Yêu thương cho đến cùng: Thần học về bệnh suy giảm trí nhớ

YÊU THƯƠNG CHO ĐẾN CÙNG: THẦN HỌC VỀ BỆNH SUY GIẢM TRÍ NHỚ

Tác giả: Xavier Symons

 – Cách này hay cách khác, bệnh suy giảm trí nhớ đã ảnh hưởng đến cuộc sống của hầu hết chúng ta. Thật đau lòng khi chứng kiến ​​người mình quen biết, yêu thương cứ hao mòn đi vì chứng bệnh này. Đó là chưa kể đến nỗi đau tinh thần mà bản thân người mắc bệnh này thường phải trải qua. Tuy vậy, những lúc đó họ vẫn ở “với chúng ta” ngay cả khi họ đã mất khả năng giao tiếp.

Thần học có thể nói gì về bệnh suy giảm trí nhớ? Ở mức độ nào đó, chứng bệnh đang tiến triển này, kèm với sự mất dần nhận thức về bản thân, luôn là một ẩn số. Tuy nhiên, chìa khóa trả lời các câu hỏi hiện sinh về mối liên hệ giữa ý thức, trí nhớ và kinh nghiệm của chúng ta về Thiên Chúa có lẽ nằm nơi thuyết nhân vị Kitô giáo.

Tìm hiểu bệnh suy giảm trí nhớ

Suy giảm trí nhớ là một thuật ngữ dùng để mô tả một số bệnh ảnh hưởng đến não và khả năng thực hiện các công việc hàng ngày của một người. Các dạng suy giảm trí nhớ phổ biến bao gồm bệnh Alzheimer, bệnh Parkinson và một số dạng bệnh đa xơ cứng. Hơn 6 triệu người Mỹ và 400.000 người Úc mắc phải một dạng suy giảm trí nhớ nào đó.

Sự hiểu biết chung về bệnh suy giảm trí nhớ đang được cải thiện qua từng thế hệ. Trong những năm gần đây, một số bộ phim được giới phê bình đánh giá cao vì đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực tế cuộc sống của những người mắc bệnh suy giảm trí nhớ, như Nebraska (2013), Still Alice (2019) hay The Father (2020). Tuy nhiên, sự kỳ thị [về căn bệnh này] vẫn còn. Bạn vẫn nghe gọi những người bệnh suy giảm trí nhớ là bị điên, bị tâm thần.

Về sự phổ biến và nghiêm trọng của bệnh suy giảm trí nhớ, có rất ít suy tư thần học về sự phổ biến và nghiêm trọng của bệnh này trong những năm gần đây. Rất ít sách và chỉ một số nhỏ các bài báo chuyên ngành đề cập trực tiếp đến ý nghĩa của bệnh đối với mối tương quan giữa một tâm hồn với Thiên Chúa. Sự khan hiếm những chỉ dẫn thần học và mục vụ này có thể đưa đến một ấn tượng sai lầm rằng, bệnh suy giảm trí nhớ là một dạng của cái chết tâm linh và xã hội.

Thuyết nhân vị Kitô giáo

Thuyết nhân vị là một trường phái suy luận triết học và thần học tập chú đến tính độc nhất vô hạn và chiều sâu của mỗi con người. Trong thế kỷ qua, những vị như Dorothy Day, Gabriel Marcel, Martin Luther King, và Karol Wojtyla (Giáo hoàng Gioan Phaolô II sau này) được cho là theo thuyết nhân vị; tuy nhiên, phong trào này vẫn chưa được biết đến nhiều ngoài phạm vi thần học Kitô giáo. David Brooks – một nhà bình luận của tờ New York Times viết, thuyết nhân vị bắt đầu bằng cách vẽ ra ranh giới giữa con người và những loài vật khác:

Con chó của bạn thì tuyệt, nhưng mỗi phẩm tính người mang một chiều sâu, độ phức tạp và phong phú vượt trội, khiến con người ấy có phẩm giá độc đáo và vô hạn. Những người theo thuyết nhân vị tin rằng con người là “một tổng thể mở”. Họ tìm thấy sự viên mãn của chính mình trong sự hiệp thông với những nhân vị toàn vẹn khác. Những câu hỏi quan trọng trong cuộc sống không phải là về “cái gì” – tôi phải làm “cái gì”? Mà là những câu hỏi về “ai” – tôi theo “ai”, tôi phục vụ “ai”, tôi yêu “ai”?

