2022
Vì sao Hội Thánh mừng Chúa Giáng Sinh vào 25 tháng 12 mà không phải vào một ngày khác?
Vì sao Hội Thánh mừng Chúa Giáng Sinh vào 25 tháng 12 mà không phải vào một ngày khác?
Có một giả thuyết phổ biến là Hội Thánh kế thừa ngày 25 tháng 12 từ ngày lễ ngoại giáo của người La Mã, như lễ hội Saturnalia cho thần nông hay lễ hội Sol Invictus cho thần mặt trời. Nhưng hoàn toàn không có một tài liệu nào từ những thế kỷ đầu cho thấy Hội Thánh tiếp nhận những lễ hội này.
Việc gán ghép những thực hành của Công giáo với các nghi lễ ngoại giáo chỉ mới phổ biến vào thế kỷ 18. Chẳng hạn giả thuyết người Công giáo tiếp thu lễ thần mặt trời là do một mục sư tên Paul Ernest Jablonski (mất 1757) đề xuất.
Các giả thuyết trên không phù hợp với lịch sử. Lễ hội Saturnalia là vào 17 tháng 12, và dần về sau thì kéo dài đến 23 tháng 12 – cho nên ngày 25 tháng 12 không liên quan gì cả.
Người ta cũng nói là hoàng đế Aurelian (214-275) thiết lập lễ “Ngày sinh của thần mặt trời” vào ngày 25 tháng 12, và Hội Thánh du nhập lễ này vào. Nhưng không có minh chứng rõ ràng cho việc hoàng đế Aurelian đích thân thiết lập lễ này. Tài liệu đầu tiên đề cập đến việc một vị thần được tôn vinh vào ngày 25 tháng 12 là một cuốn lịch năm 354 (Chronography of 354) do ký lục Filocalus soạn thảo.
Chưa kể tài liệu sớm nhất cho việc các Kitô hữu mừng Chúa Giáng Sinh vào 25 tháng 12 còn xuất hiện trước khi hoàng đế Aurelian ra đời.
––––––––––
Hồng y Ratzinger trong cuốn Tinh thần Phụng vụ đã viết rằng: “Thật đáng ngạc nhiên là việc tính toán ngày Chúa Giáng Sinh bắt đầu từ ngày 25 tháng 3”. Tức là các Kitô hữu ngày xưa chọn ngày 25 tháng 3 làm điểm mốc để tính toán, chứ không ấn định thẳng ngày 25 tháng 12.
Ngày 25 tháng 3 có gì? Giáo phụ Tertullian viết vào năm 197, “Chúa tử nạn trên thập giá vào tháng 3 trong Lễ Vượt Qua, 8 ngày trước khi vào tháng 4”. Tức là theo truyền thống và cách tính từ ngày Lễ Vượt Qua, Tertullian cho rằng Chúa tử nạn vào ngày 25 tháng 3. Thánh Hippolytus cũng viết vào năm 204 rằng:
“Khi Chúa chúng ta đến trong xác thịt, Ngài sinh tại Bêlem vào thứ tư ngày 25 tháng 12, khi mà Augustus đang trị vì năm thứ 42, nhưng là 5500 năm kể từ thời Adam. Ngài chịu tử nạn năm 33 tuổi, vào thứ sáu ngày 25 tháng 3, khi mà Tiberius trị vì năm thứ 18.” (Commentary on Daniel)
Kitô hữu thời xưa tin rằng Đức Kitô được thụ thai và qua đời vào cùng một ngày, nên cộng thêm 9 tháng cưu mang thì sẽ được ngày 25 tháng 12. Thế nhưng tư tưởng này đến từ đâu? Nhiều học giả cho rằng đây bắt nguồn từ ý niệm của người Do Thái về các ngôn sứ, nhưng cũng có một cách lý giải thần học hơn. Chúng ta có dữ kiện từ thánh Augustinô:
