2023
Cuộc điều tra lịch sử làm sáng tỏ chính xác vụ hai anh em linh mục Philippe lạm dụng thiêng liêng
Làm thế nào hai linh mục Đa Minh Marie-Dominique và Thomas Philippe trong nhiều thập kỷ lại có thể thiết lập một hệ thống lạm dụng thiêng liêng và bạo lực tình dục, đó là điều nhà sử học Tangi Cavalin mổ xẻ trong quyển sách Vụ việc. Các tu sĩ Dòng Đa Minh đối diện với vụ tai tiếng của anh em linh mục Phillipe (L’Affaire. Les dominicains face au scandale des frères Philippe. nxb. Cerf) mà báo La Vie đã có thể tham khảo.
“Vụ việc” là một tác phẩm đặc biệt sẽ được nhà xuất bản Cerf phát hành ngày 1 tháng 2. Các tu sĩ Dòng Đa Minh phải đối diện với các vụ tai tiếng của hai anh em linh mục Philippe. Nếu hầu hết các sự kiện liên quan đến vụ này đã được biết đến, nhưng nguyên bản của cuộc điều tra phi thường dài 730 trang được thực hiện theo yêu cầu của Dòng Đa Minh, để đánh giá trách nhiệm của họ nằm ở chỗ nhà sử học mổ xẻ cơ chế đã cho phép hai anh em đã bị Rôma kết án năm 1956 và 1957, lại tiếp tục lạm dụng thiêng liêng và tình dục trong hơn nửa thế kỷ, đồng thời tạo ra một tà phái mờ ám gồm những “người khai tâm” mà bi thảm nhất là trường hợp của ông Jean Vanier.
“Vụ Philippe” là câu chuyện đặc biệt phức tạp. Nhân vật chính là hai anh em Thomas Philippe và Marie-Dominique Philippe (tên nhà dòng) nhưng có sự góp phần của các nhân vật khác, như ông Jean Vanier, tất cả đều phạm tội lạm dụng tình dục phụ nữ trưởng thành. Tự cho mình là người “khai tâm” các nạn nhân, họ là những phụ nữ trưởng thành đi tìm một đời sống thiêng liêng, một bí mật thần bí, và những người này tấn công tình dục các phụ nữ dưới chiêu đề thần bí khiêu dâm. Đáng tiếc, loại “mê sảng” này đã làm cho công việc của họ thành đồi trụy. Linh mục Marie-Dominique thành lập Cộng đoàn Thánh Gioan (hiện có khoảng 500 sư huynh và 300 nữ tu khắp năm châu), ông dùng các cộng đoàn này làm địa bàn săn lùng và “lưu truyền” của ông. Còn với Thomas Philippe, ông chỉ có một đệ tử thực sự, đó là ông Jean Vanier, một nhân vật được quốc tế công nhận vì đã thành lập Cộng đoàn L’Arche (một tổ chức quốc tế với 10.000 thành viên) tiếp nhận người khuyết tật và khi còn sống, ông đã được mọi người cho là thánh sống.
Linh mục Thomas sinh năm 1905 và Marie-Dominique sinh năm 1912 tại miền Bắc nước Pháp, trong gia đình có 12 người con, 8 người đi tu, hai anh em vào Dòng Đa Minh lúc hai mươi tuổi, đặc biệt được người cậu là Thomas Dehau đã vào Dòng Đa Minh hướng dẫn. Nhiều năm trước đó, ông bà của họ rời Lille để định cư ở Bouvines, nơi ông nội là thị trưởng thành phố, với dự án không tưởng là thành lập một xã hội công giáo theo thời trung cổ. Tác giả Tangi Cavalin cho thấy, tất cả bắt đầu với tuần trăng mật ở Rôma, khi các Quốc gia Giáo hoàng sụp đổ. Bị che phủ bởi cảm giác tận thế vào thời điểm đó, hai ông bà lập một giao ước: họ kết hiệp với nhau để chống lại nghịch cảnh của thời hiện đại. Một xác tín không tưởng, đến lượt mình, hai anh em Philippe phát minh lại nó.