Điều quan trọng đối với người theo thuyết nhân vị không phải là tài năng, năng suất hay thành công của một người, mà đúng hơn là những gì họ cam kết nơi thâm tâm của họ.

Có lẽ, Đức Karol Wojtyla là người theo thuyết nhân vị nổi tiếng nhất. Trong tác phẩm Love and Responsibility (Tình Yêu và Trách Nhiệm), Wojtyla viết “con người là duy nhất, độc đáo và không thể trùng lặp, họ được nghĩ tới và được chọn từ muôn đời, được mời gọi và xác định đích danh”. Nói cách khác, mỗi người đều có một căn tính khiến họ trở nên độc đáo và tách biệt như một con người trong mắt Thiên Chúa. Con người đặc biệt vì chúng không thể bị trùng lặp, có khả năng tiếp nhận và trao ban tình yêu thương. Wojtyla lập luận rằng, tiếng gọi và nguồn gốc nền tảng cho sự viên mãn của con người là trao phó bản thân cho Thiên Chúa và yêu thương tha nhân: “con người là một loại thực thể mà tình yêu là cách thế duy nhất vừa thích hợp vừa tương xứng để nối kết lẫn nhau”. Nói cách khác, yêu thương chính là chức năng để xác định con người.

Quan trọng là, yêu thương không phải là thứ tình cảm nhất thời. Đối với người theo thuyết nhân vị, yêu thương là cam kết với ai bằng chính thâm tâm con người mình. Điều này được thể hiện qua một cuộc đời phục vụ và hy sinh cho những người thân yêu, cũng như trung thành với những lý tưởng làm nên con người bạn. Điều này cũng giúp làm rõ tại sao chủ đề trung thành lại xuất hiện rất nhiều trong cuộc đời và sự nghiệp của Wojtyla hay những người khác theo thuyết nhân vị.

Thần học nhân vị về bệnh suy giảm trí nhớ

Bằng cách nào thuyết nhân vị có thể giúp chúng ta hiểu về bệnh suy giảm trí nhớ? Một trong những thách thức lớn nhất gắn liền với bệnh suy giảm trí nhớ là sự kỳ thị của xã hội. Đó là ý tưởng ​​cho rằng, những người mắc bệnh suy giảm trí nhớ không còn có địa vị lẫn phẩm giá của con người. Triết học duy lý và duy nghiệm hiện đại liên kết con người với ý thức, điều đó dễ dàng nhận thấy qua khái niệm Cogito (Tôi suy tư) của Rene Descartes hoặc khảo luận của John Locke khi xem con người như là “một hữu thể trí tuệ biết tư duy, có lý tính và suy tư cũng như có thể tự nhận biết chính mình”. Những triết lý này chủ trương rằng, khi một người mất ý thức và trí nhớ, họ cũng mất đi địa vị con người.

Tuy nhiên, thuyết nhân vị cho rằng bản chất của địa vị con người sâu xa hơn ý thức rất nhiều. Điều làm nên đặc tính người không phải là những trạng thái tinh thần, nhưng đúng hơn là năng lực yêu thương, tạo tương quan và trao ban bản thân. Tình yêu được phản ánh nơi thiên hướng tâm hồn của mỗi người – thành quả của một đời đấu tranh tinh thần hơn là một hành vi nhận thức riêng biệt hay một ý tưởng nào đó trong tâm trí.

Nhìn từ góc độ này, những người mắc bệnh suy giảm trí nhớ vẫn có khả năng có mối tương quan quà tặng – trao ban quà tặng tình yêu – đó là chức năng để xác định một con người. Dù suy giảm khả năng nhận thức, họ vẫn có thể trao ban bản thân cho người khác và cho Thiên Chúa.

