Nền văn minh Thánh Thể có dáng vẻ nào?

Nền văn minh Thánh Thể có dáng vẻ nào?

 

“Làm thế nào Thánh Thể có thể cứu nền văn minh” của R. Jared Staudt (ảnh: TAN Books)

NỀN VĂN MINH THÁNH THỂ CÓ DÁNG VẺ NÀO?

Tác giả: R. Jared Staudt
Ngày 16 Tháng Năm, 2023

– Một đoạn trích từ cuốn sách mới, “Làm thế nào Thánh Thể có thể cứu nền văn minh” (R. Jared Staudt, 16.05.2023).

Bí tích Thánh Thể không phải là một học thuyết để tin, mà là một thực tế để sống – một thực tế sẽ định hình cuộc sống của chúng ta và mọi việc chúng ta làm. Trong cuốn sách mới của tôi, “Bí tích Thánh Thể có thể cứu nền văn minh như thế nào”, tôi xem xét cách thức sự biến đổi sẽ lan tỏa khắp thế giới, trở thành hạt giống cho sự đổi mới nền văn minh của chúng ta, nếu chúng ta cho phép Bí tích Thánh Thể thay đổi chúng ta. Những gì sau đây là một đoạn trích từ chương cuối cùng:

Tôi thực sự tin rằng nền văn hóa Kitô giáo sẽ trỗi dậy trở lại, trừ khi thế giới sớm kết thúc. Trước tiên, mọi thứ có thể trở nên tồi tệ hơn, nhưng Giáo hội giữ cho những hạt giống của nền văn minh tồn tại, như chúng ta thấy trong cuốn tiểu thuyết hậu tận thế của Walter Miller A Canticle for Leibowitz – Một bài thánh ca cho Leibowitz – nơi mà sau chiến tranh hạt nhân, các tu sĩ một lần nữa giữ vững niềm tin và học cách để sống còn. Đây đơn giản là những gì Thánh Thể làm trên trần thế; giữa những thăng trầm văn hóa, Thánh Thể từ từ thay đổi mọi thứ! Chúng ta không nên quan niệm về một nền văn minh mới như một sự áp đặt đức tin Kitô giáo hay Giáo hội lên thế giới. Thiên Chúa, mặc dù Ngài toàn năng, nhưng không ép buộc chúng ta, và Ngài dành một khoảng trống rộng rãi cho sự tự do của chúng ta. Ngài muốn chúng ta trở nên đầy sức sống và muốn các tổ chức của con người đạt được công lý phù hợp với những thiện ích thực sự của tự nhiên. Vì Thánh Thể là trái tim của Giáo Hội cũng như trái tim của thế giới, Thánh Thể làm cho cõi trần nên sinh động để đạt được cùng đích của nó: thiện ích chung của xã hội.

Một nền văn minh mới sẽ không xảy ra một cách tình cờ. Nền văn minh đó sẽ nảy sinh nhờ công việc khó nhọc chậm chạp của các Kitô hữu đang hoạt động để làm cho mọi sự trở nên mới mẻ, được truyền cảm hứng và nên vững mạnh bởi sự hiện diện của Chúa Giêsu trong họ. Đây là cách Chúa Giêsu thay đổi thế giới: từng người một. Các giám mục Hoa Kỳ đã giải thích hiệu ứng lan tỏa này trong tài liệu “Mầu nhiệm Thánh Thể trong Đời sống Giáo hội” của các ngài về sự hồi sinh Thánh Thể: “Sự biến đổi cá nhân và luân lý được Thánh Thể nâng đỡ vươn tới mọi lĩnh vực của đời sống con người. Tình yêu thương của Chúa Kitô có thể thấm nhuần tất cả các mối tương giao của chúng ta: với gia đình, bạn bè và hàng xóm của chúng ta. Nó cũng có thể định hình lại toàn bộ cuộc sống của xã hội chúng ta. Mối tương giao của chúng ta với Chúa Kitô không bị giới hạn trong phạm vi riêng tư; nó không dành cho riêng chúng ta” (số 35). Một nền văn minh được hồi sinh nhờ Thánh Thể sẽ nhìn nhận việc thờ phượng Thiên Chúa là thiện ích cao nhất của nền văn minh đó, như một nguồn sống vượt trên chính nó mà nó phụ thuộc vào, đồng thời rút ra từ sức mạnh này khả năng sắp xếp mọi thứ trên thế giới một cách đúng đắn trong công bằng và bác ái.

