Danh mục: GH Hoàn Vũ

Từ Đức Giáo hoàng Lêô XIII đến Đức Piô XII, từ Thánh Gioan XXIII và Thánh Phaolô VI đến Thánh Gioan Phaolô II và Đức Bênêđictô XVI, từ Đức Phanxicô đến Đức Lêô XIV, trải dài gần 150 năm lịch sử, Học thuyết Xã hội của Giáo hội tiếp tục cho chúng ta thấy Kitô giáo, dưới ánh sáng của Tin mừng, có thể mang đến sự ảnh hưởng tích cực để định hình một xã hội công bằng hơn. Với sự trỗi dậy của công nghiệp hóa trong suốt thế kỷ XIX và những hậu quả nổi tiếng của nó – sự bóc lột lao động, bao gồm cả lao động trẻ em, di cư từ nông thôn ra ngoại ô thành phố, sự tan vỡ của gia đình và cộng đồng, và sự phá vỡ các cấu trúc xã hội – chính Đức Giáo hoàng Lêô XIII, vào năm 1891, với Thông điệp Rerum Novarum, đã xây dựng một học thuyết Công giáo cũng liên quan đến cấu trúc xã hội. Nhằm mục đích đánh thức lương tâm của những người đương thời và giúp vượt qua sự đối lập giai cấp, ngài đã đặt việc sử dụng tài sản dưới sự chi phối của lợi ích chung, đòi hỏi mức lương công bằng cho người lao động, và các điều kiện đặc biệt cho phụ nữ và trẻ em. Ngài cũng lên án cả chủ nghĩa xã hội tập thể và chủ nghĩa tự do cá nhân, một lập trường đã trở thành hằng số bất biến trong quan điểm Công giáo về xã hội, công đoàn Kitô giáo và các sáng kiến như Tuần lễ Xã hội được khởi xướng vào đầu thế kỷ XX. Theo thời gian, những vị kế nhiệm ngài đã điều chỉnh tư tưởng đó cho phù hợp với những biến đổi không ngừng của xã hội và kinh tế, với những thách thức bắt nguồn từ những quá trình thậm chí không thể tưởng tượng nổi. Và các ngài đã làm như vậy với các văn kiện thường được xuất bản vào dịp kỷ niệm các văn kiện trước đó về cùng chủ đề. Ở đây, chúng tôi cố gắng tóm tắt các văn kiện này nhằm tổng kết sự phát triển của Học thuyết Xã hội, sau bước ngoặt của Công đồng Vaticanô II, khi phải đối mặt với những vấn đề xã hội chưa từng có, đan xen với các chiều kích nhân học và thần học.

