Chuyến tông du của Đức Thánh Cha Lêô XIV tại châu Phi, kéo dài 11 ngày qua bốn quốc gia, đã khép lại với nhiều dấu ấn sâu đậm, không chỉ đối với các cộng đoàn Công giáo địa phương mà còn đối với toàn thể Giáo hội hoàn vũ.

Cơ hội để chia sẻ “niềm vui và nỗi buồn” của các tín hữu Công giáo địa phương

Đồng hành với Đức Thánh Cha trong một số chặng của hành trình có Đức Tổng giám mục José Bettencourt, Sứ thần Tòa Thánh tại Camerun và Guinea Xích Đạo. Trong cuộc trao đổi với Vatican News, vị đại diện ngoại giao của Tòa Thánh nhấn mạnh rằng chuyến viếng thăm đã gửi đi một thông điệp hòa bình rất mạnh mẽ, đồng thời góp phần củng cố mối hiệp thông giữa các Giáo hội địa phương và Giáo hội hoàn vũ. Ngài cho biết chuyến viếng thăm này là cơ hội để “chạm đến niềm vui và nỗi buồn của Thân Thể Chúa Kitô tại phần thế giới này”.

Ví dụ, tại Camerun, Đức Thánh Cha đã có thể chạm đến nhiều khía cạnh quan trọng, từ việc cử hành Thánh Thể cho đến chuyến thăm vùng Bamenda đang chịu ảnh hưởng của chiến tranh. Đức Tổng giám mục Bettencourt chia sẻ: “Sứ điệp hòa bình của Đức Giáo hoàng Lêô thật sự rất mạnh mẽ. Tôi tin rằng đó sẽ tiếp tục là hình ảnh mang tính biểu tượng của chuyến viếng thăm Phi châu đầu tiên này. Đó cũng là sự vang vọng những lời đầu tiên của ngài từ ban công Đền thờ Thánh Phêrô: ‘Bình an cho anh chị em’, và ngài đã có thể đến Phi châu để lặp lại lời ấy theo nhiều cách khác nhau”.

“Đức Giáo hoàng đã bước đi trên các đường phố Bamenda, và đó là một biểu tượng rất mạnh mẽ. Tại Douala, ngài đã đến thăm một bệnh viện Công giáo mở cửa đón nhận mọi người đang cần giúp đỡ. Tại Yaoundé, ngoài các cuộc gặp với các cơ quan chính quyền, ngài còn đến thăm một trại trẻ mồ côi nằm giữa khu phố Hồi giáo, nơi người Công giáo và người Hồi giáo cùng chung sống. Như vậy, ngài đã chạm đến nhiều chủ đề và thực tại khác nhau, và tôi nghĩ ngài đã để lại cho chúng ta nhiều điều để suy tư trong tương lai”.

Còn tại Guinea Xích Đạo, điều gây ấn tượng là Đức Thánh Cha đã đến thăm nhà tù Bata; chính quyền cũng đã thực hiện những cử chỉ nhân đạo và các buổi cử hành phụng vụ diễn ra trong bầu khí hết sức hân hoan. Người dân tràn đầy đức tin và mong đợi chuyến viếng thăm này với tất cả tâm hồn mình.

Khi thăm trại trẻ mồ côi, thăm bệnh viện tâm thần, Đức Thánh Cha đặc biệt muốn gần gũi với những người đang gặp hoàn cảnh khó khăn, muốn viếng thăm những hoạt động xã hội của Giáo hội, muốn Tin Mừng được sống cách cụ thể, đồng thời khích lệ những người đang phục vụ trong các lãnh vực này. Chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha đã cho thấy tất cả những gì Giáo hội đang thực hiện tại các quốc gia này, đồng thời mang lại sự khích lệ và nguồn cảm hứng để tiếp tục dấn thân trong xã hội.

Cuối cùng, theo Đức Tổng giám mục Bettencourt, “khi đến lục địa này, Đức Thánh Cha đã chạm đến niềm vui và nỗi buồn của Thân Thể Chúa Kitô tại phần thế giới này. Đồng thời, Giáo hội tại đây cũng dâng lên Giáo hội hoàn vũ lời kêu gọi cầu nguyện và liên đới trước hoàn cảnh của mình. Đó là một kinh nghiệm rất đẹp và đầy ý nghĩa, giúp chúng ta trở nên gần gũi hơn trong tư cách là một Giáo hội”.