Thánh Thể có thể cứu nền văn minh bằng cách cung cấp khả năng tâm linh để khôi phục trật tự và sự lành mạnh cho nền văn hóa của chúng ta. Sức mạnh của Thánh Thể trước hết là sức mạnh nội tâm, cần có để vượt qua khoảng trống đạo đức và tâm linh trong nền văn hóa của chúng ta. Chúng ta cử hành phụng vụ vì chính Thánh Thể, chứ không phải như một phương tiện để đạt được mục đích thực tế. Thánh Thể vẫn là một dấu hiệu cho thấy điều tốt đẹp nhất của chúng ta nằm ngoài thế giới này trong ngày Sabát vĩnh cửu của Thiên Chúa. Do đó, mục tiêu của Thánh Thể không phải là một nền văn minh mới mà là sự hiệp thông với Thiên Chúa. Mặt khác, các mục tiêu của nền văn minh có thể được thực hiện nhờ sức mạnh của Thánh Thể, một sức mạnh thúc đẩy một trật tự đúng đắn và sự hài hòa trong cuộc sống con người. Nếu chúng ta tìm cách khôi phục mọi thứ bằng sức riêng của mình, chúng ta sẽ thất bại, nhưng với sự giúp đỡ của vị Vua thực sự của thế giới, chúng ta có thể truyền đi sức mạnh của sự thật và tình yêu chữa lành của Thiên Chúa. Mục tiêu của một nền văn minh Kitô giáo mới không phải là một chế độ thần quyền, vì Giáo hội luôn công nhận tính hợp pháp rõ ràng và riêng biệt của trật tự chính trị. Đại giáo đường không thể thay thế tòa thị chính, mặc dù nó phải đóng vai trò là trung tâm thực sự của thành phố và là điểm quy chiếu liên tục của thành phố trong những điều quan trọng nhất.

Văn hóa của thế giới Kitô giáo không phải là một thực thể chính trị đơn thuần. Dawson giải thích cách thế “Giáo hội thời trung cổ không phải là một quốc gia trong một quốc gia, mà là một xã hội siêu chính trị trong đó nhà nước là một cơ quan dưới quyền, mang tính địa phương và hạn chế. Lý tưởng nhất là có một xã hội vĩ đại – xã hội của những Kitô hữu – với một phẩm trật kép bao gồm các thừa tác viên lo việc tâm linh và các bộ trưởng lo việc trần thế.” Một nền văn minh Kitô giáo không do Giáo hội điều hành, vì nền văn minh đó phát sinh khi các thành viên của Giáo hội làm cho xã hội thấm nhuần các giá trị Kitô giáo thông qua sự lãnh đạo và công việc của họ. Vấn đề không chỉ đơn giản là có đủ người Công giáo ở các vị trí có ảnh hưởng, bởi vì chúng ta đã có điều đó nhưng lại không có tác dụng tốt, mà là để Chúa Giêsu hành động thông qua sự trung thành và ảnh hưởng hàng ngày của những người Công giáo bình thường. Ban đầu, nền văn minh Kitô giáo nảy sinh nhờ cuộc gặp gỡ bởi ý Chúa của Tin mừng với nền văn hóa Địa Trung Hải cổ đại, chủ yếu là triết học Hy Lạp và luật La Mã, được truyền đến các dân tộc mới ở châu Âu, những người man rợ. Bản thân nền văn hóa này không có gì đặc biệt đối với châu Âu, vì một mô hình giáo dục và công lý tương tự có thể phát sinh ở bất cứ đâu trên thế giới. Không có một cách làm việc đặc thù nào trong một xã hội Kitô giáo, không phải một nền văn hóa hay chính trị cụ thể nào, mà là một lối sống Kitô giáo làm thay đổi cách chúng ta suy nghĩ và tất cả những gì chúng ta làm.