Được khơi mở bằng một “thần bí”
Năm 1936, Thomas Philippe đã có tiếng tốt, ông được gởi đến Rôma để dạy ở Giáo hoàng Học viện Đa Minh, Angelicum. Sau đó, ông kể ông đã trải nghiệm một hôn nhân thần bí với Đức Trinh Nữ khi nhìn bức tranh của Trinité-des-Monts (Mater admirabilis), một trải nghiệm mà ông mô tả là nền tảng trong quá trình xây dựng sự khiêu dâm thần bí lầm lạc của mình. Trên thực tế, có vẻ như đó là nguồn gốc kỳ lạ của thuyết trực tri có từ thời sự ngộ đạo mà cậu Thomas Dehau của ông đã trải qua với “nhà thần bí” Hélène Claeys, để đến lượt người cậu truyền cho cháu là Thomas. Tác giả Tangi Cavalin đã viết những trang làm sáng tỏ mối quan hệ tay ba này, và thời điểm hình thành: “Vào cuối những năm 1930, một cấu hình quan hệ đã được thiết lập giữa một số cá nhân – cấu hình bí mật ở dạng của nó và thần bí trong mục đích của nó – bị thuyết phục về việc phải hành động cho sự xuất hiện một “công việc” thần thánh trong Giáo hội. Trong bối cảnh này, Thomas Dehau chỉ định và hợp pháp hóa cháu của mình như người con thiêng liêng của ông, để học nghề mà người ta cho đây là khiêu dâm thần bí và có thể là tình dục thần bí. (…) Mục tiêu của những người này đưa ra không những chỉ duy trì quan hệ bí mật giữa họ mà họ được hưởng một mình, nhưng còn ảnh hưởng đến vận mệnh của Dòng Đa Minh và thông qua đó là của Giáo hội.”
Dựa vào uy tín vững chắc về tri thức và tính chính thống, năm 1942 Thomas Philippe đã được Thánh bộ Đức tin (bây giờ là bộ Giáo lý Đức tin) cử đến tiếp quản Saulchoir (nơi học tập của tỉnh dòng Đa Minh ở Pháp), sau khi giám đốc Marie-Dominique Chenu bị cho vào sổ đen vì bị cho là tiến bộ. Giai đoạn này được gọi là “cuộc khủng hoảng Saulchoir”. Một thời gian ngắn sau, năm 1945, Thomas Philippe thành lập cộng đoàn Nước Hằng Sống (L’Eau vive), một trung tâm đào tạo và hướng dẫn linh đạo với ơn gọi quốc tế, gần Saulchoir, ông có đường hướng chính thống hơn. Thêm nữa, rất nhanh chóng, trung tâm tự cho mình là nơi hấp dẫn và năng động, với sự hỗ trợ của các nhân vật như triết gia Jacques Maritain.
Chính lúc này là lúc Jean Vanier đến năm 1950, một thanh niên đang đi tìm một thầy tâm linh, và ông đã tìm được nơi Thomas Philippe. Vào thời điểm đó, Thomas Philippe đã lợi dụng những chuyến thăm các dòng nữ, nơi ông đến giảng và tháp tùng thiêng liêng để bắt đầu thực hành điều ông gọi là thần bí của mình, làm những“hành động tội phạm” với các nữ tu, tác giả Cavalin giải thích: “Ông đảm bảo với họ, chính Mẹ Maria nói với ông, các nữ tu là những người nhận được ơn đặc biệt. Bài diễn văn thần bí của ông chạm đến họ bất chấp mọi lý lẽ. Không một chút bạo lực, ông đưa họ vào trạng thái sững sờ, làm cho họ không biết phải phản ứng như thế nào và để mặc cho mình bị chạm vào.”
Lên án đầu tiên
Đơn tố cáo đầu tiên là năm 1952. Một trong các nữ nạn nhân báo cáo cho bề trên tỉnh dòng, người đã thông báo sự việc cho Bề trên Tổng quyền Dòng Đa Minh, và chính ông báo cho Thánh bộ Đức tin. Nữ tu cố gắng xin lời khuyên của Marie-Dominique Philippe, nhưng ông giảm thiểu tình hình và khuyên nữ tu nên hiểu nhu cầu tình cảm của anh mình…
Một tiến trình giáo luật mở ra để chống lại Thomas Philippe nhưng tiến trình vẫn chờ giải quyết. Dù vậy, ông phải rời cộng đoàn Nước Hằng Sống. Ông Jean Vanier thay thế vào ban điều hành, khi đó ông đặt trong vòng bí mật các thực hành của thầy mình với một trong những người ông này “khai tâm”. Nhưng bốn năm sau, phiên tòa xét xử Thomas Philippe cuối cùng đã diễn ra nhờ sự can thiệp của hồng y Paul Philippe, Thánh bộ Đức tin, người cũng thuộc Dòng Đa Minh và bạn của bị cáo, nhưng không liên hệ gia đình dù mang tên họ chung. Hồng y hiểu trường hợp này không cá biệt nhưng họ dựa trên hệ thống khai tâm của tà phái.