“Vì Chúa Giêsu được xem là thụ thai vào ngày 25 tháng 3, và đây cũng là ngày Ngài chịu tử nạn. Vì nơi cung lòng Đức Trinh Nữ mà Ngài thụ thai – nơi mà trước đó không có người phàm nào được sinh ra, thì tương ứng với ngôi mộ Ngài được chôn cất, nơi mà chưa có ai được an táng từ trước tới nay. Theo truyền thống, Ngài được sinh vào ngày 25 tháng 12.” (On the Trinity)
Ở đây thánh Augustinô nhấn một điểm sáng vào chi tiết ngôi mộ Chúa mà chúng ta thường bỏ qua. Ba cuốn Tin Mừng chỉ ra rằng ngôi mộ Chúa là ngôi mộ mới:
Mátthêu viết, “Khi đã nhận thi hài, ông Giô-xếp lấy tấm vải gai sạch mà liệm, và đặt vào ngôi mộ mới, đã đục sẵn trong núi đá, dành cho ông.” (Mt 27, 60)
Luca viết, “Ông hạ xác Người xuống, lấy tấm vải gai mà liệm, rồi đặt Người vào ngôi mộ đục sẵn trong núi đá, nơi chưa chôn cất ai bao giờ.” (Lc 23, 53)
Đặc biệt hơn là tuy Tin Mừng Gioan vốn viết rất khác các cuốn Nhất Lãm, nhưng cũng đề cập, “Nơi Đức Giê-su bị đóng đinh có một thửa vườn, và trong vườn, có một ngôi mộ còn mới, chưa chôn cất ai.” (Ga 19, 41)
Tại sao các thánh sử lại chú ý đến chi tiết này? Bởi vì họ muốn cho thấy ngôi mộ này là “thánh” (hagios), được biệt riêng ra cho Chúa. Đây cũng là cách các Kitô hữu hiểu về Đức Mẹ: xác thịt và linh hồn Mẹ cũng được biệt riêng cho Chúa.
Như tiên tri Ezekiel đã viết, “Cổng này sẽ đóng; người ta sẽ không mở và không ai được vào, qua cổng này, vì Đức Chúa, Thiên Chúa Ít-ra-en, đã tiến vào qua cổng ấy. Vì thế cổng này đóng.” (Ed 44, 2). Các Kitô hữu thời đầu, chẳng hạn như chính thánh Augustinô, cũng cho rằng đây là lời tiên báo rõ ràng về sự đồng trinh của Mẹ.
Nếu chúng ta không đọc và “nhai” Sách Thánh như cách các tín hữu ngày xưa đã làm, thì chúng ta sẽ nghĩ rằng việc Hội Thánh mừng Chúa Giáng Sinh vào 25 tháng 12 là việc ngẫu hứng, hoặc có khi bị sa vào những giả thuyết không rõ ràng mới xuất hiện vào thời hiện đại.
––––––––––
Trang để đọc:
Joe Heschmeyer, “What’s So Important About December 25?”
Steven Hijmans, “Sol Invictus, the Winter Solstice, and the Origins of Christmas”
Joseph Ratzinger, Spirit of Liturgy
Khánh Nguyễn
2022
Giáng sinh này nếu bạn còn buồn hãy đọc 5 câu Kinh thánh đầy an ủi sau
Giáng sinh này nếu bạn còn buồn hãy đọc 5 câu Kinh thánh đầy an ủi sau
Vì khi Lễ Giáng sinh không còn là niềm hạnh phúc như bạn nghĩ
Khi chúng ta mừng kỷ niệm biến cố trọng đại việc Chúa Kitô đến trong thế gian, có rất nhiều người thấy khó khăn để cảm nhận được tinh thần của ngày lễ.
Một trong những niềm vui của Lễ Giáng sinh là được ở bên những người thân, và do đó, nỗi đau khi một ai đó không còn ở giữa chúng ta được nhân lên vào thời điểm này trong năm, điều này có thể dẫn đến thử thách bị cô đơn và sợ hãi về tương lai.
Nếu các bạn cần hy vọng và an ủi hoặc biết ai cần điều đó, dưới đây là những câu Kinh thánh được tuyển chọn có thể đem lại sự bình an cho linh hồn và giúp bạn cảm thấy nhẹ nhàng hơn một chút.
