2020
Thánh lễ tại mộ Thánh Gioan-Phaolô II ngày 18-5 kết thúc loạt truyền hình trực tiếp thánh lễ tại Nhà nguyện Thánh Marta
Đức Giáo Hoàng Phanxicô cầu nguyện trước mộ Thánh Gioan-Phaolô II, Đền thờ Thánh Phêrô ngày 22 tháng 10 năm 2018.
Lúc 7 giờ sáng ngày thứ hai 18 tháng 5, Đức Phanxicô sẽ cử hành thánh lễ tại mồ Thánh Gioan-Phaolô II nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ngài. Lễ kỷ niệm này đánh dấu ngày kết thúc chương trình phát sóng trực tiếp thánh lễ hàng ngày tại Nhà nguyện Thánh Marta.
Ngày thứ hai 18 tháng 5 sẽ kết thúc loạt thánh lễ truyền hình cho hàng triệu người trên khắp thế giới trong hơn hai tháng nay, ngày này tại nước Ý các thánh lễ với giáo dân được tiếp tục. Ngày 18 tháng 5 cũng là ngày kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Đức Karol Wojtyla. Vì thế Đức Phanxicô sẽ dâng thánh lễ ở bàn thờ ở ngôi mộ của vị tiền nhiệm ngài. Thánh Giáo hoàng Gioan-Phaolô II sinh năm 1920, được bầu làm giám mục Rôma năm 1978, qua đời năm 2005 và được phong thánh năm 2014.
Thánh lễ tại Nhà nguyện Thánh Marta được truyền trên đài phát thanh, video, trên truyền hình và phát trực tuyến trong thời gian cách ly là món quà bất ngờ và tốt đẹp của Đức Phanxicô cho giáo dân trên khắp thế giới. Vì thế nhiều người và ngay cả những người xa Giáo hội, ngay từ đầu ngày cảm thấy mình được giáo hoàng đồng hành, nâng đỡ, đi từng bước và đến gõ cửa nhà mình. Nhiều người đã thấy được tầm quan trọng và thoải mái của cuộc gặp gỡ hàng ngày với Tin Mừng. Chưa bao giờ có nhiều người theo dõi phụng vụ hàng tuần qua truyền hình, với vài phút chầu Mình Thánh Chúa trong thinh lặng như trong thời gian qua.
Nét đẹp và sự đơn giản của các bài giảng tự phát do Đức Phanxicô đưa chúng ta làm quen với Tin Mừng, như thể chúng ta có mặt vào thời điểm các sự kiện này diễn ra. Trong giai đoạn đại dịch buộc chúng ta phải cách ly trong nhà, tầm quan trọng của các bài giảng hàng ngày đã được khẳng định ở thời điểm không chắc chắn, đau khổ, lo âu và có nhiều câu hỏi về tương lai.
Các bài giảng tại Nhà nguyện Thánh Marta là khía cạnh đáng kể trong cương vị giám mục giáo phận Rôma của Đức Phanxicô. Nhiều người đã quen theo dõi các bài giảng này qua các phương tiện truyền thông của Vatican và qua các tập sách được in hàng năm. Nhưng tình hình các tháng gần đây đã khác hẳn, vì việc truyền hình trực tiếp mang đến cơ hội để nhiều người được dự thánh lễ hàng ngày này, dù từ xa, được nghe Đức Giáo hoàng giảng và bình luận về Sách Thánh.
Hàng triệu người đã dự thánh lễ hàng ngày này, nhiều người đã viết thư cám ơn. Bây giờ, với việc tiếp tục các thánh lễ mở ra cho dân chúng tại Ý, một giai đoạn mới bắt đầu. Chúng ta có thể biết, nhiều người đã cảm thấy sự trống rỗng khi không có thánh lễ hàng ngày. Nhưng, như chính Đức Phanxicô đã nói, chúng ta cần trở lại với tình thân của cộng đoàn, với Chúa trong các bí tích bằng cách tham gia cá nhân trong các nghi thức phụng vụ. Chúng ta đừng quên một lời mời gọi khác của Đức Phanxicô, đó là thường xuyên đọc Tin Mừng hàng ngày, mà chúng ta đã quen qua các thánh lễ truyền hình hàng ngày ở Nhà nguyện Thánh Marta.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
2020
Diego Fares: “Đức Phanxicô biết đưa mọi người về với Chúa Giêsu, nhất là những người khiêm nhường”
Sinh nhật Đức Phanxicô (17-12) là dịp để chúng ta suy nghĩ về mối quan hệ của ngài với các linh mục. Với Linh mục Dòng Tên Diego Fares, Đức Phanxicô vẫn là “Cha Jorge trong lòng chúng tôi”.