Tác giả Tangi Cavalin viết: “Hồ sơ do ủy viên biên soạn kết thúc bằng một ghi chú tóm tắt khoảng 20 trang đề ngày 16 tháng 4 năm 1956, tóm tắt các yếu tố đã thu thập được và báo cáo về một số điểm quan trọng mà Thomas Philippe đã khăng khăng phủ nhận: quan hệ ‘vợ chồng’ với một phụ nữ dẫn đến phá thai; dụ dỗ gạ gẫm khi xưng tội; tha thứ cho phụ nữ mà ông có quan hệ tình dục khi họ xưng tội, một tội ác mà ông bác bỏ đến mức ông trấn an họ, những hành vi đã thực hiện là đạo đức và đẹp lòng Chúa. Về ba điểm này, những lời phủ nhận của ông ngược với lời khai của những người tố cáo ông.”
Việc tha tội cho đồng phạm không được đề cập trong cáo trạng, nhưng việc gạ gẫm và phá thai vẫn còn trong cáo trạng. Thần bí giả tạo của ông bị ghim lại. Bản án rơi xuống: ông mất tất cả các quyền hạn liên quan đến sứ vụ. Ông không còn giải tội, tháp tùng, dâng thánh lễ, giảng dạy và tiếp xúc với các thành viên của cộng đoàn Nước Hằng Sống. Ảnh hưởng của người cậu Dehau được xác nhận, và nữ tu Cécile de Jésus, em gái của Thomas Philippe, bề trên của một dòng Đa Minh, bị phế truất.
Tangi Cavalin viết: “Hồng y Paul Philippe cũng ra lệnh khởi kiện Marie-Dominique Philippe để lên án sự hướng dẫn thiêng liêng bị cho là quá thiên về Đức Mẹ và tình cảm trong nhiều tu viện”. Năm 1957, ông bị kết án vì lý do này, bị cấm giảng dạy và giải tội.
Hỗ trợ và phục hồi chức vụ
Tuy nhiên, bề trên Dòng hỗ trợ và dàn xếp để vô hình hóa kết quả vụ án bằng cách nhờ ông làm cố vấn đặc biệt, như thế giúp ông nhanh chóng phục hồi chức vụ, giảng dạy trở lại ở Saulchoir và Fribourg từ năm 1962. Ở Thụy Sĩ , ông thật sự tạo một hiện tượng với các sinh viên của ông, họ xin ông thành lập một học viện tôn giáo. Marthe Robin, “nhà thần bí Drôme”, người thân thiết với ông đã khuyến khích ông đi theo hướng này và như thế ông đã thành lập cộng đồng Thánh Gioan vào giữa những năm 1970.
Rất nhanh chóng, công việc của ông thành công rực rỡ, khơi dậy ơn gọi và lập các chi nhánh mới. Marie-Dominique Philippe rạng rỡ không ai so sánh được, được vinh danh là nhà sáng lập, người hướng dẫn thiêng liêng, là bề trên. Ông truyền bá quan điểm của ông về “tình yêu cho tình bạn”, tác giả Cavalin viết: “Quan điểm này cảm nghiệm theo Thánh Tôma được xem như một tình yêu thiêng liêng, là điều cần thiết để thiết lập các mối quan hệ với người khác.” Chính quan điểm này, theo như Marie-Dominique Philippe, mà một số anh em trong dòng áp dụng và ủng hộ “tình bạn” này thật mạnh, như một yếu tố thần bí cho phép họ thực hiện nhiều vụ lạm dụng tình dục như ngày nay chúng ta có thể chứng thực. Những việc của nhà sáng lập chỉ mới được bề trên cộng đoàn Thánh Gioan công khai tiết lộ lần đầu tiên năm 2013 dựa trên lời khai của các nạn nhân. Tuy nhiên, ngay từ những năm 1980 và 1990, các gia đình và cựu thành viên đã báo động về sự thiếu phân định trong cộng đoàn, và vào cuối những năm 1990 là việc sùng bái cá nhân người sáng lập và những lệch lạc tà phái.
Với quá trình của Thomas Philippe, việc phục hồi chậm hơn, vì hình phạt của ông nặng hơn và ít bí mật hơn.
Nhưng năm 1957, một tháng sau khi ông gởi đơn thỉnh cầu lên giáo hoàng Piô XII, ông được phép dâng thánh lễ lại trong một năm, phép tắc sẽ được liên tục gia hạn. Năm 1963, bề trên Dòng gửi ông về Pháp dưới sự giám sát của bề trên tỉnh dòng. Lúc đó là lúc dự án L’Arche thành hình với ông Jean Vanier để tiếp nhận người khuyết tật.