Thật vậy, giống như con người, bệnh suy giảm trí nhớ là một hiện tượng bí ẩn, bằng chứng là những người mắc bệnh nghiêm trọng cũng có những lúc minh mẫn và quan tâm vô vị lợi đến người khác mà không thể giải thích được. Các nghiên cứu đã ghi lại cách những người mắc bệnh suy giảm trí nhớ nghiêm trọng đã quan tâm lại những người chăm sóc họ. Khi bệnh nhân được đối xử cách tôn trọng với sự ân cần, trìu mến và bằng những cách thức giao tiếp không lời, họ sẽ đáp lại những cử chỉ này qua nụ cười, sự đụng chạm hay đơn giản là sẵn sàng hợp tác vì họ nhận ra người chăm sóc họ là một con người.

Những người mắc bệnh suy giảm trí nhớ cũng giữ được sự nhạy bén về tâm linh ngay cả khi các chức năng nhận thức và điều hành khác đã suy giảm. Một nghiên cứu định tính năm 2013 trên tạp chí Nursing Ethics mô tả tầm quan trọng của việc cầu nguyện và lập đi lập lại lời kinh đối với sức khỏe tinh thần của bệnh nhân suy giảm trí nhớ. Nghiên cứu mô tả một bệnh nhân luôn kết thúc ngày sống bằng việc cầu nguyện và hát thánh ca với nhân viên. Ngiên cứu này cũng nêu ra một trường hợp đáng chú ý, đó là một bệnh nhân đã được ban phép lành khi đang hấp hối và sau đó, anh khăng khăng rằng nhân viên chăm sóc cho anh cũng nhận được sự chúc lành này.

Thật vậy, sách vở xác nhận mối liên hệ chặt chẽ giữa tâm linh và bản sắc riêng biệt cá nhân. Một nghiên cứu năm 2003 đã khám phá đời sống tâm linh của những người suy giảm trí nhớ thông qua 28 cuộc phỏng vấn không hoàn toàn sắp xếp sẵn. Một người tham gia phỏng vấn nói rằng, tư cách đạo đức và các mối tương quan của họ đã phong phú hơn nhờ trải nghiệm bệnh suy giảm trí nhớ:

Tôi kết luận rằng mọi thứ đều có mục đích; Đức Chúa nhân lành biết điều gì là tốt nhất cho chúng ta. Có lẽ chứng bệnh này là để tôi sống chậm lại mà tận hưởng cuộc sống, vui với gia đình và những gì bên ngoài. Và ngay bây giờ, tôi có thể nói rằng tôi là một người khá hơn đối với chứng bệnh này.

Những suy tư như vậy xác nhận rằng những người trải nghiệm bệnh suy giảm trí nhớ thực sự vẫn là con người và là những hữu thể tâm linh sâu sắc dẫu phải chịu những ảnh hưởng của việc suy giảm nhận thức. Thật vậy, nhân vị được phong phú hơn nhờ sự chú tâm hiện sinh mà bệnh tật đưa vào cuộc sống con người.

Bệnh suy giảm trí nhớ và Chúa Ba Ngôi

Nhưng những người đang trải nghiệm các dạng suy giảm trí nhớ nghiêm trọng nhất thì sao? Những người mắc “bệnh suy giảm trí nhớ giai đoạn cuối” thậm chí không thể nhận ra nét mặt hay phản ứng lại trước một cái chạm nhẹ hoặc âu yếm. Những người trong tình trạng như vậy có thực sự đã đánh mất địa vị con người và sự gắn kết với Thiên Chúa không?

Các học giả lập luận rằng “không”. Hai đóng góp tương đối gần đây vào văn phẩm thần học về bệnh suy giảm trí nhớ làm nổi bật mối tương quan giữa những người mắc chứng bệnh này và Chúa Ba Ngôi (Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần – hiệp nhất nhờ tình yêu) theo cách mà chúng ta cảm nhận được ý nghĩa và giá trị cuộc sống của những người mắc bệnh suy giảm trí nhớ giai đoạn cuối.