Đức tin nhất thiết phải tạo ra văn hóa bằng cách làm cho thế giới thấy được những thực tại tâm linh, mặc dù trước hết chúng ta phải có đức tin để xây dựng lại nền văn minh! Dawson nhận ra một cách đúng đắn rằng bất cứ nơi nào nền văn hóa đó phát sinh, “thì việc quay trở lại Kitô giáo là điều kiện không thể thiếu để phục hồi trật tự tâm linh và làm cho cộng đồng tâm linh trở nên hiện thực, vốn sẽ là nguồn sống mới cho nền văn minh của chúng ta.” TS Eliot nêu rõ một điểm tương tự: “Dù lời loan báo nghe có vẻ tin tưởng mù quáng, nhưng Kitô hữu có thể hài lòng với không gì khác hơn là một tổ chức xã hội Kitô giáo – điều này không giống với một xã hội chỉ bao gồm những Kitô hữu sùng đạo. Đó sẽ là một xã hội trong đó mục đích tự nhiên của con người – đức hạnh và phúc lợi trong cộng đồng – được thừa nhận cho tất cả mọi người, và mục đích siêu nhiên – hạnh phúc đích thật – cho những ai có mắt để nhìn thấy nó.” Eliot đặt ra hai mục tiêu thiết yếu: thừa nhận và sống những điều tốt đẹp của tự nhiên, đồng thời hướng chúng đến một mục tiêu cuối cùng bên kia thế giới này. Vì chúng ta đã trải qua điều mà Nietzsche gọi là sự nghịch đảo trật tự mọi giá trị, nên việc khôi phục nền văn minh Kitô giáo sẽ một lần nữa gây ra sự truy ngược để trở về tình trạng trước kia, lộn đầu thế giới xuống (Công vụ 17: 6) để nó sẽ lại nằm ở phía bên phải – coi trọng sự khiêm nhường hơn là kiêu hãnh, hy sinh hơn là ích kỷ, thư thái hơn là bận rộn điên cuồng, và trao tặng hơn là tiêu dùng.

Về mặt làm việc vì lợi ích tự nhiên, Kitô hữu có thể hợp tác với tất cả những người thiện chí, đặc biệt là anh em Kitô hữu của chúng ta. Bí tích Thánh Thể truyền cảm hứng cho chúng ta lật đổ nền văn hóa sự chết bằng cách nhấn mạnh đến giá trị nội tại của sự sống. Tông huấn Sacramentum Caritatis – Bí tích Tình yêu – của Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI viết: “Lương thực sự thật đòi hỏi chúng ta tố cáo những tình trạng vô nhân đạo trong đó con người chết đói vì bất công và bóc lột, và nó mang lại cho chúng ta sức mạnh và can đảm mới để làm việc không mệt mỏi phục vụ nền văn minh tình thương” (số 90). Từ ngữ tình yêu đã được làm sáng tỏ ý nghĩa. Thay vì là một cảm giác tìm kiếm sự thỏa mãn cho riêng mình, thì tình yêu đích thực hy sinh vì lợi ích của người khác. Một xã hội Kitô giáo phải khước từ những lời nói dối tai hại và khước từ đem lại cho điều ác một vị thế công khai. Thực vậy, chính vì tình yêu mà xã hội Kitô giáo phải từ chối khẳng định điều ác là điều tốt trong khi bảo vệ những người dễ bị tổn thương khỏi sự bóc lột của xã hội công nghệ của chúng ta. Như Đấng Đáng Kính Jérôme Lejeune đã nói một cách khéo léo, “Phẩm chất của một nền văn minh được đo lường bằng sự tôn trọng mà nền văn minh đó dành cho những thành viên yếu kém nhất.” Một nền văn minh Kitô giáo được đánh dấu bằng tình yêu, tạo ra một môi trường làm cho việc trở nên người lương thiện được dễ dàng hơn, bởi vì nền văn minh đó tìm kiếm những mục tiêu đúng đắn, những mục tiêu dẫn đến sự triển nở của con người.

Một nền văn minh Kitô giáo chấp nhận một sự giản dị hơn bởi vì nó không tìm kiếm một điều không tưởng trên trái đất hay sự vui chơi của loài người (như trong dự án siêu phàm của ma quỷ). Nền văn minh đó đặt thiện ích trần gian trong quan điểm đúng đắn là có giới hạn và được sắp đặt để hướng tới những điều cao cả hơn. Nhân đức của tôn giáo, nhân đức vốn trả lại Thiên Chúa những gì là của Ngài và quy về Ngài trong mọi sự, là nhân đức của người công dân vì Thiên Chúa là nguồn gốc và cùng đích của mọi của cải trần thế. Một xã hội lành mạnh tôn vinh Thiên Chúa và sống theo cách làm đẹp lòng Ngài, điều này cũng dẫn đến hạnh phúc của các công dân của xã hội đó. Một nền văn minh Kitô giáo giữ đức tin trong danh dự, tìm kiếm các giải pháp lấy cảm hứng từ đức tin đó và đoàn kết mọi người lại với nhau để theo đuổi những thiện ích cao nhất. Để vượt qua trào lưu tục hóa, nền văn minh Kitô giáo cho phép thực hành đức tin một cách công khai, chứ không chỉ đơn giản là một đức tin riêng tư vốn phải đấu tranh để thể hiện bản thân một cách nhất quán và đủ bản lĩnh. Giống như những ngọn tháp chóp nón của Vương cung thánh đường Sagrada Familia ở Barcelona, ​​nền văn minh Kitô giáo có thể trỗi dậy trong thế giới hiện đại, không chỉ đơn giản là trở về quá khứ. Nền văn minh Kitô giáo sẽ là một sáng tạo mới, dựa trên di sản vĩ đại của nền văn hóa Kitô giáo và thể hiện nền văn hóa đó theo một cách mới mẻ, kết hợp những tiến bộ đích thực của thế giới hiện đại đồng thời tích hợp chúng vào một tầm nhìn sâu sắc hơn về cuộc sống con người.