Đến đây, quy chiếu đầu tiên là Thông điệp Quadragesimo anno của Đức Giáo hoàng Piô XI, được ban hành năm 1931 sau một “cuộc chiến tranh lớn” đã cho thấy sự mâu thuẫn của tiến bộ kỹ thuật. Đức Giáo hoàng Piô XI tiếp tục lên án chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tự do là trái với chân lý Kitô giáo vì sự ưu tiên dành cho chủ nghĩa duy vật; ngài khẳng định nguyên tắc bổ trợ; và tìm cách mở đường cho các giải pháp dựa trên sự tham gia. Đừng quên rằng, trong bối cảnh triều đại giáo hoàng của ngài (với chủ nghĩa toàn trị bị lên án bởi hai thông điệp Divini Redemptoris và Mit brennender Sorge, năm 1937), việc nâng cao tiếng nói của Giáo hội về vấn đề các quyền bất khả xâm phạm của con người, được đặt ở trung tâm của các thể chế, mà con người luôn là mục đích của chúng. Sự ưu tiên này đã được Đức Giáo hoàng Piô XII tái khẳng định, người tiếp tục suy tư của vị tiền nhiệm bằng cách liên kết nó với các thực tiễn hiện hành của các thể chế kinh tế, chính trị và xã hội, được phân tích dưới ánh sáng của mặc khải và trong khuôn khổ một mô hình kim tự tháp mà Giáo hội vẫn chiếm vị trí đỉnh cao. Đây là một thực tế dần thay đổi sau triều đại của Đức Giáo hoàng Piô XII, trong một tư tưởng mà, bắt đầu từ Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII, tiếp tục đề cập đến mặc khải nhưng chú trọng hơn đến thực tế xã hội và sự đối mặt với những thách thức hiện đại. Quan điểm này được mở ra bởi Công đồng Vaticanô II, một công đồng được công bố vào tháng 1 năm 1959 và khai mạc vào ngày 11 tháng 10 năm 1962, dưới định hướng về việc cập nhật, không phải không có những hệ quả đối với học thuyết xã hội. Ngay trong Thông điệp Mater et Magistra, Thánh Gioan XXIII đã kêu gọi nhận biết “dấu chỉ thời đại,” tức là nhận ra những thay đổi lịch sử, xã hội và văn hóa và đáp lại chúng bằng Tin mừng, thậm chí còn khuyến khích các doanh nghiệp trở thành “những cộng đồng của con người.” Cách tiếp cận này cũng hiện diện trong Thông điệp Pacem in Terris. Một dạng nhân học cá nhân chủ nghĩa được các nghị phụ Công đồng làm rõ hơn trong Hiến chế Gaudium et Spes năm 1965. Và chúng ta đến với triều đại Thánh Giáo hoàng Phaolô VI với Thông điệp Octogesima Adveniens năm 1971, trong đó nêu ra đề xuất cho các Kitô hữu tham gia tích cực vào đời sống xã hội và chính trị, cùng với phân tích các vấn đề cần lời giải đáp: đô thị hóa, sự gạt bỏ, môi trường, bất bình đẳng xã hội. Tuy nhiên, bốn năm trước đó, Thánh Phaolô VI đã đánh dấu một bước ngoặt khác với Thông điệp Populorum Progressio. Ở đây, cái nhìn được soi sáng bởi mặc khải không chỉ đòi hỏi sự khám phá chiều sâu thiêng liêng của thực tại thế giới, mà còn – mở rộng đến những chân trời của hành tinh – đòi hỏi phải giải quyết các nguyên nhân của sự kém phát triển. Với Thánh Phaolô VI, vấn đề xã hội mang một chiều kích toàn cầu trong nhận thức rằng nghèo đói là sản phẩm của những bất công cần được khắc phục thông qua các chiến lược phát triển toàn diện con người. Một lần nữa, điểm mấu chốt vẫn là nhân vị.

Đây là điều rất gần gũi với tâm tư của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, người đã trực tiếp trải nghiệm chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa tư bản, và đã dành ba thông điệp cho Học thuyết Xã hội: Laborem exercens (1981), Sollicitudo rei socialis (1987), và Centesimus annus (1991). Thánh Gioan Phaolô II trước hết đề cập đến lao động của con người, sau đó là sự phát triển của các dân tộc, chỉ ra các cơ chế gây ra bất công toàn cầu là “những cơ cấu của tội lỗi,” nhấn mạnh sự hiện diện của nền đạo đức trong thị trường. Ngài nhấn mạnh mối liên hệ giữa Học thuyết Xã hội, nhân quyền, và tự do, diễn đạt bằng các phạm trù luân lý và đặt kinh tế cũng như lao động trong một quan điểm nhân học và thần học, trong đó con người tìm thấy sự viên mãn trong sự hiệp thông với người khác và với Thiên Chúa. Những nhận định của ngài về công lý vượt ngoài phạm vi thị trường, các giới hạn của thị trường, mục đích của các định chế và tinh thần liên đới đều mang ý nghĩa quan trọng. Gắn liền với tư tưởng của Thánh Gioan Phaolô II nhưng sẵn sàng phát triển những hiểu biết của Thánh Phaolô VI trong bối cảnh toàn cầu hóa, Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI đề cập đến trọng tâm của mình trong Thông điệp Caritas in Veritate, một thông điệp ra đời giữa cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, nhưng được định hướng bởi niềm tin rằng bác ái, nguyên tắc chủ đạo của học thuyết xã hội, vẫn là động lực chính cho sự phát triển đích thực. Đức Bênêđictô XVI đi đến tận gốc rễ của các vấn đề bằng cách suy ngẫm về chủ nghĩa tương đối và mô hình kỹ trị, nhấn mạnh giá trị của sự cho đi, lòng quảng đại và việc điều chỉnh lối sống. Trên thực tế, Đức Bênêđictô XVI đặt nền tảng lý thuyết cho những tuyên bố tiếp theo về cùng những chủ đề này nhưng có mối liên hệ mật thiết với nhau: sinh thái, di cư, nghèo đói, bất công,…