“Chúng con xin chào cha, cha Jorge. Con cầu nguyện cho cha và con cũng xin cha cầu nguyện cho con”, Linh mục Dòng Tên, tổng biên tập tạp chí Văn minh Công giáo vừa cười vừa nói rõ những lời này. Cha Jorge là cha bề trên tỉnh dòng và là cha linh hướng của Linh mục Fares khi gy còn ở Buenos Aires. Khi còn ở Buenos Aires, trong hơn 20 năm, cha điều hành “căn nhà vô hình”, một nhịp cấu nối với người vô gia cư giúp họ hội nhập vào xã hội.
Cha Fares nói: “Đức Phanxicô vẫn tiếp tục là ‘cha Jorge’ không phải chỉ riêng tôi và với mọi người ở Argentina. Khi ngài là giám mục, rồi hồng y, giáo dân vẫn tiếp tục gọi ngài là ‘cha Jorge’. Vì với ngài, trước hết ngài là linh mục. Ngay cả bây giờ khi ngài kế vị ngôi Thánh Phêrô, ngài vẫn là ‘cha Jorge’, một người cha thật sự.”
Phong cách sống chức linh mục và tông đồ của ngài là một trong các nét nổi bật của tình phụ tử thật sự và hữu hình nơi Đức Phanxicô.
Ngài xem ngày kỷ niệm chịu chức (13-12-1969) là ngày sinh nhật của mình. Linh mục Fares cho biết: “Có một ngày ngài nói với tôi, ‘khi tôi qua đời, tôi thích các con khóc tôi thay vì xây tượng cho tôi’. Tôi học rất nhiều ở cha Jorge những gì liên quan đến những người khiêm nhường nhất. Ngài luôn tìm cách đưa họ về với các bí tích, với Chúa Giêsu. Ngài dạy tôi cũng như các tu sĩ Dòng Tên khác là không bao giờ không tha tội cho ai. Điều này ngụ ý là mình phải biết đón nhận những người trước mặt mình. Đó là đối thoại với họ mà không đặt các câu hỏi thiếu tế nhị, làm chận lại và cản trở người kia để họ mở lòng ra nói với mình những gì họ muốn thật sự.”
Linh mục Diego vẫn giữ một mối liên hệ sâu đậm với “cha đỡ đầu Jorge” như thời ở Bajo Flores năm 1975, ngày cha được nhận vào Dòng Tên. Cũng không phải ngẫu nhiên mà Đức Phanxicô tặng quyển sách “Mười chuyện Đức Phanxicô đề nghị với các linh mục” của cha Diego cho các linh mục và các phó tế trong Lễ Dầu Mùa Chay năm 2018. Nhưng theo Linh mục Diego thì không có “khuôn mẫu của một linh mục lý tưởng.”
Cha giải thích: “Mỗi linh mục phải tìm cách riêng để sống đời sống sứ vụ của mình. Tất nhiên, Đức Bergoglio là nguồn cảm hứng quý giá. Một trong các nét đặc biệt kỳ lạ của ngài luôn đánh động tôi, đó là ngài có thể tìm thấy điều gì đó tốt đẹp nơi mỗi linh mục. Một lần nọ, tôi hỏi ngài hơi có vẻ thách thức: “Có cái gì hay ở đây?” Tôi muốn ám chỉ đến một tu sĩ Dòng Tên lớn tuổi bị nghiện rượu và rất giận dữ. Cha Bergoglio trả lời: “Cha không biết phải nói gì. Nhưng nếu trong 40 năm nữa, cha có thể hỏi lại cha ấy sau khi đã kiên trì ở trong Dòng lâu nhất có thể, thì khi đó cha có thể trả lời cho con.” Những câu như câu này nói lên những gì mà linh mục Diego thích dùng để xác định khả năng “chẩn bệnh tim mạch” của Đức Phanxicô.