Phêrô Phạm Văn Trung
Chuyển ngữ từ: ewtn.co.uk (17.05.2023)

Truyền thông trong tầm nhìn của Đức Thánh Cha Phanxicô

 

 

Mục lục 1. Một cách tốt để tiếp cận ý nghĩa truyền thông là qua ngả sứ mạng 2. Sứ mạng Kitô giáo là loan báo Tin Mừng 3. Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội 4. “Hãy đến và xem! (Ga 1,46) – Truyền thông [là] gặp gỡ mọi người trong thực tế của họ” 5. “Lắng nghe bằng [lỗ tai của] trái tim” 6. “Nói bằng trái tim – Sự thật trong tình yêu” (Ep 4,15) 7. Một số đề cập khác của Đức Phanxicô về truyền thông 8. Lời kết

1. Một cách tốt để tiếp cận ý nghĩa truyền thông là qua ngả sứ mạng

Kể từ Công đồng Vatican II, chúng ta đã nghe và nói nhiều về Hội Thánh là mầu nhiệm, hiệp thông và sứ mạng. Chẳng hạn, chủ đề Năm thánh 2010 của Giáo hội Việt Nam…

Hiện nay, chúng ta đào sâu phong cách hiệp hành của Hội Thánh, với các chiều kích hiệp thông, tham gia và sứ mạng được hiểu một cách toàn nhập, trong đó sứ mạng là định hướng nền tảng.

Mới năm ngoái, một số cải cách giáo triều được thực hiện (với Tông hiến Praedicate Evangelium, 19.3.2022), trong đó Bộ Loan báo Tin Mừng (tức là ‘Bộ Sứ mạng’ đó!) được xếp thứ nhất trong các Bộ, và được đặt dưới sự đứng đầu trực tiếp của chính Đức thánh cha…

Tất cả những điều này xác nhận bản chất hay lý do hiện hữu của Giáo hội là sứ mạng thừa sai. Trong Hội Thánh, mọi sự đều được định hướng sứ mạng. Bất cứ gì không được định hướng sứ mạng thì có nguy cơ đi lạc!

2. Sứ mạng Kitô giáo là loan báo Tin Mừng

Chúng ta cũng thường nói: ‘rao giảng’, ‘giảng dạy’, ‘truyền bá Phúc Âm’, ‘truyền bá đức tin’, ‘truyền giáo’, ‘đối thoại’ (với văn hóa, tôn giáo, với người nghèo), ‘làm chứng’ (trao chứng từ, chứng tá)… Những động từ này đều thuộc về ý nghĩa truyền thông! Như vậy, truyền thông là hành động, là công việc của Giáo hội. Đối với Giáo hội, sống là truyền thông. “Làm sao người ta nghe, nếu không có ai rao giảng?” (Rm 10,14).

Thật vậy, Giáo hội chưa bao giờ coi nhẹ truyền thông; nếu có những bất cập, thì thường là do ‘lực bất tòng tâm’… Đặc biệt, trong thời đại truyền thông bùng nổ của chúng ta, với biết bao cơ hội và thách đố của nó, Giáo hội càng quan tâm đến truyền thông và giáo dục truyền thông. Hiện nay, trong cơ cấu tổ chức giáo triều, có Bộ Truyền Thông (Dicastery for Communication). Rất nhiều mạng lưới truyền thông Kitô giáo đã được thiết lập và hoạt động ở cấp hoàn vũ, châu lục, quốc gia, giáo phận, giáo xứ… Các khóa đào tạo hay bồi dưỡng về truyền thông được tổ chức, và thường nhắm những mục tiêu thiết thực như:

– Giúp hiểu vai trò thiết yếu của truyền thông trong sứ mạng của Giáo hội.

