Thánh Nicola Bari, sau đổi sang tước hiệu Ðức Maria mẹ Thiên Chúa. Hình dáng được thiết kế đối xứng theo lối cổ điển, cộng thêm vị trí đẹp, đã trở thành công trình kiến trúc cổ được quan tâm của khách xa gần. Các tranh cửa sổ kính màu ở nhà thờ cũng là một phần trong tổng thể ngôi thánh đường, được chế tạo từ các công ty kính màu bên nước Pháp. Cha quản xứ Phaolô Phạm Công Phương cho biết có tất cả 38 tấm kính màu hiện diện từ thời gian đầu xây dựng nhà thờ, với chủ đề phác họa các hoạt cảnh trong Tin Mừng và chân dung các thánh. Dưới các tấm kính màu này thường có ghi năm sản xuất và tên ân nhân tặng, hầu hết đều là người Pháp. Bức tranh kính “sớm” nhất đề năm 1932. Dựa trên các chi tiết vẽ, phối màu cũng như kỹ thuật chế tác, các chuyên gia phỏng đoán 38 bức tranh kính có thể đến từ hai công ty khác nhau. Trong đó có một công ty ghi tên hiện đã đóng cửa, những bức khác lại không ghi tên công ty thực hiện.

Không thể phủ nhận những bức tranh kính màu dùng làm cửa sổ ở các thánh đường khiến cho không gian thêm vẻ uy nghi, huyền ảo, thánh thiêng… Tuy nhiên, theo thời gian, những bức tranh cũ bị tổn hại rất nhiều như nứt, bể, bong màu, hoặc hở các mối nối… Theo cha Phương, nếu trang trí lắp đủ số cửa sổ kính màu như mục đích thiết kế ban đầu, con số kính phải vượt trên 100. Nhưng khi cha sở Céleste Nicolas tiến hành xây dựng nhà thờ, vì kinh phí không thể có đủ, nên khi ngài rời Việt Nam, nhà thờ chỉ có 38 cửa kính màu, trong khi người Việt Nam khi đó chưa thể có đủ kỹ thuật để hoàn thiện công trình. Các ô kính còn lại chỉ được lắp màu trắng. Cho đến năm 2021, sau khi tìm được một công ty đủ uy tín và kinh nghiệm, giáo xứ bắt đầu phục hồi các tranh kính cũ và lắp thêm các tranh kính mới. Hiện đã có thêm 69 bức tranh kính mới được nhiều ân nhân giúp sức, dưới bàn tay kinh nghiệm của ông Trương Thanh Hoàng. Cha chia sẻ: “Sau một trăm năm rồi kể từ ngày những bức tranh kính này có ở đây, đến nay qua nhiều cố gắng, hậu thế muốn hoàn thành công việc mà cha ông xưa còn dang dở. Chắc hẳn xưa ông bà người Việt mình cũng muốn đóng góp cho công trình mà chưa thể. Bây giờ chúng ta có điều kiện tiếp nối”.  

Sau gần 3 năm, đến nay số tranh mới đã được hoàn thiện và những bức tranh kính cũ cần phục hồi cũng đã vào giai đoạn nước rút. Một buổi chiều tận “mục sở thị” công việc của những người thợ, mới thấy hết sự tỉ mỉ và độ khó của công việc này. Nói về mối duyên kết nối bản thân với một số công trình tranh kính các nhà thờ, ông Hoàng bày tỏ niềm vui. Ông nói về công việc: “Tôi đã vào tuổi nghỉ ngơi rồi nhưng vì niềm say mê với kính màu, cũng như muốn cống hiến cho quê hương nên đã dốc sức và kinh nghiệm của mình”. Được biết, ông là một Việt kiều, đã có cả tuổi trẻ học hỏi, thực hành và xây dựng được một công ty chuyên về kính màu ghép tại Canada. Ông Hoàng tốt nghiệp ngành Mỹ thuật tại Canada, sau đó làm việc tại những công ty kính màu nổi tiếng ở đất nước này. Một cơ duyên đã khiến ông quyết định về nước và nhận lời đem nghệ thuật kính màu với đủ các bí kíp, kỹ thuật từ châu Âu tô điểm cho nhiều công trình thánh đường. Không ngại chia sẻ quy trình công phu thực hiện một bức tranh kính màu, ông say sưa tóm gọn cho tôi hiểu quy trình nhiều bước, thường sẽ bắt đầu với bản thiết kế tranh với đôi mắt và đôi tay khéo léo của người họa sĩ. Tất nhiên, các tranh vẽ phải là kết quả của quá trình khảo sát thánh đường, tính đường đi của ánh sáng, kết hợp với ý tưởng và chủ đề mà kiến trúc sư hoặc chủ đầu tư đề nghị. Từ tranh nhỏ sẽ được phóng ra tỷ lệ thực tế. Kính màu được được nhập từ những công ty sản xuất có uy tín. Tiếp đến là công đoạn phối màu, sử dụng bột màu vẽ chi tiết, rồi đem nung ở nhiệt độ 500-600 độ C. Các phần kính màu được kết nối với nhau bằng chì chữ H, chấm hàn. Keo đặc biệt dùng kết dính giúp tranh kính màu chịu được thời gian lên đến 50 năm. Với những tranh kính ban đầu của nhà thờ Chánh tòa Đà Lạt, phần keo này đã hết hạn từ rất lâu và đã được gia cố lại hàng chục năm trước. Chính vì vậy nên công việc phục hồi đòi hỏi nhiều công phu. Tranh kính được gỡ xuống thành từng miếng nhỏ và đánh dấu để tránh lẫn lộn, sau đó sẽ được phục chế từng bước nhỏ. Vì ý nghĩa lịch sử, nên những tranh kính này đã được cố gắng giữ lại. Ông Hoàng cho biết thêm: “Sau khi phục chế, ngoài chỉnh sửa những chi tiết đã hư hại như vỡ một số điểm, thì toàn bộ được giữ nguyên thủy, chì và keo mới sẽ giúp những bức tranh này có tuổi thọ dài lâu. Có khi cả trăm năm nữa…”.

Nhìn ngắm tỉ mỉ các bức tranh kính mới của công ty ông Trương Thanh Hoàng thực hiện, cũng với các chủ đề trong Tin Mừng và các Thánh, có thể thấy sự hòa quyện rất đồng điệu với những tranh cũ trước đó, góp phần hoàn thiện không gian ngôi thánh đường vốn rất nổi tiếng này. Tranh kính mới đều có đề tên công ty của ông Hoàng là Cty TNHH Kính Màu Ghép Cổ Đại (AA VICTORIA STAINED GLASS., LTD). Ngoài ra, dưới tranh còn có tên ân nhân tài trợ, tên các giáo khu của giáo xứ, và một số bức đặc biệt ghi dấu tên người có đóng góp lớn cho sự phát triển của họ đạo…, như một sự tri ân.

Dựa trên khối lượng công việc hiện tại, ông Hoàng nói dự kiến vào giữa năm tới, mọi hạng mục của kính màu nhà thờ Chánh tòa Đà Lạt sẽ hoàn tất.

Minh Hải