“Tôi nghĩ chuyến viếng thăm này đã thành công, nhờ sự Quan phòng của Thiên Chúa. Việc Đức Thánh Cha đến Phi châu ngay trong năm đầu triều đại của ngài thực sự là một ân sủng và phúc lành, và những hoa trái của chuyến viếng thăm chắc chắn sẽ sớm xuất hiện. Với sự tiếp tục dấn thân của Giáo hội và các tổ chức liên hệ, chúng ta sẽ thấy nhiều điều tốt đẹp phát sinh từ đó”.

Đề cao phẩm giá con người tại Phi châu

Đức Hồng y Fridolin Ambongo Besungu, Tổng Giám mục Kinshasa và Chủ tịch các Hội đồng Giám mục châu Phi và Madagascar, đã bày tỏ niềm vui, hy vọng và sự lạc quan sau chuyến Tông du của Đức Thánh Cha. Ngài nhận định đây không chỉ là niềm tự hào cho các tín hữu, mà còn là trách nhiệm lớn lao, khi tương lai của Giáo hội hoàn vũ ngày càng gắn liền với Giáo hội tại Phi châu.

Theo Đức Hồng y, việc lựa chọn các quốc gia cho thấy sự đa dạng của những thách đố trên lục địa: đối thoại liên tôn tại Algeria, nỗ lực hòa bình tại Camerun, và lời kêu gọi phân phối công bằng tài nguyên tại Angola và Guinea Xích Đạo. Trong bối cảnh đó, Đức Thánh Cha đã gửi đi những sứ điệp mạnh mẽ về tự do, công lý, quản trị tốt và đặc biệt là phẩm giá con người.

Đối với các tín hữu Công giáo Phi châu, thông điệp cốt lõi là đào sâu đức tin và ý thức căn tính Công giáo. Đức Hồng y nhấn mạnh rằng Giáo hội cần hiểu rõ chính mình trước khi dấn thân đối thoại với thế giới. Chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha, với các cuộc gặp gỡ đa dạng, đã cho thấy một Giáo hội sống động, trẻ trung và đầy hy vọng, nhưng đồng thời cũng đang đối diện với nhiều khó khăn như nghèo đói, bất công và xung đột.

Từ góc độ xã hội, Đức Thánh Cha đã lên tiếng mạnh mẽ về sự chênh lệch giàu nghèo, kêu gọi tôn trọng phẩm giá con người và xây dựng một xã hội công bằng hơn. Đức Hồng y Ambongo nhận định sứ điệp này mang tính “ngôn sứ”, nghĩa là có thể không phải ai cũng đón nhận, nhưng vẫn là lời cảnh tỉnh cần thiết cho các nhà lãnh đạo.

Đặc biệt, Đức Hồng y nhấn mạnh lời kêu gọi của Đức Thánh Cha hướng đến tương lai của giới trẻ. Trước thực trạng nhiều người trẻ rời bỏ quê hương để tìm kiếm cơ hội, thậm chí phải đối diện với nguy hiểm nơi sa mạc hay trên biển, Đức Thánh Cha đã mời gọi các nhà lãnh đạo tạo điều kiện sống xứng đáng để người trẻ có thể xây dựng tương lai ngay tại quê hương mình.

Dù còn nhiều thách đố, Đức Hồng y Ambongo bày tỏ niềm tin mạnh mẽ vào tương lai của Phi châu. Ngài cho rằng chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng không chỉ củng cố đức tin, mà còn mở ra hy vọng về những hoa trái tích cực cho Giáo hội và xã hội trên toàn lục địa.

Mang lại động lực mới cho Guinea Xích Đạo

Đó là cảm nhận của Đức Cha Juan Domingo Beka Esono Ayang, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Guinea Xích Đạo.