Thật, Thầy bảo thật anh em: anh em sẽ khóc lóc và than van, còn thế gian sẽ vui mừng. Anh em sẽ lo buồn, nhưng nỗi buồn của anh em sẽ trở thành niềm vui. Khi sinh con, người đàn bà lo buồn vì đến giờ của mình; nhưng sinh con rồi, thì không còn nhớ đến cơn gian nan nữa, bởi được chan chứa niềm vui vì một con người đã sinh ra trong thế gian. Anh em cũng vậy, bây giờ anh em lo buồn, nhưng Thầy sẽ gặp lại anh em, lòng anh em sẽ vui mừng; và niềm vui của anh em, không ai lấy mất được. (Ga 16, 20-22)
Thật vậy, tôi nghĩ rằng: những đau khổ chúng ta chịu bây giờ sánh sao được với vinh quang mà Thiên Chúa sẽ mặc khải nơi chúng ta. (Rm 8, 18)
Dẫu cho hồn xác suy tàn,
thì nơi ẩn náu, kỷ phần lòng con,
muôn đời là Chúa cao tôn. (Tv 73, 26)
Lạy Chúa, dầu qua lũng âm u
con sợ gì nguy khốn, vì có Chúa ở cùng.
Côn trượng Ngài bảo vệ, con vững dạ an tâm. (Tv 23,4)
Xin Chúa lấy tình thương mà an ủi,
theo lời đã hứa với tôi tớ Ngài đây (Tv 119,76)
Hoàng Bình Vương
2022
Lời nguyện Giáng Sinh
Lời nguyện Giáng Sinh
Lạy Chúa Giêsu, vào dịp mừng sinh nhật Ngài, xin giúp chúng con biết sẵn sàng loan báo bình an, lòng thương xót, tin mừng ơn cứu độ của Ngài đến với mọi người chúng con gặp gỡ.
Xin giúp chúng con trung kiên với sứ mệnh Chúa đã giao phó cho chúng con, những môn đệ của Ngài: Như Chúa Cha đã sai Thầy, Thầy cũng sai các con (Ga 20,21). Điều đó có ý nghĩa như thế nào đối với chúng con, lạy Chúa? Chẳng phải Ngài đã được sai đến để ban cho nhân loại tình yêu của Thiên Chúa Cha theo cách mà mỗi người cần đến nhất sao? Xin giúp chúng con hiệp nhất với Ngài, như thế chúng con có thể nhìn thấy nhu cầu yêu thương nơi mỗi một người, và gửi đến họ tình yêu như chúng con đã được ban cho dư đầy.
***
Lạy Chúa Giêsu, nhờ gương của Ngài, chúng con biết được rằng mỗi khi chúng con yêu thương và mỗi khi chúng con cho đi, chính là chúng đang tôn vinh Ngài và tưởng nhớ Ngài là ai và Ngài đã đến thế gian vì điều gì. Xin giúp chúng con biết tận dụng cơ hội để bày tỏ sự tử tế, lòng kính trọng và lịch thiệp đối với tha nhân trong suốt dịp Giáng Sinh này. Chúng con cũng nguyện xin rằng qua những gì chúng con làm, mọi người nhìn thấy được tình yêu và Thần Khí của Ngài hiện diện nơi chúng con và tôn vinh Ngài.
***
Lạy Chúa, đối với một số người, Giáng Sinh chính là lúc đặc biệt cảm thấy cô đơn và lạc lõng. Xin dẫn đưa chúng con đến với những ai chúng con có thể mang tình yêu thương và sự đón nhận đến cho họ. Chúng con biết rằng Thần Khí của Ngài hiện diện nơi chúng con có thể ủi an và mang hơi ấm đến với tâm hồn họ hơn bất cứ điều gì khác. Tình yêu của Ngài lấp đầy mọi khoảng trống, xin giúp chúng con mang Ngài đến với những ai cần Ngài.
***
Lạy Cha Trên Trời, chúng con biết rằng điều cốt lõi của Giáng Sinh chính là Tình Yêu – đó chính là điều làm thay đổi tâm hồn; đó là điều có thể cải thiện cuộc sống tinh thần và thể lý của mọi người. Xin giúp chúng con có được lòng tin và lòng can đảm để thể hiện tình yêu ấy qua việc chia sẻ Lời Ngài, qua việc động viên ai đó đang cần sự đồng viên, và qua việc giúp đỡ những ai cần giúp đỡ.