Sự đánh giá của Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI được tiếp nối bằng ứng dụng thực tiễn do Đức Giáo hoàng Phanxicô đề xuất trong các nguyên tắc của hai thông điệp Laudato si’ (2015) và Fratelli tutti (2020), trong đối thoại với người dân và các phong trào quần chúng, trong lời kêu gọi về các quá trình phân phối lại của cải. Nhưng chúng ta đã chuyển từ lịch sử sang các sự kiện hiện tại: hôm qua với Đức Phanxicô và hôm nay với Đức Giáo hoàng Lêô XIV và Thông điệp Magnifica Humanitas. Và những gì vị Giáo hoàng hiện tại đang làm cho cuộc cách mạng kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo cũng tương tự như những gì Đức Giáo hoàng Lêô XIII đã làm cho cuộc cách mạng công nghiệp. Có nhiều điểm liên tục với các vị tiền nhiệm của ngài, vượt ra ngoài sự chuyển dịch từ “vấn đề lao động” sang “vấn đề thuật toán”: không còn chỉ là tư bản đối với lao động, mà là quyền lực kỹ thuật số đè bẹp nhân loại nếu, thay vì là một công cụ hay đồng minh, nó trở thành một thứ “sấm ngôn,” một dữ liệu thay thế khuôn mặt và không gian cho các mối quan hệ, hoặc thậm chí tước đoạt trách nhiệm của chúng ta. Cốt lõi vẫn là mối quan tâm muôn thuở: nhân loại. Một thông điệp được sinh ra từ một truyền thống lịch sử vĩ đại.

Tác giả: Marco Roncalli – Avvenire (27/5/2026)

Nguồn: giaophanvinhlong.net 

“Tôi cảm thấy Đức Thánh Cha thực sự nắm bắt được những vấn đề cốt lõi đang diễn ra trong thế giới hôm nay. Ngài đang trực tiếp đề cập đến chúng. AI sẽ còn hiện diện lâu dài.”

Trong cuộc phỏng vấn với Vatican News sau khi Đức Giáo hoàng Lêô XIV công bố thông điệp đầu tiên, Đức Tổng Giám mục Ronald Hicks của New York đã chia sẻ như trên khi hoan nghênh quyết định của Đức Thánh Cha sớm đề cập đến AI ngay từ đầu triều đại giáo hoàng của ngài.

Mô tả Magnifica humanitas là “đúng lúc”, “thiết thực” và cần thiết cho các thế hệ tương lai, Đức Tổng Giám mục New York nhìn nhận rằng trí tuệ nhân tạo sẽ tiếp tục hiện diện lâu dài và ca ngợi Đức Giáo hoàng Lêô vì đã trực diện đối mặt với vấn đề này, đồng thời nỗ lực bảo đảm sự phát triển công nghệ luôn đặt nền tảng trên phẩm giá con người và công ích.

Ngài bày tỏ lòng biết ơn đối với Đức Thánh Cha “vì ngay trong giai đoạn đầu triều đại giáo hoàng, ngài đã trao cho chúng ta một văn kiện có chiều sâu, thiết thực và rất cần thiết như thế này.”

Thưa Đức Tổng Giám mục Hicks, Đức Tổng nhìn thấy ý nghĩa nào nơi thông điệp đầu tiên của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, Magnifica humanitas?