– Giúp hiểu sức mạnh của truyền thông và ảnh hưởng của nó trên đời sống con người.

– Giúp phân tích với óc phê bình các sản phẩm truyền thông.

– Giúp đạt được các kỹ năng truyền thông hữu hiệu hơn, cải thiện việc truyền đạt và tiếp thu.

– Nhận ra nhu cầu phải quan tâm nhiều hơn đến truyền thông xã hội trong các chương trình đào tạo…

3. Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội

Với tầm quan trọng của truyền thông như vậy, Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội đã được Đức thánh cha Phaolô VI thiết lập vào năm 1967, và được cử hành hằng năm cho đến nay. Ba năm gần đây, đồng nhịp với sự kiện Thượng Hội đồng Giám mục về tính hiệp hành, Đức Phanxicô có một loạt Sứ điệp về truyền thông vừa rất sâu sắc vừa rất thực tiễn. Các chủ đề lần lượt là:

– Năm 2021: Hãy đến và xem! (Ga 1,46) –Truyền thông [là] gặp gỡ mọi người trong thực tế của họ.

– Năm 2022: Lắng nghe bằng trái tim

– Năm 2023: Nói bằng trái tim – “Sự thậttrong tình yêu” (Ep 4,15).

Như thế, Đức thánh cha quảng diễn giáo huấn về truyền thông của ngài gắn với các hành động truyền thông cơ bản: đến, xem, lắng nghe, và nói – tất cả đều từ trái tim!

4. “Hãy đến và xem! (Ga 1,46) – Truyền thông [là] gặp gỡ mọi người trong thực tế của họ”

Nguồn cảm hứng ở đây là một loạt các mẩu chuyện trong Tin Mừng Gioan:

– Chúa Giêsu mời hai môn đệ đến và xem Người là ai, chỗ của Người thế nào (x. Ga 1,35-39)…

– Philipphê giới thiệu về Chúa Giêsu, Nathanael nghi ngờ, và Philipphê đề nghị “Cứ đến mà xem” (x. Ga 1,45-46)…

– Những người dân của làng Samari nọ nói với người phụ nữ: “Giờ đây chúng tôi tin không phải vì chị nói, mà vì chính chúng tôi đã trực tiếp gặp và nghe…” (Ga 4,42).

Internet là công cụ truyền thông kỳ diệu của thế giới hiện đại. Với đặc tính ‘toàn cầu’ và ‘ngay lập tức’, nó dường như có thể đưa chúng ta đến và xem trực tiếp bất cứ sự kiện nào ở bất cứ đâu mà không cần phải di chuyển gì cả. Nói chung là đúng như vậy, và ta biết ơn với sự trân trọng công cụ này. Nhưng Đức thánh cha đặc biệt lưu ý, những thông tin và hình ảnh trực tiếp ấy rất dễ bị thao túng. Ta dễ bị đánh lừa và lạc xa sự thật. Song điều thiết yếu nhất mà Đức thánh cha nhấn mạnh, đó là không gì thay thế được việc có mặt và gặp gỡ trực tiếp. Ta nghĩ đến tầm quan trọng của việc các tướng lĩnh thị sát mặt trận; các giám mục, linh mục đến thăm dân chúng; các phóng viên, nhà báo làm phóng sự trực tiếp từ chiến trường, hiện trường… Không công nghệ nào có thể thay thế được những việc ‘thị sát’ trực tiếp ấy!

Chúng ta nghĩ gì về các chuyến tông du mục vụ liên tiếp của vị giáo hoàng đã rất cao tuổi? Và nghĩ gì về cái cám dỗ ‘mục vụ từ xa’ qua việc lạm dụng các phương tiện thông tin (điện thoại, email, page, website…)? Hãy nghĩ đến chính kinh nghiệm của bạn về sự khác biệt giữa gặp trực tiếp và những cách thức gián tiếp khác!…

5. “Lắng nghe bằng [lỗ tai của] trái tim”

Nối tiếp lời mời gọi đến xem và gặp gỡ trực tiếp là lời mời gọi lắng nghe. Chính Thiên Chúa thông truyền điều răn của Ngài bằng lời kêu gọi đã trở thành công thức: “Shema’ Israel – Nghe đây, hỡi Israel” (Đnl 6:4). Thiên Chúa yêu thương, ngỏ lời với loài người, và Ngài “nghiêng tai” để lắng nghe họ. Thánh Phaolô nhắc: “Có đức tin là nhờ nghe giảng” (Rm 10,17)… Tầm quan trọng của lắng nghe là điều thực ra quá hiển nhiên rồi, trong khung cảnh thế giới lẫn Giáo hội. Sự nhấn mạnh của Đức thánh cha nằm ở chỗ: lắng nghe bằng trái tim!