Sau khi Đức Thánh Cha kết thúc chuyến viếng thăm ngày 23/4 và trở về Roma, Giáo hội địa phương bắt đầu suy tư về một biến cố được xem là cột mốc lịch sử. Theo Đức cha Beka, chuyến viếng thăm không chỉ để lại hình ảnh những đám đông nhiệt thành, nhưng còn là lời mời gọi cụ thể mỗi tín hữu dấn thân xây dựng Nước Chúa. Ngài nhấn mạnh: tương lai không thể chờ đợi cách thụ động, nhưng đòi hỏi sự dấn thân của từng người.

Trong các bài diễn văn tại Guinea Xích Đạo, Đức Thánh Cha đặc biệt nhấn mạnh phẩm giá con người và việc loan báo Tin Mừng bằng đời sống chứng tá, nhằm xây dựng một “nền văn hóa hòa bình”. Một trong những chủ đề trọng tâm là hòa giải trong bối cảnh xã hội còn nhiều chia rẽ. Đức cha Beka khẳng định sự hiệp nhất không có nghĩa là đồng nhất, nhưng cần tôn trọng sự đa dạng văn hóa và sắc tộc, từ đó xây dựng một xã hội bao dung và tránh loại trừ.

Một trong những khoảnh khắc xúc động nhất là chuyến thăm nhà tù Bata của Đức Thánh Cha. Đức Cha Beka cho rằng cử chỉ này mang ý nghĩa sâu sắc, bởi ân sủng của chuyến viếng thăm phải chạm đến mọi thành phần, đặc biệt là những người bên lề xã hội. Ngài nhấn mạnh rằng các tù nhân vẫn là anh chị em và công dân của đất nước, được mời gọi giữ vững hy vọng và hoán cải để tái hòa nhập xã hội.

Giáo hội tại Guinea Xích Đạo, hiện đã phát triển từ ba lên năm giáo phận, xem chuyến viếng thăm này như một động lực cho giai đoạn mới trong sứ mạng. Đức cha Beka tóm kết định hướng mục vụ qua ba động từ: chuẩn bị, đón nhận và sống. Sau khi đã chuẩn bị và đón nhận ân sủng, giờ đây các tín hữu được mời gọi sống những hoa trái ấy trong đời sống thường ngày.

Chuyến viếng thăm khép lại trong niềm vui, đồng thời mở ra một hành trình mới, hướng đến sự đổi mới cả về thiêng liêng lẫn xã hội cho Giáo hội và đất nước.

Khơi dậy hy vọng, hiệp nhất và củng cố đức tin

Đối với Đức Cha Oliver Dashe Doeme, Giám mục Giáo phận Maiduguri tại Nigeria, chuyến Tông du của Đức Thánh Cha Lêô XIV tại Phi châu là một thời khắc ân sủng, góp phần củng cố Giáo hội và canh tân đời sống đức tin trên toàn lục địa. Trong cuộc phỏng vấn với ACI Africa, Đức cha Doeme cho biết việc Đức Thánh Cha chọn Phi châu như một điểm đến quan trọng trong hành trình mục vụ cho thấy vai trò ngày càng lớn của châu lục này trong đời sống của Giáo hội hoàn vũ.

Theo ngài, chuyến viếng thăm bốn quốc gia từ ngày 13 đến 23/4 được kỳ vọng sẽ mang lại “những phúc lành to lớn” cho Phi châu, đồng thời khích lệ các tín hữu kiên trì trong sứ mạng loan báo Tin Mừng giữa những thách đố mục vụ và xã hội hiện nay. Ngài nói: “Chúng tôi muốn cảm ơn Đức Thánh Cha vì đã chọn Phi châu là điểm đến thứ hai trong các chuyến tông du của ngài”. Đồng thời nhấn mạnh rằng chuyến viếng thăm này là “tin vui lớn lao” cho Dân Chúa trên lục địa đông dân thứ hai thế giới, với niềm xác tín rằng chuyến đi sẽ mang lại nhiều hoa trái thiêng liêng.