Cuốn sách xuất bản năm 2012 của John Swinton: Dementia: Living In the Memories of God (Bệnh suy giảm trí nhớ: Sống trong ký ức của Thiên Chúa) giúp phát triển một thần học thực tiễn về bệnh suy giảm trí nhớ khi ông khảo sát hai câu hỏi chính: “Tôi là ai khi tôi quên mất mình là ai?”, và “Yêu Chúa và được Chúa yêu có ý nghĩa là gì khi tôi quên mất Chúa là ai?” Swinton rút ra một phép loại suy từ Chúa Ba Ngôi, xét như “được cấu thành bởi tương quan”, để đưa vào quan điểm xem con người cũng được cấu thành như vậy. Ông lập luận rằng, điều này không nhấn mạnh đến sự tự nhận thức cá nhân, nhưng định vị nhân tính của một người trong cộng đồng mà họ thuộc về. Bằng cách tái định nghĩa bệnh suy giảm trí nhớ dưới ánh sáng của câu chuyện tương phản có sức biến đổi, là Tin mừng, Swinton có thể đưa ra lời giải thích cảm động nhưng mạnh mẽ về lý do tại sao những người đã suy giảm trí nhớ nặng vẫn nên được đối xử như những nhân vị và tâm hồn có sự kết hiệp sâu xa cùng Đức Kitô.

Tương tự, Peter Kevern cố gắng định hình lại sự hiểu biết của chúng ta về bệnh suy giảm trí nhớ bằng cách mô tả chứng bệnh như phương thức độc đáo để tham dự vào thập giá Đức Kitô. Trong bài viết “Sharing the Mind of Christ” (Chia sẻ tâm trí Đức Kitô), Kevern lập luận rằng, Đức Kitô “đã suy giảm trí nhớ” trên thập giá, và như thế đã kết hợp với nỗi đau của những người mắc bệnh này.

Điều đó có nghĩa là, Đức Kitô chịu đóng đinh đã trải qua sự mất nhận thức, theo đó “Ngài chỉ có thể hoạt động chút ít về tinh thần, lờ mờ nhận thức môi trường xung quanh, sứ mạng và bản thân”. Ít nhất, Đức Kitô đã “mê man” và “có vẻ như trong những phút cuối đời trên thập giá, Ngài đã không còn nhận thức đầy đủ.” Kevern viết, Đức Kitô suy giảm trí nhớ “đã liên đới với những người suy giảm trí nhớ, hôn mê và thiểu năng trí tuệ”. Ông khẳng định: “Thế giới của những người suy giảm trí nhớ không phải là một vùng phi-ân-sủng”.

Kevern cũng lập luận rằng con người không được định nghĩa bằng việc biết tự nhận thức, nhưng đúng hơn bằng “câu chuyện của cả cuộc đời” và những lựa chọn được thực hiện trong suốt cuộc sống. Trong trường hợp Đức Kitô, chúng ta không cần quá nhấn mạnh đến hành vi tự hiến hoàn toàn tỉnh táo và đầy đủ ý thức của Ngài cho đến giây phút cuối cùng trên thập giá. Đúng hơn, việc cứu chuộc kéo dài suốt cả cuộc đời Đức Kitô và tiếp tục bên kia nấm mồ. Với quan niệm như thế, Kevern lập luận rằng:

Ngay cả khi một Kitô hữu suy giảm trí nhớ mất đi khả năng tự nhận thức đến mức không còn bất kỳ ký ức nào về việc từng có đức tin, thì việc họ là sự nối dài mang tính lịch đại và nhân quả của người đã từng nhận thức mình có đức tin, cũng đủ tạo tin tưởng về tình trạng của họ trước mặt Thiên Chúa.

