2022
“Tôi không khấn mình là linh mục cho một thể chế, nhưng cho mọi người”
Theo linh mục Dòng Tên, nhà xã hội học người Bỉ Charles Delhez, khi đối diện với những vụ tai tiếng của các giám mục, giáo dân có thể bị cám dỗ rời bỏ Giáo hội. Thể chế này luôn là “một điều xấu, nhưng đó là điều xấu cần thiết”, vì nếu không có nó, Chúa Giêsu và Tin mừng của Ngài sẽ rơi vào quên lãng.
Quá, và quá lắm rồi! Chúng ta nghĩ bản báo cáo của Ủy ban Độc lập về các vụ Lạm dụng tình dục trong Giáo hội Pháp (báo cáo Sauvé) đã làm cho các giám mục Pháp nhận thức được thảm kịch của các vụ tai tiếng ấu dâm và đưa ra những cải cách cần thực hiện. Và bây giờ chúng ta được biết cựu giám mục Michel Santier, giáo phận Créteil đưa ra lý do từ chức vì sức khỏe, nhưng thật ra là bị Rôma trừng phạt vì “lạm dụng thiêng liêng trong mục đích tình dục” và hồng y Ricard xác nhận mình đã phạm tội nghiêm trọng cách đây hơn ba mươi năm. Làm sao chúng ta lại ngạc nhiên khi có nhiều người đang bỏ Giáo hội?
Nhưng Phúc âm dạy tôi phải dám tin vào tha thứ. Đó là phần của Chúa, nhưng tất nhiên cũng là phần của chúng ta, chúng ta thường đọc mỗi ngày: ‘Xin tha nợ chúng con, như chúng con cũng tha kẻ có nợ chúng con.’ Chúa Kitô mời gọi chúng ta luôn hướng về tương lai, để giải phóng người khác và giải phóng chính mình khỏi quá khứ, vì Thiên Chúa là Đấng giàu lòng thương xót. Nhưng đây không phải là cách chúng ta nhắm mắt hay để bảo vệ thể chế. Mọi người có quyền được chúng ta thương xót – và đây là đấu tranh thường xuyên mới có được – tuy nhiên, các thể chế đôi khi xứng đáng có những cuộc cách mạng.
Hệ thống
Báo cáo Sauvé nói đến một khủng hoảng mang tính hệ thống. Ôi, lại thêm một minh họa. Chúng ta có nên rời tàu không? May mắn thay, vẫn còn đó bóng dáng của giáo hoàng Phanxicô. Lý tưởng của ngài rất mạnh: chữa căn bệnh quyền lực của Giáo hội, đưa các tôn giáo vào đối thoại, đón nhận những người bị tổn thương nhất trong nhân loại, đặc biệt là những người di cư, v.v.
Nhưng trên tất cả, tất nhiên, có hình ảnh của chính Chúa Giêsu. Tôi không thể quên, chính nhờ Giáo hội, dù tội lỗi đến đâu, thông điệp của Giáo hội đã đến với tôi và rằng Giáo hội vẫn còn sống với tôi. Linh mục Éloi Leclerc viết: “Luôn có một nguồn ẩn giấu dưới ngưỡng cửa của ngôi đền, dù Giáo hội này được trang hoàng bằng những hào nhoáng của thế giới này.”
Vì tình yêu của nhân loại
Giáo hội là một cộng đồng của những người thợ khiêm tốn, trong số này cũng có hàng trăm ngàn linh mục, giám mục! Chúng ta không nên để tất cả bị nghi ngờ. Dân tộc đang trên đường đi không tránh được thời của nó, nhưng dân tộc này nhận được một hơi thở, đó là Tin Mừng, qua bao nhiêu thế kỷ đã giúp nó vượt qua trong đức tin, hy vọng và tình yêu cùng với dân tộc này, nhưng cũng một phần nhờ vào nó, đang tiến lên, với những bước tiến và bước lùi, hướng tới con người hơn.
Tôi không khấn cho một thể chế, nhưng khấn cho con người. Những người này chính là nhân loại – “Thiên Chúa yêu thế gian”, Chúa Giêsu nói trong Phúc âm Thánh Gioan (3: 16) – và Giáo hội là một phần của nhân loại. Đó là trọng tâm của thế giới này, một ước mơ nào đó của nhân loại, một lý tưởng không bao giờ đạt được, mà Đức Kitô đã đến để phục sinh. Và, giống như tất cả thực tại của con người, nếu muốn tồn tại, nó phải được tổ chức. Theo triết gia Jean-Louis Schlegel, vấn đề không phải là bỏ mọi thể chế, nhưng làm cho nó phù hợp với xã hội chúng ta, đồng thời giữ khoảng cách với ‘sự hiện đại đang đi chệch hướng trên nhiều chủ đề’.
Heinz Zahrnt, thần học gia tin lành đã viết, thể chế luôn là một “điều xấu, nhưng đó là điều xấu cần thiết” liên tục đi sau Nước Trời. Tuy nhiên, nếu không có nó, Chúa Giêsu và Tin mừng của Ngài sẽ rơi vào quên lãng. Nhân loại chúng ta không thể bỏ qua lời đề nghị về tình huynh đệ, nhân hậu, rộng lượng và tha thứ này. Phúc âm giống như hạt giống phải nảy mầm và kết trái. Nó chỉ mới gieo được hai ngàn năm!
Tôi sẽ không rời con thuyền dù nó đang chìm, điều này không ngăn cản tôi không nhận ra nó đang chìm, và rằng cần phải có một cuộc cải tổ toàn diện và sâu sắc. Con thuyền nhỏ của các ngư dân Galilê đã trở thành một con tàu lớn rất khó quay đầu. Nhưng chính Chúa Giêsu đã táo bạo khi nói rằng “quyền lực tử thần sẽ không thắng nổi” (Mt16:18). Vì thế với hy vọng vẫn còn ở trên boong, tôi chiến đấu để có một tương lai mà không biết nó sẽ như thế nào.
Linh mục Dòng Tên Charles Delhez, tác giả sách Giáo hội công giáo, tái sinh hoặc biến mất, (Église catholique, renaître ou disparaître, nxb. Dòng Tên, 2022.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
2022
“Con ở lại một chút”: không phải tất cả người do thái đều theo Gad Elmaleh trên con đường thiêng liêng của ông
Khi đưa ra hình ảnh của sự gần gũi của ông với đạo công giáo trong phim Con ở lại một chút, nghệ sĩ đã đánh thức sự nhạy cảm đau đớn của đạo do thái đối với các cuộc trở lại, vốn được kế thừa của lịch sử.
Trong nhiệt tình của giới truyền thông đi kèm với việc phát hành phim Con ở lại một chút, cuốn phim nói lên sự thu hút của người nghệ sĩ với đạo công giáo, nhiều tiếng nói vang lên, đó là tiếng nói của các cộng đồng do thái nói tiếng Pháp. Các cộng đồng này có khoảng 500.000 người ở Pháp và khoảng 300.000 người ở Israel, các cộng đồng này rất đa dạng dù dân số séfarade, theo chủ nghĩa truyền thống và có nguồn gốc Bắc Phi, đã thành đa số ở đó kể từ Thế chiến thứ hai và kể từ khi người Algeria lưu vong. Vì thế đã có những phản ứng khác nhau qua việc “thố lộ” (coming out) của một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất sinh ở Ma-rốc, đã học Talmud ở trường yeshiva, một cơ sở giáo dục tôn giáo cấp cao.
Một số ở phía chế nhạo như trang web châm biếm Chlomo Hebdo, họ nói: “Gad Elmaleh đã yêu Đức Mẹ Đồng trinh. Việc một người do thái ngây ngất trước một bà mẹ do thái và đồng trinh sẽ không làm ai ngạc nhiên.” Nhưng những người khác như kênh tiếng Pháp i24NEWS của Israel hoặc phương tiện truyền thông giải trí JewBuzz viết về chủ đề này cách hiếu kỳ và nhân từ. Tuy nhiên có một lên án ngầm xen lẫn với nỗi buồn xung quanh việc quảng cáo cuốn phim.
Ký ức về những vụ hoán cãi thời Trung cổ
Giáo sĩ Michael Journo, tuyên úy do thái trong các bệnh viện Pháp viết trên trang Thời sự do thái: “Việc một nghệ sĩ hài bị đạo công giáo và Đức Trinh Nữ Maria thu hút là vấn đề riêng của ông, nhưng diễn ra trên một quy mô như vậy và trên các phương tiện truyền thông thì phiền hà nhiều hơn.”
Marta An Nguyễn dịch
2022
Trong chuyến đi ad limina, các giám mục Bỉ thảo luận tất cả chủ đề với giáo hoàng
Hồng y De Kesel vui mừng cho biết: “Chúng tôi đã có cơ hội để nói chính xác những gì chúng tôi muốn nói,” | © Cathobel / G. Keprel cath.ch, I.Media, 2022-11-27
Hồng y Josef De Kesel, tổng giám mục Mechelen-Brussels cho biết: “Chúng tôi có cách làm việc của chúng tôi, chúng tôi không giống nước Đức,” ngài cho biết ngài đã nói chuyện với giáo hoàng Phanxicô về lời cầu nguyện của các giám mục Bỉ cho người đồng tính tháng 9 vừa qua. Trong cuộc họp báo được tổ chức tại sứ quán Bỉ ngày 25 tháng 11 năm 2022, ngài trình bày kết quả chuyến đi ad limina của các giám mục Bỉ từ ngày 21 đến 25 tháng 11.
Ngày 19 tháng 11, khi kết thúc chuyến đi ad limina được đánh dấu bằng sự đối lập rõ ràng giữa Giáo triều la mã và các giám mục Đức, tổng giám mục Đức Georg Bätzing, chủ tịch Hội đồng Giám mục Đức tuyên bố ngài không muốn ngăn lời chúc phúc cho các cặp đồng tính trong giáo phận Limburg của ngài.
Một tuần sau, hồng y Josef De Kesel đã nêu rõ quan điểm của các giám mục Bỉ về chủ đề này: ‘hai lời cầu nguyện’ do các giám mục Bỉ đề xuất cho các cặp đồng tính tháng 9 vừa qua không phải là chúc phúc hay p
Mục vụ chăm sóc người đồng tính
Hồng y khẳng định, trong chuyến đi, vấn đề chăm sóc mục vụ cho người đồng tính đã được giải quyết trong tất cả các bộ vì nó liên quan đến tất cả. Ngài nhấn mạnh: “Nếu chúng ta không giúp, họ sẽ bị thiệt thòi. Trong suốt chuyến đi ad limina, ngài cảm thấy quan điểm của Giáo hội Bỉ đã được “lắng nghe và tôn trọng”.
Ngài nói đến tầm quan trọng của việc “sống thực tế” trong sứ mệnh mục vụ với các cặp đồng tính, nhất là khó khăn trong việc khuyến khích khiết tịnh như câu giải pháp duy nhất cho họ. Một cách rộng hơn, ngài xin Giáo hội dành thì giờ để phân định những “vấn đề mới” này, giải thích họ đang cố gắng “cấu trúc hóa” việc chăm sóc mục vụ này.
Trao đổi với giáo hoàng trong tự do
Hồng y De Kesel cũng nói về cuộc nói chuyện kéo dài hai giờ của các giám mục Bỉ với giáo hoàng ngày 25 tháng 11, về cuộc phỏng vấn thú vị với Đức ông Philippe Bordeyne, chủ tịch Giáo hoàng Học viện Gioan-Phaolô II về gia đình ngày 17 tháng 11. Đức ông nhắc lại đề xuất của các giám mục Bỉ về ‘lời cầu nguyện’ cho các cặp đồng tính và bảo vệ ý kiến, lời chúc không phải là xác nhận một lối sống, nhưng thể hiện điều tốt đẹp mà Thiên Chúa muốn dành cho con người.
Hồng y De Kesel vui mừng: “Chúng tôi đã có cơ hội để nói chính xác những gì chúng tôi muốn. Trong hai giờ, chúng tôi đã đề cập tất cả các chủ đề, không có nghĩa là vấn đề được giải quyết trong chuyến đi này. Chúng tôi không đến để giải quyết các vấn đề đằng sau hậu trường.”
Vấn đề bậc sống độc thân của linh mục và phụ nữ phó tế cũng đã được đề cập
Trong chuyến đi ad limina này, các vấn đề khác như bậc sống độc thân của linh mục hay phụ nữ phó tế cũng đã được đề cập. Về vấn đề phụ nữ phó tế, hồng y nhấn mạnh, vấn đề phát sinh tự chính nó chứ không phải để giải quyết việc việc ơn gọi bị giảm.
Ngài cho biết đã giải thích với Đức Phanxicô và những người đứng đầu các bộ về thách thức lớn lao mà theo quan điểm của ngài, đó là xã hội Âu châu đã rất đa nguyên và thế tục hóa. Ngài nhấn mạnh: “Rao giảng Tin Mừng trong một xã hội không thuần nhất khác với rao giảng Tin Mừng trong một xã hội thuần nhất, nhất là trong bối cảnh khủng hoảng ở phương Tây”, một chủ đề ngài đề cập gần đây trong một khảo luận, Đức tin và Tôn giáo trong Xã hội Hiện đại, (Foi & Religion dans une société moderne, nhà xuất bản Salvator ấn hành năm 2021.)
Thay đổi bầu khí tại Giáo triều
Giống như nhiều giám mục từ các quốc gia khác đi ad limina trong những năm gần đây nhận xét, hồng y De Kesel ghi nhận có một thay đổi trong bầu khí ở Giáo triều Rôma trong chuyến thăm 18 bộ của giáo triều, là một trong những tác động của việc công bố tông hiến Anh em hãy rao giảng Tin Mừng Praedicate Evangelium ngày 19 tháng 3 vừa qua. Ngài đặc biệt thấy có một khả năng lắng nghe rất cao trong công việc, hồng y Parolin đã nói với họ “tất cả chúng ta đều ở trên cùng một con thuyền”.
Hồng y Parolin điều hành cuộc họp liên bộ như ngài đã làm với các giám mục Đức, ngài điều hành “rất tốt”, phương thức thảo luận này phải được phát triển và đề xuất cho tất cả các hội đồng giám mục. Ngài cũng ghi nhận tầm quan trọng của chiều kích liên bộ này trong hoạt động nội bộ của Giáo triều.
Hồng y De Kesel cũng nêu lên một “động lực mới” qua việc có nhiều phụ nữ hơn trong Giáo triều và có nhiều người từ khắp nơi trên thế giới về, một dấu hiệu quan trọng của tính phổ quát và “đa văn hóa” của Giáo hội. Về điểm này, ngài thấy rõ trong các cuộc họp với bộ Phát triển Nhân bản Toàn diện và bộ Giáo dân, gia đình và sự sống.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
2022
“Con ở lại một chút”, cuốn phim về đức tin nhưng không có Chúa Kitô
“Con ở lại một chút”, cuốn phim về đức tin nhưng không có Chúa Kitô
Chúng ta nên nghĩ gì về cuốn phim “Con ở lại một chút” của nghệ sĩ Gad Elmaleh? Ý kiến nhiều sắc màu của linh mục Pascal Ide, giáo phận Paris, giám đốc trang web pascalide.fr
Đi xem Con ở lại một chút, tôi có ba nỗi sợ: các diễn viên nghiệp dư, cũng như quá nhiệt thành mà không có nghề nghiệp; cốt truyện mang tính tự truyện đến mức gần với phim tài liệu hơn là tường thuật thực sự; có ý định ngầm chinh phục tân tòng.
Gad Elmaleh: Người giáo dân vui tính
Khi đèn tắt, phòng chiếu trong bóng tối, tôi ngạc nhiên thích thú trước số lượng khán giả, bộ phim bắt đầu, những hình ảnh đầu tiên lấy từ tư liệu của gia đình Elmaleh (video nghiệp dư), sau đó là hình ảnh quay ở Casablanca trên nền lồng tiếng của Gad hôm nay chỉ làm tăng thêm nỗi sợ thất vọng của tôi. Nhưng rất nhanh chóng, tôi bị cuốn hút vào câu chuyện. Không, tôi không đang xem hồi tưởng về việc đi tìm con đường thiêng liêng của một người thiện cảm ngoài năm mươi gì đó, hay còn tệ hơn, một phim của “ông chủ”. Đúng, hồi hộp là có thật, nhịp độ nhanh, những cảnh lật ngược tình thế, những khúc quanh bất ngờ, hồi kết cũng thật bất ngờ. Đúng, một số lời thoại đánh trúng tâm điểm, như câu trả lời dường như ngẫu hứng của bà Régine, mẹ của Gad: “Con thay đổi Chúa, con thay đổi cha mẹ. Vậy con nhận con là con nuôi đi”.
Đúng, có xúc động giữa các nhân vật, nhưng cũng có truyền cảm nơi khán giả: hơn một lần, tôi đã cười sằng sặc, cả khán giả trong phòng chiếu cũng cười; hơn một lần, tôi đã rất xúc động, nhất là những cảnh giao cảm sâu đậm giữa Gad, cha mẹ và chị Judith của anh, và còn hơn nữa khi những người này quyết định đến dự buổi lễ với anh, dù miễn cưỡng nhưng thật tâm, hoặc khi Régine chất vấn với một sự thật hiếm hoi với một bà mẹ khác cũng mất con trai của mình. Và những thảo luận sôi nổi khi đèn bật sáng cho thấy khán giả quan tâm đến cuốn phim như thế nào, tôi muốn nói những người tham dự.
Phải nói, diễn xuất của các diễn viên đôi khi còn vụng về; nhưng nhanh chóng, tôi xúc động trước tương quan cá nhân và tình cảm của họ (giống như lời thú nhận cảm động của người cha, chỉ có thể diễn tả bằng tiếng nước ngoài: “Cha là cha của con, còn con, con là người bạn thân nhất của cha” (I am your father and you are my best friend). Cũng giống như họ, họ dần dần quên máy quay phim, tôi dần dần quên họ là một phần của gia đình hay bạn bè của Gad, nhưng nghịch lý thay, tôi lại nhận thấy tôi nơi gia đình, ruột thịt và / hoặc tâm linh này. Thêm nữa, tôi có thấy hơi khó chịu khi thấy khía cạnh này mượn từ những diễn viên trong các phim của Éric Rohmer mà tôi rất yêu thích không?
Chắc chắn, một số chi tiết thiếu chặt chẽ và thật: chúng ta đã bao giờ thấy cảnh một cha xứ đóng vai thầy nhà khách và thầy nhà khách có nhiệm vụ tiếp khách lại có bộ mắt cau có không?; giờ kinh phụng vụ như “kinh chiều” có phải là thánh lễ không?; bây giờ các lễ rửa tội người lớn có làm ngoài Lễ Vọng Phục Sinh không? Nhưng, tôi xin nhắc lại, những chi tiết này mờ dần trước lời kêu gọi khẩn thiết, xin đừng nhân danh thế tục bất khả xâm phạm mà kiềm chế tôn giáo và xấu hổ tỏ ra mình là người công giáo.
Gad Elmaleh: “Trinh Nữ Maria là cú sét tình yêu đẹp nhất của tôi”
Cuối cùng, khi xem lại cuốn phim dài, tôi không bao giờ nhận ra ý định tốt đẹp và những cảm xúc tốt đẹp này, không làm thành tác phẩm văn học hay, điện ảnh hay, hơn thế nữa là một tác phẩm nghệ thuật đích thực. Phải công nhận, vì Gad không tìm cách trả lời những phản đối, nếu không là những lập luận vững mạnh, ít nhất là của người anh họ Eric (Rony Kramer) mạnh mẽ đưa ra, cũng không bảo vệ mình trước sự phân chiết tế nhị của nữ giáo sĩ do thái, trong các kịch ngắn của bà đã cho anh thấy, anh trượt vào vai người khác (người tóc vàng, v.v.) cũng như chậm nói mình là ai – chính xác vì anh là người do thái. Cũng vậy, chắc chắn vì Gad không bao giờ ở trong thế phản ứng hay cay đắng, nhưng luôn tìm cách bảo vệ mối liên kết của mình với người thân và sự liên tục với những gì anh đã nhận được từ họ, bắt đầu từ đức tin do thái – từ đó là tình cảm của anh với cố hồng y Jean-Marie Lustiger, mà anh mượn lời của ngài cho câu nói cuối cùng của phim.
Nhưng trên tất cả, vì, ở mỗi giây phút, người xem cảm nhận nhân vật chính nói từ kinh nghiệm riêng của mình, với một chân thành hiếm có, không chỉ với sự kiện nền tảng (từ nay đã được kể hàng trăm lần và được nhiều người biết đến) về cuộc gặp gỡ yêu thương và che chở của Đức Trinh Nữ Maria, mà ngay cả với bây giờ (Mẹ đã theo tôi từ khi tôi còn nhỏ). Và cũng vì anh không bao giờ ngừng chăm chú lắng nghe từng người, từng phản ánh, từng phản đối, cho đến khi để cho mình cảm động – chẳng hạn với nghịch lý thường thấy này của giáo sĩ do thái: “Phúc thay ai không con đường của mình với người rành đường, nếu không họ mất cơ hội bị lạc đường!”. Ngoài ra, vì anh không ngần ngại tỏ ra mong manh, mà còn đi xa hơn, là tỏ ra hèn và nói dối (nhưng lời nói dối nhẹ nhàng nhất, là lời nói dối vì không muốn làm tổn thương những người anh yêu thương).
Tuy nhiên, khi xem phim xong, tôi bị hụt hẫng hai chỗ. Hụt hẫng thứ nhất, dĩ nhiên là (sự chú ý, đoạn quyết định…), vì vào cuối phim, không có lời giải thích, Gad không rửa tội. Hụt hẫng thứ hai, Gad chưa bao giờ đưa ra bất kỳ lý do nào khác cho việc trở lại đạo công giáo của anh ngoài sự che chở của Đức Mẹ mà anh luôn chứng nghiệm và không bao giờ chối cãi.
Giờ đây, hai cảm nhận về sự chưa hoàn tựu này hội tụ ở: cái, hay đúng hơn là người thiếu một cách trầm trọng trong lịch sử thiêng liêng của Gad, đó là Chúa Kitô. Kitô giáo là sự trở lại với Chúa Kitô nhờ Chúa Kitô. Và nếu Mẹ Maria can thiệp thì vì Mẹ can thiệp như người mẹ chân thực nào, không giữ con trai mình cho riêng mình, trao con mình cho người khác. Chúng ta thấy Gad cầu nguyện nhưng không bao giờ thấy anh đọc Lời Chúa, xem xét kỹ lưỡng sự đồng nhất của Cựu Ước và Tân Ước, dự Bí tích Thánh Thể. Nếu vẫn chỉ ở “như thể, als ob” thì chưa đủ, điển hình theo kiểu triết gia Kant, “sống như Chúa tồn tại và xem điều đó có thay đổi không”, nếu Gad sai khi khẳng định: “Có đức tin, là có nghi ngờ”, thì ông đúng khi nói với Đức Mẹ: “Con biết Mẹ nói với chính Mẹ, con đã không đi đến cùng”. Gad đưa ra một đặt cược kín đáo nhưng chắc chắn: sau lời trích của cố hồng y Lustuger, tổng giám mục giáo phận Paris, ông tặng phim của mình cho một Guy Moign nào đó. Người này đồng hóa với Raymond, ông già mà Anna (Amélie Melkonian) đến thăm. Tuy nhiên, người hoài nghi này nhắc cho Gad tầm quan trọng của chất khử trùng (là giáo điều!) đã cho Gad một ví dụ điển hình về sự tiến hóa, bằng cách bứng mình ra khỏi hoang tưởng của một thuyết âm mưu. Bằng cách đưa ra sức nặng đặc biệt của hình ảnh này, anh đã không đưa ra, một cách êm ái dịu dàng và mạnh mẽ, anh cũng đã trên đường trở thành đó sao?
Bất cứ ai mong chờ được xem một phim về đức tin, về một biện hộ cho lòng khoan dung và hơn thế nữa là đối thoại giữa các tôn giáo, sẽ không thất vọng. Nhưng còn hơn thế. Bất cứ ai mong chờ để xem một phim về hoán cải sẽ thất vọng, bởi vì nó có ít hơn. Đây là, và cũng đã vô cùng lớn, là phim của một người đang trên đường đi, trên hành trình thiêng liêng. Từ một nghệ sĩ nổi tiếng và được công nhận, giản dị trong đời sống thực cũng như trên sân khấu, đã quyết định sống sát với niềm khao khát khôn nguôi dành cho Chúa, Đấng hứa ban hạnh phúc. Làm sao không chúc ông nhận ra con đường này có một cái tên, chính cái tên mà anh đã nói trong một giây phút trong phim: “Ta là Đường, là Sự thật, và là Sự sống” (Ga 14, 6)!
Nhưng có phải Chúa Kitô vắng mặt như tôi nói không? Một vài dấu vết trong số rất nhiều đã nói lên. Có phải nơi Raymond, người Gad đã quỳ xuống rửa chân đó sao? Và chính dưới chân nhà thờ Đức Bà, trong cảnh cuối cùng của phim nhắc cảnh đầu tiên của phim, người xem thấy lại Ngài trong ánh sáng xanh dịu tràn ngập. Khi, trong một cử chỉ nhân ái bất ngờ, Anna đưa cây nến cho Gad, bà nói câu của Thánh Phaolô: “Anh em hãy mang gánh nặng cho nhau” (Ga 6,22). Và câu này kết thúc theo cách: “Và như vậy anh em chu toàn luật (Torah) của Đức Kitô”.
“Con ở lại một chút”, bộ phim hài và tiểu sử của nghệ sĩ Gad Elmaleh, 2022. Với Gad Elmaleh, David Elmaleh và Régine Elmaleh (cha mẹ của nghệ sĩ).
Marta An Nguyễn dịch