Khi cộng đoàn L’Arche thành lập năm 1964, Thomas Philippe đến đây làm tuyên úy với sự đồng ý của bề trên giám tỉnh và giám mục giáo phận Beauvais, một cách nhanh chóng và trong bí mật hoàn toàn, cộng đồng “các môn đệ” của cộng đoàn Nước Hằng Sống âm thầm tái tạo. Thomas Philippe, người tự cho mình là người nhỏ bé giữa những người nhỏ bé dần dần lấy lại được tin tưởng và quý trọng của Tỉnh dòng Pháp và của Dòng đến mức hồng y Paul Philippe của Thánh bộ Đức tin cảm thấy mình bị cô lập (ngài đã phạt ông năm 1956) khi một lần nữa ngài gióng lên tiếng chuông báo động và công bố một báo cáo nặng nề về mối quan hệ giữa anh em linh mục Philippe và những lệch lạc của họ. Năm 1968, Thomas Philippe được phép giải tội lại cho các ông. Năm 1970, giám mục Beauvais, khi phát hiện ra bản án năm 1956 cho rằng từ nay trở đi, việc cấm Thomas Philippe giải tội cho phụ nữ sẽ thành tai tiếng vì Dòng Đa Minh đã thành công khi khôi phục lại hoàn toàn hình ảnh của ông. Nên một lần nữa, ông được giải tội cho phụ nữ trong giáo phận Beauvais.
Cho đến khi ông qua đời năm 1993, ông không bao giờ có được sự khôi phục hoàn toàn và dứt khoát, nhưng dưới mắt đa số, ông ra đi trong sự thánh thiện. Cũng như người em của ông là Marie-Dominique, tang lễ được hồng y Philippe Barbarin, tổng giám mục giáo phận Lyon, cử hành ngày 2 tháng 9 năm 2006 tại nhà thờ chính tòa Thánh Gioan, Lyon với sự hiện diện của ông Pascal Clément, bộ trưởng bộ Tư pháp, hồng y Quốc vụ khanh Angelo Sodano và sứ thần Tòa Thánh tại Pháp Fortunato Baldelli.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
2023
Trường hợp của ông Jean Vanier và anh em linh mục Philippe: gốc rễ của mù quáng
Hai báo cáo công bố ngày thứ hai, 30 tháng 1 đã làm sáng tỏ đường lối trong Giáo Hội và những vụ lạm dụng của hai anh em linh mục Philippe và ông Jean Vanier.
Tà phái dưới mắt chúng ta và chúng ta không thấy gì. Linh mục Thomas Philippe và ông Jean Vanier, đệ tử chính của ông, đã trong mấy mươi năm cố gắng che giấu hành động của họ trong chính hệ thống trung tâm Giáo hội. Hai báo cáo được công bố ngày thứ hai tuần này, 30 tháng 1 là hai báo cáo được cộng đoàn L’Arche và các tu sĩ Dòng Đa Minh đặt làm, đã cho thấy rõ ràng các việc làm của họ.
Các sự việc tự nó nói lên một cách sống sượng. Bản chất đê hèn, thời gian lâu dài, những lời biện minh, nhân cách lỗi lạc của các đương sự: mọi chuyện đã góp phần làm cho vụ án này có một chiều kích lịch sử. Trong suốt cuộc đời, ông Jean Vanier được ngưỡng mộ, ông là thành viên cốt lõi của tà phái này. Bắt đầu với những người khác về một loại thần nghiệm ảo tưởng, ông tái tạo cơ chế khống chế tình dục mà ông phải chịu đựng khi còn trẻ.
Sau cú sốc về những tiết lộ, chúng ta phải có can đảm sáng suốt xem xét những điều kiện dẫn đến sự thất bại này. Đọc các báo cáo, chúng tôi hiểu sự đồi bại của Thomas Philippe không phải là nguyên nhân duy nhất. Vẫn còn và luôn luôn, khi bị lạm dụng, yếu tố chính là im lặng. Trường hợp của ông xác định một cách hoàn hảo, sự điên cuồng của ông đã được biết từ năm 1956, và đã bị giáo luật kết án. Việc không công khai hình phạt của Rôma đã cho phép ông đưa ra lý do ông là nạn nhân của một âm mưu.
Sự đồng lòng, trò chơi quyền lực và bỏ quên đã làm phần việc còn lại: cái ác vẫn lan rộng cho đến rất gần đây. Chúng tôi biết sự đau khổ của độc giả báo La Croix khi họ đối diện với sự lặp đi lặp lại của những vụ bê bối này. Đôi khi họ đổ lỗi cho chúng tôi vì chúng tôi đã đăng quá nhiều. Nhưng công bố các thông tin này không phải là một lựa chọn, vì nó giúp ngăn chặn các lạm dụng tiếp tục. Và vì chúng ta phải hy vọng, dứt khoát, nên chúng ta chỉ còn một bí ẩn này: từ tất cả những quái dị này đã nảy sinh cộng đoàn L’Arche, một công trình đáng kể để phục vụ những kẻ yếu nhất, vẫn tiếp tục cho đến ngày nay.
