2026
ASSISI: THƯ CHUNG CỦA HỘI ĐỒNG CÁC BỀ TRÊN TỔNG QUYỀN PHAN SINH GỬI GIA ĐÌNH PHAN SINH NHÂN KỈ NIỆM 800 NĂM THÁNH PHANXICÔ VỀ TRỜI
ASSISI: THƯ CHUNG CỦA HỘI ĐỒNG CÁC BỀ TRÊN TỔNG QUYỀN PHAN SINH GỬI GIA ĐÌNH PHAN SINH NHÂN KỈ NIỆM 800 NĂM THÁNH PHANXICÔ VỀ TRỜI
Bức thư được gửi đến toàn thể Gia đình Phan Sinh và toàn thể Dân Chúa, như lời mời gọi mọi người tái khám phá gia sản mà Thánh Phanxicô đã trao lại, đồng thời ý thức đó là trách nhiệm sống động và chung của chúng ta hôm nay, trong việc làm cho gia sản ấy tiếp tục được sống và sinh hoa kết trái.
Thư được ký bởi các Bề trên Tổng quyền của:
+ Dòng Anh Em Hèn Mọn (OFM),
+ Dòng Anh Em Hèn Mọn Viện Tu (OFMConv),
+ Dòng Anh Em Hèn Mọn Capuchin (OFMCap),
+ Dòng Ba Phan Sinh Tại Viện (TOR),
+ Dòng Ba Phan Sinh Tại Thế (OFS), và Chủ tịch Hội nghị Phan Sinh Quốc tế của Dòng Ba Tại Viện
Bức thư mang đến một suy tư cụ thể và sâu sắc về đặc sủng Phan Sinh, tám trăm năm sau ngày Thánh Phanxicô qua đời. Lấy Bản Di chúc của ngài làm bản văn định hướng, thư chỉ ra ba gia sản lớn lao mà vị thánh để lại cho Hội Thánh và cho thế giới:
– Lòng thương xót, phát sinh từ cuộc gặp gỡ với người nghèo và với Đức Kitô chịu đóng đinh;
– Tình yêu trung thành dành cho Hội Thánh, được nhìn nhận như “mảnh đất nghèo nhưng sinh hoa trái”, và dành cho Thánh Thể, trung tâm của mầu nhiệm Kitô giáo;
– Đời sống huynh đệ, được khai triển như một hình thức Tin Mừng, có khả năng khai sinh và kiến tạo hòa bình.
Đặc biệt, bức thư nhấn mạnh đến tình huynh đệ như một chọn lựa thay thế cho mọi lối tiếp cận dựa trên quyền lực. Gia đình Phan Sinh không được hiểu như một cơ cấu hình tháp (cấp bậc), nhưng là tình huynh đệ “vòng tròn”, trong đó mọi người đều là anh em hèn mọn, được mời gọi phục vụ và chăm sóc lẫn nhau. Từ lối sống ấy nảy sinh ơn gọi làm chứng cho hòa bình, được diễn tả trong lời chào của Thánh Phanxicô: “Xin Chúa ban bình an cho anh em.”
Lời chào này, ngài đã đón nhận như kim chỉ nam cho đời sống và sứ vụ loan báo Tin Mừng, khi xưa cũng như hôm nay.
Vì thế, Năm Thánh không được trình bày như một kỷ niệm thuần túy, nhưng là thời gian của canh tân, của trách nhiệm cá nhân và cộng đoàn. Hạt giống mà Thánh Phanxicô đã gieo vẫn tiếp tục nảy mầm và kêu gọi được gìn giữ qua những hành động cụ thể của lòng thương xót, qua sự trung tín với Hội Thánh, và qua việc xây dựng các mối tương quan đã được hòa giải.
Bức thư này, được ban hành để khai mở Năm Thánh, nhằm khơi lên sức mạnh của Tin Mừng đã được Thánh Phanxicô sống như một người lữ hành và người anh em của mọi người. Đồng thời, thư cũng mời gọi chúng ta đón nhận nó như một khí cụ phân định và đồng hành chung cho toàn thể Gia đình Phan Sinh.
Việc đọc trọn vẹn văn bản “Hạt Giống của Sự Sống Đời Đời” sẽ giúp chúng ta đào sâu con đường mà Năm Thánh 800 năm mở ra, đồng thời đón nhận định hướng cho đời sống của Gia đình Phan Sinh hôm nay. Dưới đây là nguyên văn bức thư:
PHANXICÔ ASSISI HẠT GIỐNG CHO SỰ SỐNG ĐỜI ĐỜI
Gia sản thiêng liêng của một Kitô hữu.
Tám trăm năm trước, Phanxicô Assisi đã rời bỏ thế gian này. Nhưng hạt giống mà ngài gieo vẫn không ngừng nảy mầm.
Trong thư gửi tín hữu Galát, thánh Phao-lô viết những lời đầy huyền nhiệm: “Ai gieo trong Thần Khí thì sẽ gặt hái sự sống đời đời nhờ Thần Khí” (Gl 6,8).
Những lời ấy đã được ứng nghiệm nơi Thánh Phanxicô. Sau khi đón nhận Thần Khí của Đức Giêsu vào tận sâu thẳm con người mình, đến độ mang trên thân xác những dấu thánh của Đấng Chịu Đóng Đinh, chính ngài đã trở thành hạt giống Tin Mừng, trổ sinh hoa trái của sự sống đời đời.
Đó chính là gia sản quý giá mà ngài để lại cho chúng ta – một gia sản vẫn đang nói trong trái tim và lý trí của con người hôm nay, giúp chúng ta tin vào Tin Mừng, “có Thần Khí của Chúa và hoạt động của Người”, và trở nên dấu chỉ của bình an.
Qua bức thư này, chúng tôi muốn tạ ơn Chúa vì hạt giống Tin Mừng Người đã gieo trong Hội Thánh cách đây 800 năm – một hạt giống vẫn còn sống động và sinh hoa kết trái. Đồng thời, chúng ta cùng nhau hồi tưởng những khía cạnh nền tảng của lịch sử Kitô giáo ấy, như một gia sản cho tất cả những ai, theo gương Thánh Phanxicô, mong muốn bước theo dấu chân Chúa Giêsu Kitô.
Chúng ta sẽ được hướng dẫn bởi Bản Di chúc, được Thánh Phanxicô viết không lâu trước khi ngài qua đời. Trong đó, ngài nhắc lại những biến cố nền tảng trong kinh nghiệm thiêng liêng đời mình như những biến cố khởi đầu, cuộc gặp gỡ với Hội Thánh, và hoa trái trổ sinh cùng với anh em. Theo ngài, chỉ khi bắt đầu từ quá khứ ấy, chúng ta mới có thể hiểu hiện tại và xây dựng tương lai. Điều đó cũng đúng với chúng ta hôm nay. Trình thuật này là gia sản quý giá để hiểu “ý hướng của Thánh Phanxicô” cũng như lối sống Kitô hữu của ngài, nhờ đó chúng ta có thể chọn lại lối sống ơn gọi Phúc Âm của mình trong bối cảnh hôm nay.
1. Những cuộc gặp gỡ làm thay đổi tất cả
Hạt giống đầy lòng thương xót và đức tin
“Chính Chúa đã ban cho tôi, anh Phanxicô, ơn khởi đầu đời sám hối.”
Đây là lời mở đầu của Di chúc. Phanxicô kể lại một cuộc hoán cải sâu xa: Chúa đã ban cho ngài sự thay đổi tận căn trong cách nhìn và kinh nghiệm sống. Không còn là logic của một hiệp sĩ tìm vinh quang và quyền lực, nhưng là logic của một người anh em, chia sẻ phận người với những kẻ bé mọn nhất – bởi chính ngài cũng là một người phong cùi. Đây chính là kinh nghiệm đã biến đổi ước vọng của trái tim và logic của lý trí. Chính kinh nghiệm ấy đã giải thoát ngài khỏi nỗi đắng cay khi phải chịu sự ganh đua thống trị. Đồng thời, nó dẫn đưa ngài đến sự ngọt ngào của cuộc sống qua niềm vui sẻ chia.
Ánh mắt của những người phong cùi
Sự đảo lộn ấy khởi đi từ hai cuộc gặp gỡ. Trước hết là với những người phong cùi. Phanxicô rời bỏ sự an toàn của Assisi để đến sống giữa họ. Di chúc ghi lại bằng những lời đơn sơ mà sâu sắc:
“Chính Chúa đã dẫn tôi đến giữa họ, và tôi đã tỏ lòng thương xót với họ.”
Từ khóa là lòng thương xót. Cuộc đời Phanxicô không thay đổi chỉ vì ngài chọn nghèo khó, nhưng vì ngài đã thực thi lòng thương xót. Nghèo khó là con đường để đạt tới điều đó. Không có sự chia sẻ số phận của người nghèo, thì không thể hiến trao con tim cho họ. Việc chọn sống nghèo khó bao hàm tất cả những nhân đức khác mà Thánh Phanxicô hằng trân quý: khiêm nhường, nhẫn nại, đơn sơ và hèn mọn. Không có những nhân đức ấy, thì sẽ không có lòng thương xót. Chính vì thế, chúng ta không bao giờ được tách rời hai thực tại này. Nghèo khó không có lòng thương xót sẽ trở thành một ngẫu tượng. Lòng thương xót không có nghèo khó sẽ bị giảm xuống thành ý thức hệ.