***
Lạy Chúa Giêsu, chúng con muốn ý nghĩa của Giáng Sinh được tiếp tục mãi mãi chứ không phải chỉ một ngày. Xin giúp chúng con đừng “đem cất đi” tình yêu thương, sự cho đi và chia sẻ của chúng con sau khi Mùa Giáng Sinh qua đi. Xin giúp chúng con giữ ý nghĩa của Giáng Sinh nơi tâm hồn và tâm trí của chúng con mỗi một ngày trong năm. Xin giúp cho tình yêu của Ngài, tình yêu đã đến với thế gian vào Giáng Sinh, thôi thúc chúng con biết cho đi, biết yêu thương và biết quan tâm đến những ai chúng con gặp gỡ trong suốt năm. Xin giúp chúng con biết noi gương Ngài trong lời nói, hành động và những quyết định của mình. Xin giúp chúng con biết lựa chọn yêu thương, lựa chọn sự tử tế, lựa chọn sự vô vị lợi và sẵn sàng cho đi.
***
Lạy Chúa Giêsu, con suy nghĩ về một trong những cách thức tốt nhất để sống tươi trẻ – và con nhất quyết muốn làm theo cách thức ấy – chính là kỷ niệm niềm vui Giáng Sinh suốt cả năm bằng cách làm chứng cho ý nghĩa của Giáng Sinh. Ý nghĩa ấy là gì? Đó chính là Ngài, Đấng Cứu Độ của chúng con, đã đến trong thế gian; là ơn cứu độ của Ngài dành cho tất cả nhân loại; là bình an và tình yêu vô điều kiện của Ngài đối với tất cả mọi người. Xin giúp chúng con giữ lại điều kỳ diệu và niềm vui Giáng Sinh, và san sẻ nó với những người chúng con gặp gỡ trong cuộc sống thường ngày.
***
Lạy Đấng Yêu Thương, Giáng Sinh này, xin hãy dẫn chúng con đến với những tình huống mà chúng con có thể tạo nên điều khác biệt. Lạy Chúa Giêsu, chúng con muốn mở rộng con tim của chúng con cho tha nhân. Xin giúp chúng con biết để Thần Khi của Ngài hướng dẫn trong cách cư xử của chúng con đối với những người chúng con gặp gỡ. Ngài đã dựng nên mỗi một người theo cách riêng với những nhu cầu riêng biệt; xin giúp chúng con là một phần câu trả lời cho những câu hỏi của họ, là một phần trong sự thoả mãn những nhu cầu của họ. Xin ban cho chúng con tình yêu, sự khôn ngoan và thông hiểu để có thể trở thành người đại diện cho Ngài trước mọi người chúng con gặp.
***
Lạy Chúa Giêsu, con tin rằng một trong những món quà làm cho Ngài vui nhất chính là khi chúng con giúp ai đó cơ hội biết Ngài qua tình yêu thương và sự quan tâm mà chúng con dành cho họ. Ngài đã ban cho chúng con quá nhiều điều quý giá thuộc về tinh thần nơi chính Lời Ngài. Xin giúp chúng con biết chia sẻ những điều quý giá ấy với những ai đang khao khát về tinh thần vào dịp Giáng Sinh và suốt cả năm.
***
Lạy Chúa Giêsu, ở bất cứ nơi đâu, Giáng Sinh luôn là lúc niềm khao khát được thể hiện rõ ràng hơn nơi tâm hồn của nhân loại. Họ muốn được chữa lành sự cô đơn, nỗi buồn, vết thương lòng… Chính tình yêu thương, sự quan tâm, sự ân cần, thăm viếng, những cuộc trò chuyện của chúng con có thể giúp thay đổi tâm hồn của từng người một. Xin giúp chúng con biết quan tâm đến những người xung quanh và giúp họ nhận ra Ngài là nguồn vui, bình an và tình yêu đích thực. Xin giúp chúng con biết quảng đại chia sẻ niềm vui lớn lao khi được biết Ngài và duy trì mãi mối liên hệ thân tình với Ngài, Đấng cứu độ chúng con.
***
Lạy Chúa Giêsu, Giáng Sinh chính là dịp tuyệt vời để chúng con tôn vinh Ngài, qua việc sống những giá trị sống mà Ngài ban cho chúng con; qua việc thể hiện tình yêu thương, sự quan tâm, sự tử tế, sự cảm thông và lòng quảng đại; hay đơn giản chỉ là ở bên ai đó trong lúc họ đau khổ để động viên và nâng đỡ họ. Xin giúp chúng con biết chia sẻ tình yêu của Ngài với tha nhân; và biết tạ ơn vì được chia sẻ tình yêu ấy cho mọi người trong Mùa Giáng Sinh này. Và xin hãy làm cho chúng con trở tình chiếc bình chứa đựng tình yêu của Ngài.
Nghi Ân dịch
2022
Ngày Lễ Giáng Sinh không có nguồn gốc ngoại giáo
Ngày Lễ Giáng Sinh không có nguồn gốc ngoại giáo
|
|
Dựa vào các nghiên cứu sâu rộng của ông, Giáo Sư Tighe cho rằng ngày 25 tháng Mười Hai “hoàn toàn phát xuất từ các cố gắng của các Kitô hữu La Tinh tiên khởi nhằm xác định ngày qua đời theo lịch sử của Chúa Giêsu”. Ông còn cho rằng việc Hoàng Đế Aurelian năm 247 lập ngày 25 tháng Mười Hai làm ngày mừng “việc hạ sinh của Mặt Trời Vạn Thắng… chắc chắn là một mưu toan tạo ra một ngày của người ngoại giáo nhằm thay thế cho ngày lễ lúc ấy đã trở thành quan trọng đối với các Kitô hữu Rôma”.
Tính ngày Lễ Giáng Sinh
Theo Giáo Sư Tighe, ý niệm cho rằng Ngày Lễ Giang Sinh bắt nguồn từ Ngày Mặt Trời của người ngoại giáo là ý niệm của hai học giả cuối thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18. Paul Ernst Jablonski, một người Thệ Phản Đức, muốn chứng tỏ rằng việc mừng ngày sinh của Chúa Giêsu vào ngày 25 tháng Mươi Hai là một trong nhiều cố gắng nhằm “ngoại giáo hóa” Kitô Giáo, một việc được Giáo Hội vào thế kỷ thứ tư chủ trương, và là một trong nhiều “thoái hóa” nhằm biến Kitô Giáo tông truyền tinh tuyền thành Đạo Công Giáo. Còn Dom Jean Hardouin, một đan sĩ Biển Đức, thì cố gắng chứng minh rằng Giáo Hội Công Giáo tiếp nhận các ngày lễ của ngoại giáo để phục vụ các mục đích của Kitô Giáo mà không ngoại giáo hóa Tin Mừng.
Trong lịch Julian, được sáng chế năm 45 trước Công Nguyên, dưới thời Julius Caesar, ngày đông chí rơi vào ngày 25 tháng Mười Hai, và do đó, đối với Jablonski và Hardouin, điều hiển nhiên là nó có ý nghĩa ngoại giáo trước khi có ý nghĩa Kitô Giáo. Nhưng sự thực là ngày ấy không hề có ý nghĩa tôn giáo nào trong lịch lễ lạc của người Rôma ngoại giáo trước thời Aurelian, và việc thờ cúng mặt trời cũng không đóng một vai trò gì nổi bật ở Rôma trước thời hoàng đế này.
Có hai đền thờ mặt trời tại Rôma: một đền cử hành ngày cung hiến nó vào ngày 9 tháng Tám, còn đền kia cử hành ngày cung hiến nó vào ngày 28 tháng Tám. Nhưng, đến thế kỷ thứ hai, cả hai việc cúng tế này đều đã rơi vào quên lãng, khi các đạo thờ mặt trời của Đông Phương, như đạo thờ thần Mithra chẳng hạn, bắt đầu được người Rôma ưa chuộng. Và dù thế nào, không thứ đạo nào trong số này, dù cũ hay mới, có lễ lạc nào liên quan tới các ngày Đông/Hạ Chí hay các ngày Xuân/Thu Phân.
Chuyện xẩy ra là Hoàng Đế Aurelian, cai trị từ năm 270 cho tới ngày bị ám sát vào năm 275, vốn thù nghịch đối với Kitô Giáo và xem ra muốn cổ vũ việc lập ra ngày lễ “Sinh Nhật của Mặt Trời Vạn Thắng” như một phương thế hợp nhất các việc thờ cúng ngoại giáo khác nhau trong Đế Quốc quanh việc kỷ niệm “ngày tái sinh” hàng năm của thần Mặt Trời. Ông điều khiển một đế quốc lúc ấy xem ra đang bắt đầu sụp đổ trước bất ổn nội bộ, phản loạn tại các tỉnh, kinh tế xuống dốc, và những vụ tấn công liên tiếp của các bộ lạc Đức ở phía Bắc và của Đế Quốc Ba Tư ở phía Đông.
Tạo ra một ngày lễ mới, ông cố ý dùng sự khởi đầu của việc kéo dài hơn ánh sáng ban ngày và rút ngắn hơn bóng đêm vào ngày 25 tháng Mười Hai làm một biểu tượng cho việc “tái sinh” hay trẻ trung hóa mãi mãi Đế Quốc Rôma, phát sinh từ việc duy trì thờ cúng các thần minh mà sự phù trì của các vị đã đem lại cho Rôma sự vĩ đại và thống trị thế giới của nó. Nếu có thể kết nạp ngày lễ của Kitô Giáo thì càng tốt.
Một phó sản
Quả thực, chứng cớ thứ nhất cho thấy việc các Kitô hữu cử hành ngày 25 tháng Mười Hai như ngày sinh của Chúa Giêsu phát sinh từ Rôma, ít năm sau khi Aurelian, tức năm 336 công nguyên, nhưng có chứng cớ từ cả Đông Phương nói tiếng Hy Lạp lẫn Tây Phương nói tiếng La Tinh cho thấy các Kitô hữu đã tính toán ngày sinh của Chúa Giêsu trước khi họ cử hành ngày này trong phụng vụ, có khi từ các thế kỷ thứ hai và thứ ba. Thực vậy, chứng cớ này cho ta biết việc nhận ngày 25 tháng Mười Hai chỉ là phó sản của việc xác định ngày Chúa Giêsu chết và sống lại.
Việc trên xẩy ra thế nào? Có một sự mâu thuẫn biểu kiến giữa ngày Chúa Giêsu qua đời trong các Tin Mừng Nhất Lãm và Tin Mừng Thánh Gioan. Các Tin Mừng Nhất Lãm đặt ngày đó vào Ngày Vượt Qua (sau khi Chúa cử hành Bữa Vượt Qua vào đêm hôm trước), còn Tin Mừng Thánh Gioan thì đặt nó vào hôm Vọng Vượt Qua, đúng lúc chiên Vượt Qua được sát tế trong Đền Thờ Giêrusalem để dùng cho ngày lễ, để bảo đảm nó phải diễn ra sau hoàng hôn ngày đó.
Giải quyết vấn nạn trên bao hàm việc trả lời câu hỏi liệu Bữa Tối Cuối Cùng của Chúa chính là Bữa Vượt Qua, hay một bữa được cử hành một ngày trước đó; câu hỏi này ta không bàn ở đây. Ta chỉ cần biết rằng Giáo Hội Sơ Khai theo Thánh Gioan hơn là theo các Tin Mừng Nhất Lãm, và do đó tin rằng cái chết của Chúa Giêsu xẩy ra ngày 14 Nisan, theo lịch mặt trăng của Do Thái. Tiện thể cũng nên biết các học giả hiện đại đồng ý rằng cái chết của Chúa Giêsu rất có thể chỉ xẩy ra trong các năm 30 hay 33 công nguyên mà thôi, vì hai năm này là hai năm duy nhất thời đó khi ngày vọng Vượt Qua rơi vào hôm thứ Sáu, có lẽ vào ngày 7 tháng Tư năm 30 hay ngày 3 tháng Tư năm 33.
Tuy nhiên, lúc buộc phải tách ra khỏi Do Thái Giáo, Giáo Hội Sơ Khai đã bước vào một thế giới với những thứ lịch khác hẳn, và phải tính thời gian riêng để cử hành Ngày Chúa Chịu Nạn, chứ không còn lệ thuộc cách tính ngày Vượt Qua của tư tế Do Thái nữa. Ngoài ra, vì lịch Do Thái là lịch mặt trăng gồm 12 tháng, mỗi tháng 30 ngày, mỗi ít năm, một tháng thứ 13 phải được thêm vào bằng sắc lệnh của Thượng Hội Đồng để giữ cho lịch ăn khớp với các ngày xuân/thu phân và hạ/đông chí, cũng như tránh cho các mùa khỏi rơi “lạc” vào các tháng không thích đáng.
Ngoài khó khăn phải theo dõi việc định ngày Vượt Qua cho một năm nhất định nào đó, việc các Kitô hữu theo lịch mặt trăng để tính ngày riêng của họ cũng rất có thể đăt họ vào thế khó xử với cả người Do Thái lẫn dân ngoại, và rất có thể gây tranh cãi nội bộ không thôi. Chứng cớ lịch sử cho thấy trong thế kỷ thứ hai, họ vốn tranh cãi gắt gao về việc ngày Vượt Qua có luôn phải xẩy ra vào Chúa Nhật hay vào bất cứ ngày nào trong tuần miễn là sau ngày 14 tháng Artemision/Nisan 2 ngày.
Các khó khăn trên đã được giải quyết cách khác nhau giữa các Kitô hữu Hy Lạp ở phía đông và các Kitô hữu La Tinh ở phía tây Đế Quốc. Các Kitô hữu Hy Lạp hình như muốn tìm một ngày tương đương với ngày 14 Nisan trong lịch mặt trời của họ, và vì tháng Nisan là tháng trong đó ngày xuân phân xẩy ra, nên họ chọn ngày 14 tháng Artemision, là tháng trong đó ngày xuân phân luôn luôn diễn ra trong lịch của họ. Khoảng năm 300 công nguyên, lịch Hy Lạp bị lịch Rôma thay thế và vì các ngày đầu và cuối tháng trong hai hệ thống này không trùng nhau, nên ngày 14 Artemision đã trở thành ngày 6 tháng Tư.
Ngược lại, Các Kitô hữu La Tinh thế kỷ thứ hai ở Rôma và Bắc Phi hình như muốn thiết lập ngày lịch sử trong đó Chúa Giêsu qua đời. Đến thời Tertullianô, họ đã kết luận rằng Người qua đời vào thứ Sáu, 25 tháng Ba năm 29.
Tuổi Toàn Diện (Integral Age)
Do đó, ở Đông Phương, ta có ngày 6 tháng Tư, ở Tây Phương, ta có ngày 25 tháng Ba. Đến đây, thiết nghĩ nên giới thiệu một niềm tin hình như rất phổ biến trong Do Thái Giáo thời Chúa Giêsu, nhưng, vì không được nói tới ở bất cứ chỗ nào trong Thánh Kinh, nên đã hoàn toàn bị Kitô hữu quên mất. Đó là ý niệm “tuổi toàn diện” của các tiên tri Do Thái vĩ đại: ý niệm này cho rằng các tiên tri của Israel chết cùng ngày với ngày sinh hay ngày họ được thụ thai.
Ý niệm trên là một nhân tố chủ yếu để hiểu được tại sao một số Kitô hữu tiên khởi lại tin rằng ngày 25 tháng Mười Hai là sinh nhật của Chúa Giêsu. Các Kitô hữu tiên khởi đã áp dụng ý niệm trên vào Chúa Giêsu, nên ngày 25 tháng Ba và 6 tháng Tư không những là ngày Chúa Giêsu được giả thiết qua đời, mà còn là ngày Người được thụ thai hay được sinh ra nữa. Cũng có một số chứng cớ thoáng qua cho thấy ít nhất một số người ở các thế kỷ thứ nhất và thứ hai nghĩ rằng 25 tháng Ba hay 6 tháng Tư là sinh nhật của Chúa Giêsu. Nhưng nói chung, ý kiến cho rằng ngày Người được thụ thai là ngày 25 tháng Ba đã thắng thế.
Cho tới nay, ngày trên vẫn được Giáo Hội hoàn vũ cử hành như là Lễ Truyền Tin, khi Tổng Thiên Thần Gabriel đem tin vui Chúa Cứu Thế tới cho Trinh Nữ Maria; và nhờ sự chấp nhận của Trinh Nữ mà Ngôi Lời Đời Đời của Thiên Chúa (“ánh sáng bởi ánh sáng, Thiên Chúa thật bởi Thiên Chúa thật, được sinh ra bởi Đức Chúa Cha từ trước muôn đời”) đã nhập thể trong cung lòng ngài. Thai kỳ kéo dài bao lâu? Chín tháng. Cộng chín tháng này vào 25 tháng Ba, ta sẽ có ngày 25 tháng Mười Hai; cộng nó vào ngày 6 tháng Tư, ta sẽ có ngày 6 tháng Giêng. Ngày 25 tháng Mười Hai là Lễ Giáng Sinh, và ngày 6 tháng Giêng là Lễ Hiển Linh.
Lễ Giáng Sinh (25 tháng Mười Hai) là lễ có nguồn gốc Kitô giáo Tây Phương. Ở Constantinople, hình như nó đã được đưa vào năm 379 hay 380. Theo một bài giảng của Thánh Gioan Kim Khẩu, lúc ấy là một nhà khổ tu và giảng thuyết nổi tiếng tại quê hương Antiôkia, hình như lễ này được cử hành tại đó ngày 25 tháng Mười Hai năm 386. Từ trung tâm này, nó được loan truyền khắp Đông Phương Kitô Giáo, được Alexandria chấp nhận khoảng năm 432, được Giêrusalem chấp nhận một thế kỷ sau. Người Ácmêni, duy nhất trong số các Giáo Hội Kitô Giáo cổ thời, không bao giờ chấp nhận nó và cho tới nay vẫn cử hành ngày Chúa ra đời, việc Người hiển linh cho ba nhà thông thái, và việc Người chịu phép rửa cùng ngày 6 tháng Giêng.
Đến lượt mình, các Giáo Hội Tây Phương dần dần chấp nhận lễ Hiển Linh ngày 6 tháng Giêng của Đông Phương, vào khoảng giữa các năm 366 và 394. Nhưng ở Tây Phương, lễ này thường được trình bầy như ngày tưởng niệm việc ba nhà thông thái tới kính viếng Hài Nhi Giêsu, và trong tư cách ấy, nó là một lễ quan trọng, nhưng không phải là một trong các ngày lễ quan trọng nhất, khác với Đông Phương nơi người ta coi nó chỉ thua có Lễ Phục Sinh mà thôi.
Tại Đông Phương, Lễ Hiển Linh vượt hẳn Lễ Giáng Sinh. Lý do là: lễ này cử hành việc Chúa Giêsu chịu phép rửa tại Sông Giócđăng và là dịp trong đó Tiếng Chúa Cha và việc Chúa Thánh Thần hiện xuống đều đã tỏ lộ lần đầu tiên cho con người mau chết biết thần tính của Chúa Kitô Nhập Thể và Ba Ngôi trong Một Bản Tính Thiên Chúa.
Ngày lễ Kitô Giáo
Như thế, ngày 25 tháng Mười Hai như ngày giáng sinh của Chúa Giêsu rõ ràng không nợ nần bất cứ điều gì từ ảnh hưởng ngoại giáo trong thực hành của Giáo Hội từ thời hay sau thời Constantinô. Rất có thể nó không phải là ngày Chúa Giêsu sinh ra, nhưng nó hoàn toàn phát sinh từ các cố gắng của các Kitô hữu La Tinh sơ khai trong việc xác định ra ngày Chúa Kitô chết theo lịch sử.
Còn ngày lễ ngoại giáo do Hoàng Đế Aurelian thiết lập vào ngày đó năm 274 không những là một cố gắng dùng ngày đông chí làm lợi điểm chính trị, mà gần như cũng là một mưu toan đem ý nghĩa ngoại giáo đáng kể đến cho một ngày đến lúc đó đã rất quan trọng đối với các tín hữu Rôma. Sau này, đến lượt mình, nhân ngày Chúa Giêsu sinh ra, các Kitô hữu đã có thể dựa vào “Sinh Nhật của Mặt Trời Vạn Thắng” để nhắc tới việc mọc lên “ Mặt Trời Cứu Rỗi” hoặc “Mặt Trời Công Lý”.
Vũ Văn An