Nói cách khác, việc thiếu khả năng tự nhận thức của những người mắc bệnh suy giảm trí nhớ không được xem là gây tổn hại đến mối tương quan của họ với Thiên Chúa. Đúng hơn, họ vẫn có thể kết hợp mật thiết với Đức Kitô nếu thiên hướng nền tảng của cuộc đời họ là hướng về Thiên Chúa. Điều này chắc chắn khác xa với ý tưởng ​​cho rằng, những người mắc bệnh suy giảm trí nhớ nặng thì “đã chết về mặt tâm linh”.

Kết luận

Thật ngạc nhiên khi có rất ít suy luận thần học về bệnh suy giảm trí nhớ. Tuy nhiên, thuyết nhân vị Kitô giáo đưa ra một lăng kính độc đáo mà qua đó chúng ta có thể khám phá ý nghĩa của bệnh suy giảm trí nhớ và những gợi ý cho  tâm hồn và tương quan của một người với Thiên Chúa do chứng bệnh này gây ra. Ngay cả những người mắc bệnh này nghiêm trọng, họ vẫn giữ được dạng thức cơ bản nhất của tác nhân tinh thần – khả năng yêu thương. Mặc dù bệnh suy giảm trí nhớ là một tập hợp các tình trạng gây tổn thương, làm giảm đáng kể khả năng thực hiện các hoạt động thông thường trong cuộc sống, nhưng chứng bệnh này không tước đi phẩm giá nền tảng của một người cũng như không làm suy yếu mối tương quan giữa họ với Thiên Chúa.

Có lẽ, chúng ta gần gũi Thiên Chúa nhất khi cái tôi của bản thân hạ xuống mức thấp nhất và hơn bao giờ hết, khi chúng ta hoàn toàn cởi mở trước hành động của ân sủng? Chí ít điều này cũng đúng: điều quan trọng nhất không phải là trạng thái của tâm trí mà là thiên hướng nền tảng của cõi lòng chúng ta.

Nhóm Sao Biển chuyển ngữ từ Church Life Journal | University of Notre Dame (03/12/2021)

Giáo hội Hiệp Hành: Giáo hội nhìn từ bên trong

Giáo hội Hiệp Hành: Giáo hội nhìn từ bên trong

 

GIÁO HỘI HIỆP HÀNH: GIÁO HỘI NHÌN TỪ BÊN TRONG
(Bài chia sẻ dành cho các tu sĩ về Giáo hội hiệp hành)

Linh mục Giuse Nguyễn Văn Am, SDB

Dẫn nhập

Cám ơn anh chị em đã hưởng ứng tích cực trước những hướng đi của Đức Phanxicô và qua đó của toàn Giáo hội (GH), trong đó có GH tại VN. Chúng ta đã luôn cầu nguyện và hiệp thông với GH hoàn vũ, được cụ thể hoá nơi vị Đức Phanxicô, đại diện Vị Chủ Chăn Tối Cao và Nhân lành của GH, Đức Giêsu Kitô.

Đó chính là công trình của Thánh Thần nơi tất cả chúng ta. Đó là cảm thức đức tin, là bản năng đức tin mà dầu Thánh Thần luôn đảm bảo cho chúng ta trong chân lý Tin mừng. Chúng ta hãy can đảm tiến bước.

Hôm nay, xin được chia sẻ với anh chị em, cách riêng các tu sĩ, về GH hiệp hành. Nhưng với chủ đề khác: Hãy nhìn, hãy sống, hãy là GH từ bên trong.

Xin anh chị em hiểu cho, bài này tôi hướng tầm nhìn cách riêng tới các tu sĩ nam nữ. Nhưng không phải như một giới riêng biệt. Song đúng hơn, như những tín hữu, như những môn đệ Đức Kitô được thôi thúc để sống ơn gọi thánh tẩy một cách sung mãn và tròn đầy hơn. Nó không tạo cho các tu sĩ nam nữ như một thành phần ưu tuyển cho bằng là một chứng từ sống động để nói rằng ơn gọi thánh tẩy, ơn gọi theo Đức Kitô cách triệt để là có thể được trong ơn sủng của Thiên Chúa, đấng hoàn thành những gì tốt đẹp ngài đã khởi sự nơi các  tín hữu Đức Kitô.

