2020
10 bài học tìm lại yêu thương
10 bài học tìm lại yêu thương
Lần thứ 3 đến Việt Nam, TS Menis Yousry đã “tiết lộ” bí mật để có một mối quan hệ tốt đẹp nằm ở 10 nguyên lý: Hạnh phúc, sự nguyên bản, kỳ vọng, sự an toàn, sự chấp nhận, không kiểm soát, tôn trọng, sự tri ân, trách nhiệm, sự cân bằng…
Nhận ra và bỏ đi các suy nghĩ, kinh nghiệm xưa cũ trói buộc mình, học được cách cảm thông với quá khứ của mình, cảm thông với bản thân và với mọi người xunh quanh… Đó là những điều mà TS Menis mong muốn ở mỗi người.
Dưới đây là cuộc trò chuyện của TS Menis trong buổi gặp gỡ do Essence Việt Nam tổ chức, nhân dịp ông sang Việt Nam tháng 1 vừa qua.
Hãy tin rằng thế giới này có thể hạnh phúc mà không có bạn
Nhiều khi sự tiếp xúc và va chạm trong cuộc sống khiến tôi cảm thấy căng thẳng và bế tắc, cảm thấy không đủ tình yêu dành cho người xung quanh để tạo nên mối quan hệ tốt đẹp.
Nhưng tôi vẫn mong mình mở rộng trái tim để đón nhận tình yêu thương, và có thể sử dụng tình yêu thương của chính mình để mang đến những điều tốt đẹp hơn cho mọi người. Có cách nào đó để tôi thực hiện được điều này không, thưa ông?
– Nếu bạn nhận ra rằng thế giới này có thể hạnh phúc được mà không có bạn, thì bạn sẽ được tự do.
Bạn không phải chịu trách nhiệm cho hạnh phúc hay sự đau khổ của người khác. Bạn chỉ có trách nhiệm cho chính hạnh phúc của mình, và chỉ cho bản thân mình mà thôi.
Cũng như những phụ huynh cũng không phải chịu trách nhiệm cho hạnh phúc của con mình. Nếu hiểu được điều này, mình sẽ hạnh phúc.
Chúng ta đang cố gắng làm người khác hạnh phúc, bởi vì chúng ta sợ lỡ mà họ giận mình hay họ không ưa mình.
Đừng có lo cảm nhận của của người khác như thế nào. Lúc nào chúng ta cũng có lựa chọn về cảm xúc của mình. Ai cũng đang đưa ra lựa chọn của mình về cảm xúc. Tôi hy vọng bạn có thể hiểu được điều này.
Lại là một câu hỏi khác về tình yêu thương: Tôi không thể thể hiện được tình yêu thương đối với gia đình, người thân, dù tôi rất muốn. Vậy tôi phải làm thế nào để thay đổi?
– Hành vi của bạn là do bạn học từ người khác.
Nếu được nuôi nấng bởi một người không biết cách thể hiện tình yêu thương, thì bạn sẽ học cách không thể hiện tình yêu thương.
Nếu như muốn thay đổi bất cứ một hành vi nào, hãy quan sát chính mình: Tại sao mình lại làm những điều mình không thích? Và hãy quan sát điều đó với tình yêu thương.
Và khi đang làm điều bạn không muốn đó, hãy quan sát chính bạn đang làm điều đó với tình yêu thương.
Tất cả các bài học chỉ đến từ một thứ, và một thứ duy nhất mà thôi: Đó chính là tự quan sát bản thân.
Và khí bạn ý thức, quan sát bản thân mình, bạn có thể có ý thức về sự lựa chọn. Bởi khi bạn không ý thức được việc mình đang làm, bạn sẽ không chọn lựa được.
Tức giận là sự lựa chọn, hạnh phúc cũng là lựa chọn
Sự khác biệt về tính cách, giá trị sống có ý nghĩa thế nào đối với hai con người trong việc lập ra một gia đình, thưa ông? Hay là, hai con người với tính cách, giá trị sống, nền văn hóa khác nhau vẫn có thể lấy nhau và sống hạnh phúc?
– Không có hai người nào trên thế giới này có giá trị giống nhau cả, giống như vân tay của các bạn vậy.
Một mối quan hệ tốt đẹp khi bạn có thể khiến hai giá trị khác biệt cùng chung sống với nhau.
Nhưng thường chúng ta không làm được như thế bởi chính chúng ta cũng không biết giá trị của mình, không biết giá trị sống của đối tác, và cũng không trao đổi với nhau về giá trị sống của bản thân.
Tiến sỹ Menis Yousry (sinh ra tại Ai Cập, đã chuyển tới London, Anh từ năm 1974) được coi là một trong những người có uy tín nhất trong lĩnh vực phát triển bản thân, tâm lý trị liệu cho cuộc sống gia đình và các mối quan hệ.
Ông dành thời gian hơn 20 năm qua để phát triển và hoàn thiện các khóa học phát triển tính cách với phương pháp độc đáo của mình. |
Công việc của các bạn là phải suy nghĩ xem giá trị cao nhất và kém quan trọng nhất của bạn là gì. Giá trị là niềm tin, định kiến của bản thân mỗi người. Mình cần phải tôn trọng giá trị, niềm tin của đối tác, bởi vì họ không thể làm gì khác, và mình cũng tương tự như họ.
Nếu bạn rất thông minh, bạn có thể khiến hai giá trị mâu thuẫn sống hài hòa với nhau. Và đây chính là nghệ thuật của sự thương thuyết. Khi bạn muốn thương thuyết, bạn phải làm từ sớm, trước khi bạn đi theo một hướng nào đó.
Nhưng hầu như mọi người đều chờ đến lúc sự đổ vỡ đã diễn ra mới thương thuyết. Khi đó đã quá muộn, trừ khi bạn là người rất mạnh mẽ để chấp nhận tình huống đó.
Chúng ta phải cải thiện chính mình.
Tuy nhiên, cũng sẽ có một vài giá trị mình không thể nào chấp nhận được, không phù hợp với mình. Vì vậy, bạn cần phải thành thật với bản thân.
Có những người than thở rằng ở gần chồng họ luôn cảm thấy tức giận, nhưng xa thì nhớ. Họ biết những gì anh ta nói đều đúng, nhưng không thể vào tai. Vậy phải làm thế nào để thay đổi tình trạng này?
– Rất thú vị. Tôi khẳng định bạn đó đã có sự kết nối với chồng.
Một trong những lý do khiến người ta nhớ nhau là mối quan hệ đã có sẵn, và mình không thể nào chia cắt nhau được, bởi vì người đó cho mình sự an toàn.
Chúng ta tức giận với người mà chúng ta có cảm giác an toàn, bởi đó là tình yêu được ẩn sâu.
Nhưng nếu bạn đó cứ tiếp tục như thế này, và nếu anh ấy không kiên nhẫn đủ, anh ấy sẽ hủy hoại mối quan hệ này.
Nếu bạn đang tức giận một điều gì đó không liên quan đến người đang đứng trước mặt bạn, và người ta nghĩ rằng họ không làm gì khiến bạn tức giận, tôi phải nói với bạn điều này: Tức giận là sự lựa chọn. Hạnh phúc cũng là sự lựa chọn. Và bạn có lựa chọn ở trong từng khoảnh khắc bạn sống trên thế gian này.
Nhưng hầu hết chúng ta đang mang những vấn đề chưa được giải quyết trong mình.
Trong trường hợp này, để tôi đoán, có thể điều khiến bạn mang nỗi tức giận liên quan đến sự tôn trọng. Nghĩa là sự tôn trọng đàn ông.
Tôn trọng ư?
– Tôn trọng người yêu thương mình là việc rất khó làm, đặc biệt từ phía phụ nữ. Bởi vì, thường đàn ông hay đối xử tệ bạc với phụ nữ. Nó là tâm lý chung của chúng ta – tâm lý cộng dồn từ rất nhiều thế hệ trước đó.
Định kiến đàn ông phải mạnh mẽ hơn phụ nữ. Nhưng “không may” là bây giờ phụ nữ lại mạnh mẽ hơn nhiều rồi.
Bên cạnh đó, đàn ông và phụ nữ yêu theo cách khác nhau. Đàn ông yêu bằng cách bảo vệ, phụ nữ yêu bằng cách kết nối.
Người đàn ông không được tôn trọng không thể nào yêu thương được. Trong khi đó, người phụ nữ không yêu thương được không thể nào tôn trọng được.
Các bạn không nhất thiết phải tin tất cả những gì tôi nói, nhưng công việc của người đàn ông là phục vụ gia đình họ. Và công việc của người phụ nữ là cho phép anh ấy được phục vụ cô ấy.
Đã đến thời điểm chúng ta thay đổi tất cả mọi thứ, bằng cách tôn trọng lẫn nhau.
Hãy buông tay con ra
Khi con tôi tập một môn thể thao nguy hiểm, tôi đã thương lượng cháu phải giữ được an toàn. Nhưng tôi thấy sự an toàn của chính tôi bị đe dọa, bởi mỗi khi đi tập về, cháu lại bảo mẹ ơi con đau chân, con toét chân… Nhiều khi biết con đi tập tôi không thể làm được gì nữa. Điều này đe dọa cuộc sống của tôi, sự kỳ vọng của tôi đối với con, bởi đó là hạnh phúc của tôi.
Tôi phải cân bằng lại như thế nào, khi đây là đam mê của con?
– Đây là điều chúng ta làm: Đó là bạn chẳng làm gì được.
Là những người làm cha mẹ, chúng ta yêu thương, dẫn dắt, định hướng cho các con. Khi các con còn nhỏ, mình có thể kiểm soát được. Nhưng khi chúng lớn hơn một chút, mình sẽ không thể kiểm soát. Bây giờ, mình chỉ có thể yêu thương, dẫn dắt, hỗ trợ con, và buông bỏ.
Có thể bạn nói rằng bạn biết phải buông bỏ, nhưng không làm dược.
Đây là bài học rất lớn cho tất cả những người làm cha mẹ. Sẽ rất khó chấp nhận cho tất cả chúng ta khi không thể kiểm soát được việc con sẽ trở thành người như thế nào, làm cái gì.
Chúng ta nghĩ con là của mình, nhưng con có ước mơ khác so với mình nghĩ. Một vài trong số chúng ta không thực hiện được ước mơ của mình sẽ cố gắng khiến con mình thực hiện.
Và tôi đoán con trai của bạn muốn đi theo hướng ngược với mong muốn của bạn, bởi nó muốn tìm ra nơi chốn riêng của nó trên thế giới này, cho chính nó.
Bố mẹ, hay con cái, đều không thuộc về sở hữu của chúng ta. Họ thuộc về cuộc sống này nói chung, chứ không về bất cứ một ai.
Bài học khó nhất của chúng ta là: Hãy chỉ sống với ước mơ của chính mình mà thôi. st
2020
Yêu thương và những góc tăm tối trong mỗi con người
Nhiều người cho rằng khi viết về cái ác cũng như cái xấu, khó có ai vượt qua được Dostoyevsky…
Fyodor Dostoyevsky mãi là “tượng đài lớn” trường tồn cùng nền văn học hiện đại. Hơn một thế kỷ, người ta vẫn say sưa đọc những tác phẩm của ông và đau đáu nghĩ về chính mình. Ngẫm ngợi về thân phận con người trong guồng quay của cuộc sống hiện đại, khi bị thế lực vô hình của đồng tiền bủa vây. Lúc đó, ta chợt nhận ra rằng: nếu đã lăn lộn với cuộc đời, mà vẫn giữ được tấm lòng lương thiện, đến phút cuối cùng ấy mới là điều khiến người ta ngưỡng mộ.
Năm 1849, tòa án của Nga đã tuyên bố tử hình văn hào nổi tiếng này. Ông may mắn thoát chết vì được Sa Hoàng ân xá vào phút chót. Trong suốt gần 20 năm sau đó, Fyodor Dostoyevsky trải qua muôn vàn cơ cực: phải lao động khổ sai tại biên giới gần Mông Cổ, cha và vợ đều qua đời do bạo bệnh, phải trốn chạy khỏi nước Nga vì bị nghi ngờ tham gia vào các âm mưu phản động.
.
Tập truyện ngắn Những đêm trắng.
.
Những biến động ấy trở thành “điểm đứt gãy” trong cuộc đời Fyodor Dostoyevsky. Từ đây, ông suy ngẫm nhiều hơn về cuộc sống và bản chất của con người. Tập truyện ngắn Những đêm trắng là tác phẩm đánh dấu “bước ngoặt” trong sáng tác của đại văn hào, dường như ông trầm tư và ngẫm ngợi nhiều hơn.
Nỗi buồn của kẻ mải miết đi tìm tình yêu
Với truyện ngắn Những đêm trắng, văn hào người Nga đưa người đọc đến đô thành Saint Petersburg hoa lệ. Ở nơi đó có một chàng viên chức nghèo luôn mơ mộng về những điều lãng mạn. Chàng buồn cho những ngôi nhà cũ bị người ta phá bỏ, hay ngang nhiên khoác lên mình nó một màu sơn mới kệch cỡm. Chàng cứ ở yên trong thế giới của chính mình, để gặm nhấm nỗi cô đơn.
Đến một ngày, chàng đi dạo trên phố và vô tình gặp nàng Nastenka với gương mặt hiền lành pha nét buồn phảng phất. Vẻ rụt rè của chàng trai nhút nhát khiến cô gái vừa buồn cười, vừa thương hại.
Trong tình yêu cần phải có sự cảm thông và thấu hiểu, nó sẽ trở thành chất keo gắn bó hai con người xa lạ. Tranh: Chez le pere Lathuille của họa sĩ Edouard Manet.
.
Nastenka đã đưa chàng viên chức bước ra khỏi “vỏ ốc” của sự cô độc. Hai người bước vào thế giới của nhau và bắt đầu lắng nghe đối phương. Cô gái trẻ kể cho người bạn mới quen về tuổi thơ nổi loạn của mình. Khi ấy, cô luôn tìm cách thoát khỏi tầm kiểm soát của người bà tội nghiệp. Khó khăn ập đến khiến hai bà cháu phải cho thuê căn phòng còn trống trong nhà để trang trải. Những người khách trọ cứ thế đến rồi đi. Nhưng không phải sự ra đi nào cũng là mãi mãi.
Có chàng trai trẻ đã gieo vào lòng Nastenka tình yêu đầu đời. Nàng nhớ về anh ta, sau đó bật khóc. Và rồi, cô gái với vẻ ngoài dịu dàng ấy lại gieo vào tim anh viên chức nghèo những yêu thương. Chàng cứ ngỡ nàng cũng yêu mình. Khi kẻ khờ ấy, đang lâng lâng trong hạnh phúc, thì “người tình trong mộng” của Nastenka trở về. Nàng đến bên tình yêu mà mình đã ngóng đợi bao lâu nay, còn chàng viên chức lại trở về với “ốc đảo” của riêng mình.
Liều thuốc độc đến từ cuộc hôn nhân không tình yêu
Truyện ngắn Cô gái nhu mì bắt đầu bằng một vụ tự sát. Đêm hôm đó, là những thời khắc cuối cùng ông chủ tiệm cầm đồ được ở bên cạnh người vợ trẻ của mình. Nàng đang nằm trong quan tài, ngày mai người ta sẽ đưa nàng đi. Những hồi ức của thuở ban đầu, chợt sống lại trong lòng người đàn ông đang đau khổ. Vợ của ông chủ tiệm cầm đồ vốn là một cô gái tỉnh lẻ, vì hoàn cảnh xô đẩy nên lưu lạc đến Saint Petersburg. Khi ấy, nàng chỉ mới 16 tuổi, phải sống nhờ vào sự cưu mang của những người dì độc địa.
Họ bắt nàng làm việc như kẻ ở, nhưng lại luôn coi đứa cháu gái là thứ “ăn bám”. Kết hôn với ông chủ tiệm cầm đồ là cứu cánh duy nhất, để cô gái đáng thương thoát khỏi cuộc sống khốn khổ. Lúc đó, chồng tương lai của nàng đã bước vào tuổi bốn mươi. Ông ta xem cô vợ trẻ của mình như một thứ đồ trang sức, làm hào nhoáng thêm cho cuộc đời sung túc của người đàn ông thành thị.
.
Đại văn hào Nga Fyodor Dostoyevsky (1821-1881)
Cuộc hôn nhân đó giống như một sự ban ơn, một sự cứu rỗi đối với cô gái tội nghiệp. Thoát khỏi cảnh sống bức bối ở nhà các dì, nàng lại phải chịu sự ngột ngạt khi sống cùng người chồng độc đoán. Mỗi tháng, nàng chỉ được đi xem kịch có một lần, muốn làm điều gì cũng phải lựa ý chồng. Với ông chủ tiệm cầm đồ, chỉ cần lo cho vợ một cuộc sống sung túc thì đã là quá đủ. Khi biết mình không thể sống cùng các dì, nàng kết hôn như một cách chạy trốn. Để rồi, nàng tìm đến cái chết để chạy trốn cuộc hôn nhân không hạnh phúc.
Suốt mấy chục năm cầm bút Fyodor Dostoyevsky luôn trăn trở và mong mỏi thấu hiểu con người. Điều đó được thể hiện rõ nét qua hàng loạt các tác phẩm của đại văn hào như: Tội ác và trừng phạt, Anh em nhà Karamazov, Lũ người quỷ ám hay Chàng ngốc. Nhiều người cho rằng: khi viết về cái ác cũng như cái xấu, khó có ai vượt qua được Dostoyevsky. Ông viết về những mặt trái trong tâm hồn con người để tiếc thương cho những số phận bị cướp đi quyền được sống một cuộc đời bình yên và hiền lành.
Tập truyện Những đêm trắng chính là “cuộc đối thoại” giữa tình yêu và những mặt trái bên trong con người. Yêu thương là một quá trình tranh đấu, ở đó con người vượt qua sự ích kỷ của bản thân để học cách thấu hiểu và yêu thương người khác. Những kẻ cô đơn luôn mong mỏi tìm được tình yêu. Nhưng thật đáng tiếc, những thứ na ná tình yêu lại kéo họ xuống hố sâu tuyệt vọng. Thụy Oanh
2020
Tình yêu thương và sự tôn trọng
![](https://fs.chungta.com/Files/14124E6776864C6D8FB32525A6F38DAA/image=gif/b1d351b2b8bc4e83b15c7948f92afe09/vethong.gif)
![](https://fs.chungta.com/Files/14124E6776864C6D8FB32525A6F38DAA/image=jpeg/6c22845574ad41828e5d0ca18d5925a0/kiem-che-con-gian-2-giadinhonline-1716.jpg)
2020
Gia đình theo các sách Khôn Ngoan
Giữa yêu thương, giáo dục và chia sẻ các bổn phận
Nếu các văn bản Ngũ Thư và các ngôn sứ dường như không có những mẫu gương đáng tin cậy hoặc đáng quan tâm về việc xây dựng một gia đình thì phần thứ ba của Cựu Ước lại khác, đây là phần bao gồm các bản văn khôn ngoan. Dù được viết cách đây hơn 2000 năm, những bản văn đáng trân trọng này gồm có những giáo huấn và nguyên tắc vẫn còn thích đáng cho các gia đình ngày nay hay ít ra cũng cho phép gợi lên một vài suy tư về vấn đề này.
Những mẫu gương để noi theo?
Khi phân tích sâu những bản văn này và sử dụng những công cụ khác nhau của các khoa học xã hội nhân văn, ta có thể tái tạo những những gì là khuôn khổ một gia đình vào thời đại ấy. Ta cũng phải lưu ý rằng những mối bận tâm của các gia đình thời tiền hiện đại, ở vùng Cận Đông, theo tục đa thê và phụ quyền cách đây hơn 2000 năm thì rất khác với gia đình thời hậu hiện đại, ở phương tây, một vợ một chồng và bình đẳng của ngày nay. Như thế, dường như các gia đình trong Cựu Ước không phải là những hình mẫu phù hợp của các gia đình ngày xưa cũng chẳng phải là những gương gia đình cho thời nay. Chẳng hạn, ngày nay chúng ta nhìn với cặp mắt xấu về một người đàn bà lấy cả anh em chồng để bảo đảm giống nòi cho người chồng đã khuất của mình (Stk 38), như bà Tamar chẳng hạn, hoặc một người đàn ông cao giọng tuyên bố rằng mình sẽ lấy làm vợ một cô điếm thường xuyên phản bội mình và sẽ đặt tên cho con là “không-được-thương” và “không-phải-dân-Ta” (Hs 1, 6-9), như ngôn sứ Hôsê chẳng hạn!
Tuy nhiên, dù các gia đình trong những trình thuật Cựu Ước khó lòng là những gia đình mẫu lý tưởng, chúng cũng tra vấn các độc giả thời hiện đại. Một người cha yêu thương con cái sẽ nhận ra mình trong sự suy sụp của Abraham khi Thiên Chúa đòi ông phải sát tế người con duy nhất của mình (Stk 22,1-19); một người vợ gắn bó với gia đình chồng có thể thấy mình trong tình yêu của bà Rút, người từ chối rời bỏ bà mẹ chồng là Naomi (R 1,16-18); và các anh chị em đang xung đột lẫn nhau vẫn không thiếu những hình mẫu mà họ có thể tự đồng hóa với mình, như Cain và Aben (Stk 4), Giacóp và Êsau (Stk 25-36) hay Giuse và các anh em mình (Stk 37-50). Mọi gia đình hiện đại đều có thể nhận ra mình trong các trình thuật Cựu Ước. Qua những trình thuật này, các gia đình này có thể hiểu rằng Thiên Chúa hiện diện trong câu chuyện “bất toàn” của mình như Ngài đã từng hiện diện trong gia đình của những nhân vật Kinh Thánh.
Các sách Khôn Ngoan và gia đình
Nếu các gia đình trong Ngũ Thư chủ yếu là những cấu trúc văn chương và các gia đình của các sách ngôn sứ là những ẩn dụ để nói về mối liên hệ gắn kết Thiên Chúa với dân Ngài thì các gia đình trong phần thứ ba gồm các trình thuật khôn ngoan của Cựu Ước là gì? Văn chương khôn ngoan của Kinh Thánh đóng góp một phần lớn dòng chảy văn chương khôn ngoan rất phổ thông ở vùng Cận Đông thời cổ. Các nhà hiền triết là nguồn gốc của tất cả các văn bản này, họ đã quan sát kỹ mọi khía cạnh của đời sống nhân sinh. Đầy kinh nghiệm, họ đã rút ra những kết luận về cách hành xử tốt để cư xử và thành công trong cuộc sống mình. Với mong muốn chuyển tải kiến thức này cho thính giả cũng như cho các thế hệ tương lai, họ đưa ra hàng loạt những lời khuyên nhủ, những bài học và những khuyến cáo thường là gián tiếp về chủ đề gia đình. Dù được viết cách đây hơn 2000 năm và vài giáo huấn ngày nay đã trở nên lỗi thời nhưng còn những điều khác vẫn phù hợp cho các gia đình ngày nay.
Gia đình, nơi chốn yêu thương và hãnh diện
Yếu tố đầu tiên ta có thể lưu ý đến trong các trình thuật khôn ngoan là ngữ vựng thể hiện yêu thương gắn bó với gia đình. Sách Giảng Viên khuyên nhủ: “Cùng với người vợ yêu thương, bạn hãy hưởng trọn cuộc đời, hết mọi ngày trong kiếp sống phù du đã được ban cho bạn dưới ánh mặt trời” (Gv 9,9a). Tác giả phần thứ nhất của sách Châm Ngôn nhớ lại: “Thuở xưa, khi thầy còn nhỏ dại trước mặt phụ thân và được mẫu thân yêu dấu như con một” (Cn 4,3). Như vậy, gia đình là nơi chốn ưu tiên dành để yêu thương và cho những mối liên hệ trìu mến dịu dàng. Nó cấu thành cốt lõi thâm sâu của đời sống và kinh nghiệm của mọi người. Nó cũng là cái khuôn đầu tiên mà sự giáo dục của mỗi cá nhân được hình thành trước khi mở ra những chân trời của mình và phiêu lưu vào trong phạm vi xã hội và cộng đồng. Theo nghĩa này, một sự giáo dục thành công và cách hành xử gương mẫu trên bình diện xã hội sẽ trở thành sự hãnh diện và niềm vui vô song cho các bậc cha mẹ: “Thân phụ người công chính sẽ mừng vui, đấng sinh thành người khôn sẽ hoan hỷ” (Cn 23, 24; xem thêm Cn 10,1; 15,20; 27,11; 29,3). Theo Ben Sirac, giáo dục thành công một đứa trẻ và làm cho nó trở nên một người trưởng thành đầy khôn ngoan, điều đó sẽ làm giảm thiểu tác động của cái chết: “Người cha có chết thì cũng như chưa chết, vì đã để lại đứa con giống như mình” (Hc 30,4). Ngược lại, không có sự phiền não nào lớn hơn đối với cha mẹ có đứa con dại dột: “Sinh ra đứa ngu là chuốc lấy phiền muộn, làm cha kẻ dại nào vui sướng gì đâu” (Cn 17,21; xem thêm Cn 17,25; 19,13; 28,7). Thất bại khi giáo dục con cái là nỗi tủi nhục cho cha mẹ và là ám ảnh tuổi về già: “Cha bất nhân bị con trách móc, vì con mà chịu nhục là lỗi tại cha” (Hc 41,7).
Kỷ luật và sửa dạy của bậc cha mẹ
Vì đóng vai trò rất quan trọng trong não trạng của các tác giả sách khôn ngoan của Cựu Ước, giáo dục thích đáng con cái phải đạt được bằng mọi giá và các bậc cha mẹ phải hành động để đạt được điều ấy. Vì thế, kỷ luật mà cha mẹ đặt để được nhìn rất tích cực và xây dựng và phải được con cái tuân phục để có thể thành công trong cuộc sống. Sách Châm Ngôn nhắc lại hiệu quả này: “Con khôn giữ lời cha nghiêm huấn, kẻ nhạo báng chẳng nghe lời sửa dạy” (Pr 13, 1).
Tầm quan trọng của một lối giáo dục thành công đôi khi sử dụng những biện pháp mạnh. Nhưng rất quan trọng khi lưu ý rằng sự sửa dạy được thực hiện trong bối cảnh yêu thương, ngay cả khi điều này dường như mâu thuẫn và khó hiểu ngày nay. Ben Sirac quả quyết: “Thương con thì cho roi cho vọt, sau này sẽ vui sướng vì con” (Hc 30,1). Sách Châm Ngôn thì so sánh người cha sửa dạy đứa con khờ dại như Thiên Chúa sửa dạy dân bất nghĩa bất trung của mình: “Vì Đức Chúa khiển trách kẻ Người thương, như người cha xử với con yêu quý” (Cn 3,12). Tác giả sách Khôn Ngoan giải thích rằng kỷ luật đối với dân rất khác với cơn giận mà Thiên Chúa dành cho kẻ dữ: “Quả vậy, khi dân chịu thử thách, – dầu việc Chúa sửa dạy chỉ là bởi tình thương – họ mới thấy rõ, quân vô đạo đã khốn khổ dường nào khi bị phán xét theo cơn thịnh nộ. Bởi vì dân thánh Ngài, Ngài chỉ thử thách họ như người cha cảnh cáo. Còn lũ ác nhân thì Ngài hạch hỏi như ông vua nghiêm khắc kết án tội nhân” (Kn 11,9-10). Mối tương liên giữa hai lối sửa dạy này là cả hai được đặt trong bối cảnh tình yêu và có mục đích đưa về đường ngay nẻo chính chứ không phải hành khổ.
Vai trò của người mẹ
Dù cho các trình thuật khôn ngoan được soạn thảo trong bối cảnh một xã hội gia trưởng phụ quyền cổ xưa, vai trò và vị trí của người mẹ được đánh giá cao. Thật ra, ngày nay, một vài lời nói của Ben Sirac về chủ đề phụ nữ đã hoàn toàn lỗi thời (chẳng hạn xem Hc 25,13-26,18; 42,9-14), nhưng tất cả những gì được đề cập ở trên về người cha thì cũng có thể được áp dụng cho người mẹ. Con cái phải làm vinh dự và tôn kính mẹ cùng mức độ như người cha (Cn 19,26; 20,20; 28,24; 30,11.17; Hc 3,1-16; 7,27; 23,14; 41,17); như người cha, bà cũng vui mừng vì hành động của một người con khôn ngoan (Cn 23,25; Hc 3,2) và buồn sầu vì một hậu duệ ngu xuẩn (Cn 10,1; 15,20; 17,25); và giáo huấn của mẹ phải được tôn trọng và để tâm đến như giáo huấn của cha (Cn 6,20-21; 23,22). Nếu trách nhiệm sửa dạy thuộc về người cha thì sự khôn ngoan về bản chất gắn bó với người phụ nữ, vì từ Hípri được dùng để chỉ sự khôn ngoan trong Cựu Ước, hokmah, là một từ giống cái. Hơn nữa, khi Ben Sirac và những tác giả khác của các sách khôn ngoan muốn nhân cách hóa sự khôn ngoan thì họ làm điều đó dưới dấu vết của một người phụ nữ chín chắn và đáng kính (Cn 1,20-33; 8,1-9,6; Hc 1,4-10; 4,11-19; 24; G 28; Kn 6-9).
Ba yếu tố còn vẫn thích đáng cho ngày nay
Từ những bản văn khôn ngoan cổ xưa này, chúng ta có thể giữ lại ba yếu tố vẫn còn thích đáng cho các gia đình ngày nay. Trước hết, gia đình là nơi chốn ưu tiên của yêu thương và giáo dục. Chính trong khuôn khổ thân tình và yêu mến này mà các giá trị cơ bản được lưu truyền để cho phép một con người thành công, ở mức độ cá nhân cũng như xã hội. Kế đến, tầm quan trọng của kỷ luật bảo đảm cho sự thành công của lối giáo dục này. Sự nghiêm khắc trong việc đào tạo con cái không dựa trên quan điểm của ông bác sĩ này hay nhà tâm lý đang thời thượng kia, mà là khoa sư phạm của Thiên Chúa. Sự cứng rắn chủ yếu không dựa trên cơn giận và cố chấp, nhưng trên tình yêu và ước muốn sâu xa có trong con người sửa dạy là bảo đảm cho mỗi cá nhân sống trong niềm vui của một cuộc sống hoàn hảo (xem Êd chương 18 và đặc biệt đoạn cuối là các câu 30-32). Cuối cùng, dù cho các văn bản này được soạn thảo cách đây hơn 2000 năm trong một ngữ cảnh văn hóa rất khác biệt với chúng ta, song hãy giữ lại điều mà chúng khẳng định về vai trò chính yếu của người mẹ trong việc giáo dục con cái và mở ra sự chia sẻ đồng đều và xây dựng trong những trách nhiệm của bậc cha mẹ.
Francis Daoust
Lm. Phaolô Nguyễn Minh Chính chuyển ngữ