Đức cha Doeme cũng cho rằng sự hiện diện của Đức Thánh Cha sẽ giúp các tín hữu thêm vững vàng trong đức tin và gắn bó với Chúa Kitô cũng như với Giáo hội, nhất là trong bối cảnh Kitô giáo đang phát triển mạnh mẽ tại Phi châu. Ngài nói: “Giáo hội tại Phi châu đang tăng trưởng rất nhanh, nhanh nhất so với các châu lục khác. Vì thế, chuyến viếng thăm này sẽ tiếp tục củng cố và khích lệ chúng tôi”.

Tuy nhiên, bên cạnh những dấu hiệu tích cực, Giám mục của Maiduguri cũng nhìn nhận Phi châu vẫn đang đối diện với nhiều vấn đề nghiêm trọng về đạo đức và xã hội. Ngài nhắc đến các thực trạng như tham nhũng, hối lộ, chủ nghĩa bộ tộc, cực đoan tôn giáo, khủng bố, bắt cóc và xung đột bạo lực đang cản trở sự phát triển. Dù nhiều quốc gia, trong đó có Nigeria, được ban tặng nguồn nhân lực và tài nguyên phong phú, nhưng những chia rẽ và bất ổn vẫn làm lu mờ các tiềm năng ấy. Đức cha Doeme cảnh báo rằng những định kiến và bất công, trong Giáo hội hay ngoài xã hội, vẫn là những thách đố lớn cần được vượt qua.

Trong bối cảnh đó, chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha được xem là nguồn động viên mạnh mẽ, giúp các tín hữu Phi châu tiếp tục sống đức tin cách kiên vững và dấn thân xây dựng một xã hội công bằng, hiệp nhất và đầy hy vọng.

Hoa trái chuyến Tông du Phi châu sẽ thể hiện qua đời sống của chúng ta

Đức Cha Eduardo Hiiboro Kussala, Giám mục Giáo phận Tombura-Yambio tại Nam Sudan, nhận định rằng hoa trái của chuyến Tông du của Đức Thánh Cha Lêô XIV tại Phi châu sẽ không chỉ nằm ở các sự kiện, nhưng được thể hiện nơi chính đời sống và sự biến đổi của các tín hữu.

Trong chia sẻ với ACI Africa, Đức cha bày tỏ lòng biết ơn Đức Thánh Cha và các tín hữu tại những quốc gia đã đón tiếp ngài, đồng thời nhấn mạnh rằng chứng tá của họ cho thấy Phi châu là nguồn mạch của đức tin và hy vọng cho thế giới. Ngài nói chuyến viếng thăm sẽ được ghi nhớ không chỉ vì những khoảnh khắc, mà vì ý nghĩa sâu xa của nó.

Đức Cha cũng liên hệ chuyến đi này với chuyến thăm lịch sử của Đức Giáo hoàng Phanxicô tại Nam Sudan, đặc biệt là cử chỉ cúi xuống hôn chân các nhà lãnh đạo chính trị, như một lời kêu gọi mạnh mẽ hướng đến hoán cải, hòa giải và xây dựng hòa bình. Theo ngài, chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng Lêô XIV tiếp nối truyền thống ngôn sứ ấy, mở ra một thời điểm ân sủng cho Giáo hội và toàn lục địa.

Trọng tâm sứ điệp của Đức Thánh Cha là các Mối Phúc Thật, được trình bày như một “lộ trình sống” cho Phi châu và thế giới. Đức cha Hiiboro nhận định đây vừa là nguồn an ủi, vừa là lời mời gọi hành động, đặc biệt trong bối cảnh Phi châu giàu đức tin nhưng vẫn chịu nhiều tổn thương do xung đột và những yếu kém trong cơ cấu xã hội.

Ngài nhấn mạnh rằng thông điệp của Đức Thánh Cha kêu gọi sự biến đổi thực sự trong lãnh đạo và quản trị, hướng đến công ích, đồng thời mạnh mẽ loại bỏ tham nhũng, lạm dụng quyền lực và việc lợi dụng tôn giáo. Theo ngài, điều này đặc biệt cấp thiết đối với Nam Sudan, nơi tiến trình hòa bình vẫn còn mong manh.