Rất tiếc là do định kiến chủ quan và tự mãn, con người thường có xu hướng ‘bịt tai’ để tránh lắng nghe – như những người Do thái đối xử với Têphanô: “Họ bịt tai lại, và nhất tề xông vào ông” (Cv 7,57). Đức thánh cha nêu một số biểu hiện của tình trạng thiếu khả năng lắng nghe, mà ta có thể xác nhận qua quan sát thế giới truyền thông lẫn từ kinh nghiệm của bản thân mình:

– không chăm chú nghe, mà vội nói (vì thế, Thư Gc 1,19 khuyên: “Phải mau nghe, đừng vội nói”);

– nghe lén (nhằm dò xét, khai thác người khác cho lợi ích riêng mình);

– mạnh ai nấy nói (nhằm tranh thủ sự đồng thuận chứ không phải tìm kiếm sự thật);

– độc thoại kiểu song tấu (duologue) chứ không đối thoại (dialogue), vì không hề có giao tiếp thực sự;

– thiếu kiên nhẫn và thiếu khả năng ngạc nhiên…

Vì thế, như Đức thánh cha ghi nhận, sau dụ ngôn về người gieo giống, Chúa Giêsu đã lưu ý: “Hãy để ý tới cách thức anh em nghe” (Lc 8,18). Chỉ những ai đón nhận Lời với tấm lòng “cao thượng và quảng đại” và trung thành tuân giữ thì mới sinh hoa kết quả là sự sống và ơn cứu độ (x. Lc 8,15). Nghe với tấm lòng, đó là nghe bằng trái tim. Đây là ơn mà Vua Salomon đã thiết tha xin, và được gọi là khôn ngoan thực sự: “Xin ban cho con một tâm hồn biết lắng nghe” (1V 3,9). Các thánh rất hiểu tầm quan trọng của ‘cách thức nghe’ này – như thánh Augustinô (nghe bằng con tim, corde audire), thánh Phanxicô Assisi (hãy nghiêng đôi tai của tâm hồn).

Bối cảnh Thượng Hội đồng về tính hiệp hành hiện nay của chúng ta càng đặc biệt thích hợp để đào sâu thái độ lắng nghe bằng trái tim – vì một cách thực tiễn, hiệp hành cốt ở việc lắng nghe và phân định, cách đặc biệt việc lắng nghe của mục tử/bề trên đối với những thành viên bé nhỏ và yếu thế nhất trong cộng đoàn.

Bạn hãy nhớ lại chuyện anh mù ở Giêrikhô lên lời xin thương xót, có hai thái độ hay hai cách lắng nghe đấy, của Chúa Giêsu và của đoàn người đang bước đi. Ai đã lắng nghe bằng trái tim? Bạn có kinh nghiệm bản thân thế nào về sự khác biệt giữa nghe thông tin thuần túy và nghe cả cảm xúc, tâm tình? Đâu phải thông điệp nào cũng chỉ có một tầng ý nghĩa, nhiều thông điệp có những tầng ý nghĩa sâu xa đó chứ, phải không?

6. “Nói bằng trái tim – Sự thật trong tình yêu” (Ep 4,15)

Đây là chủ đề Sứ điệp Ngày Truyền thông năm nay của Đức thánh cha (2023).

– Đã đến, xem, và lắng nghe bằng trái tim, thì người ta sẽ có khả năng nói sự thật bằng trái tim. Tiêu chuẩn “bằng trái tim”, tức tiêu chuẩn “yêu thương”, một lần nữa được Đức thánh cha nêu bật. Ngài nhắn nhủ “Đừng sợ loan báo sự thật, nhưng hãy sợ nói sự thật mà không có lòng bác ái!” Chúa Giêsu cảnh báo: “Xem quả thì biết cây” (x. Lc 6,44), và “Người tốt lấy ra cái tốt từ kho tàng tốt của lòng mình; kẻ xấu thì lấy ra cái xấu từ kho tàng xấu; vì lòng có đầy, miệng mới nói ra” (c. 45). Vì thế, cần thanh tẩy trái tim, nhất là trong một thế giới ồn ào nhiễu loạn, bóp méo thông tin và do đó sự thật bị thao túng.