Trước hết, tôi thực sự biết ơn về thông điệp này. Tôi cảm thấy Đức Thánh Cha thực sự nắm bắt được những vấn đề cốt lõi đang diễn ra trong thế giới hôm nay. Ngài đang trực tiếp đề cập đến chúng. AI sẽ còn tồn tại lâu dài và là điều mà mọi người đều đang nói tới. Tôi nghĩ ngay từ đầu, Đức Thánh Cha đã cho thấy rằng với tư cách là Hội thánh, chúng ta sẽ dấn thân vào thế giới và đối diện với những vấn đề thực tế. Đây là một vấn đề đúng lúc. Đây là một vấn đề rất thiết thực. Điều tôi cũng trân trọng nơi thông điệp này là ngài rất coi trọng đối thoại. Ngài muốn có những cuộc trao đổi xoay quanh AI và cách tốt nhất để sử dụng nó. Ngài không nói rằng chúng ta hãy trốn tránh hay giả vờ như nó không tồn tại. Ngài nói rằng AI thực sự tồn tại, nhưng cần có sự quản trị mang tính đạo đức; cần có trách nhiệm chung; cần có sự hợp tác trong việc sử dụng AI vì công ích. Tôi không chỉ biết ơn mà còn thực sự hào hứng với thông điệp này. Tôi nghĩ thế giới cần đến nó. Văn kiện này đang được đón nhận rất tích cực. Tôi nóng lòng chờ đợi để chúng ta tiếp tục cuộc đối thoại và trao đổi với nhau về chủ đề này.

Đúng vậy. Chắc chắn Đức Giáo hoàng Lêô không hề sợ công nghệ. Ngài có niềm đam mê với toán học và có bằng cử nhân toán học… Là Tổng Giám mục New York, một thành phố thường được xem là trung tâm của quyền lực, kinh doanh, công nghệ và đổi mới, Đức Tổng nhận thấy có những phản ứng nào đối với văn kiện này, một văn kiện cũng đề cập đến giới công nghiệp và kêu gọi bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo?

Tôi chỉ nghe và thấy một cảm nhận cởi mở, đón nhận và biết ơn khi mọi người tiếp nhận thông điệp này từ Đức Thánh Cha. Ai cũng nói rằng có rất nhiều điều chúng ta chưa hiểu về AI. Vì thế, hãy bắt đầu nói về nó, và thực tế là chính Đức Thánh Cha cùng Hội thánh Công giáo đang ở trung tâm của cuộc trao đổi này. Ngay cả những người không phải là tín hữu Công giáo thực hành cũng tham gia vào cuộc đối thoại này. Đây là một cuộc trao đổi rất cởi mở và được chào đón. Và tôi nghĩ mọi người muốn đặt ra những câu hỏi như: Chúng ta có để AI tự vận hành hay không? Chúng ta có để nó bị kiểm soát bởi một số ít người chỉ vì lợi nhuận hay không? Hay AI có thể được sử dụng vì lợi ích của thế giới, vì lợi ích của nhân loại?

Tôi cũng thích cách mà trong thông điệp này, Đức Giáo hoàng Lêô thực sự suy tư về ý nghĩa của việc làm người. Trong một thế giới ngày càng tinh vi hơn về công nghệ và về cách AI có thể hoạt động, tôi nghĩ có những câu hỏi rất quan trọng được đặt ra về việc làm người nghĩa là gì. Văn kiện này được mọi người đón nhận bởi vì cuối cùng thì tất cả chúng ta đều là con người. Chúng ta cùng ở trong hành trình này với nhau, và tôi hy vọng mọi tâm hồn đều được hiệp nhất để cùng cổ võ phẩm giá con người cho tất cả mọi người. Có rất nhiều điều được chứa đựng trong bản văn súc tích nhưng tuyệt đẹp này.

Trong số những mối quan tâm của Giáo hoàng Lêô được nêu trong văn kiện, mối quan tâm nào gây ấn tượng sâu sắc nhất nơi Đức Tổng? Và Đức Tổng mong muốn mọi người, kể cả trong Tổng Giáo phận của mình, đón nhận điều gì từ văn kiện này?

Tôi nghĩ đôi khi chúng ta muốn rút gọn mọi thứ chỉ còn vài câu trích dẫn ngắn gọn. Nhưng tôi nghĩ đây là một trong những văn kiện, một trong những thông điệp mà chúng ta cần ngồi lại với nó, phân định, cầu nguyện, trao đổi và suy ngẫm. Về câu hỏi của bạn, điều gì thực sự gây ấn tượng mạnh nơi tôi? Tôi nghĩ đó là cách ngài kết nối với thế giới hôm nay. Ngài có đề cập đến việc AI sẽ ảnh hưởng thế nào đến thị trường lao động. Tôi đã lắng nghe những người trẻ và giới trẻ của chúng tôi, và thấy chủ đề AI thực sự nằm ở trung tâm những mối quan tâm, suy nghĩ và lo lắng của họ.

Người trẻ đang đặt câu hỏi: Liệu tôi có đang học cho một công việc hay một nghề nghiệp mà trong khoảng mười năm tới sẽ không còn tồn tại nữa vì AI sẽ thay thế hay không? Có sự lo lắng, có những bận tâm, và họ cũng đang tìm kiếm sự định hướng. Tôi nghĩ thông điệp này mang đến cho chúng ta một lộ trình rất thực tế để giải quyết cả những vấn đề rất cụ thể mà mọi người ở mọi lứa tuổi đang đối diện.

Nghĩ đến thông điệp Rerum novarum của Đức Giáo hoàng Lêô XIII, được Đức Giáo hoàng Lêô XIV nhắc đến nhiều lần, Đức Tổng có thực sự tin rằng cuộc cách mạng kỹ thuật số có thể được so sánh với cuộc Cách mạng Công nghiệp về mức độ ảnh hưởng hay không?

Bạn nói rất đúng, có một mối liên hệ trực tiếp với Rerum novarum. Cuộc Cách mạng Công nghiệp đã thay đổi toàn bộ thế giới. Khi nghĩ đến việc nó đã thay đổi thị trường lao động như thế nào, người ta từng lo lắng liệu công việc chúng ta làm còn giữ được phẩm giá con người hay không. Liệu chúng ta có bị biến thành những nô lệ hay cỗ máy chỉ chạy theo lợi nhuận hay không? Những vấn đề đó cần được giải quyết trong thời kỳ Cách mạng Công nghiệp, và Rerum novarum đã thực hiện chính điều đó.

Tôi nghĩ rằng, trong các thập niên và trong các thế hệ sắp tới, thông điệp này sẽ được sử dụng theo cách tương tự. AI sẽ còn tồn tại lâu dài. Nó sẽ thay đổi mọi thứ. Tôi nghĩ chúng ta sẽ đặt lại những câu hỏi tương tự: Liệu mọi thứ chỉ được thúc đẩy bởi lợi nhuận, hay chúng ta sẽ hướng đến điều gì đó vì lợi ích của nhân loại để con người không trở thành những nô lệ hay cỗ máy phục vụ lợi nhuận? Và AI sẽ ảnh hưởng thế nào đến công ích? Vì vậy, nhận định của bạn hoàn toàn xác đáng. Có một mối liên hệ trực tiếp với Rerum novarum. Và tôi nghĩ thông điệp này của Đức Giáo hoàng Lêô sẽ có ý nghĩa rất lớn cho nhiều thế hệ mai sau.

Thưa Đức Tổng Giám mục Hicks, Magnifica humanitas là một thông điệp xã hội. Vậy theo Đức Tổng, có khía cạnh nào trong văn kiện được coi là đặc biệt quan trọng đối với sứ vụ mục vụ của Hội thánh không? Chúng ta thường nghe nhắc đến, kể cả trong buổi giới thiệu chính thức do Đức Giáo hoàng Lêô trực tiếp trình bày, rằng đây không chỉ là thông điệp về trí tuệ nhân tạo, mà còn là về việc bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo. Theo quan điểm của Đức Tổng, điều này quan trọng thế nào đối với sứ vụ mục vụ của Hội thánh?

Chắc chắn rồi. Bạn hoàn toàn đúng khi nói rằng cuối cùng thì thông điệp này đặt ra câu hỏi: làm người nghĩa là gì? Và đối với Hội thánh Công giáo, rõ ràng chúng tôi sẽ đón nhận điều đó như một phần trong sứ điệp và sứ vụ của mình.