“Một tu sĩ Dòng Tên khác cũng đã dùng từ này. Đức Bergoglio có ơn nhìn thấy tâm hồn mình khi ngài nhìn mình. Tôi đã sống kinh nghiệm này. Ngày tôi chịu chức tôi xưng tội với ngài. Sau khi giải tội cho tôi, ngài trở nên nghiêm túc và hỏi tôi: ‘Con có hoàn toàn ý thức được những gì con sắp nhận không?”. Tôi tìm mãi không có câu trả lời cho đúng. Cuối cùng tôi chỉ biết bập bẹ: ‘Dạ không.’ Rồi ngài cười và nói: ‘May quá, cám ơn Chúa.’ Rồi tôi cũng cười và hết căng thẳng. Đức Bergoglio đã cứu tôi khỏi lo lắng ngày đó. Đây cũng là một ví dụ về tầm quan trọng của khiếu hài hước, một trong mười chuyện mà Đức Phanxicô đề nghị với các linh mục. Tôi mong và cầu nguyện để ngài luôn giữ tinh thần hài hước này của ngài.”
Marta An Nguyễn dịch
2020
Roger-Pol Droit: “Cái sợ đưa chúng ta về với thực tại, nhưng nó không làm chúng ta khỏi lo”
Tác phẩm Le Cri (1893) của danh họa Edvard Munch (1863-1944)
Sợ không phải là lo lắng
Sợ hãi, chúng ta đã quên nó. Dĩ nhiên mỗi người giữ nỗi sợ riêng của mình. Thậm chí còn có người nuôi dưỡng các hoảng sợ vô lý của mình. Nhưng các nỗi kinh hoàng vĩ đại, tập thể, sâu sắc, khủng khiếp, đã trở thành những câu chuyện đời xưa. Ngay cả các hoang tưởng về sự sụp đổ, các cuồng hoảng về sự suy tàn của chúng ta gần đây cũng chỉ là các con rối rơm trong các chợ phiên. Nhưng trong vài ngày gần đây, mọi thứ đã thay đổi. Tất cả chúng ta đều biết sợ. Nỗi sợ mang nhiều khuôn mặt khác nhau: sợ bị nhiễm virus, sợ bị đau nặng, sợ thấy người thân qua đời. Nhưng cũng là sợ: mất việc, sợ thấy tiền tiết kiệm của mình không còn, sợ không còn dự trù gì được cho tương lai. Hoặc đơn giản giờ này qua giờ khác sợ không biết mình có chạm vào tay nắm nào, gặp người bị nhiễm nào, hoặc mình bị nhiễm mà mình không biết, không có triệu chứng, không phải là người mang virus, người truyền virus. Vì thế nỗi lo bủa vây chúng ta. Chúng ta không thấy có lối thoát nào.
Tuy nhiên, sợ hãi và lo lắng không đồng nghĩa với nhau, và sự khác biệt của chúng có thể mang lại một kết quả khả thi. Khi các triết gia giải thích, chúng ta thấy khó mà lẫn lộn hai chuyện này. Nhưng để giải thích thì phải đi vòng vo rất dài từ triết gia Kierkegaard (Khái niệm về lo âu, 1841) đến Sartre (Bản thể và Hư vô, 1943), rồi qua các công trình kế tiếp nhau về lo lắng của Freud và của Heidegger.
Nỗi lo âu từ bên trong
Không đi sâu vào các giải thích khó khăn này, các nét khác biệt có thể được tả như sau: nỗi sợ hãi có một đối tượng, nỗi lo lắng không có. Sợ hãi phát sinh từ bên ngoài, lo lắng âm ỉ từ bên trong. Nếu nỗi sợ thực sự là một cảm giác, thì nó vẫn là “khách quan” vì mối liên hệ của nó là với các tình huống bên ngoài. Ngược lại, chỉ có con người mới biết lo lắng, chứ không phải thế giới chung quanh chúng ta. Nó được liên kết với các ham muốn và các xung năng của chúng ta (Freud), với sự đau khổ triền miên cảm nhận chúng ta bị ném vào thế giới (Heidegger), với sự tự do tuyệt đối của chúng ta (Sartre).