– Người ‘Bạn đồng hành’ của hai môn đệ trên đường Emmaus là kiểu mẫu của truyền thông bằng trái tim, qua thái độ tận tình chia sẻ mà không áp đặt; giúp hiểu sâu xa về chuyện thời sự; làm cho lòng người nghe bừng cháy lên (x. Lc 24,32). Trong tình trạng phân cực và đối kháng hiện nay của cả thế giới lẫn trong Giáo hội, ta cần “giữ gìn miệng lưỡi khỏi mọi lời điêu ngoa” (x. Tv 34,14), “đừng thốt ra lời độc địa nào từ môi miệng mình, nhưng nếu cần, hãy nói những lời tốt đẹp, để xây dựng và làm ích cho người nghe” (Ep 4,29). Đức thánh cha chia sẻ kinh nghiệm rằng trong thực tế, việc truyền thông bằng cả tấm lòng có thể đánh động ngay cả những trái tim chai cứng nhất…

– “Để nói thật tốt, chỉ cần yêu thương”! Đây là xác tín của thánh Phanxicô Salesio, bổn mạng các nhà báo Công giáo. Có thể mô tả tính cách của ngài bằng lời sách Huấn Ca: “Ăn nói dịu dàng thì tăng thêm bạn hữu, phát biểu dễ thương thì tăng thêm lời thân ái” (Hc 6,5). Với tuyên ngôn nổi tiếng “từ trái tim nói với trái tim”, ngài nhắc nhở rằng “ta truyền thông cái gì, thì ta là cái đó”!

– Nói bằng trái tim trong tiến trình hiệp hành: Đức thánh cha nhắc rằng cách riêng trong Giáo hội, lắng nghe là món quà đem lại sức sống và quí giá nhất mà chúng ta có thể trao cho nhau. Và chúng ta cần sự truyền thông có sức thắp sáng những trái tim, làm dịu các vết thương và chiếu sáng trên hành trình của các anh chị em mình. Đó là một nền truyền thông được hướng dẫn bởi Chúa Thánh Thần, biết dịu dàng song cũng có tính ngôn sứ, biết tìm ra những cách thế mới cho công cuộc rao giảng Tin Mừng! Một nền truyền thông biết cách thắp lửa đức tin thay vì lo giữ đống tro tàn của một cốt cách tự mãn qui chiếu về chính mình. Đó là một nền truyền thông không bao giờ tách rời sự thật khỏi lòng bác ái.

– “Lưỡi mềm bẻ gãy xương”, Đức thánh cha dẫn lời này trong sách Châm ngôn (25,15) để cổ võ một ngôn ngữ hòa bình trong thế giới nhiễm nặng xu hướng đối đầu của chúng ta. Ngày nay, việc nói bằng trái tim càng khẩn thiết để củng cố một nền văn hóa hòa bình, hòa giải ở những nơi lan tràn chiến tranh và thù hận. Cần phải vượt qua cái thói “làm mất uy tín và xúc phạm đối thủ một cách phủ đầu [thay vì] mở ra một cuộc đối thoại đầy tôn trọng”. Cần loại bỏ cái tâm bệnh hiếu chiến đồn trú trong trái tim mình. “Hòa bình đích thực chỉ có thể được xây dựng trong lòng tin tưởng nhau” (Pacem in Terris). Vận mệnh của hòa bình được quyết định bởi sự hoán cải của các tâm hồn, vì vi rút chiến tranh phát xuất từ trong lòng người ta. Mỗi chúng ta được mời gọi liên can vào nỗ lực này, và cách riêng đây là trách nhiệm của những người làm việc trong lĩnh vực truyền thông.

Hãy tự vấn: Có trường hợp nào mà chúng ta nói năng, hành động mà không cần động cơ bác ái không? Chúa Phục sinh giúp hai môn đệ Emmaus hiểu chuyện ‘thời sự’, điều này có thể gợi nhắc gì cho ta? Phải chăng chúng ta dễ sa đà trả lời những câu hỏi mà không ai hỏi? Bạn có những băn khoăn, thao thức rất quan trọng mà bạn không dám nói ra, vì bạn sợ mình không được lắng nghe bằng trái tim? Bạn nghĩ gì về những phát ngôn đầy sân si thù hận hay thô tục, bạo lực một cách bất xứng của nhiều người Công giáo trên mạng xã hội?