GHI NHỚ: Nghèo khó không có lòng thương xót sẽ trở thành ngẫu tượng. Lòng thương xót không có nghèo khó sẽ trở thành ý thức hệ.
Ánh mắt của Đấng Chịu Đóng Đinh
Cuộc hoán cải của ngài hoàn tất khi Phanxicô gặp gỡ Đức Kitô chịu đóng đinh tại nhà thờ San Damiano. Trước thánh giá ấy, một lời cầu nguyện tuôn trào từ trái tim ngài, cùng với kinh Lạy Cha, ngài thường đọc cùng các anh em và sau này lời kinh ấy là lời kết trong Di Chúc ngài để lại: “Chúng con thờ lạy Chúa, lạy Chúa Giêsu Kitô, trong tất cả các nhà thờ trên khắp thế giới, và chúng con chúc tụng Chúa, vì nhờ thánh giá của Chúa, Chúa đã cứu chuộc trần gian.”
Trong dung mạo vinh hiển của Đức Kitô chịu đóng đinh, Phanxicô thấy đôi mắt của Con Thiên Chúa hướng về Chúa Cha – dấu chỉ chắc chắn của tình yêu Thiên Chúa dành cho những ai bị tổn thương đang cần đến ơn cứu độ. Đây chính là “sứ điệp của thập giá” mà ngài đã lắng nghe tại San Damiano: Thiên Chúa đã trở nên nghèo khó, đã đến ở giữa chúng ta, để tỏ lộ lòng thương xót. Tại ngôi thánh đường ấy, và tại tất cả những nhà thờ khác nơi ngài chiêm ngắm Đức Kitô vinh hiển, Thánh Phanxicô luôn lặp lại lời cầu nguyện đó như bản tóm lược kinh nghiệm đức tin của mình trước dung nhan ấy — dung nhan mà nơi đó, ngài nhận ra và vì thế thờ lạy và chúc tụng, ngợi khen và tạ ơn Tình Yêu chính là Thiên Chúa.
Một con người mới được sinh ra
Từ ánh mắt của người phong cùi và ánh mắt của Đấng Chịu Đóng Đinh, Phanxicô nhận được hạt giống của sự sống đời đời. Từ khoảnh khắc ấy, ngài bắt đầu chúc tụng Chúa Cha tỏ lộ nơi Đức Giêsu Kitô, trong sự khiêm nhường thẳm sâu, trong cảm nghiệm được yêu thương và lòng thương xót với tất cả mọi người như những người anh em thiện lành. Một con người mới được sinh ra, trong đó Tin Mừng đã bén rễ thật sự, mang lại một sự khôn ngoan mới về chính mình, về con người và về Thiên Chúa.
Gia sản thứ nhất Thánh Phanxicô để lại cho chúng ta là: người nghèo và Đức Kitô chịu đóng đinh như những điểm quy chiếu nền tảng và không thể tách rời của đời sống Kitô hữu.
2. Hội Thánh: mảnh đất nghèo nàn nhưng màu mỡ
Mảnh đất gieo hạt
Sau khi hoán cải, Phanxicô đối diện với câu hỏi đầy trăn trở: phải gieo hạt giống Thiên Chúa đã gieo trong lòng ngài ở đâu? Mảnh đất nào mới thích hợp để nó lớn lên và trổ sinh hoa trái. Giữa bối cảnh Hội Thánh thời đó còn nhiều khủng hoảng, hàng giáo sĩ sa sút về mặt luân lý và đời sống thiêng liêng. Nhiều phong trào giáo dân, được củng cố bởi những chọn lựa mang tính Tin Mừng, đã phán xét, lên án và rời bỏ Hội Thánh. Tuy nhiên, Phanxicô vẫn xác tín rằng Hội Thánh là thửa ruộng nơi người gieo giống không ngừng gieo hạt Tin Mừng. Dẫu phải đối diện với đá sỏi, gai góc và sự chai cứng của đất, thửa ruộng ấy vẫn là nơi hạt giống Tin Mừng có thể nảy mầm.
San Damiano: học yêu mến Hội Thánh
Sau khi rời khỏi nhà cha mình và đoạn tuyệt với não trạng thương mại và cạnh tranh, Thánh Phanxicô đã sống khoảng một năm tại San Damiano. Đó là thời gian ngài được đào luyện trong đời sống Hội Thánh, học cách yêu mến Hội Thánh với lòng khiêm nhường và trung tín, mà không rơi vào niềm kiêu hãnh thiêng liêng của những người tự cho mình là hoàn hảo. Ngài đã sống cùng vị linh mục nghèo cư ngụ tại đó tên là Phê-rô. Giữa hai người đã hình thành một mối tình bạn chân thành.
Chính trong giai đoạn này mà Thánh Phanxicô có thể nói: “Chúa đã ban cho tôi một đức tin lớn lao nơi các linh mục”, tức là nơi Hội Thánh. Đó là một kinh nghiệm sâu xa đến mức kéo dài suốt đời ngài: “Nếu tôi gặp các linh mục nghèo, tôi muốn kính sợ, yêu mến và tôn kính các ngài như những bậc chủ chăn của tôi.”
Ngài đã trải qua giai đoạn mang tính quyết định về mặt tăng trưởng lối sống Tin Mừng bên vị linh mục nghèo ấy. Chính tại đó, ngài được giáo dục trong đức tin của Hội Thánh, nhận ra Hội Thánh là trung tâm bí tích của mạc khải tình yêu Thiên Chúa.
GHI NHỚ: Giáo Hội dù đầy gai góc nhưng vẫn là nơi hạt giống Tin Mừng được gieo trồng.
Thánh Thể: trung tâm của mầu nhiệm
Thánh Thể là bằng chứng chắc chắn của mầu nhiệm này. Nơi đó, “mỗi ngày”, Đấng Tối Cao Toàn Năng lại tự hạ mình, phó mình cho đôi tay nghèo hèn, và có thể không tinh tuyền, của các linh mục.
Thánh Phanxicô nhớ lại điều ấy với niềm kinh ngạc sâu xa: “Tôi không thấy gì thuộc vật chất nơi Con Thiên Chúa Tối Cao, ngoài Mình và Máu cực thánh của Người.”
Hai chiều kích nền tảng đan xen nơi lòng sùng kính sâu xa của ngài đối với Thánh Thể:
– Tình yêu dành cho mảnh đất nghèo hèn là Hội Thánh, nơi Thiên Chúa khiêm hạ phó mình, và “mỗi ngày ngự xuống trên bàn thờ trong tay một linh mục.”
– Chiêm ngắm mầu nhiệm một Thiên Chúa là “khiêm hạ”, Đấng trao ban chính mình “dưới hình bánh đơn sơ.”
Trong tấm bánh nghèo hèn và khiêm hạ là Thánh Thể, Thánh Phanxicô không chỉ cầm trong tay dấu chỉ về giá trị của Hội Thánh, mà còn nắm giữ bí tích nơi đó mỗi ngày ngài chiêm ngắm tâm tư của Đức Giêsu: khiêm nhường và nghèo khó là con đường duy nhất để trở nên quà tặng của lòng thương xót.
Hội Thánh và Thánh Thể chính là gia sản thứ hai mà Thánh Phanxicô để lại cho chúng ta:
mảnh đất để gieo hạt giống loan báo Tin Mừng cách đích thực Kitô giáo, và nguồn mạch nuôi dưỡng chúng ta mỗi ngày sinh hoa trái sự sống đời đời.
3. Huynh đệ – để mang bình an cho thế giới
Anh em là món quà
Tại San Damiano, Thánh Phanxicô đã tìm thấy chỗ đứng của mình trong cuộc đời. Ngài không tìm kiếm gì thêm. Nhưng Thiên Chúa lại một lần nữa làm ngài ngạc nhiên, khi ban cho ngài món quà bất ngờ là các anh em. Cùng với họ, ngài sẽ sống “theo thánh Phúc Âm” và đi khắp thế gian để loan báo bình an. Hạt giống Tin Mừng từ đó trổ sinh hoa trái dồi dào nhất.
Một tình huynh đệ không có quyền lực
Thánh Phanxicô nhớ lại: “Sau khi Chúa ban cho tôi một số anh em, không ai chỉ cho tôi phải làm gì; nhưng chính Đấng Tối Cao đã mặc khải cho tôi rằng tôi phải sống theo khuôn mẫu của thánh Phúc Âm”.