Trong tình trạng hoảng loạn hiện nay, một sự phân biệt như vậy có thể giúp chúng ta gì được không? Một chỉ dẫn khai sáng có thể tìm thấy nơi Kierkegaard, ở phần cuối của Khái niệm về lo âu, một khảo luận tuyệt vời nhưng thực sự không dễ đọc.
Triết gia viết, đó là người buồn bã lo lắng, luôn run rẩy vì sợ bệnh, “điều nhỏ nhặt nhất cũng sợ, nhưng đến khi các sự kiện thực xảy ra thì họ lại bắt đầu thở, và tại sao? Bởi vì thực tế nặng này lại không khủng khiếp như họ đã nghĩ trong đầu, mà khi hình dung nó họ đã sử dụng tất cả sức mạnh của mình, còn bây giờ họ lại có thể dùng tất cả sức lực để chống lại thực tế.”
Bài học không phải nhỏ. Nó dạy chúng ta làm thế nào để cái sợ mang chúng ta về lại với thực tế, và giúp chúng ta hành động. Bởi vì nó vượt lên chính nó. Socrate đã giải thích điều này với đại tướng Lachès: lòng can đảm không phải là vì không có sợ hãi, nhưng là khả năng chiến đấu bất chấp sợ hãi. Nhưng ngược lại, không ai thoát khỏi lo lắng, dù chỉ thoáng qua. Không ai có thể nói mình thoát khỏi vòng lo lắng, vì lo lắng là siêu hình, tôn giáo, hiện sinh, con người không thể vượt lên được.
Vì vậy, đừng sợ bị sợ. Và tin tưởng như luôn tin tưởng vào nguồn trợ giúp của ngôn ngữ chung. Nó dạy chúng ta rằng sự lo lắng là không màu, trong khi nỗi sợ là màu xanh. Eluard sẽ nói thêm, giống như một quả cam. Đây là những gì làm cho nó trần thế, thực hành được. Và ngay cả cũng nên có trong thời buổi này.
Marta An Nguyễn dịch
2020
Để lại bình an là món quà từ giã của chúng ta cho người thân
Có một cái chết lành, chết tinh tuyền, một cái chết dù buồn nhưng để lại cảm giác bình yên. Tôi đã chứng kiến nhiều lần. Đôi khi điều này được nhận ra một cách rõ ràng khi ai đó chết, nhưng cũng có khi chỉ nhận ra trong vô thức. Nó được biết đến qua hoa quả của nó.
Tôi nhớ tôi ngồi với một với một người đàn ông hấp hối vì ung thư vào độ tuổi ngoài năm mươi, anh bỏ lại một gia đình trẻ, anh nói với tôi: “Tôi nghĩ tôi không có kẻ thù nào trên thế gian này, ít nhất là tôi không biết nếu tôi có thù gì hay không. Tôi không có việc gì dang dở.” Tôi cũng nghe một lời nói tương tự ở một phụ nữ trẻ chết vì ung thư, để lại gia đình trẻ. Bà nói: “Tôi nghĩ tôi đã khóc hết nước mắt, nhưng hôm qua khi nhìn đứa con gái út của tôi, tôi thấy tôi còn nhiều nước mắt để khóc. Nhưng tôi được bình an. Rất khó, nhưng tôi không còn gì mà tôi chưa cho.” Và tôi cũng đã có lúc ở bên cạnh giường chết mà không có gì trong các lời nói trên được nói lên lời, nhưng tất cả đều được diễn tả rõ trong vụng về, trong thinh lặng mà bạn thường chứng kiến chung quanh giường chết. Có một cách chết để lại bình yên.
Trong Tin Mừng Thánh Gioan, Chúa Giêsu đã nói lời từ giã dài trong Bữa Tiệc Ly vào đêm trước khi Ngài chết. Dĩ nhiên các môn đệ bị lung lay, sợ hãi và không chuẩn bị để chấp nhận thực tế tàn bạo của cái chết sắp đến. Chúa Giêsu cố gắng trấn an họ, cho họ những điều để họ bám lấy, và Ngài kết thúc như sau: Thầy đi, nhưng Thầy để lại món quà cuối cùng cho anh em, Thầy để lại bình an của Thầy cho anh em.