1. ĐỊNH VỊ NGƯỜI TU SĨ

Một cách sơ lược, chúng ta biết rằng đời sống tu sĩ được phát sinh từ đời sống thánh tẩy trong đó có một nhịp độ kép: thoát ra khỏi lối sống và hành động của thế gian và hoàn toàn hiến mình cho Thiên Chúa.

Vatican II đã muốn canh tân đời tu sĩ bằng cách kêu gọi trở về nguồn, bỏ đi những gì không làm sáng tỏ giá trị cội nguồn của đoàn sủng và thích ứng, nghĩa là, can đảm trình bày đoàn sủng ấy một cách mới mẻ trong sự trung thành. Đó không phải chỉ là một sự thay đổi suông, như thể đi mỹ viện. Phải hơn, đó là một cuộc hoán cải mang tính GH ngay trong hoàn cảnh hôm nay của mỗi tu sĩ, xét như cộng đoàn, hội dòng và cá nhân. Công đồng đảm bảo rằng giá trị đời tu không nằm ở chỗ quyền bính, phẩm trật trong GH, nhưng liên quan đến sự thánh thiện của một GH hoàn toàn đam mê Thiên Chúa và đam mê những con người. Và đó là một trong những chọn lựa cao quý nhất mà một người tín hữu có thể làm được.

Ơn gọi tu sĩ có thể coi như triều thiên của cộng đoàn đức tin. Ơn gọi đó không đến cách ngẫu hứng hay bất chợt. Nó luôn có chỗ rất lớn dành cho công nghiệp, cầu nguyện, chứng tá của cộng đoàn GH. Song không phải lúc nào ta cũng thấy được điều đó. Nó xuất phát từ GH, sống và tăng trưởng trong GH và vì GH.

Đức Phaolô VI, Gioan Phaolô II, và Bênêđictô XVI, Đức Phanxicô lại cho thấy rằng người tu sĩ ở tận sâu trong lòng GH. Trực giác đó, chị Têrêsa Hài đồng, diễn đạt rất đúng: trong GH tôi muốn là tình yêu. Nếu vậy, ta phải xác định mạnh mẽ rằng: từ tình yêu mãnh liệt đối với Đức Giêsu nhất thiết phát sinh tình yêu mến dành cho GH, bất chấp GH có là gì đi nữa. Ta không được để hai tình yêu đó tách rời hay cao thấp. Người tu sĩ cùng lúc hiến thân tuyệt đối cho Đức Kitô, thì cũng cùng lúc sống chết cho GH, Hiền thê của Ngài. Trực giác này không diễn đạt bằng lời, song bằng đời sống: một chị Teresa Calcutta, một Maximilian Kolbe, một Phanxicô Assisi, một Gioan Bosco, một Ignatio hay Anphongso. Ta chỉ kể ra một số rất nhỏ.

Vậy: người tu sĩ phải ở trong lòng GH cách mãnh liệt, phải cùng nhau bộc lộ GH là gì và GH sống cho điều gì. Ta có thể nói không sợ sai, song thật mạnh mẽ và thách đố rằng người tu sĩ, cá nhân cũng như cộng đoàn, giống như là một GH thu nhỏ để nói cho thế giới biết rằng Đức Kitô là trên hết, Thiên Chúa tình yêu lấp đầy mọi khát vọng yêu thương và tự do của con người và phụng sự Thiên Chúa trong GH là một niềm vui khôn tả.

Tại sao phải đặt mình ở trong: GH nhìn từ bên ngoài, ta cũng chỉ thấy những mảnh lắp ghép của cơ sở, thể chế, hiệp hội, hội đoàn. Và chúng chẳng là gì cà, nếu đúng là thể. Nhưng điều ấy mới chỉ là một mảnh của sự thật. Trong Giáo hội, chúng ta đang ở trong bình diện đức tin. “tôi tin có Hội thánh duy nhất…” Giống như ở ngoài nhà thờ chính toà, các tấm kiếng màu chỉ như là những tấm kiếng thô kệch, không đồng nhất. Chỉ khi ở trong chúng ta mới nhận ra vẻ đẹp của bức tranh xuyên qua những tấm kính khác nhau đó. Đó chính là điều đức Giêsu trong Tin mừng Marcô nói về người ở bên trong và bên ngoài đối với những dụ ngôn của ngài.