Chính Chúa Giêsu mời gọi chúng ta trở nên con người trọn vẹn, bởi Người đã đến thế gian vừa là con người thật vừa là Thiên Chúa thật. Người muốn chúng ta được chia sẻ sự sống vĩnh cửu với Người và phản chiếu đời sống của Chúa Giêsu trong cuộc sống của mình. Thông điệp này liên kết trực tiếp với điều đó. Chúng ta liên hệ với nhau như thế nào? Làm người nghĩa là gì? Làm sao chúng ta nhìn thấy khuôn mặt Thiên Chúa nơi nhau trong công trình tạo dựng, và nhìn thấy anh chị em mình nơi khuôn mặt của người khác? Tất cả những điều đó đều gắn liền với nhân tính của chúng ta, vốn là một phần trong giáo huấn và sứ vụ của Hội thánh. AI sẽ ảnh hưởng đến tất cả những điều ấy. Vì vậy, khi Đức Giáo hoàng Lêô kết nối hai điều này với nhau, tôi nghĩ điều đó rất đúng lúc, rất thiết thực và chắc chắn chúng ta cần đến nó. Và văn kiện này sẽ còn được sử dụng trong một thời gian rất dài.

Đức Tổng còn muốn chia sẻ thêm điều gì nữa không?

Tôi chỉ muốn bày tỏ lòng biết ơn đối với Đức Thánh Cha vì ngay trong giai đoạn đầu triều đại giáo hoàng, ngài đã trao cho chúng ta một văn kiện có chiều sâu, thiết thực và cần thiết như thế này. Tôi biết ơn sự lãnh đạo của ngài và mong chờ xem những cuộc trao đổi cũng như các quyết định sẽ tiến triển thế nào từ đây.

Ngài đang góp phần định hình diện mạo của thế giới. Và ngài thực hiện điều đó trong bối cảnh giáo huấn xã hội Công giáo cũng như sứ vụ của Hội thánh, vốn bắt nguồn từ chính Chúa Giêsu Kitô. Tôi thực sự biết ơn Đức Thánh Cha.

Tác giả: Deborah Castellano Lubov – vaticannews.va/en

Nguồn: tgpsaigon.net

Tại Cộng hòa Séc

Tại Cộng hòa Séc, sự kiện bước sang năm thứ 18, mời gọi các tín hữu và cả những người không tin bước vào các nhà thờ, nhà nguyện và hội đường để tham dự các buổi hòa nhạc, triển lãm, thuyết trình, tham quan có hướng dẫn và cầu nguyện, nhiều nơi mở cửa đến tận khuya. Một số địa điểm còn cho phép khách tham quan vào các tháp chuông, hầm mộ và những không gian thường ngày không mở cho công chúng. Chủ đề năm nay tại Cộng hòa Séc và Slovakia là “Can đảm”.

Năm ngoái, tại Cộng hòa Séc, hơn 460.000 khách tham quan và 25.000 tình nguyện viên đã tham gia, tăng 40.000 khách và 5.000 tình nguyện viên so với năm trước đó. Tại Áo, ban tổ chức ghi nhận khoảng 300.000 khách trong mỗi hai năm gần đây.

Đức Tổng Giám mục Stanislav Přibyl của giáo phận thủ đô Praha nhìn nhận rằng “đôi khi cần can đảm ngay cả để bước qua ngưỡng cửa một nhà thờ”. Ngài mời gọi mọi người đi vào để “gặp gỡ nhau”, vì các nhà thờ và nhà nguyện được xây dựng như những không gian để con người gặp nhau và gặp Thiên Chúa.

Tại Áo

Tại thủ đô Vienna của Áo, Đức Tổng Giám mục Josef Grünwidl đánh giá cao sức lan tỏa của sáng kiến này, xem đây là lời mời gọi mọi người khám phá sâu hơn truyền thống tôn giáo và thiêng liêng của mình, bước vào những không gian mới và không sợ mở lòng trước điều chưa biết. Riêng thủ đô Áo dự kiến đón hơn 100.000 khách, với hơn 170 nhà thờ tham gia, gồm cả một nhà nguyện của cảnh sát.

Tại Slovakia

Tại Slovakia, Đức Tổng Giám mục Bernard Bober của Košice, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Slovakia, nói rằng các nhà thờ mở cửa sẽ trở thành nơi cầu nguyện, gặp gỡ và can đảm tìm kiếm Thiên Chúa trong thinh lặng cũng như trong cộng đoàn.

Sáng kiến này bắt đầu tại Frankfurt am Main, Đức, năm 1995, lan sang Áo năm 2005, Cộng hòa Séc năm 2009, rồi mở rộng đến Slovakia, Hungary, Estonia, Nam Tyrol ở Ý và Thụy Sĩ.

Nguồn: vaticannews.va