Với những người bạn đồng hành đầu tiên, ngài không muốn thiết lập một cơ cấu dòng tu theo kiểu hình tháp, nhưng là tình huynh đệ mang tính vòng tròn. Ngài muốn loại bỏ nguyên tắc quyền lực theo chiều dọc vốn đặc trưng trong xã hội phong kiến, để thiết lập sự hỗ tương trong phục vụ, như được phản chiếu trong Tin Mừng.
Ngay cả các chức vụ được đặt để cũng phải phù hợp với lý tưởng ấy: “Đừng ai được gọi là ‘bề trên’, nhưng tất cả hãy được gọi chung là anh em hèn mọn; và hãy rửa chân cho nhau.”
Hai vai trò giúp bảo đảm điều này: Bề trên là “người phục vụ và thi hành tác vụ” của anh em, đồng thời hành xử như người mẹ, biết gần gũi và chăm sóc anh em trong những lúc khó khăn.
Chỉ như thế, anh em mới có thể xây dựng đời sống gia đình thực sự và tình thân ái, là hoa trái đích thực và là bảo chứng chắc chắn cho việc chung sống “theo Tin Mừng”. Đây cũng là logic mà Thánh Phanxicô xác nhận trong lá thư tuyệt đẹp gửi cho một vị bề trên vô danh: những khó khăn trong việc hướng dẫn anh em cần được “coi như ân sủng”. Dù đôi khi đau đớn, nhưng chính sự phong phú của các mối tương quan nhân bản, khi được sống trong ánh sáng Tin Mừng, mới dẫn đến một thế giới huynh đệ hơn.
GHI NHỚ: Cơ cấu dòng không phải hình tháp từ trên xuống, nhưng là tình huynh đệ vòng tròn. Tất cả anh em là những người bé nhỏ, biết rửa chân cho nhau.
Những chứng nhân loan báo bình an
Từ lối sống huynh đệ, hoa trái thứ hai nảy sinh: trở nên chứng nhân và người loan báo bình an.
Thánh Phanxicô nhớ lại sứ mạng Chúa trao cho mình: “Chúa đã mặc khải cho tôi một lời chào mà chúng tôi phải nói: ‘Xin Chúa ban bình an cho anh em.’”
Đó không chỉ là một lời chào đơn thuần, mà là một chương trình truyền giáo. Chương trình ấy chỉ có thể thành hiện thực nếu anh em vẫn luôn là những anh em hèn mọn giữa lòng dân chúng — những con người “đơn sơ và lệ thuộc vào mọi người”. Chính sự đơn sơ và thân phận mọn hèn ấy phải là nội dung của lời chào bình an và là phương thế làm cho lời ấy trở nên khả tín.
Trong Luật Dòng, Thánh Phanxicô viết: “Tôi khuyên nhủ, cảnh giác và khích lệ anh em trong Chúa Giêsu Kitô: khi đi lại trong thế gian, đừng cãi cọ, đừng tranh luận, đừng xét đoán người khác; nhưng hãy hiền lành, bình an, đoan trang, dịu dàng và khiêm nhường, nói năng nhã nhặn với mọi người.”
Chỉ bằng cách đó — không bạo lực, được củng cố bởi sự hạ mình khiêm tốn — anh em mới có thể chu toàn sứ mạng của mình: “Vào bất cứ nhà nào, trước hết hãy nói: ‘Bình an cho nhà này!’”
Như thế, họ phải là “anh em hèn mọn”, tức là “những người hát rong của Chúa, có sứ mạng lay động lòng người hướng về bình an.” Chính vì lý do này mà trong Luật Dòng, Thánh Phanxicô đã cấm anh em cưỡi ngựa. Họ không được ra đi như những hiệp sĩ của Đức Kitô, áp đặt chân lý từ trên cao xuống. Họ được mời gọi ở lại thấp bé, sống “giữa những người nghèo và yếu thế, người đau bệnh và người phong cùi, những kẻ ăn xin ven đường.”
Chỉ bằng cách ấy, họ mới có thể trở nên sự hiện diện khiêm tốn và bình an, khơi dậy sự tôn trọng và đối thoại, và từ đó thăng tiến hòa bình trong Hội Thánh, trong xã hội và trong thế giới.
Ngày nay hơn bao giờ hết, chúng ta nhận ra rằng con đường của những người hiền lành và khiêm nhường trong lòng, như chính Đức Giêsu, là con đường duy nhất có thể dẫn con người đến việc chân thành tìm kiếm hòa bình. Một thế giới liên kết chằng chịt và đa diện như thế giới của chúng ta đòi hỏi tinh thần đối thoại và cộng tác, để quản lý những căng thẳng và cạnh tranh mà không rơi vào bạo lực.
Hạt giống tiếp tục nảy mầm
Gia sản mời gọi chúng ta: Đó chính là hạt giống sự sống đời đời được gieo vào trái tim Thánh Phanxicô – một hạt giống đầy lòng thương xót đối với con người và đức tin vào tình yêu chịu đóng đinh của Đức Kitô.
Để hạt giống ấy lớn lên, ngài đã trao phó nó cho mảnh đất nghèo nàn nhưng màu mỡ là Hội Thánh. Tại đó, ngay trong lịch sử này, ngài muốn bắt đầu thực hiện giấc mơ Tin Mừng về một thế giới hòa bình, nơi mọi người là anh chị em với nhau.
Ba tâm tình đúc kết từ Tin Mừng diễn tả gia sản quý giá ấy:
+ Lòng thương xót đối với người nghèo và tình yêu dành cho Đức Kitô chịu đóng đinh.
+ Sự quy phục Hội Thánh, nơi duy nhất tình yêu Thiên Chúa được hiện diện cách trọn vẹn trong Thánh Thể.
+ Đời sống huynh đệ phục vụ và hiếu khách, điều kiện tiên quyết cho việc loan báo hòa giải và bình an một cách khả tín.
Trách nhiệm của chúng ta
Đây là một sứ mạng vẫn tiếp diễn hôm nay. Nó đòi hỏi chúng ta nhận lấy trách nhiệm làm cho hạt giống đời sống Tin Mừng ấy trở nên hữu hình và sinh hoa trái.
Suốt 800 năm qua, những tu sĩ nam nữ trong gia đình Phan Sinh đã đáp lại lời mời gọi này, mỗi người theo ơn gọi riêng của mình, sống “theo khuôn mẫu của thánh Phúc Âm.”
Điều đòi hỏi tất cả chúng ta là sinh hoa trái từ chính sự khiêm nhường và nghèo khó của mình, trở nên những hạt giống đời sống Kitô giáo kiên trì và quảng đại, dù sống ở bất cứ hoàn cảnh nào.
Là Kitô hữu đích thực cũng có nghĩa là trở thành những công dân tốt: dấn thân đối diện với những vấn đề cụ thể và tìm kiếm những giải pháp sáng tạo cho một thế giới công bằng và huynh đệ hơn. Đó là con đường duy nhất đem lại niềm hy vọng cho hòa bình.
Những người lữ hành hướng về Thành Đô Viên Mãn
Để chúng ta không nản chí trên hành trình này, Thánh Phanxicô nhắc nhở rằng chúng ta là “những lữ khách và ngoại kiều ở trần gian này”, những con người sống trong niềm mong đợi Thành Đô Chung Cuộc.
Nỗ lực của chúng ta là nỗ lực của những người lữ hành: không nắm trong tay giải pháp chung cuộc, nhưng biết mình đang đi về đâu. Chúng ta biết mình được mời gọi, cho đến muôn đời, sống trong hiệp thông với Thiên Chúa hằng sống và hiệp thông với nhau. Và chúng ta biết rằng sự hiệp thông ấy chỉ đạt tới sự viên mãn và vĩnh viễn khi“Thiên Chúa là tất cả trong mọi sự.”
LỜI CẦU NGUYỆN KẾT
Lạy Chúa Giêsu Kitô, chúng con cảm tạ Chúa vì hạt giống sự sống đời đời. Chúa đã gieo nơi Thánh Phanxicô. Chúng con tạ ơn Chúa vì hạt giống ấy vẫn tiếp tục nảy mầm qua mọi thế hệ.
Xin cho hạt giống ấy cũng sinh hoa trái nơi mỗi người chúng con: lòng thương xót đối với người nghèo, tình yêu dành cho Chúa chịu đóng đinh, lòng trung tín với Hội Thánh, tình yêu Thánh Thể, tình huynh đệ không quyền lực, và chứng tá của bình an. Xin giúp chúng con sống“theo khuôn mẫu thánh Phúc Âm”ở bất cứ nơi đâu và trong bất cứ việc gì.
Nguyện xin Thánh Thần làm cho chúng con trở thành những Kitô hữu đầy nhiệt huyết, những công dân của thời đại này, biết đối diện với hiện tại đời sống chúng con và tìm kiếm một thế giới công bằng và huynh đệ hơn.
Và xin nhắc chúng con nhớ rằng, chúng con là những người lữ hành của niềm hy vọng,
đang tiến về Thành Đô Viên Mãn, nơi Thiên Chúa — Cha của Người và cũng là Cha của chúng con, Đấng là tất cả trong mọi sự. Amen.
BTT Phụ Tỉnh chuyển dịch.
Nguồn: ofmvientu.org
TIN LIÊN QUAN
253669.jpg&w=1920&q=75)
THÔNG BÁO
VIDEO
LỊCH PHỤNG VỤ
2026
GIỚI THIỆU VÀI NÉT VỀ LM PHÊRÔ TRẦN MẠNH HÙNG VÀ 11 TÁC PHẨM ĐÃ XUẤT BẢN
GIỚI THIỆU VÀI NÉT VỀ LM PHÊRÔ TRẦN MẠNH HÙNG VÀ 11 TÁC PHẨM ĐÃ XUẤT BẢN
Linh mục Tiến sĩ (Lm. TS) Phêrô Trần Mạnh Hùng là một học giả Công giáo người Úc gốc Việt, nổi tiếng trong lĩnh vực Thần học Luân lý và Đạo đức Sinh học.
Thông tin cá nhân và Sự nghiệp
- Tiểu sử: Lm Trần Mạnh Hùng sinh tại Việt Nam, rời quê hương sau năm 1975 và định cư tại Úc từ năm 1982.
- Địa điểm công tác: Thuộc Tổng giáo phận Perth, Tiểu bang Tây Úc.
- Chức vụ & Giảng dạy:
- Nguyên Giáo sư thỉnh giảng về Thần học Luân lý và Đạo đức Sinh học tại Học Viện Thần Học Chúa Chiên Lành – The Good Shepherd Theological College in Auckland City, New Zealand (2010-2015).
- Từng làm việc tại Trung tâm Đạo đức Sinh học của Tổng giáo phận Perth (2007-2016)
- Cộng tác viên thường xuyên của các trang tin Công giáo như VietCatholic và Xuân Bích Việt Nam.
- Lm. Trần Mạnh Hùng hiện là Tuyên úy Công giáo tại Đại học Tây Úc và Cư xá sinh viên Thánh Thomas More trực thuộc TGP Perth
- Hiện nay, Lm. Trần Mạnh Hùng đang giảng dạy cho bộ môn Thần học luân lý tại Đại học Công giáo – The University of Notre Dame Australia.
Dựa trên các bài viết và suy tư của Linh mục Tiến sĩ Phêrô Trần Mạnh Hùng, trải nghiệm gần hơn 30 năm đời linh mục thường đúc kết về sự phó thác tuyệt đối vào lòng thương xót Chúa, việc sống sâu xa chiều kích thiêng liêng giữa thế gian, và vai trò “Boomerang” — được sai đi nhưng luôn quay về kết hợp với Thiên Chúa. Đó là hành trình hoán cải liên tục, vượt qua chủ nghĩa giáo sĩ trị để phục vụ trong khiêm nhường.
Dưới đây là tổng hợp các khía cạnh chính trong kinh nghiệm sống thiêng liêng của Lm. Trần Mạnh Hùng:
- Sống đời “Boomerang” (Chiếc Boomerang của Thiên Chúa)[1]: Tác giả ví von linh mục giống như chiếc boomerang được Thiên Chúa ném đi để phục vụ, nhưng luôn quay về điểm xuất phát là tâm điểm thiêng liêng trong Chúa. Điều này nhấn mạnh sự kết hợp mật thiết với Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần trong mọi hoạt động tông đồ.
- Chiêm niệm giữa đời: Kinh nghiệm đời thiêng liêng không phải là trốn tránh thế gian, mà là thấm nhập sâu xa đời sống thiêng liêng vào trong các hoạt động trần thế, tiếp tục hoàn tất sứ mạng của Chúa Giêsu ngay tại thế.
- Vượt qua chủ nghĩa Giáo sĩ trị (clericalism): Lm. Trần Mạnh Hùng nhấn mạnh việc linh mục cần thoát khỏi não trạng quyền lực hay chủ nghĩa giáo sĩ trị, thay vào đó là lối sống khiêm nhường, gần gũi và phục vụ theo gương Đức Kitô.
- Hoán cải và phó thác: Nhìn lại hành trình dài, kinh nghiệm cốt lõi là lòng tin vào sự quan phòng của Chúa. Ngài nhấn mạnh rằng Chúa biết điều gì tốt nhất cho chúng ta,[2] thúc đẩy sự hoán cải nội tâm mỗi ngày.
-
- Tác phong mục vụ thời đại: Lm. Trần Mạnh Hùng hiện là Tuyên úy Công giáo tại Đại học Tây Úc và Cư xá sinh viên Thánh Thomas More trực thuộc TGP Perth. Ngài thường đề cập đến việc sống sứ mạng trong bối cảnh xã hội mới, cảnh báo các nguy cơ sống ảo lấn át sứ mạng thật sự.
- Hiện nay, Lm. Trần Mạnh Hùng đang giảng dạy cho bộ môn Thần học luân lý tại Đại học Công giáo – The University of Notre Dame Australia.
Các suy tư của ngài thường mang đậm tính thần học luân lý và đạo đức sinh học, dựa trên nền tảng vững chắc của Giáo lý Giáo hội Công giáo.
Các tác phẩm tiêu biểu
Lm. Trần Mạnh Hùng đã xuất bản nhiều đầu sách chuyên sâu tại Việt Nam nhằm soi sáng các vấn đề đạo đức hiện đại dưới góc nhìn đức tin Công giáo.[3]
VIDEO GIỚI THIỆU NHỮNG TÁC PHẨM CỦA LM PHÊRÔ TRẦN MẠNH HÙNG
VIDEO: https://www.youtube.com/watch?v=Me90BR_6_uI&t=3s (Truy cập ngày 22/03/2026)
- Đạo đức sinh học và những thách đố hiện nay (2016): Bàn về các vấn đề y sinh học hiện đại.
- Lương Tâm – Theo quan điểm của thần học luân lý Công giáo: Phân tích về vai trò của lương tâm trong đời sống Kitô hữu.
- Thần học luân lý, một cái nhìn mới (2012).
- Phát triển nền văn hóa sự chết: An tử và trợ tử (2015).
- Sự sống và quyền bất khả xâm phạm (2020).
- Tính dục, tình yêu và hôn nhân (2020).
Giới thiệu 11 tác phẩm của Linh mục Phêrô Trần Mạnh Hùng
GIỚI THIỆU 11 TÁC PHẨM CỦA LINH MỤC TRẦN MẠNH HÙNG ĐÃ ĐƯỢC XUẤT BẢN.
- Trần Mạnh Hùng, Thần học luân lý: một cái nhìn mới (Hà Nội: Nhà Xuất Bản Tôn Giáo, Tái bản lần thứ nhất, 2012).
https://ducbahoabinhbooks-osp.com/luan-ly/than-hoc-luan-ly-mot-cai-nhin-moi/
- Peter Hung Tran, Advancing the Culture of Death: Euthanasia and Physician-Assisted Suicide (Melbourne: Freedom Publishing Company, 2006). Out of print.
Fr. Peter Hung Tran, Advancing the Culture of Death: Euthanasia and Physician-Assisted Suicide (Mumbai, India: Pauline Publications, 2011). Out of print.
- Trần Mạnh Hùng, Phát triển nền văn hóa sự chết: an tử và trợ tử (Sài gòn: Nhà Xuất Bản Phương Đông, 2015).
https://ducbahoabinhbooks-osp.com/luan-ly/phat-trien-nen-van-hoa-su-chet/
- Trần Mạnh Hùng, Đạo đức sinh học và những thách đố hiện nay (Sài gòn: Nhà Xuất Bản Phương Đông, 2016).
https://ducbahoabinhbooks-osp.com/luan-ly/dao-duc-sinh-hoc-va-nhung-thach-do-hien-nay/
Lm. Trần Mạnh Hùng, Đạo đức sinh học và những thách đố hiện nay (Sài gòn: Nhà Xuất Bản Phương Đông, tái bản lần thứ nhất vào tháng 4 năm 2023).
- Trần Mạnh Hùng, Sự sống và quyền bất khả xâm phạm: nền tảng luân lý cho xã hội (Hà Nội: Nhà Xuất Bản Tôn Giáo, 2020).
- Trần Mạnh Hùng, Tính dục, tình yêu và hôn nhân: dưới nhãn quan thần học luân lý Công Giáo (Hà Nội: Nhà Xuất Bản Tôn Giáo, 2020).
https://ducbahoabinhbooks-osp.com/luan-ly/tinh-duc-tinh-yeu-va-hon-nhan/
- Lm. Trần Mạnh Hùng, Lương tâm: theo quan điểm của thần học luân lý Công giáo (Hà Nội: Nhà Xuất Bản Tôn Giáo, 2021).
Lm. Trần Mạnh Hùng, Lương tâm: theo quan điểm của thần học luân lý Công giáo (Hà Nội: Nhà Xuất Bản Tôn Giáo, 2021).
https://www.sachkhaiminh.com/luong-tam-theo-quan-diem-cua-than-hoc-luan-ly-cong-giao
Sách Khai Minh (Tên tiếng Anh: The Khai Minh) được thành lập năm 2017 là đơn vị tư nhân cung cấp sách hàng đầu ở khu vực phía Nam và mở rộng phạm vi vận chuyển trên toàn quốc.