Marta An Nguyễn dịch
2023
Sử gia Tangi Cavalin: “Anh em linh mục Philippe biết cách xây dựng lại bản thân dù đã bị lên án”
Sử gia Tangi Cavalin: “Anh em linh mục Philippe biết cách xây dựng lại bản thân dù đã bị lên án”
Trong quyển sách “Vụ việc. Các tu sĩ Dòng Đa Minh đối diện với vụ tai tiếng của anh em linh mục Phillipe” (L’Affaire. Les dominicains face au scandale des frères Philippe. nxb. Cerf), nhà sử học Tangi Cavalin mổ xẻ cơ chế đã cho phép hai anh em linh mục Marie-Dominique và Thomas Philippe phát triển toàn bộ hệ thống kiểm soát và bạo lực tình dục ngay tại trung tâm Giáo hội công giáo. Báo La Vie xem lại công việc điều tra này.
Báo cáo của ông bắt đầu bằng một loạt gom lại các câu chuyện của phụ nữ… Vì sao?
Sử gia Tangi Cavalin. Đó là một lựa chọn. Mục đích công việc của tôi là nói đến trách nhiệm của Dòng Đa Minh, nhưng không phải chỉ nói đến các ông mà không nói đến phụ nữ. Để hiểu rõ sự việc, chính xác là phải thay đổi trọng tâm, đặt mình ở vị trí các cá nhân, của phụ nữ, vì họ là nạn nhân, và họ là những người đầu tiên báo động. Tôi không muốn ai quên công việc này. Một lý do khác là khi những lời khai đầu tiên được đưa ra, người ta đã cố gắng làm mất uy tín tiếng nói của các phụ nữ này, bằng cách gọi họ là những người điên loạn, cuồng hoảng, cuồng dâm, dùng thuật ngữ tâm lý để bác bỏ lời nói của họ. Tôi muốn đưa ra cho thấy, trong nhiều năm, các phụ nữ này đã mô tả các sự kiện tương tự và không biết cách để làm cho lời khai của họ có uy tín, ngược lại phác họa kiểu dùng sai các thuật ngữ tâm lý trong Giáo hội. Khi các phụ nữ này muốn làm chứng, họ phải chịu một nỗi đau gấp đôi: đau khổ vì bị phớt lờ và bị phủ nhận bằng cách bêu xấu sức khỏe tâm thần của họ.
Chính xác điểm chung trong các lời chứng này là gì?
Có một cái gì đó rất đặc biệt về các hoạt động tình dục của hai anh em linh mục Philippe và những người nắm giữ sự việc trong Dòng của họ. Thomas và Marie-Dominique Philippe không phải là tội phạm ấu dâm, nhưng không có nghĩa những gì họ gây ra không dẫn đến các hiện tượng phạm tội ấu dâm đặc biệt nơi các tu sĩ dòng Thánh Gioan, nhưng với họ, đây là những hành vi không để dương vật vào âm đạo nên các thủ phạm cho rằng họ không vi phạm lời khấn dòng. Ngoài ra, họ ở trong một logic khai tâm. Họ không quan tâm đến bất kỳ phụ nữ nào. Tất cả các nạn nhân của họ đều có thiện ý mạnh hướng tới ơn gọi chiêm niệm, dù họ là nữ tu hay giáo dân – có nhiều người sống đời chiêm niệm. Các linh mục này thống trị trên những phụ nữ sẵn sàng đồng ý, qua tinh thần im lặng của họ, qua chiêm niệm sâu sắc của họ, đối với sự phủ nhận mà họ luôn cố gắng thực hiện. Những phụ nữ này vẫn còn kể, không có khoảnh khắc nào dành cho thông điệp thần bí và khoảnh khắc nào dành cho tình dục.
Điều đó có nghĩa là?
Khi các hành vi tình dục bắt đầu, chúng bị phủ nhận để được xem đó là khoảnh khắc đạt được hành động thần bí. Trọng tâm của cái mà linh mục Thomas Philippe gọi là “bí mật” của mình, bí mật được Đức Trinh Nữ tiết lộ cho ông, đó là niềm vui tình dục được dành riêng cho một số ít người có khả năng hiểu rằng quan hệ tình dục không phải vậy, và đây thực sự là những mối quan hệ thần bí. Một trong những nạn nhân là bà Madeleine Guéroult, bà giải thích đã có lúc bà bị mất phương hướng với những điều kiện này đến mức chóng mặt, vì Thomas Philippe nói với bà “những điều thật dẫn đến những điều sai”. Trích dẫn này là hoàn hảo để xác nhận những gì xảy ra tại hiện trường tội ác.