Tôi ngờ rằng, tất cả những ai đọc câu này đều muốn sống thời gian tang chế người thân của mình, cha mẹ, người phối ngẫu, con cái hay bạn thân của mình như vậy, ít nhất là sau một thời gian, sau nỗi buồn là cảm giác bình yên ấm áp mỗi khi nhớ lại người thân hoặc khi có ai nhắc đến. Tôi đã mất cả cha lẫn mẹ khi tôi còn ở tuổi hai mươi và dù buồn như lời chia tay, nhưng mỗi kỷ niệm đều gợi lên một tâm trạng ấm áp. Món quà từ giã của cha mẹ tôi là món quà bình yên.
Khi cố gắng hiểu điều này, điều quan trọng là phải phân biệt giữa muốn và cần. Khi tôi mất cha mẹ khi tuổi còn nhỏ, tôi vẫn rất muốn họ (và tin rằng tôi vẫn cần họ), nhưng tôi nhận ra trong sự bình an cuối cùng gia đình tôi đã có được sau khi cha mẹ qua đời, rằng nỗi đau của chúng tôi vẫn luôn còn muốn họ, nhưng chúng tôi không còn cần đến họ nữa. Trong cuộc sống và cái chết của cha mẹ tôi, cha mẹ đã cho chúng tôi những gì chúng tôi cần. Không có gì khác mà chúng tôi cần đến họ. Bây giờ chúng tôi chỉ nhớ họ và, dù còn buồn về sự ra đi của họ, mối quan hệ của chúng tôi đã hoàn tất. Chúng tôi đã bình yên.
Dĩ nhiên, thách thức của chúng ta bây giờ là ở phía bên kia phương trình, cụ thể là sống theo cách mà bình an sẽ là món quà từ giã cuối cùng của chúng ta cho gia đình, cho người thân, cho cộng đồng tôn giáo và cho thế giới của chúng ta. Làm thế nào để làm? Làm thế nào chúng ta để lại món quà bình an?
Như chúng ta biết, bình an không phải chỉ là không có chiến tranh và xung đột. Bình an được cấu thành bởi hai điều: hài hòa và trọn vẹn.
Để được bình an phải có một cái gì đó nhất quán bên trong tâm hồn chúng ta để mọi chuyển động hài hòa với nhau và phải hoàn chỉnh để nó không bị đau vì có một cái gì đó còn thiếu. Bình an là trái ngược với bất an nội tâm hay mong muốn một cái gì đó còn thiếu. Khi chúng ta không được yên ổn, đó là do chúng ta đang trải qua sự hỗn loạn hay cảm nhận một số công việc còn dang dở trong lòng. Như thế một cách tích cực, cái gì tạo nên bình an? Khi Chúa Giêsu hứa ban bình an là món quà vĩnh biệt của Ngài, Ngài đồng hóa bình an này với Chúa Thánh Thần; và như chúng ta biết, đó là tinh thần bác ái, niềm vui, hòa bình, kiên nhẫn, tốt lành, nhịn nhục, trung thành, ôn hòa, và khiết tịnh.
Làm thế nào để chúng ta để lại những điều này khi chúng ta rời cõi thế? Như thế, chết không khác gì sống. Khi một số người rời bỏ bất cứ cái gì, công việc, hôn nhân, gia đình hay cộng đoàn, họ để lại sự hỗn loạn đàng sau, một di sản của bất hòa, của việc làm dang dở, giận dữ, cay đắng, ghen tị và chia rẽ. Ký ức của họ luôn cảm nhận như một nỗi đau lạnh. Họ không nhớ dù ký ức của họ ám ảnh. Mặt khác, một số người để lại một di sản của sự hài hòa và đầy đủ, một tinh thần hiểu biết, trắc ẩn, khẳng định và thống nhất. Chúng ta nhớ những người này nhưng nỗi đau là điều ấm áp, nuôi dưỡng, của một kỷ niệm hạnh phúc.
Ra đi trong cái chết chính xác có cùng năng động này. Qua cách chúng ta sống và chết, chúng ta sẽ để lại đằng sau mình một tinh thần còn giữ mãi trong tâm trí người thân một cảm giác ấm áp mỗi khi họ nhớ chúng ta.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch