2022
“Con ở lại một chút”, cuốn phim về đức tin nhưng không có Chúa Kitô
“Con ở lại một chút”, cuốn phim về đức tin nhưng không có Chúa Kitô
Chúng ta nên nghĩ gì về cuốn phim “Con ở lại một chút” của nghệ sĩ Gad Elmaleh? Ý kiến nhiều sắc màu của linh mục Pascal Ide, giáo phận Paris, giám đốc trang web pascalide.fr
Đi xem Con ở lại một chút, tôi có ba nỗi sợ: các diễn viên nghiệp dư, cũng như quá nhiệt thành mà không có nghề nghiệp; cốt truyện mang tính tự truyện đến mức gần với phim tài liệu hơn là tường thuật thực sự; có ý định ngầm chinh phục tân tòng.
Gad Elmaleh: Người giáo dân vui tính
Khi đèn tắt, phòng chiếu trong bóng tối, tôi ngạc nhiên thích thú trước số lượng khán giả, bộ phim bắt đầu, những hình ảnh đầu tiên lấy từ tư liệu của gia đình Elmaleh (video nghiệp dư), sau đó là hình ảnh quay ở Casablanca trên nền lồng tiếng của Gad hôm nay chỉ làm tăng thêm nỗi sợ thất vọng của tôi. Nhưng rất nhanh chóng, tôi bị cuốn hút vào câu chuyện. Không, tôi không đang xem hồi tưởng về việc đi tìm con đường thiêng liêng của một người thiện cảm ngoài năm mươi gì đó, hay còn tệ hơn, một phim của “ông chủ”. Đúng, hồi hộp là có thật, nhịp độ nhanh, những cảnh lật ngược tình thế, những khúc quanh bất ngờ, hồi kết cũng thật bất ngờ. Đúng, một số lời thoại đánh trúng tâm điểm, như câu trả lời dường như ngẫu hứng của bà Régine, mẹ của Gad: “Con thay đổi Chúa, con thay đổi cha mẹ. Vậy con nhận con là con nuôi đi”.
Đúng, có xúc động giữa các nhân vật, nhưng cũng có truyền cảm nơi khán giả: hơn một lần, tôi đã cười sằng sặc, cả khán giả trong phòng chiếu cũng cười; hơn một lần, tôi đã rất xúc động, nhất là những cảnh giao cảm sâu đậm giữa Gad, cha mẹ và chị Judith của anh, và còn hơn nữa khi những người này quyết định đến dự buổi lễ với anh, dù miễn cưỡng nhưng thật tâm, hoặc khi Régine chất vấn với một sự thật hiếm hoi với một bà mẹ khác cũng mất con trai của mình. Và những thảo luận sôi nổi khi đèn bật sáng cho thấy khán giả quan tâm đến cuốn phim như thế nào, tôi muốn nói những người tham dự.
Phải nói, diễn xuất của các diễn viên đôi khi còn vụng về; nhưng nhanh chóng, tôi xúc động trước tương quan cá nhân và tình cảm của họ (giống như lời thú nhận cảm động của người cha, chỉ có thể diễn tả bằng tiếng nước ngoài: “Cha là cha của con, còn con, con là người bạn thân nhất của cha” (I am your father and you are my best friend). Cũng giống như họ, họ dần dần quên máy quay phim, tôi dần dần quên họ là một phần của gia đình hay bạn bè của Gad, nhưng nghịch lý thay, tôi lại nhận thấy tôi nơi gia đình, ruột thịt và / hoặc tâm linh này. Thêm nữa, tôi có thấy hơi khó chịu khi thấy khía cạnh này mượn từ những diễn viên trong các phim của Éric Rohmer mà tôi rất yêu thích không?
Chắc chắn, một số chi tiết thiếu chặt chẽ và thật: chúng ta đã bao giờ thấy cảnh một cha xứ đóng vai thầy nhà khách và thầy nhà khách có nhiệm vụ tiếp khách lại có bộ mắt cau có không?; giờ kinh phụng vụ như “kinh chiều” có phải là thánh lễ không?; bây giờ các lễ rửa tội người lớn có làm ngoài Lễ Vọng Phục Sinh không? Nhưng, tôi xin nhắc lại, những chi tiết này mờ dần trước lời kêu gọi khẩn thiết, xin đừng nhân danh thế tục bất khả xâm phạm mà kiềm chế tôn giáo và xấu hổ tỏ ra mình là người công giáo.
Gad Elmaleh: “Trinh Nữ Maria là cú sét tình yêu đẹp nhất của tôi”
Cuối cùng, khi xem lại cuốn phim dài, tôi không bao giờ nhận ra ý định tốt đẹp và những cảm xúc tốt đẹp này, không làm thành tác phẩm văn học hay, điện ảnh hay, hơn thế nữa là một tác phẩm nghệ thuật đích thực. Phải công nhận, vì Gad không tìm cách trả lời những phản đối, nếu không là những lập luận vững mạnh, ít nhất là của người anh họ Eric (Rony Kramer) mạnh mẽ đưa ra, cũng không bảo vệ mình trước sự phân chiết tế nhị của nữ giáo sĩ do thái, trong các kịch ngắn của bà đã cho anh thấy, anh trượt vào vai người khác (người tóc vàng, v.v.) cũng như chậm nói mình là ai – chính xác vì anh là người do thái. Cũng vậy, chắc chắn vì Gad không bao giờ ở trong thế phản ứng hay cay đắng, nhưng luôn tìm cách bảo vệ mối liên kết của mình với người thân và sự liên tục với những gì anh đã nhận được từ họ, bắt đầu từ đức tin do thái – từ đó là tình cảm của anh với cố hồng y Jean-Marie Lustiger, mà anh mượn lời của ngài cho câu nói cuối cùng của phim.
Nhưng trên tất cả, vì, ở mỗi giây phút, người xem cảm nhận nhân vật chính nói từ kinh nghiệm riêng của mình, với một chân thành hiếm có, không chỉ với sự kiện nền tảng (từ nay đã được kể hàng trăm lần và được nhiều người biết đến) về cuộc gặp gỡ yêu thương và che chở của Đức Trinh Nữ Maria, mà ngay cả với bây giờ (Mẹ đã theo tôi từ khi tôi còn nhỏ). Và cũng vì anh không bao giờ ngừng chăm chú lắng nghe từng người, từng phản ánh, từng phản đối, cho đến khi để cho mình cảm động – chẳng hạn với nghịch lý thường thấy này của giáo sĩ do thái: “Phúc thay ai không con đường của mình với người rành đường, nếu không họ mất cơ hội bị lạc đường!”. Ngoài ra, vì anh không ngần ngại tỏ ra mong manh, mà còn đi xa hơn, là tỏ ra hèn và nói dối (nhưng lời nói dối nhẹ nhàng nhất, là lời nói dối vì không muốn làm tổn thương những người anh yêu thương).
Tuy nhiên, khi xem phim xong, tôi bị hụt hẫng hai chỗ. Hụt hẫng thứ nhất, dĩ nhiên là (sự chú ý, đoạn quyết định…), vì vào cuối phim, không có lời giải thích, Gad không rửa tội. Hụt hẫng thứ hai, Gad chưa bao giờ đưa ra bất kỳ lý do nào khác cho việc trở lại đạo công giáo của anh ngoài sự che chở của Đức Mẹ mà anh luôn chứng nghiệm và không bao giờ chối cãi.
Giờ đây, hai cảm nhận về sự chưa hoàn tựu này hội tụ ở: cái, hay đúng hơn là người thiếu một cách trầm trọng trong lịch sử thiêng liêng của Gad, đó là Chúa Kitô. Kitô giáo là sự trở lại với Chúa Kitô nhờ Chúa Kitô. Và nếu Mẹ Maria can thiệp thì vì Mẹ can thiệp như người mẹ chân thực nào, không giữ con trai mình cho riêng mình, trao con mình cho người khác. Chúng ta thấy Gad cầu nguyện nhưng không bao giờ thấy anh đọc Lời Chúa, xem xét kỹ lưỡng sự đồng nhất của Cựu Ước và Tân Ước, dự Bí tích Thánh Thể. Nếu vẫn chỉ ở “như thể, als ob” thì chưa đủ, điển hình theo kiểu triết gia Kant, “sống như Chúa tồn tại và xem điều đó có thay đổi không”, nếu Gad sai khi khẳng định: “Có đức tin, là có nghi ngờ”, thì ông đúng khi nói với Đức Mẹ: “Con biết Mẹ nói với chính Mẹ, con đã không đi đến cùng”. Gad đưa ra một đặt cược kín đáo nhưng chắc chắn: sau lời trích của cố hồng y Lustuger, tổng giám mục giáo phận Paris, ông tặng phim của mình cho một Guy Moign nào đó. Người này đồng hóa với Raymond, ông già mà Anna (Amélie Melkonian) đến thăm. Tuy nhiên, người hoài nghi này nhắc cho Gad tầm quan trọng của chất khử trùng (là giáo điều!) đã cho Gad một ví dụ điển hình về sự tiến hóa, bằng cách bứng mình ra khỏi hoang tưởng của một thuyết âm mưu. Bằng cách đưa ra sức nặng đặc biệt của hình ảnh này, anh đã không đưa ra, một cách êm ái dịu dàng và mạnh mẽ, anh cũng đã trên đường trở thành đó sao?
Bất cứ ai mong chờ được xem một phim về đức tin, về một biện hộ cho lòng khoan dung và hơn thế nữa là đối thoại giữa các tôn giáo, sẽ không thất vọng. Nhưng còn hơn thế. Bất cứ ai mong chờ để xem một phim về hoán cải sẽ thất vọng, bởi vì nó có ít hơn. Đây là, và cũng đã vô cùng lớn, là phim của một người đang trên đường đi, trên hành trình thiêng liêng. Từ một nghệ sĩ nổi tiếng và được công nhận, giản dị trong đời sống thực cũng như trên sân khấu, đã quyết định sống sát với niềm khao khát khôn nguôi dành cho Chúa, Đấng hứa ban hạnh phúc. Làm sao không chúc ông nhận ra con đường này có một cái tên, chính cái tên mà anh đã nói trong một giây phút trong phim: “Ta là Đường, là Sự thật, và là Sự sống” (Ga 14, 6)!
Nhưng có phải Chúa Kitô vắng mặt như tôi nói không? Một vài dấu vết trong số rất nhiều đã nói lên. Có phải nơi Raymond, người Gad đã quỳ xuống rửa chân đó sao? Và chính dưới chân nhà thờ Đức Bà, trong cảnh cuối cùng của phim nhắc cảnh đầu tiên của phim, người xem thấy lại Ngài trong ánh sáng xanh dịu tràn ngập. Khi, trong một cử chỉ nhân ái bất ngờ, Anna đưa cây nến cho Gad, bà nói câu của Thánh Phaolô: “Anh em hãy mang gánh nặng cho nhau” (Ga 6,22). Và câu này kết thúc theo cách: “Và như vậy anh em chu toàn luật (Torah) của Đức Kitô”.
“Con ở lại một chút”, bộ phim hài và tiểu sử của nghệ sĩ Gad Elmaleh, 2022. Với Gad Elmaleh, David Elmaleh và Régine Elmaleh (cha mẹ của nghệ sĩ).
Marta An Nguyễn dịch
2022
Hậu trường cuộc phỏng vấn của trang America với Đức Phanxicô americamagazine.org, Kerry Weber, 2022-11-28 Tác giả Kerry Weber cười bên cạnh Đức Phanxicô, giám mục giáo phận Rôma. (America Media / Antonello Nusca) Một trong những việc đầu tiên khi tôi bước vào Nhà Thánh Marta là cởi giày. Trời mưa gần như cả ngày, và những tảng đá cuội ở Rôma ẩm ướt trơn trượt; làm sao tôi có thể đi bộ cho nổi với đôi giày cao gót từ khách sạn đến nhà của giáo hoàng. Tôi thay đôi giày thấp đen bằng đôi giày cao gót đỏ chót, đôi giày theo phong cách Đức Bênêđíctô XVI, chứ không phải của Đức Phanxicô. Nhưng chính Đức Phanxicô mà chúng tôi sắp đến thăm bây giờ. Và chúng tôi rất vui. Những ngày trước khi đi chúng tôi làm đủ phân loại, phân loại những gì quan trọng, những gì không; những gì chúng tôi sẽ có thì giờ những gì không. Các đồng nghiệp của tôi và tôi thảo luận về các câu hỏi sẽ hỏi giáo hoàng và hành trình của chúng tôi. Chúng tôi thảo luận về người chụp hình, về người thông dịch, trò chuyện nhóm bằng WhatsApp và chương trình ăn tối. Chồng tôi và tôi bàn những gì phải làm khi tôi đi vắng (mẹ hiền của tôi đóng vai trò rất lớn). Các con tôi cần đưa đón đi học. Cha mẹ chồng tôi sẽ từ Ai-len qua thăm sau nhiều năm không đi được. Những chiếc bánh nướng Lễ Tạ Ơn sẽ mua ở tiệm bánh ở trang trại. Tôi hỏi hai con tôi xem chúng nghĩ gì về giáo hoàng và nên hỏi ngài câu gì. Đứa con 6 tuổi của tôi muốn biết ngài yêu con vật nào, đứa con 4 tuổi luôn khôn ngoan của tôi biết ngài khuyến khích việc chơi đùa, với ngài trẻ con chơi đùa là quan trọng. Chúng vẽ tranh cho ngài với màu sắc yêu thích của chúng. Một trong những điều kỳ lạ nhất là cảm giác thật bình thường khi ngồi đối diện với Đức Phanxicô. Vài giờ trước khi từ Hartford đi Rôma, tôi bắt đầu lo lắng, tôi không có đôi giày phù hợp, dù tôi biết đi đôi giày nào để gặp giáo hoàng là chuyện không quan trọng. Hoặc có lẽ nó quan trọng khi mình cân nhắc nên mặc thế nào cho tôn trọng, nhưng chẳng quan trọng theo nghĩa Chúa Giêsu sẽ đòi hỏi bạn cái gì vào ngày phán xét cuối cùng. Vậy mà trên đường ra phi trường, khi chồng con ngồi chờ trên xe, tôi phóng nhanh vào một tiệm DSW và lướt qua các kệ hàng. Tôi vớ lấy đôi giày cao gót màu “đỏ anh túc” rồi chạy nhanh đến quầy trả tiền. Đôi giày quan trọng như vậy nên làm cho chuyến bay càng quan trọng hơn. Đã có quá nhiều việc xảy ra, nhiều chuyện phải lên kế hoạch, đến nỗi phải đến đêm trước ngày phỏng vấn, khi cha Sam Sawyer, bà Gloria Purvis và tôi đứng giữa Quảng trường Thánh Phêrô tôi mới thực sự nhận ra, tôi sẽ có dịp được gặp giáo hoàng Dòng Tên đầu tiên của Giáo hội chúng tôi. Khi chúng tôi ăn kem trong một đêm se lạnh, bao chung quanh là các chứng nhân bằng đá trên các bức tường gần đó, tôi hy vọng một phần nào đó cuộc trò chuyện ngày hôm sau sẽ giúp xây dựng Giáo hội chúng tôi. Sáng hôm sau, tôi có chút hãnh diện khi đến Nhà Thánh Marta. Chúng tôi chỉ đơn giản đi ngang qua vài anh cận vệ Thụy Sĩ mặc áo mưa và một số quý ông giúp chúng tôi treo áo khoác. Sau khi thay giày, chúng tôi đi qua cánh cửa đúp để đến căn phòng chúng tôi sẽ nói chuyện với Đức Phanxicô. Một cảm giác quen thuộc kỳ lạ, giống như phòng chờ của nhà tĩnh tâm nhưng có thêm các chiếc ghế nhung. Một bức tranh cao lớn Đức Mẹ Tháo gỡ nút thắt như đang nhìn chúng tôi khi cha Sawyer sửa soạn dụng cụ âm thanh và chúng tôi xem lại tập ghi chú của mình. Một lúc sau, cửa mở và Đức Phanxicô bước vào, ngài đi chiếc xe tập đi có bánh xe, loại có ghế ngồi nhỏ và giỏ lưới bên dưới. Trong giỏ là cây gậy có quấn cây thánh giá bằng bạc ở gần phía trên. Không ai báo trước sự xuất hiện của Ngài và Ngài dường như xuất hiện ở giữa chúng tôi như Chúa Thánh Thần đến trong căn phòng khóa kín. Đơn giản là tôi ở bên cạnh ngài, để ý cách ngài nhìn mọi người khi họ nói chuyện với ngài. Cách ngài chú ý, tiếng cười của ngài. Thật lạ khi tôi cảm thấy như tôi hiểu ngài nhiều như thế nào, dù tôi không hiểu hết tất cả những gì ngài nói. Một trong những điều kỳ lạ nhất là cảm giác thật bình thường khi ngồi đối diện với Đức Phanxicô. Làm thế nào, với môi trường chung quanh, với những người khác ngày thường mà giáo hoàng lại làm cho chúng tôi cảm thấy như ở trong nhà của ngài. Tôi đã nghĩ tôi sẽ lo lắng, tôi sẽ vấp khi nói nhiều hơn bình thường hoặc theo đúng nghĩa đen là vấp ngã trên đôi giày cao gót. Nhưng thay vào đó tôi cảm thấy bình thản. Một cảm giác tương phản với cảm giác lúc 3:30 sáng khi từ khách sạn tôi gọi cho mẹ tôi vì không ngủ được, tôi quá căng thẳng. Bà nói trước khi xem chương trình NCIS thường lệ: “Con chỉ đơn giản nói: Không phải tôi, mà là Chúa qua tôi, vì dù sao thì đó là tất cả. Chỉ cần nói, Chúa Thánh Thần ở với con rồi đi.” Tôi hiểu các phần Đức Phanxicô nói bằng tiếng Tây Ban Nha, nhưng nên dựa vào nhà báo Elisabetta Piqué, người thông dịch của chúng tôi để có câu trả lời đầy đủ. Có một chút hụt hẫng giữa khả năng nghe và hiểu của tôi, nhưng cũng có điều gì đó giải phóng tôi. Nó cho tôi cơ hội để quan sát một cách đơn giản. Tôi không phân tích lời của ngài hay sốt ruột chờ câu trả lời. Đơn giản là tôi ở bên cạnh ngài, để ý cách ngài nhìn mọi người khi họ nói chuyện với ngài. Cách ngài chú ý, tiếng cười của ngài. Thật lạ khi tôi cảm thấy như tôi hiểu ngài nhiều như thế nào, dù tôi không hiểu hết tất cả những gì ngài nói. Ở gần Đức Phanxicô làm tôi muốn yêu mọi người hơn và yêu nhiều người hơn. Ở gần Đức Phanxicô làm tôi muốn yêu mọi người hơn và yêu nhiều người hơn. Trải nghiệm này làm tôi cảm thấy mình có một mối liên kết sâu sắc với những người bên cạnh tôi trong phòng. Ở bên cạnh ngài nảy sinh trong tôi mong muốn mở rộng quan hệ này với những người khác. Nhìn họ như cách mà Đức Phanxicô nhìn chúng tôi: cởi mở, yêu thương, vui tươi, mong manh. Sẵn sàng thể hiện sự yếu đuối và trung thực, sống trong mớ hỗn độn. Sự phấn khích mà tôi cảm nhận với Đức Phanxicô tiếp tục tăng lên khi tôi suy ngẫm về thời gian ở bên cạnh ngài. Đức Phanxicô với các biên tập viên và nhân viên trang America. (America Media / Antonello Nusca). Nhà báo Gerard O’Connell, bà Gloria Purvis, bà Kerry Weber, linh mục Matt Malone, linh mục Sam Sawyer Sau cuộc phỏng vấn, tôi đưa cho ngài các bức vẽ của các con, tôi ngạc nhiên thấy ngài rất vui. Ngài hỏi, mặt ngài sáng lên: “Cho cha?” “Dạ!” Tôi nói khi ngài lướt nhìn chúng và sau đó cất chúng vào giỏ của chiếc xe tập đi. Ngài không có con vật yêu thích nhưng nói đùa có thể ngài là “nơi tập trung của tất cả các con vật.” Tôi cười, ngửa đầu ra sau. Nhưng những lời nhận xét của ngài cũng làm cho tôi nghĩ đến chúng tôi đã đặt lên ngài bao nhiêu áp lực, bao nhiêu người trong chúng tôi mong ngài là tất cả cho mọi người. Hẳn khó khăn cho ngài như thế nào và ngài phải vui giữa những chuyện này. Ở Vatican và ở giữa tất cả vẻ đẹp của nó- Nhà nguyện Sixtine, Đền thờ Thánh Phêrô và trong chính căn nhà của ngài – đã làm cho tôi mến chuộng hơn cương vị giáo hoàng của ngài. Nhưng nó cũng giúp tôi đánh giá cao giới hạn của cơ quan. Nói chuyện với Đức Phanxicô cũng như nói chuyện với mẹ của tôi lúc 3:30 sáng. Điều này làm cho tôi cảm thấy như mọi thứ sẽ ổn, nhưng biết rằng còn rất nhiều điều phải tìm hiểu. Tôi nghĩ có một phần trong tôi đi vào cuộc phỏng vấn để tìm câu trả lời, không chỉ cho câu hỏi của chúng tôi mà còn cho những nghi ngờ nảy sinh từ việc chỉ là một phần của một Giáo hội đầy những người phạm tội và cả chính bản thân tôi. Nhưng nhiều lần, Đức Phanxicô nhắc chúng tôi những vấn đề quan trọng, những vấn đề khi đọc các Mối Phúc và đoạn 25 Phúc âm Thánh Mattêô. Một phần trong tôi hy vọng qua cuộc phỏng vấn này sẽ giúp tôi học để giống hình ảnh của Đức Phanxicô hơn. Nhưng rõ ràng điều duy nhất ngài muốn là chúng ta giống giống Chúa Giêsu hơn. Marta An Nguyễn dịch
Hậu trường cuộc phỏng vấn của trang America với Đức Phanxicô
Một trong những việc đầu tiên khi tôi bước vào Nhà Thánh Marta là cởi giày. Trời mưa gần như cả ngày, và những tảng đá cuội ở Rôma ẩm ướt trơn trượt; làm sao tôi có thể đi bộ cho nổi với đôi giày cao gót từ khách sạn đến nhà của giáo hoàng. Tôi thay đôi giày thấp đen bằng đôi giày cao gót đỏ chót, đôi giày theo phong cách Đức Bênêđíctô XVI, chứ không phải của Đức Phanxicô. Nhưng chính Đức Phanxicô mà chúng tôi sắp đến thăm bây giờ. Và chúng tôi rất vui.
Những ngày trước khi đi chúng tôi làm đủ phân loại, phân loại những gì quan trọng, những gì không; những gì chúng tôi sẽ có thì giờ những gì không. Các đồng nghiệp của tôi và tôi thảo luận về các câu hỏi sẽ hỏi giáo hoàng và hành trình của chúng tôi. Chúng tôi thảo luận về người chụp hình, về người thông dịch, trò chuyện nhóm bằng WhatsApp và chương trình ăn tối.
Chồng tôi và tôi bàn những gì phải làm khi tôi đi vắng (mẹ hiền của tôi đóng vai trò rất lớn). Các con tôi cần đưa đón đi học. Cha mẹ chồng tôi sẽ từ Ai-len qua thăm sau nhiều năm không đi được. Những chiếc bánh nướng Lễ Tạ Ơn sẽ mua ở tiệm bánh ở trang trại.
Tôi hỏi hai con tôi xem chúng nghĩ gì về giáo hoàng và nên hỏi ngài câu gì. Đứa con 6 tuổi của tôi muốn biết ngài yêu con vật nào, đứa con 4 tuổi luôn khôn ngoan của tôi biết ngài khuyến khích việc chơi đùa, với ngài trẻ con chơi đùa là quan trọng. Chúng vẽ tranh cho ngài với màu sắc yêu thích của chúng.
Một trong những điều kỳ lạ nhất là cảm giác thật bình thường khi ngồi đối diện với Đức Phanxicô.
Vài giờ trước khi từ Hartford đi Rôma, tôi bắt đầu lo lắng, tôi không có đôi giày phù hợp, dù tôi biết đi đôi giày nào để gặp giáo hoàng là chuyện không quan trọng. Hoặc có lẽ nó quan trọng khi mình cân nhắc nên mặc thế nào cho tôn trọng, nhưng chẳng quan trọng theo nghĩa Chúa Giêsu sẽ đòi hỏi bạn cái gì vào ngày phán xét cuối cùng. Vậy mà trên đường ra phi trường, khi chồng con ngồi chờ trên xe, tôi phóng nhanh vào một tiệm DSW và lướt qua các kệ hàng. Tôi vớ lấy đôi giày cao gót màu “đỏ anh túc” rồi chạy nhanh đến quầy trả tiền. Đôi giày quan trọng như vậy nên làm cho chuyến bay càng quan trọng hơn.
Đã có quá nhiều việc xảy ra, nhiều chuyện phải lên kế hoạch, đến nỗi phải đến đêm trước ngày phỏng vấn, khi cha Sam Sawyer, bà Gloria Purvis và tôi đứng giữa Quảng trường Thánh Phêrô tôi mới thực sự nhận ra, tôi sẽ có dịp được gặp giáo hoàng Dòng Tên đầu tiên của Giáo hội chúng tôi. Khi chúng tôi ăn kem trong một đêm se lạnh, bao chung quanh là các chứng nhân bằng đá trên các bức tường gần đó, tôi hy vọng một phần nào đó cuộc trò chuyện ngày hôm sau sẽ giúp xây dựng Giáo hội chúng tôi.
Sáng hôm sau, tôi có chút hãnh diện khi đến Nhà Thánh Marta. Chúng tôi chỉ đơn giản đi ngang qua vài anh cận vệ Thụy Sĩ mặc áo mưa và một số quý ông giúp chúng tôi treo áo khoác. Sau khi thay giày, chúng tôi đi qua cánh cửa đúp để đến căn phòng chúng tôi sẽ nói chuyện với Đức Phanxicô. Một cảm giác quen thuộc kỳ lạ, giống như phòng chờ của nhà tĩnh tâm nhưng có thêm các chiếc ghế nhung. Một bức tranh cao lớn Đức Mẹ Tháo gỡ nút thắt như đang nhìn chúng tôi khi cha Sawyer sửa soạn dụng cụ âm thanh và chúng tôi xem lại tập ghi chú của mình.
Một lúc sau, cửa mở và Đức Phanxicô bước vào, ngài đi chiếc xe tập đi có bánh xe, loại có ghế ngồi nhỏ và giỏ lưới bên dưới. Trong giỏ là cây gậy có quấn cây thánh giá bằng bạc ở gần phía trên. Không ai báo trước sự xuất hiện của Ngài và Ngài dường như xuất hiện ở giữa chúng tôi như Chúa Thánh Thần đến trong căn phòng khóa kín.
Đơn giản là tôi ở bên cạnh ngài, để ý cách ngài nhìn mọi người khi họ nói chuyện với ngài. Cách ngài chú ý, tiếng cười của ngài. Thật lạ khi tôi cảm thấy như tôi hiểu ngài nhiều như thế nào, dù tôi không hiểu hết tất cả những gì ngài nói.
Một trong những điều kỳ lạ nhất là cảm giác thật bình thường khi ngồi đối diện với Đức Phanxicô. Làm thế nào, với môi trường chung quanh, với những người khác ngày thường mà giáo hoàng lại làm cho chúng tôi cảm thấy như ở trong nhà của ngài.
Tôi đã nghĩ tôi sẽ lo lắng, tôi sẽ vấp khi nói nhiều hơn bình thường hoặc theo đúng nghĩa đen là vấp ngã trên đôi giày cao gót. Nhưng thay vào đó tôi cảm thấy bình thản. Một cảm giác tương phản với cảm giác lúc 3:30 sáng khi từ khách sạn tôi gọi cho mẹ tôi vì không ngủ được, tôi quá căng thẳng. Bà nói trước khi xem chương trình NCIS thường lệ: “Con chỉ đơn giản nói: Không phải tôi, mà là Chúa qua tôi, vì dù sao thì đó là tất cả. Chỉ cần nói, Chúa Thánh Thần ở với con rồi đi.”
Tôi hiểu các phần Đức Phanxicô nói bằng tiếng Tây Ban Nha, nhưng nên dựa vào nhà báo Elisabetta Piqué, người thông dịch của chúng tôi để có câu trả lời đầy đủ. Có một chút hụt hẫng giữa khả năng nghe và hiểu của tôi, nhưng cũng có điều gì đó giải phóng tôi. Nó cho tôi cơ hội để quan sát một cách đơn giản. Tôi không phân tích lời của ngài hay sốt ruột chờ câu trả lời.
Đơn giản là tôi ở bên cạnh ngài, để ý cách ngài nhìn mọi người khi họ nói chuyện với ngài. Cách ngài chú ý, tiếng cười của ngài. Thật lạ khi tôi cảm thấy như tôi hiểu ngài nhiều như thế nào, dù tôi không hiểu hết tất cả những gì ngài nói.
Ở gần Đức Phanxicô làm tôi muốn yêu mọi người hơn và yêu nhiều người hơn.
Ở gần Đức Phanxicô làm tôi muốn yêu mọi người hơn và yêu nhiều người hơn. Trải nghiệm này làm tôi cảm thấy mình có một mối liên kết sâu sắc với những người bên cạnh tôi trong phòng. Ở bên cạnh ngài nảy sinh trong tôi mong muốn mở rộng quan hệ này với những người khác. Nhìn họ như cách mà Đức Phanxicô nhìn chúng tôi: cởi mở, yêu thương, vui tươi, mong manh. Sẵn sàng thể hiện sự yếu đuối và trung thực, sống trong mớ hỗn độn. Sự phấn khích mà tôi cảm nhận với Đức Phanxicô tiếp tục tăng lên khi tôi suy ngẫm về thời gian ở bên cạnh ngài.
Đức Phanxicô với các biên tập viên và nhân viên trang America. (America Media / Antonello Nusca). Nhà báo Gerard O’Connell, bà Gloria Purvis, bà Kerry Weber, linh mục Matt Malone, linh mục Sam Sawyer
Sau cuộc phỏng vấn, tôi đưa cho ngài các bức vẽ của các con, tôi ngạc nhiên thấy ngài rất vui. Ngài hỏi, mặt ngài sáng lên: “Cho cha?” “Dạ!” Tôi nói khi ngài lướt nhìn chúng và sau đó cất chúng vào giỏ của chiếc xe tập đi. Ngài không có con vật yêu thích nhưng nói đùa có thể ngài là “nơi tập trung của tất cả các con vật.”
Tôi cười, ngửa đầu ra sau. Nhưng những lời nhận xét của ngài cũng làm cho tôi nghĩ đến chúng tôi đã đặt lên ngài bao nhiêu áp lực, bao nhiêu người trong chúng tôi mong ngài là tất cả cho mọi người. Hẳn khó khăn cho ngài như thế nào và ngài phải vui giữa những chuyện này.
Ở Vatican và ở giữa tất cả vẻ đẹp của nó- Nhà nguyện Sixtine, Đền thờ Thánh Phêrô và trong chính căn nhà của ngài – đã làm cho tôi mến chuộng hơn cương vị giáo hoàng của ngài. Nhưng nó cũng giúp tôi đánh giá cao giới hạn của cơ quan. Nói chuyện với Đức Phanxicô cũng như nói chuyện với mẹ của tôi lúc 3:30 sáng. Điều này làm cho tôi cảm thấy như mọi thứ sẽ ổn, nhưng biết rằng còn rất nhiều điều phải tìm hiểu.
Tôi nghĩ có một phần trong tôi đi vào cuộc phỏng vấn để tìm câu trả lời, không chỉ cho câu hỏi của chúng tôi mà còn cho những nghi ngờ nảy sinh từ việc chỉ là một phần của một Giáo hội đầy những người phạm tội và cả chính bản thân tôi. Nhưng nhiều lần, Đức Phanxicô nhắc chúng tôi những vấn đề quan trọng, những vấn đề khi đọc các Mối Phúc và đoạn 25 Phúc âm Thánh Mattêô. Một phần trong tôi hy vọng qua cuộc phỏng vấn này sẽ giúp tôi học để giống hình ảnh của Đức Phanxicô hơn. Nhưng rõ ràng điều duy nhất ngài muốn là chúng ta giống giống Chúa Giêsu hơn.
Marta An Nguyễn dịch
2022
Thầy phó tế Bruno Lachnitt, tuyên úy các nhà tù sống tình huynh đệ với các tù nhân
Thầy phó tế Bruno Lachnitt, tuyên úy các nhà tù sống tình huynh đệ với các tù nhân
Từ một năm nay, phó tế Bruno Lachnitt, giáo phận Lyon là tuyên úy nhà tù công giáo quốc gia làm việc ở nhà tù Lyon-Corbas. Tại đây thầy gặp các tù nhân trong phòng giam và sinh hoạt với một nhóm chia sẻ. Mỗi mùa hè, thầy đưa các tù nhân đi hành hương trên các con đường của Saint-Jacques. Mục đích của thầy: tạo lòng tin tưởng.
Thầy phó tế Bruno Lachnitt cùng với các tù nhân ở nhà tù Lyon-Corbas. Bruno Amsellm / Divergence-La Vie
Văn phòng của trung tâm văn hóa xã hội hơi lạnh. Hàng chục ông ở những độ tuổi khác nhau ngồi thành vòng tròn trên những chiếc ghế nhựa. Khuôn mặt trắng và đen nhưng hiếm khi họ che mặt. Họ nói chuyện tự do. Ông Florent với bộ râu muối tiêu nói: “Ở đây như một gia đình, chúng tôi cởi mở, chúng tôi lắng nghe, chúng tôi trao đổi. Và chúng tôi yên tâm, đó là nhờ tinh thần nhân từ và cảm thông.”
“Như một gia đình, để giúp đỡ nhau chịu đựng sự không thể chịu đựng”
Ông Louis tiếp lời: “Thật đáng khen công việc của tuyên úy. Tôi quý trọng những người bỏ thì giờ ra cho những người tuyệt vọng.” Ông Ness, ‘con của những nhà ngoại giao’ nói thêm: “Nhóm này như một gia đình, đã giúp chúng tôi chịu đựng điều không thể chịu đựng. Trong các cuộc họp như cuộc họp này, thời gian như ngừng trôi. Nếu không, nhà tù như sở thú, với những người sống trong phủ nhận cứ rập rình chung quanh.”
Anh Arthur, trẻ hơn ghi nhận: “Giây phút này là giây phút nghỉ ngơi trong đời sống hàng ngày có quá nhiều thù địch. Chúng tôi muốn phục vụ lại.” Ông Elvis chờ để lên tiếng, ông cho biết cuộc gặp gỡ tình cờ với tuyên úy đã xoa dịu cơn giận dữ của ông và đưa ông về với tha thứ, ông nói: “Sau khi nói chuyện thầy, tôi cảm thấy tôi như đứa trẻ sơ sinh. Ở đây, tôi hiểu không chỉ có những người xấu trong tù. Tôi đã học được rất nhiều với các tuyên úy và tôi vẫn còn nhiều điều để học.”
Ông Joao, người Brazil tâm sự, chuyến đi của thầy Bruno Lachnitt đến bệnh viện tâm thần đã nâng đỡ tinh thần ông: “Thầy muốn điều tốt cho tôi và không phán xét tôi.” Ông Jean-Claude lớn tuổi hơn, cám ơn thầy tuyên úy: “Một tuyên úy như người bạn. Chúng tôi không quên ơn thầy.”
Khoảng mười lăm người quen thuộc trong nhóm thảo luận
Thầy Bruno Lachnitt đã lập gia đình và có ba người con gái, trước đây thầy là tu sĩ Dòng Tên và công nhân tại hãng xe Peugeot, thầy 63 tuổi và đã làm việc ở nhà tù từ chín năm nay. Thầy làm việc ở nhà tù Lyon-Corbas, nhà tù này mở cửa năm 2009 để thay thế các nhà tù cũ kỹ, gần như đổ nát của thành phố Lyon. Tháng 9 năm 2021, thầy được bổ nhiệm làm tuyên úy nhà tù công giáo quốc gia.
Khi lời của Đức Phanxicô tác động trên đức tin các tù nhân
Một ngày rưỡi một tuần, thầy làm tuyên úy ở Paris. Nhưng vì là nhân viên của giáo phận Lyon nên thầy giữ chức vụ của mình tại Corbas. Vào các ngày chúa nhật, thầy cử hành nghi thức phụng vụ ở căn phòng trống này, thầy dùng các chiếc bàn ở đây để làm bàn thờ. Ngày thứ hai, thầy gặp nhóm chia sẻ, có khoảng mười lăm người thường xuyên đến, họ rất vui được gặp nhau.
Nhóm có năm tuyên úy, thầy, ba phụ nữ và một ông, hai phụ tá, tất cả đều là giáo dân. Trước đây có bà y tá Bénédicte Defay, 52 tuổi ở bên cạnh họ. Thường thường bà sinh hoạt với một nhóm phụ nữ ở một phòng ấm hơn. Chủ đề trong ngày? Vai trò của tuyên úy trong nhà tù. Họ chuyền nhau quyển kinh thánh màu đỏ: đó là cây gậy biết nói để điều chỉnh họ.
Tỷ lệ quá tải nhà tù là 150%
Để đến phòng này, bạn phải đi qua các cánh cửa có lưới. Cơ sở hiện đại có 690 chỗ, nhưng có đến 1.032 tù nhân, hai hoặc ba người ở một phòng. Một số ngủ trên nệm trên sàn nhà. Thầy Bruno nói: “Tình trạng quá tải ở đây là 150%. Ở nhà tù Gradignan gần Bordeaux là 212%. Nếu nhà tù quá tải như vậy là vì có những trường hợp tái phạm”, thầy mong có các bản án xen kẽ và xem lại các biện pháp an ninh.
Kể từ tháng 3 năm 2022, sau hai năm gián đoạn vì Covid, thầy đi thăm lại tù nhân. Quen thuộc với những người canh tù, mỗi tuần thầy đi thăm từ 20 đến 30 giờ. Các ngày thứ tư, thầy đến nhà tù dành cho trẻ vị thành niên ở Meyzieu.
Đức Phanxicô, “sứ giả của Chúa Kitô” bên các tù nhân
Khôi phục lòng tin tưởng của tù nhân
Một câu nói của nhà hàn lâm Pháp François Mauriac hướng dẫn thầy mọi nơi: “Chính lòng tin tưởng của người khác đặt vào chúng tôi đã dẫn đường cho chúng tôi.” Thầy Bruno Lachnitt biết người tù nhân có thể lấy lại lòng tự trọng nếu họ thấy được vẻ đẹp trong chính con người họ. Thầy nói: “Biên giới giữa thiện và ác không vượt qua giữa mình và người khác, nhưng ở bên trong mỗi người. Trong chín năm, tôi chưa bao giờ sợ nhà tù.”
Trong xà lim, thầy nối kết các quan hệ sâu đậm. Thầy không bao giờ hỏi tù nhân vì sao họ bị bắt, nhưng cuối cùng họ là người nói sự thật. Thầy đã chứng kiến một người đứng đầu băng đảng khóc. Lòng tin tưởng người tù nhân đặt vào thầy, không phải do thầy, với thầy đó là “thứ quý giá nhất và cũng là thứ mong manh nhất”.
Thầy nói: “Tôi khi nào cũng cảm thấy như ở nhà mình khi tôi ở trong xà-lim với tù nhân. Tôi chỉ có thể cho sự lắng nghe và hiện diện của tôi.” Nhà tù là nơi thể hiện đức tin của thầy, nhưng không có chuyện giảng phúc âm: “Chính tù nhân là người nói lên. Tôi không bao giờ nói về tôn giáo trước. Tôi không có gì để dụ. Tôi ở đây không phải để nói về Chúa Giêsu nhưng trước tiên là để có một quan hệ huynh đệ, đồng hành đưa người đó về điều tốt nhất của họ.”
Một thử thách thể lý dựa trên sự tin tưởng
Từ sáu năm nay, mỗi mùa hè thầy Bruno Lachnitt đưa năm hoặc sáu tù nhân hành hương trên đường đến Santiago de Compostela, từ Puy-en-Velay đến Conques, họ đi bộ, đeo ba lô trong 10 ngày khoảng 200 cây số. Một thử thách thể lý dựa trên lòng tin tưởng. Quy định? Không đi xe, nếu một người bỏ cuộc, mọi người đi về nhà. Ban quản lý nhà tù cho phép một dạng thử thách gần gũi với trái tim của thầy. Thầy nói: “Một phép lạ, vì những người này đi đến cùng con người của họ, tôi thấy những thay đổi ấn tượng nơi họ. Và, cuối cùng họ đã có những nụ cười rạng rỡ.”
Các tù nhân trên đường hành hương về Compostelle
Với người đi trong tinh thần gia đình chọn con đường này đã thành “chuyên gia bong chân”, những giá trị sinh ra từ cuộc phiêu lưu đặc biệt này, tinh thần đoàn kết, bền bỉ chịu đựng đã mang lại ý nghĩa. Khác xa với luật của kẻ mạnh nhất, thường thường trong tù thứ bậc rất mạnh, ghứ bậc của “giá trị tối cao của đồng tiền, lô-gích của xã hội, nơi người giàu ngày càng giàu hơn”. Với thầy, sự nhất quán là quan trọng.
Một không gian ưu tiên cho bình an
Một số người bị giam giữ, tín hữu hoặc không tín hữu được ra ngoài để tham dự vào các nhóm chia sẻ. Không gian yên bình đặc biệt ở đây, các mối quan hệ được nối kết. Vào đầu mùa thu này, cuộc họp gần cây đàn piano đóng nắp kéo dài hai tiếng rưỡi.
Chúng tôi đã đề cập đến sự khó khăn trong việc giam giữ, bạo lực, những người cai ngục lăng mạ hoặc xúc phạm, chỗ ở chật hẹp của xà-lim, đôi khi không thể sống chung giữa các bạn tù, trẻ em bị xa phòng thăm nuôi, nỗi đau chia ly, đau khổ, tức giận, những trường hợp muốn tự tử, nỗi sợ khi đi dạo, lời Chúa, êm dịu. Buổi họp có thể là lần cuối cho đến lễ Giáng Sinh vì không có phòng. Nhưng bà giám đốc Dabia Lebreton cho biết sinh hoạt có thể tiếp tục. Ông Florent nhẹ nhõm nói: “Đó là tin tốt trong ngày.”
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
2022
Đức Thánh cha gặp gỡ Hội đồng Giám mục Bỉ
Đức Thánh cha gặp gỡ Hội đồng Giám mục Bỉ
Sáng thứ Sáu, 25 tháng Mười Một vừa qua, Đức Thánh cha Phanxicô đã tiếp kiến và trao đổi với Hội đồng Giám mục Bỉ, nhân dịp các vị kết thúc 5 ngày hành hương Roma, viếng mộ hai thánh tông đồ và thăm Tòa Thánh, gọi là cuộc viếng thăm “Ad Limina”.
Hiện diện trong cuộc gặp gỡ dài hơn hai tiếng, cũng có một số vị lãnh đạo tại Tòa Thánh. Đầu buổi thảo luận, Đức Thánh cha mời gọi các giám mục hãy tự do nêu các vấn đề các vị thấy là nên đề cập đến, tuy nhiên không có thông cáo chính thức nào được công bố về nội dung của cuộc gặp gỡ.
Đức Hồng y Jozef De Kesel, Tổng giám mục Giáo phận Bruxelles, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Bỉ, kể rằng cuộc trao đổi diễn ra trong bầu không khí huynh đệ và tôn trọng. “Tôi có thể tự do nói điều tôi muốn”.
Báo chí cho rằng các vị đã đề cập đến vấn đề những người đồng tính luyến ái trong Giáo hội. Trong thời gian qua, các giám mục thuộc 5 giáo phận nói tiếng Flamand ở Bỉ đã công bố phụng vụ chúc lành cho những cặp đồng tính luyến ái.
Các giám mục cũng đề cập đến tình trạng thiếu linh mục trầm trọng và việc loan báo Tin mừng, sự tham gia của các giáo dân và sự hiện diện của các phụ nữ trong các vị trí lãnh đạo trong Giáo hội.
(Kathpress 26-11-2022)
- Trần Đức Anh, O.P.