Khai Minh Book store (English name: The Khai Minh) was established in 2017 as a leading private book supplier in the southern region and expands its shipping coverage nationwide.
https://www.sachkhaiminh.com/ve-khai-minh
- Lm. Trần Mạnh Hùng, Chúa Luôn Hiện Diện Bên Con: Tâm Sự Với Các Bạn Trẻ về Những Điều Kỳ Diệu Trong Hành Trình Đức Tin (Tp Hồ Chí Minh: Nhà Xuất Bản Đồng Nai, 2022).
https://ducbahoabinhbooks-osp.com/chua-luon-hien-dien-ben-con/
- Fr. Peter Hung Tran, The Search for Freedom: Memoir of a Vietnamese Refugee in Australia (Independently published 1 June 2023).
Check it out in Amazon.com
The Search for Freedom SEP-OCT ’23 . Published by Shalom Tidings Magazine.
In the aftermath of the Communists’ takeover of Vietnam in the 1970s, Brother Peter was forced out of the seminary and drafted into the Communist army. He managed to escape but had to spend months hiding in the jungles of Vietnam before managing to migrate. Both the fugitive life and the escape were scary and life-threatening. THE SEARCH FOR FREEDOM is an account of his journey from hopelessness through divine grace. He looks back at his periods of darkness and marvels at God’s providence that accompanied and strengthened him. As he writes in this book, “The journey to find God that I have experienced in my life has not been an easy one.” The book also offers glimpses of his life as a priest, sharing his journey to Jesus through the love of Mother Mary.
The Paperback is available in Amazon Bookstore: amzn.asia/d/9LrMLqc and also at
Read more at https://shalomtidings.org/media_scan/sept-oct-23/
“Unyielding Hope: The Remarkable Journey of a Vietnamese Seminarian to Freedom”
Reviewed in Australia on 17 November 2023
5.0 out of 5 stars Verified Purchase
Book review:
The Search for Freedom: Memoir of a Vietnamese Refugee in Australia is a story of a man on the run from the Communist regime in the late 1970s who never gave up on hope. Then a teenager, Peter Hung Tran was persecuted and marked for certain death because he was studying in the seminary to become a Catholic Priest. In the authorities’ quest to prevent him to pursue his vocation, Peter was drafted into their Communist army, destined to fight a war in Cambodia where they knew that the odds of him to make it out alive is unlikely.
This book is an emotionally charged narrative of what it is like to wish death when all hope of finding freedom from the clutches of a brutal authoritarian rule is all but gone. Whether you are a person of faith or not, you will find his eventual escape through the unforgiving jungles of Vietnam and finally by boat in deadly stormy seas is nothing short of a miracle. That Peter believed there was an unseen almighty hand at work guiding him through a treacherous route and to safety is convincing.
His narrative thereafter of finding an adopted home in Australia and eventually getting ordained as priest is a compelling read. Especially unbelievable is how Peter almost gave up, as he could not speak or write a word of English to study in Australia but eventually graduating and earning a doctorate in Moral Theology in Rome.
This book is a story about never giving up and to hold on to hope and, if you believe in the existence of God, to have faith Him in a world that is losing faith in His existence.
Sr. Shirley Chong
- Lm. Trần Mạnh Hùng, KINH NGHIỆM ĐỜI SỐNG THIÊNG LIÊNG SAU 40 NĂM NHÌN LẠI (Tp Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Đồng Nai, 2025) https://ducbahoabinhbooks-osp.com/kinh-nghiem-doi-song-thieng-lieng-sau-40-nam-nhin-lai/
GIỚI THIỆU TÁC PHẨM THỨ 10 CỦA LINH MỤC TRẦN MẠNH HÙNG XUẤT BẢN TẠI VIỆT NAM
Thư viện Học viện Công giáo Việt Nam
Đăng ngày 16 tháng 6 năm 2025
https://www.hvcgthuvien.edu.vn/2025/06/gioi-thieu-tac-pham-moi-cua-linh-muc-tran-manh-hung-vua-xuat-ban-tai-viet-nam.html
- Lm. Trần Mạnh Hùng, Tính Dục, Tình Yêu và Hôn Nhân Dưới Nhãn Quan Thần Học Luân Lý Công Giáo (Tp Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Đồng Nai, 2025).
https://ducbahoabinhbooks-osp.com/tinh-duc-tinh-yeu-va-hon-nhan-2/
Điểm sách do Thầy Phó tế Giacôbê Phạm Ngọc Luận
ĐCV Sao Biển Nha Trang đăng ngày 10/03/2026
[1] . Xem Lm. Phêrô Trần Mạnh Hùng, “Tôi là chiếc Boomerang của Thiên Chúa.” Website TGP Sài Gòn đăng ngày 23/07/20. https://tgpsaigon.net/bai-viet/toi-la-chiec-boomerang-cua-thien-chua-75191 (Truy cập ngày 22/03/2026)
[2] . Xem Lm Trần Mạnh Hùng, “Chúa biết điều gì là tốt nhất cho chúng ta.” Website HĐGMVN đăng thứ Hai, ngày 02/06/2025
https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/chua-biet-dieu-gi-la-tot-nhat-cho-chung-ta
[3] . Ví dụ: Giới thiệu hai cuốn sách quan trọng của cha Phêrô Trần Mạnh Hùng. Trang web Mục vụ giới trẻ trực thuộc HĐGMVN đăng
https://ymagazine.net/vn/bai-viet/gioi%20thieu%20hai%20cuon%20sach%20quan%20trong%20cua%20linh%20muc%20phero%20tran%20manh%20hung (Truy cập, thứ 2, ngày 23-03-2026).
Giới Thiệu Cuốn Sách Đạo Đức Sinh Học & Những Thách Đố Hiện Nay. ỦY BAN GIÁO DỤC HĐGMVN Đăng ngày 22 tháng 3 năm 2026 https://uybangiaoduchdgm.net/bai-giang/gioi-thieu-cuon-sach-dao-duc-sinh-hoc-nhung-thach-do-hien-nay1 (Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2026).
Giới Thiệu Cuốn Sách Đạo Đức Sinh Học & Những Thách Đố Hiện Nay. Thư Viện Học viện Công giáo Việt Nam (HVCGVN)
https://hocvienconggiao.edu.vn/gioi-thieu-sach-dao-duc-sinh-hoc-va-nhung-thach-do-hien-nay/ (Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2026).
Giới Thiệu Tác Phẩm Thứ 10 của Linh Mục Trần Mạnh Hùng xuất bản tại Việt Nam. Thư viện Học viện Công giáo Việt Nam đăng ngày 16 tháng 6 năm 2025
https://www.hvcgthuvien.edu.vn/2025/06/gioi-thieu-tac-pham-moi-cua-linh-muc-tran-manh-hung-vua-xuat-ban-tai-viet-nam.html
Điểm sách tác phẩm thứ 11 Tính Dục, Tình Yêu và Hôn Nhân Dưới Nhãn Quan Thần Học Luân Lí Công Giáo của Linh Mục Trần Mạnh Hùng vừa xuất bản tại Việt Nam (tháng 12 năm 2025). Bài viết do Thầy Phó tế Giacôbê Phạm Ngọc Luận. ĐCV Sao Biển Nha Trang đăng ngày 10/03/2026
2026
VIỆC NỘI TRỢ VÀ SỰ BÌNH ĐẲNG TRONG GIÁO HỘI VÀ XÃ HỘI
VIỆC NỘI TRỢ VÀ SỰ BÌNH ĐẲNG TRONG GIÁO HỘI VÀ XÃ HỘI
Khi Đức Giáo hoàng Lêô XIII ban hành Thông điệp Rerum Novarum (Tân Sự) vào năm 1891, lần đầu tiên lao động được đưa vào trung tâm suy tư xã hội của Giáo hội một cách rõ ràng. Nơi xảy ra xung đột chính là nhà máy: sự bóc lột và lao động vô nhân do bởi cuộc Cách mạng Công nghiệp. Chính tại đó, nhân phẩm được đo lường, và cũng tại đó, sự công bằng – hay bất công – của một hệ thống kinh tế được đưa ra xem xét.
Trong bối cảnh này, phụ nữ xuất hiện ở một vị thế mâu thuẫn. Họ vừa là đối tượng cần được bảo vệ, vừa là một lực lượng lao động cần thiết nhưng cũng đầy vấn đề; được kêu gọi vừa hỗ trợ sản xuất đồng thời tái sản xuất, tiền lương và gia đình. Ngày nay, Rerum Novarum đề cập đến phụ nữ bằng những thuật ngữ nghe có vẻ xa vời, nhưng từ lâu đã in sâu vào trí tưởng tượng xã hội: “Thật vô lý khi bắt một phụ nữ hay một trẻ em phải làm những công việc mà chỉ một người đàn ông to lớn khoẻ mạnh mới làm được […]. Một số công việc không phù hợp với nữ giới, những người vốn phù hợp hơn với việc nội trợ, qua đó giúp bảo toàn danh dự của phái yếu, và thích hợp với việc giáo dục con cái và hạnh phúc gia đình”.