Ông đề cập đến các thực hành không để dương vật vào, nhưng ít nhất có một ngoại lệ. Thực tế, một “người được khai tâm” của Thomas Philippe có thai…
Thật vậy và hơn thế nữa, khi đó ông hoàn toàn quẫn trí vì ông nghĩ Đức Trinh Nữ làm sao để ‘hạt giống’ của ông không thể sinh con vì đó là quan hệ thần bí. Một trong những người ông khai tâm, một bác sĩ, sau đó phải phá thai. Đứa trẻ chết khi sinh được tôn kính giống như một thánh tích: việc phủ nhận thực tế tiếp tục và thậm chí còn làm các môn đệ của Thomas Philippe gắn bó hơn nữa chung quanh bí mật này.
Vai trò của gia đình trong vụ này là gì vì ngoài hai anh em linh mục, một chị là nữ tu Cécile de Jésus, cũng bị Văn phòng Tòa thánh trừng phạt vì những hành vi lạm dụng, cũng như người cậu của họ là tu sĩ Dòng Đa Minh Thomas Dehau được xem như người khởi xướng?
Theo tôi, điều rất quan trọng là không nên đổ lỗi cho nguồn gốc gia đình, thuộc về các gia đình mà chúng ta gọi là “các đại gia đình miền Bắc”. Ngay cả trong anh chị em nhà Philippe, một số người cũng có cái nhìn rất phê phán với hai anh em linh mục Thomas và Marie-Dominique khi phát hiện ra hành động của họ. Điều đáng ngạc nhiên là gốc rễ của sự lệch lạc thần bí này ở trong bối cảnh gọi là ngày tận thế, đó là cảnh các ông bà nội-ngoại của họ đi hưởng tuần trăng mật vào thời điểm các Quốc gia Giáo hoàng sụp đổ ở Rôma năm 1870. Họ có ấn tượng, đó là tận thế và hôn nhân của họ kết hợp một hiệp ước rõ ràng: người ông đồng ý với vợ để cùng sát cánh bảo vệ đạo công giáo bằng mọi giá đang bị tấn công từ mọi phía. Họ rời thành phố Lille về ở vùng nông thôn với dự án thành lập một xã hội công giáo, được củng cố bởi một hoang tưởng phong kiến. Gia đình, theo mô hình lãnh chúa này trở thành người bảo vệ tôn giáo. Sau này đường hướng này được hai anh em Philippe áp dụng dưới hình thức ngày càng thần bí và không thể tiếp cận được, trong đó dấn thân tôn giáo là cách để dời đến một vùng đất khác với vùng đất của các ông bà nội-ngoại trong cùng một trận chiến đấu tranh không khoan nhượng chống lại thế giới hiện đại. Tuy nhiên, không phải tất cả các hậu duệ của họ đều theo mô hình này.
Đặc tính mối liên hệ của hai anh em với Dòng Đa Minh là gì? Có phải Dòng chỉ là vỏ bọc cho họ?
Rõ ràng là không, nhưng điều này đặt cho chúng ta câu hỏi: vai trò của Dòng trong câu chuyện này. Khi họ vào Dòng thì cậu của họ đã ở trong Dòng từ cuối thế kỷ 19, ông nổi tiếng là tu sĩ thiêng liêng cao cả, ngay lập tức họ được xem là những người con gương mẫu của Thánh Đa Minh. Bản thân Thomas và Marie-Dominique tự xem mình như tu sĩ Đa Minh trước khi vào Dòng vì họ được người cậu giáo dục suốt thời niên thiếu. Dòng luôn nhìn thấy họ có ơn gọi lý tưởng, đảm bảo việc thăng tiến của họ cho đến những năm 1950, Dòng đã không đủ nhận thức để thấy đây là vấn đề trong cách họ là tu sĩ Dòng, nhưng họ không có khả năng suy nghĩ khi quan hệ với các anh em khác, để mình được các anh em khác sửa chữa như thông lệ trong đời sống tu trì. Hai anh em đã không thể lợi dụng Dòng nếu người có trách nhiệm trong Dòng không lợi dụng họ.
Làm thế nào lịch sử tỉnh dòng và cuộc khủng hoảng Saulchoir năm 1942 đóng một vai trò quan trọng như vậy?