7. Một số đề cập khác của Đức Phanxicô về truyền thông

Sẽ là thiếu sót lớn nếu giới thiệu tầm nhìn về truyền thông của Đức thánh cha Phanxicô mà không nhắc đến những đề cập của ngài liên hệ đến chủ đề này trong các văn kiện giáo huấn quan trọng. Sau đây là một số nội dung đáng chú ý:

– Tông huấn Evangelii Gaudium (2013): Chương 3, về bài giảng lễ (số 135-144) và việc chuẩn bị bài giảng lễ (số 145-159) của các thừa tác viên chức thánh. Và Chương 5, dưới tiêu đề “Những người loan báo Tin Mừng đầy Thánh Thần” (số 259-288), Đức thánh cha gợi những nguyên tắc và cách thức canh tân động lực loan báo Tin Mừng.

– Tông huấn Gaudete et Exsultate (2018): Chương 4, về “Các dấu hiệu của sự thánh thiện trong thế giới ngày nay”, Đức thánh cha nêu các dấu hiệu đầu tiên là kiên trì, nhẫn nại và hiền hòa, trong đó ngài cảnh giác về những cách phát ngôn tùy tiện trên mạng xã hội (số 115) và kêu gọi chúng ta không để mình bị cuốn vào xu hướng bạo lực (số 116).

– Tông huấn Christus Vivit (2019), gửi các bạn trẻ và toàn dân Thiên Chúa: Chương 3 dưới tiêu đề “Các con là hiện tại của Thiên Chúa”, Đức thánh cha đề cập đến “môi trường kỹ thuật số” (số 86-90) với những cơ hội và những cạm bẫy cần được nhận diện trong môi trường này.

– Thông điệp Fratelli Tutti (2020): Chương 1, trình bày bối cảnh thế giới qua hình tượng “Mây đen phủ trùm một thế giới đóng kín”, Đức thánh cha gọi tên một phần ‘mây đen’ đó là “ảo tưởng của truyền thông” (số 42-50), với những lưu ý về sự hung hăng thù hận đang lan tràn, và sự khẩn thiết phải vãn hồi khả năng gặp gỡ, lắng nghe và đối thoại…

Quả thật, truyền thông hiện đại, nhất là mạng xã hội, đặt ra nhiều vấn đề gai góc, chúng ta nên dứt khoát ‘OFF’ hay ngắt nối kết cho an toàn? Hay là chúng ta nên ‘ON’ và ‘UP’ những sản phẩm truyền thông của mình, ngần nào có thể, và luôn ‘bằng trái tim’ theo lời mời gọi của Đức thánh cha?

8. Lời kết

Trên đây chưa phải là sưu tập đầy đủ về các góc cạnh trong tầm nhìn của Đức thánh cha Phanxicô về truyền thông. Nhưng ta có thể nhận ra mối quan tâm đặc biệt của ngài, sự phong phú trong các nội dung ngài đề cập, và đặc tính mục vụ rất nổi bật trong giáo huấn của ngài về truyền thông. Ai quan sát ngài đều có thể ghi nhận, ngài là một mục tử rất giàu những tố chất ‘đến và xem’, ‘lắng nghe bằng trái tim’ và ‘nói sự thật bằng trái tim’.

Chúng ta biết ơn ngài bằng cách hưởng ứng các giáo huấn của ngài trong thực tế, trong tư cách là người tiếp nhận truyền thông cũng như là người làm truyền thông. Và như vậy, chúng ta có thể hy vọng mở ra một tương lai sáng sủa hơn cho sứ mạng của Giáo hội.

Xin mượn tâm tình gợi ý cầu nguyện của chính Đức thánh cha: “Xin Chúa Giêsu, là Lời thuần khiết tuôn chảy từ trái tim Chúa Cha, giúp chúng ta làm cho việc truyền thông của mình nên sáng tỏ, cởi mở và thân ái. Xin Chúa Giêsu, là Lời nhập thể, giúp chúng ta lắng nghe nhịp đập của các con tim, để khám phá lại mình là anh chị em của nhau, và giải giới lòng thù hận vốn gây chia rẽ. Xin Chúa Giêsu, Lời chân lý và tình yêu, giúp ta nói sự thật trong bác ái, để chúng ta cảm nhận mình là những người bảo vệ lẫn nhau”… Lm. Giuse Lê Công Đức, PSS.
Ngày 21.5.2023