Đây là một tầm nhìn bắt nguồn từ thời thông điệp được công bố, nhưng lại mang dấu ấn của sự căng thẳng xuyên suốt kỷ XX và kéo dài cho đến tận ngày nay. Qua nhiều thập kỷ, công việc của phụ nữ mang nhiều hình thức đa dạng và mơ hồ, vừa được trả lương vừa không được trả lương, vừa hữu hình vừa vô hình, vừa công cộng vừa gắn với đời sống gia đình. Đây không phải là một điều bất thường, mà là một đặc điểm cơ cấu của cách xã hội phân tách những gì công nhận là “lao động” với những gì nó giao phó cho tình yêu, bổn phận hay thiên chức. Ngay cả trong các thể chế Giáo hội, một phần đáng kể của cuộc sống hàng ngày phụ thuộc vào lao động của phụ nữ, một đóng góp thường mang tính quyết định, nhưng lại thường không được công nhân như vậy, và nhiều khi được định nghĩa là “phục vụ”.
Về vấn đề cân bằng giữa công việc và cuộc sống – từ giờ làm việc linh hoạt đến nghỉ chăm con hay tiếp cận các dịch vụ – một số quốc gia đã áp dụng các chính sách được coi là tiên tiến hơn. Tuy nhiên, hơn một thế kỷ sau thông điệp Rerum Novarum, lời hứa về sự cân bằng phần lớn vẫn chưa được thực hiện, bởi vì nếu không có các dịch vụ đầy đủ – dù là miễn phí hay ít nhất là có giá cả phải chăng – thì nó chỉ là một khái niệm trừu tượng. Ví dụ, ở Ý, khoảng 20% phụ nữ nghỉ việc sau khi sinh con đầu lòng, đặc biệt những người có thu nhập thấp; ở Nhật Bản, có chế độ nghỉ chăm con, nhưng văn hóa nơi làm việc khiến việc này trở nên khó khăn; còn ở Hoa Kỳ, nhiều gia đình thiếu khả năng tiếp cận các dịch vụ công dành cho việc chăm sóc người cao tuổi, và vì thế trách nhiệm này thường được đặt lên vai con gái và cháu gái.
Ở đây, vấn đề việc chăm sóc, một trong những mâu thuẫn chính của xã hội đương đại, nổi lên một cách mạnh mẽ. Đó là hoạt động thiết yếu, nhưng lại không được trả lương hoặc xã hội công nhận, điều này không thể hiện rõ trong số liệu thống kê và thường chỉ được coi là một phần phụ thêm. Công việc chăm sóc là một hoạt động liên tục đòi hỏi kỹ năng và thời gian, nhưng lại ở bên lề của chính sách và sự bảo vệ của chính phủ. Thêm vào đó, gánh nặng này phần lớn đổ dồn lên vai phụ nữ, những người đảm nhận hơn 70% công việc chăm sóc gia đình không được trả lương, từ chăm sóc trẻ em đến người cao tuổi và người khuyết tật. Trong nhiều thế kỷ, hệ thống này vẫn duy trì vì nó được coi là điều hiển nhiên; ngày nay, nó đang bộc lộ những điểm yếu và chỉ được thay thế một phần bởi thị trường dịch vụ chăm sóc, vốn thường giải quyết vấn đề một cách phiến diện và nhân đạo.
Trong những năm 1970, trong khi một bộ phận của phong trào nữ quyền coi làm công ăn lương là con đường chính dẫn đến sự giải phóng, thì một xu hướng khác lại đặt ra một câu hỏi cấp tiến hơn: Tại sao việc nội trợ lại không được công nhận là lao động và do đó không được trả lương? Từ xu hướng thứ hai này đã xuất hiện phong trào “Trả lương cho việc nội trợ”, hoạt động mạnh mẽ ở cả châu Âu và Bắc Mỹ, và đã lên án sự bóc lột các hoạt động được coi là “tự nhiên”. Nấu ăn, dọn dẹp, chăm sóc và giáo dục không chỉ đơn thuần là những hành động yêu thương, nhưng còn là lao động không được trả lương, và nghịch lý thay, chính điều đó lại làm cho công việc của người khác trở nên khả thi. Tại Ý, một suy nghĩ tương tự cũng lan truyền trong thế giới Công giáo. Vào những năm 1980, được truyền cảm hứng từ các giá trị Kitô giáo, Phong trào Nội trợ Ý được thành lập nhằm khẳng định giá trị lao động của việc nội trợ, lên án sự bất bình đẳng khi đặt trách nhiệm chăm sóc chính lên vai phụ nữ, đồng thời kêu gọi sự bảo vệ và quyền lợi cho họ.
Theo thời gian, giáo huấn của Giáo hội cũng đã điều chỉnh lại lập trường của mình. Trong thông điệp Laborem Exercens (Lao động của Con người), Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã công nhận công việc của phụ nữ là thiết yếu, khẳng định không chỉ quyền được làm việc và phát triển bản thân trong nghề nghiệp, mà cả tính hợp pháp của việc lựa chọn dành thời gian cho gia đình mà không bị thiệt thòi. Trong Thông điệp Caritas in Veritate (Bác ái trong Chân lý), Đức Giáo hoàng Biển Đức XVI đã nhấn mạnh sự cần thiết của “công việc thể hiện phẩm giá thiết yếu của mỗi người nam và nữ trong bối cảnh xã hội cụ thể của họ”. Đức Giáo hoàng Phanxicô đã sử dụng ngôn từ trực tiếp hơn khi tuyên bố: “Tại sao lại cho rằng phụ nữ phải kiếm ít tiền hơn nam giới? Không – quyền là như nhau! Sự chênh lệch này là một điều đáng hổ thẹn”.
Lịch sử về bình đẳng tiền lương cũng gắn liền với những cuộc đấu tranh của phụ nữ Công giáo. Tại Ý, từ đầu thế kỷ XX, các hiệp hội như Liên minh Phụ nữ Công giáo, và sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Trung tâm Phụ nữ Ý đã vận động cho sự công nhận về kinh tế và nghề nghiệp đối với công việc của phụ nữ, cả trong và ngoài Giáo hội. Đồng thời, ở các quốc gia khác, các phong trào nữ công nhân Công giáo đã khởi xướng một cuộc suy tư về giá trị của lao động được trả lương và lao động chăm sóc, một chủ đề vẫn tiếp tục được nhiều nhà thần học nữ quyền nhấn mạnh cho đến ngày nay. Trong những năm gần đây, suy tư này đã được làm phong phú thêm bởi các học giả tôn giáo, những người đã đưa lao động của phụ nữ vào trung tâm các cuộc tranh luận về công bằng xã hội và trách nhiệm đạo đức của doanh nghiệp. Các nhà kinh tế và triết gia như sơ Alessandra Smerilli, nữ tu Dòng Salêdiêng, Tổng Thư ký Bộ Phục vụ Phát triển Con người Toàn diện; sơ Helen Alford, nữ tu Dòng Dominican, Chủ tịch Hàn lâm viện Toà Thánh về Khoa học Xã hội, đều nhấn mạnh sự cần thiết phải xem xét lại các mô hình kinh tế dựa trên các mối quan hệ, công ích và công bằng. Đây không phải là những ngoại lệ, mà là dấu hiệu cho thấy sự hiện diện của phụ nữ không chỉ hỗ trợ công việc mà còn phát triển tư duy về công việc.
Trong các tổ chức Giáo hội, vấn đề này vẫn chưa được giải quyết. Ở nhiều giáo xứ và tổ chức, hoạt động hàng ngày phụ thuộc phần lớn vào công việc của phụ nữ, thường là tự nguyện hoặc được trả lương thấp, và hiếm khi được công nhận trong các quá trình ra quyết định. Ranh giới giữa sự lựa chọn tự do và kỳ vọng ngầm rất mong manh, và ngôn ngữ “phục vụ” có nguy cơ hợp thức hóa sự phân bổ trách nhiệm và sự công nhận không đồng đều.
“Phụ nữ chỉ có được sự bình đẳng thực sự khi đàn ông cùng chia sẻ trách nhiệm nuôi dạy thế hệ tiếp theo với họ”, Thẩm phán Tòa án Tối cao Hoa Kỳ Ruth Bader Ginsburg (1933–2020), một biểu tượng trong cuộc đấu tranh chống phân biệt giới, đã lập luận như vậy. Tuyên bố của bà đã chuyển trọng tâm: vấn đề không chỉ là tiền lương, mà còn là sự phân bổ lại thời gian, sự chăm sóc và trách nhiệm. Bà Ginsburg đã góp phần truyền cảm hứng cho Đạo luật Trả lương Công bằng Lilly Ledbetter, đạo luật đầu tiên được Barack Obama ký vào ngày 29/01/2009, dành tặng cho Lilly Ledbetter (1938–2024), một biểu tượng của cuộc đấu tranh chống chênh lệch lương giữa nam và nữ.
Mary Ngọc Yến
Chuyển ngữ từ: osservatoreromano.va
2026
TÂM THẦN PHÂN LIỆT
TÂM THẦN PHÂN LIỆT
Tâm thần phân liệt là một rối loạn tâm thần nặng, kéo dài, thuộc nhóm rối loạn loạn thần, ảnh hưởng đến cách một người suy nghĩ, cảm nhận, diễn giải thực tại và hành xử trong đời sống hằng ngày. Đây không phải là tình trạng “đa nhân cách”, cũng không đơn giản chỉ là “thần kinh yếu” hay “suy nghĩ tiêu cực quá mức”, nhưng là một bệnh lý tâm thần thực sự, có thể làm suy giảm sâu sắc khả năng học tập, lao động, chăm sóc bản thân, duy trì các mối quan hệ và hòa nhập xã hội. Tổ chức Y tế Thế giới cho biết bệnh này ảnh hưởng khoảng 23 triệu người trên toàn cầu; ước tính khoảng 1 trên 345 người nói chung và khoảng 1 trên 233 người trưởng thành. Bệnh thường khởi phát vào cuối tuổi vị thành niên hoặc giai đoạn đầu tuổi trưởng thành, và nam giới thường có xu hướng khởi phát sớm hơn nữ giới.
Cần nói cho thật chính xác rằng tâm thần phân liệt không phải là một tình trạng duy nhất giống hệt nhau ở mọi bệnh nhân. Biểu hiện của bệnh rất đa dạng. Có người nổi bật với ảo giác và hoang tưởng; có người lại chủ yếu sống thu mình, giảm cảm xúc, giảm động lực, học tập và làm việc sa sút; cũng có người rối loạn chú ý, trí nhớ và khả năng tổ chức đời sống hằng ngày. Vì thế, trong thực hành lâm sàng hiện nay, người ta thường mô tả triệu chứng của tâm thần phân liệt theo ba nhóm lớn: triệu chứng loạn thần hoặc “dương tính”, triệu chứng “âm tính”, và triệu chứng nhận thức. Cách phân chia này được NIMH và nhiều tài liệu chuyên môn dùng để giúp hiểu đúng hơn về bệnh.
Trước hết là triệu chứng dương tính. Từ “dương tính” ở đây không có nghĩa là “tốt”, mà là những biểu hiện được “thêm vào” so với hoạt động tâm thần bình thường. Nhóm này bao gồm hoang tưởng, ảo giác, tư duy vô tổ chức, lời nói vô tổ chức và đôi khi hành vi rất lạ lùng hoặc kích động. Đây thường là những biểu hiện khiến người thân dễ nhận ra nhất, vì bệnh nhân có vẻ như đang mất dần khả năng phân biệt giữa điều có thật và điều không có thật. Các nguồn uy tín như WHO, NIMH, NHS và Mayo Clinic đều mô tả tâm thần phân liệt như một rối loạn thường gắn với tình trạng loạn thần, nghĩa là người bệnh có thể không còn nhận định đúng thực tại trong một số giai đoạn.
Hoang tưởng là những niềm tin sai lệch, bền vững, không phù hợp với thực tế, và người bệnh vẫn giữ niềm tin ấy ngay cả khi đã có bằng chứng rõ ràng bác bỏ. Thí dụ, họ có thể tin rằng mình đang bị theo dõi, bị đầu độc, bị người khác cài thiết bị nghe lén, hoặc tin rằng các thông điệp trên truyền hình, mạng xã hội, biển số xe, ánh mắt người khác đều nhắm riêng vào mình. Điểm quan trọng là những niềm tin ấy không chỉ là “nghi ngờ nhiều” hay “sợ hãi vu vơ”, nhưng là sự xác tín méo lệch đến mức chi phối hành vi và cảm xúc của người bệnh. Hoang tưởng là một trong những biểu hiện kinh điển của loạn thần.
Ảo giác là tri giác xuất hiện dù không có kích thích thật từ bên ngoài. Trong tâm thần phân liệt, ảo giác thính giác là thường gặp nhất, đặc biệt là nghe thấy tiếng nói mà người khác không nghe được. Những tiếng nói ấy có thể bình phẩm, ra lệnh, đe dọa, chế giễu hoặc tranh luận với người bệnh. Ngoài ra còn có thể gặp ảo giác nhìn, ngửi, nếm hoặc cảm giác cơ thể, nhưng chúng ít điển hình hơn. Điều cần nhấn mạnh là đối với người bệnh, trải nghiệm này là thật; vì vậy nếu người xung quanh chỉ đơn giản gạt đi rằng “không có gì đâu”, đôi khi bệnh nhân không thể tiếp nhận được, bởi cảm giác họ đang trải qua là hoàn toàn sống động đối với chính họ.
Rối loạn tư duy và lời nói là một biểu hiện trung tâm khác. Người bệnh có thể nói lan man, chệch đề, câu trước không nối được với câu sau, dùng từ bất thường, đang nói giữa chừng thì ngừng lại, hoặc diễn đạt rất khó hiểu. Trong trường hợp nặng, ngôn ngữ có thể trở nên rời rạc đến mức gần như mất mạch lạc. NIMH mô tả đây là “thought disorder” hay những kiểu suy nghĩ bất thường; Mayo Clinic và các tài liệu khác cũng nhấn mạnh đến tư duy và hành vi vô tổ chức như một phần quan trọng của bệnh.
Kế đến là triệu chứng âm tính. Gọi là “âm tính” vì chúng phản ánh sự suy giảm hoặc mất đi những chức năng vốn có ở một con người bình thường. Bệnh nhân có thể giảm biểu lộ cảm xúc, khuôn mặt ít thay đổi, giọng nói đơn điệu, ít nói, mất hứng thú, giảm động lực, giảm khả năng khởi xướng công việc, khó duy trì quan hệ xã hội, thu mình, bỏ bê học tập hoặc công việc và giảm cảm giác vui thích trong các hoạt động từng yêu thích. Đây là nhóm triệu chứng thường bị hiểu lầm nhất, vì người ngoài dễ cho rằng bệnh nhân “lười”, “lạnh lùng”, “không cố gắng”, “vô cảm” hoặc “khó gần”, trong khi thực tế đây có thể là biểu hiện trực tiếp của bệnh.
Một trong những điểm làm tâm thần phân liệt trở nên nặng nề là chính triệu chứng âm tính nhiều khi kéo dài hơn và làm suy giảm chức năng xã hội bền bỉ hơn cả các cơn loạn thần rầm rộ. Người bệnh có thể không còn muốn gặp ai, không còn thiết tha với việc học hay việc làm, không thấy hứng thú với cuộc sống, nói năng nghèo nàn, ít chăm sóc bản thân. Gia đình thường đau lòng vì thấy người thân “không còn là chính mình”, sống ngày càng xa cách, ít biểu lộ niềm vui nỗi buồn, như thể cả thế giới cảm xúc bị làm cho cùn đi. Đây là lý do vì sao điều trị tâm thần phân liệt không thể chỉ nhắm đến việc hết ảo giác hay hết hoang tưởng, mà còn phải phục hồi động lực sống, kỹ năng xã hội và khả năng tự lập.
Nhóm thứ ba là triệu chứng nhận thức. NIMH nêu rõ rằng người bệnh có thể gặp khó khăn về chú ý, tập trung và trí nhớ; những khó khăn này khiến họ khó theo dõi một cuộc trò chuyện, khó học cái mới, khó nhớ lịch hẹn, khó tổ chức công việc hoặc sắp xếp một ngày sống bình thường. “Trí nhớ làm việc” là một chức năng đặc biệt quan trọng: nó giúp ta giữ thông tin trong đầu đủ lâu để xử lý, lập kế hoạch, quyết định điều gì làm trước làm sau và hoàn thành chuỗi hành động. Khi chức năng này suy giảm, đời sống thường nhật của bệnh nhân có thể rối tung: thức dậy không biết phải làm gì trước, quên giữa chừng, không theo nổi các chỉ dẫn nhiều bước, khó duy trì việc làm hoặc việc học.
Chính nhóm triệu chứng nhận thức này thường tồn tại dai dẳng, kể cả trong những giai đoạn người bệnh không còn loạn thần rầm rộ. Vì vậy, có những bệnh nhân sau khi cơn cấp đã ổn hơn, không còn nói chuyện hoang tưởng nhiều nữa, nhưng vẫn rất khó quay trở lại nếp sống bình thường, vì họ còn bị ảnh hưởng nặng ở khả năng tập trung, ghi nhớ, hoạch định và điều hành hành vi. Ở khía cạnh phục hồi lâu dài, đây là một phần rất quan trọng, vì mức độ hoạt động nhận thức có liên quan chặt chẽ đến khả năng sinh hoạt độc lập và chức năng hằng ngày. NIMH thậm chí nhấn mạnh rằng mức độ chức năng nhận thức là một trong những yếu tố dự báo tốt nhất cho khả năng thích nghi đời sống của bệnh nhân.