Khi anh em Philipphe vào Tỉnh dòng Pháp, thì Tỉnh dòng bị chia rẽ và bị Rôma nghi ngờ. Không có sự hợp nhất chung quanh linh mục quản lý Marie-Dominique Chenu (năm 1942, linh mục phải rời khỏi chức vụ quản lý Saulchoir khi Tỉnh dòng được tiếp quản bởi xu hướng “chính thống” hơn, trong đó có linh mục Thomas Philippe trở thành người đại diện). Cho đến năm 1942, vai trò của họ trong Tỉnh Dòng không đáng kể, sau đó họ tham gia vào cuộc thanh trừng, bắt đầu băng cách cực đoan hóa các hành động, lấy lý do ‘được’ Đức Trinh Nữ trực tiếp cảm hứng, họ có được hình ảnh người tu sĩ hoàn toàn trung thành với các hướng dẫn chính thống của Thánh bộ Đức tin. Từ đó họ có ảnh hưởng trên các thể chế và sự lật đổ họ có thể ghép vào các vấn đề rộng lớn hơn của học thuyết. Cả hai xuất hiện như một phần của cuộc đấu tranh về giáo lý. Họ đã không phát động ra cuộc đấu tranh này, được tiến hành từ trước chiến tranh bởi những người tiếp tục thấy sự dấy lên lại khắp nơi cuộc khủng hoảng chủ nghĩa hiện đại vào đầu thế kỷ, nhưng họ đầu tư nó để thúc đẩy xác tín của họ về Dòng Đa Minh nên như thế nào trong thế giới hiện đại. Đó là nơi người ta thấy mối liên hệ tổ tiên với dự án tố cáo triệt để tính hiện đại của các ông bà của họ. Họ chiến đấu chống lại tất cả những gì nơi tu sĩ Dòng Đa Minh có vẻ như bị hư hỏng vì tính hiện đại.
Dòng Đa Minh nhờ ông thiết lập trách nhiệm của Dòng. Ông đi đến kết luận nào?
Sử gia không phải là quan tòa. Những gì người sử gia có thể mang lại, đó là cái nhìn từ bên ngoài, thông qua cách tiếp cận lâu dài trong mục đích hiểu biết. Trong thời hiện đại, hơn là trong quá khứ, đi tu không phải là con đường dẫn đến thành công xã hội. Không ai bắt phải vào dòng. Đó là một chọn lựa cực kỳ đòi hỏi phải cống hiến hết mình. Do đó tin tưởng vào các thể chế để giao nguyện vọng của mình, đó là điều thiết yếu. Vậy mà hai anh em linh mục Philippe, nhờ địa vị đáng kính của mình, nhờ danh tiếng là những thần học gia vĩ đại của Dòng Đa Minh đã không ngừng lợi dụng sự tin tưởng này. Trong trường hợp này, điều chúng ta hối tiếc là ở tất cả các cấp, các thể chế đã không đảm bảo được sự tin tưởng cần thiết cho một cuộc sống theo lý tưởng của tình anh em. Và đã làm cho lạm dụng tình dục có đất hành động. Các quy tắc dòng tu và nghệ thuật cai trị của các người có trách nhiệm có vai trò ngăn chặn những rối loạn như vậy. Các quyền hạn đã không hoạt động.
Nhưng như ông cho thấy, hai anh em linh mục Thomas và Marie-Dominique đã là những bậc thầy trong nghệ thuật ứng xử với quyền lực, họ lên hết chức này đến chức khác ở Rôma, ở Pháp…
Hoàn toàn đúng. Một cách nào đó, họ đã nắm quyền kiểm soát cơ quan điều hành Dòng của họ, nhờ danh tiếng, nhờ sự hỗ trợ, nhờ kiến thức cao của họ trong việc điều hành các cơ sở. Họ đã xoay xở để tồn tại trong nhiều năm sau khi bị Tòa thánh kết án, họ biết khéo léo đánh vào sự chia rẽ nội bộ của Dòng và Giáo hội. Việc lật ngược ván cờ trong một thời gian dài không phải là công việc dễ dàng cho bất cứ một tu sĩ nào. Ở đây quá trình xã hội hóa trước đây của họ phát huy hết tác dụng: được người cậu tu Dòng Đa Minh huấn luyện từ nhỏ, họ biết phải làm gì để đạt được mục đích của mình. Mặt khác, họ luôn hỗ trợ nhau: tuy nhiên, nếu khó tưởng tượng ra một tu sĩ có uy tín lớn như Thomas Philippe lại theo đuổi những âm mưu trái ngược với luân lý công giáo, thì làm sao hình dung được chính người anh, người chị, người cậu của mình lại ủng hộ mình?
Dù sao làm thế nào để giải thích vụ này lại kéo dài hơn nửa thế kỷ?