Tuy vậy, Đức Cha bày tỏ niềm hy vọng dựa trên sức sống của Giáo hội địa phương, nhất là nơi người trẻ. Ngài kêu gọi xây dựng các nhà lãnh đạo có lương tâm, đồng hành với giới trẻ và thúc đẩy hòa bình qua đối thoại.

Kết thúc, Đức cha nhấn mạnh lời mời gọi chuyển từ lời nói sang hành động, sống cụ thể các Mối Phúc Thật, đặc biệt là trở nên những người kiến tạo hòa bình, như căn tính và sứ mạng của người Kitô hữu tại Phi châu hôm nay.

Mong đợi thêm nhiều chuyến Tông du của Đức Giáo hoàng tại Phi châu

Sẽ có thêm nhiều chuyến Tông du của Đức Giáo hoàng tại Phi châu. Đó là mong đợi của Đức Tổng Giám mục Kaigama của Tổng Giáo phận Abuja, Nigeria. Ngài nhận định chuyến Tông du đầu tiên của Đức Thánh Cha Lêô XIV tại Phi châu là “phong phú và có tác động sâu rộng”, đồng thời bày tỏ mong muốn sẽ có thêm nhiều chuyến viếng thăm tương tự trong tương lai.

Trong chia sẻ sau khi Đức Thánh Cha kết thúc hành trình 11 ngày, Đức Tổng Giám mục nhấn mạnh rằng các chuyến Tông du mang lại nhiều hoa trái thiêng liêng, củng cố sự hiệp nhất và khơi dậy niềm hy vọng. Ngài nói rằng những chuyến viếng thăm như thế góp phần thúc đẩy sự chung sống hòa bình, hàn gắn, hòa giải và tình hiệp thông huynh đệ giữa các dân tộc.

Nhắc lại hành trình mục vụ qua bốn quốc gia gồm Algeria, Camerun, Angola và Guinea Xích Đạo, Đức Tổng Giám mục Kaigama mô tả đây là một “hành trình mục vụ đầy nỗ lực”, nhưng được Đức Thánh Cha thực hiện với sức mạnh thiêng liêng, ân sủng và lòng nhiệt thành không mệt mỏi. Ở bất cứ nơi nào ngài đến, Đức Thánh Cha đều được đón tiếp nồng nhiệt bởi các tín hữu đầy niềm vui và lòng trung thành với vị Đại diện Chúa Kitô, qua đó thể hiện sự hiệp nhất sâu sắc của Giáo hội.

Đức Tổng Giám mục cũng đánh giá cao sự tham dự rộng rãi của các thành phần Dân Chúa từ nhiều quốc gia Phi châu, bao gồm các Hồng y, Giám mục, linh mục, tu sĩ và giáo dân, như một dấu chỉ đẹp về sự hiệp thông mục vụ trong Giáo hội. Ngài đặc biệt bày tỏ lòng biết ơn Đức Tổng Giám mục Malabo vì đã mời tham dự các sự kiện tại Guinea Xích Đạo, coi đây là biểu hiện sống động của tình liên đới giữa các Giáo hội địa phương.

Chuyến Tông du của Đức Thánh Cha tập trung vào các chủ đề quan trọng như hòa bình, vai trò của giới trẻ và sứ mạng xã hội của Giáo hội. Trong các chặng dừng chân, ngài đã kêu gọi hòa giải tại Camerun, khích lệ người trẻ tại Angola dấn thân xây dựng xã hội tốt đẹp hơn, và nhấn mạnh căn tính Kitô hữu tại Guinea Xích Đạo.

Kết thúc chuyến đi, Đức Thánh Cha gọi các tín hữu Phi châu là “muối đất và ánh sáng thế gian”, đồng thời chia sẻ rằng ngài mang theo một “kho tàng vô giá” gồm đức tin, hy vọng và đức ái từ lục địa này.

Đối với Đức Tổng Giám mục Kaigama, thành công của chuyến Tông du là lý do để Giáo hội tiếp tục hy vọng và hướng tới những lần viếng thăm trong tương lai, nhằm củng cố đức tin và sự hiệp nhất trên toàn Phi châu.

Nguồn: vaticannews.va