Nói như vậy để thấy rằng, giữa các đợt loạn thần rõ rệt, bệnh nhân thường không hẳn “trở lại bình thường hoàn toàn”. Ở nhiều người, giai đoạn giữa các cơn vẫn có thể còn những nét lập dị trong hành vi, giảm giao tiếp xã hội, động lực suy giảm, cảm xúc nghèo nàn, tư duy chậm, chú ý kém và khả năng tổ chức đời sống giảm sút. Mức độ tồn lưu này khác nhau giữa từng người, nhưng việc nhìn nhận đúng nó rất quan trọng để gia đình không đánh giá sai rằng “đã hết bệnh rồi mà sao vẫn không làm được gì”.
Về thời gian và chẩn đoán, cần cẩn thận với cách diễn đạt. Câu nói “triệu chứng dương tính kéo dài ít nhất sáu tháng” chưa thật chuẩn nếu hiểu theo nghĩa riêng nhóm triệu chứng dương tính phải kéo dài sáu tháng. Trong các tiêu chuẩn chẩn đoán hiện hành, điều được yêu cầu là có dấu hiệu rối loạn liên tục trong ít nhất 6 tháng, trong đó có ít nhất 1 tháng với các triệu chứng giai đoạn hoạt động đáng kể như hoang tưởng, ảo giác hoặc lời nói vô tổ chức, trừ khi đã được điều trị sớm. Nói cách khác, toàn bộ diễn tiến bệnh kéo dài tối thiểu 6 tháng, chứ không phải bắt buộc mọi biểu hiện dương tính đều phải rầm rộ đủ 6 tháng. Đây là một điểm chuyên môn cần nói cho thật chính xác.
Về tần suất mắc bệnh, con số 1% từng được dùng khá phổ biến trong nhiều tài liệu cũ hoặc các bài giảng nhập môn. Tuy nhiên, dữ liệu cập nhật của WHO hiện nêu tỷ lệ thấp hơn: khoảng 0,29% dân số chung và khoảng 0,43% ở người trưởng thành. Vì vậy, nếu muốn nói chặt chẽ theo nguồn cập nhật, nên trình bày rằng tâm thần phân liệt “không hiếm, nhưng cũng không phổ biến tới mức 1% dân số chung như cách nói khái quát trước đây”. Việc dùng số liệu mới giúp bài viết chính xác hơn.
Cũng cần làm rõ một điểm khác: nam giới không nhất thiết mắc nhiều hơn hẳn nữ giới ở mọi khảo sát, nhưng nam giới thường khởi phát sớm hơn, và ở nhiều trường hợp diễn tiến chức năng có thể nặng nề hơn. WHO khẳng định khuynh hướng khởi phát sớm hơn ở nam. Một số số liệu dân số khác cho thấy chênh lệch theo giới có thể không lớn hoặc thay đổi tùy cách đo, dân số khảo sát và định nghĩa bệnh. Bởi vậy, phát biểu thận trọng và chính xác nhất là: bệnh thường khởi phát sớm hơn ở nam giới; còn tần suất và mức độ nặng có thể khác nhau theo từng nghiên cứu.
Phần nói rằng rối loạn nhân cách kiểu tâm thần phân liệt là “dạng nhẹ của tâm thần phân liệt” cũng cần chỉnh cho đúng. Theo Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ, schizotypal personality disorder là một rối loạn nhân cách, có những nét gần với phổ tâm thần phân liệt như tư duy kỳ dị, khó khăn trong quan hệ gần gũi, cách nhìn nhận méo lệch và hành vi lạ, nhưng nó không đồng nghĩa với tâm thần phân liệt, cũng không nên được hiểu đơn giản là “phiên bản nhẹ” của bệnh này. Hai tình trạng có liên hệ trong phổ bệnh lý, song là các chẩn đoán khác nhau.
Một điều rất quan trọng trong giáo dục sức khỏe tâm thần là phải biết phân biệt triệu chứng loạn thần với tính cách khác người. Có người sống hướng nội, ít nói, hơi lập dị, thích ở một mình, giao tiếp vụng về, nhưng họ vẫn biết rõ đâu là thực đâu là không thực, vẫn học tập, làm việc, tự chăm sóc bản thân và không có ảo giác, hoang tưởng. Trường hợp ấy không thể vội gán là tâm thần phân liệt. Chẩn đoán bệnh này đòi hỏi đánh giá chuyên khoa cẩn thận, phải loại trừ các nguyên nhân khác như rối loạn khí sắc có loạn thần, rối loạn phân liệt cảm xúc, tác động của chất kích thích, bệnh lý thần kinh, hoặc các tình trạng y khoa khác.
Về nguyên nhân, không có một nguyên nhân đơn lẻ duy nhất. Các nguồn chuyên môn nhìn nhận đây là bệnh lý có cơ chế phức hợp, liên quan đến yếu tố di truyền, phát triển thần kinh, môi trường, stress, và ở một số trường hợp là tác động của chất gây nghiện. NIMH nhấn mạnh rằng tâm thần phân liệt được nhìn dưới góc độ phát triển thần kinh; còn Mayo Clinic cũng mô tả nhiều yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình, các yếu tố quanh thai kỳ, stress và sử dụng chất. Điều này có nghĩa: bệnh không phải do “yếu đức tin”, “ý chí kém”, “nuôi dạy sai” hay “suy nghĩ quá nhiều” mà ra. Những cách gán lỗi ấy vừa sai vừa làm tăng mặc cảm cho người bệnh và gia đình.
Cũng vì bệnh là một rối loạn thực sự của chức năng não bộ và tâm thần, nên điều trị cần bài bản, kiên trì và nhiều thành phần. Thuốc chống loạn thần vẫn là nền tảng trong điều trị các triệu chứng loạn thần. Đồng thời, WHO và NIMH đều nhấn mạnh vai trò của các can thiệp tâm lý – xã hội: giáo dục tâm lý cho bệnh nhân và gia đình, trị liệu, hỗ trợ kỹ năng sống, phục hồi chức năng, hỗ trợ học tập – nghề nghiệp và can thiệp gia đình. Với giai đoạn loạn thần đầu tiên, các chương trình chăm sóc chuyên biệt theo nhóm đa ngành như coordinated specialty care cho thấy kết quả tốt hơn khi được triển khai sớm.
Điểm then chốt là can thiệp sớm. NIMH cho biết người bệnh thường có kết quả tốt hơn nếu được chăm sóc sớm ngay sau khi các triệu chứng loạn thần xuất hiện. Điều này rất quan trọng trong thực tế, vì nhiều gia đình chần chừ quá lâu, nghĩ rằng con em mình chỉ đang stress, thất tình, suy nghĩ quá nhiều hoặc “bị ai nói xấu nên buồn”, để rồi đến khi bệnh bùng phát mạnh mới đưa đi khám. Càng trì hoãn, nguy cơ học hành đổ vỡ, mất việc, xung đột gia đình, tự bỏ nhà đi, dùng chất, tự hại hoặc làm tổn thương người khác trong cơn loạn thần càng tăng.
Khi sống chung với người bệnh, gia đình cần nhớ rằng tranh cãi gay gắt để “thắng lý” trước một hoang tưởng thường ít hiệu quả. Điều cần hơn là giữ giọng điệu bình tĩnh, tránh chế nhạo, tránh kích thích thêm xung đột, khuyến khích khám chuyên khoa, theo dõi việc dùng thuốc và tạo môi trường sống đều đặn, ít căng thẳng. Các chiến lược phục hồi hướng đến độc lập, kỹ năng xã hội, kỹ năng sống và hòa nhập nghề nghiệp được WHO đánh giá là có vai trò quan trọng trong điều trị lâu dài.
Tóm lại, nói cho đúng nhất, tâm thần phân liệt là một rối loạn loạn thần nặng và kéo dài, trong đó người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng loạn thần như hoang tưởng, ảo giác, tư duy và ngôn ngữ vô tổ chức; đồng thời còn có những triệu chứng âm tính như thu mình xã hội, giảm cảm xúc, giảm động lực, ít nói; và các triệu chứng nhận thức như giảm chú ý, giảm trí nhớ làm việc và giảm khả năng lập kế hoạch. Nhiều khó khăn của bệnh không chỉ nằm ở cơn loạn thần cấp tính, mà còn ở sự suy giảm chức năng xã hội, nghề nghiệp và đời sống hằng ngày kéo dài sau đó. Tuy nhiên, bệnh có thể được điều trị và phục hồi tốt hơn nếu được phát hiện sớm, dùng thuốc đúng, có hỗ trợ tâm lý – xã hội và có gia đình đồng hành đúng cách.
Nếu người bệnh đang có dấu hiệu nghe tiếng nói ra lệnh, kích động mạnh, mất ngủ nhiều ngày, hoang tưởng nặng, có ý định tự sát hoặc gây nguy hiểm cho người khác, đó là tình huống cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp ngay.
Lm. Anmai, CSsR