Điều cần thiết là khả năng tái tạo lại bản thân của họ bất chấp những lời chỉ trích. Sự lên án, không hề làm cho Thomas tự nhủ mình đã phạm sai lầm, mà củng cố ý tưởng mình phải đi xa hơn, chìm vào bí mật và làm lại một dự án khác ở một nơi khác, “tác phẩm nghệ thuật” của mình. Nhóm nhỏ của họ tin chắc mình đã nắm chân lý cho Giáo hội đến mức họ phải bắt đầu lại, nhưng ở một nơi ít lộ liễu hơn, xa các quy định của Dòng và Giáo hội. Còn tại Nhà Arche, xa các tu viện Đa Minh, nhưng vẫn là người của Dòng, Thomas Philippe tái tạo lại mình theo mô hình gợi lên hình ảnh Tin Mừng của người nghèo giữa người nghèo, người nhỏ bé giữa những người nhỏ bé. Ông trở thành người không thể nghi ngờ.
Ông nói về cách Thomas Philippe tái tạo lại con người mình. Còn Marie-Dominique Philippe thì sao?
Trường hợp của ông này thì khác, vì bản án năm 1957 của ông không được biết đến, ông không phải tái tạo lại thành một nhân vật khác. Thậm chí ông còn được phục hồi nhờ linh mục Tổng quyền Dòng năm 1959, người chịu trách nhiệm thực sự, vì linh mục Tổng quyền làm mọi cách để bản án được nhẹ và sau đó làm sao để không ai thấy. Kết quả là danh tiếng của Marie-Dominique Philippe càng nổi lên. Thật ra, để che giấu bản án của ông, vì nếu biết được, ông sẽ không còn được dạy về khoa thiêng liêng, linh mục Tổng quyền cho biết ngài cần ông làm cố vấn đặc biệt. Có một ý thức muốn che giấu hình phạt, dù trong nội bộ. Ngay cả Tỉnh dòng Pháp cũng không biết, với lý do để bảo vệ người canh giữ học thuyết. Những vấn đề ý thức hệ luôn là nguồn lực rất mạnh cho anh em Philippe, họ tự khẳng định mình là những người ủng hộ tính chính thống và một hình thức nào đó của đời sống theo truyền thống. Marie-Dominique Philippe áp dụng những quan điểm này trong việc thành lập cộng đồng Thánh Gioan, không phải một cộng đồng mới như các cộng đồng khác, vì cộng đồng này không những thể hiện dưới vẻ ngoài cổ điển trong thần học mà còn trong sự phân chia vai trò giữa các linh mục và nữ tu, người này chiêm niệm, người kia làm việc tông đồ.
Và trong bối cảnh này, căng thẳng với Rôma có thể là một biện pháp để bảo vệ, trở thành một loại huân chương danh dự…
Đúng vậy, mối quan hệ với Rôma thường xuyên làm rối mù các quân bài và làm chập mạch các quyền lực nội bộ của Dòng. Đối với thế hệ Đa Minh năm 1968 được xây dựng trong việc từ chối nhiều biện pháp trừng phạt trong những năm 1950-1960, điều này giúp cho Thomas Philippe xuất hiện trong tư cách là nạn nhân của Vatican, tạo ra sự mơ hồ. Sau đó, dưới thời Đức Gioan Phaolô II, Marie-Dominique Philippe luôn biết cách làm nổi bật sự gần gũi của mình với giáo hoàng để làm tê liệt các quyền lực giáo sĩ đang tìm cách giành lại quyền kiểm soát trên ông. Cả hai đều biết cách làm cho mình không bị nghi ngờ và khó nắm bắt. Nạn nhân của họ phải chịu những tác động khủng khiếp.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
2023
Chắc chắn ở đây bài giảng sẽ không quá dài!
Chắc chắn đây là nhà nguyện mà không một ai than phiền thiếu sưởi! Tại Đại học Công nghệ Michigan, miền bắc Hoa Kỳ, năm nào các sinh viên cũng dự thánh lễ vào tháng 1 trong giá lạnh và… trong tuyết. Mỗi năm, họ duy trì truyền thống xây một nhà nguyện bằng băng thực sự, dưới áo Đức Mẹ Tuyết.
Nhà nguyện có bàn thờ, có thánh giá được khoét trong một bức tường băng. Bức tượng Đức Mẹ Lộ Đức ở bên phải nhà nguyện. Nhà nguyện có cả bục giảng được che phủ hoàn toàn để đọc và giảng. Kính màu được lắp trên tất cả các bức tường và sinh viên ngồi trên băng ghế. Tất cả sinh viên được mời tham gia xây dựng nhà nguyện mùa động, chỉ kéo dài trong vài tuần, bắt đầu ngày 10 tháng 1 và sẽ kết thúc vào tháng 2 với “thánh lễ đá”. Hy vọng các sinh viên sẽ không thấy bài giảng quá dài…
Marta An Nguyễn dịch