1. ĐỊNH VỊ NGƯỜI TU SĨ, CÁ NHÂN VÀ CỘNG ĐOÀN, TRONG THƯỢNG HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC 2021-2023

Câu hỏi thường đặt ra: chúng tôi, các tu sĩ, đóng góp gì cho Thượng Hội đồng Giám mục? Trong đó, ta có thể thấy ít nhất hai điều này: tôi và cộng đoàn tôi đóng góp cho Thượng Hội đồng Giám mục sắp tới một vài ý kiến, một số thách đố, một số vấn đề mà Giáo hội đang gặp phải tại địa phương tôi. Và thứ đến, Thượng Hội đồng Giám mục thật xa với chúng tôi. Bất quá chúng tôi chờ mong kết quả của những vị chuyên viên đưa ra, cũng như tông huấn hậu Thượng hội đồng Giám mục đó. Rồi thêm vào kho thư viện của chúng tôi. Nói tắt, Thượng Hội đồng Giám mục không phải của chúng tôi. Chúng ta đã từng làm như thế. Các Thượng Hội đồng Giám mục có tác động gì mấy trên chúng ta đâu. Không phải là nhiều chuyện khác gần chúng ta hơn hay sao?

Thái độ sống đó đúng là thái độ “chúng tôi đã từng làm như vậy mà”. Nhưng đó lại là điều mà Đức Phanxicô xác quyết: Không được nữa rồi. Nó chỉ bộc lộ một thái độ xa lạ, nếu không nói là dửng dưng, đối với Giáo hội thiết thân với ý nghĩa và đời sống của tôi.

Chính điều này cho chúng ta thấy: GH vẫn còn là một thực thể xa với chúng ta cách nào đó. Thực tại GH vẫn chưa phải là mối quan tâm canh cánh bên lòng chúng ta. Và điều này, chúng ta muốn thay đổi, canh tân.

Trong nhiệm vụ xây dựng Giáo hội, Đức Phanxicô mời gọi dân Chúa, và dĩ nhiên, các tu sĩ hăng hái, sẵn lòng và quảng đại để làm cho Thượng Hội đồng Giám mục này trước hết và tiên vàn là cho từng cộng đoàn: gia đình, dòng tu, giáo xứ, giáo phận, vùng miền, hoàn vũ. Nghĩa là nó muốn mang lại một sức năng động mới cho đời tin, cậy, mến nơi mỗi cộng đoàn.

Thật không vậy? Hay chỉ là “tưởng tượng”, nếu không nói là bịa đặt. Rất thật là thế. Trong tài liệu làm việc, chúng ta thấy đưa ra những điều cốt lõi để duyệt xét.

Những đề tài ấy là như sau:

1) Những người bạn đồng hành: “Trong Hội thánh và xã hội, chúng ta sát cánh bên nhau trên cùng một nẻo đường”. Điều này có quả thực đang được sống trong các cộng đoàn giáo hội: gia đình, các hội đoàn, giáo xứ. Toàn nhóm giáo hội chân thành và can đảm duyệt lại và nhận diện xem những ai đang là những người ở bên lề cuộc đời của chúng ta, như cá nhân và như cộng đoàn GH. Những thành phần nào trong giáo xứ, trong giáo hội không có chỗ trong chúng ta; nếu có, bức tranh về một GH hiệp hành quả là chưa tròn.

2) Lắng nghe: “là bước đầu tiên, đòi hỏi khối óc và con tim rộng mở, không thành kiến.” Điều GH hiệp hành được gọi để làm không gì khác hơn là LẮNG NGHE. Đã có một thời gian ecclesia discens và ecclesia docens tách lìa nhau đến độ phẩm trật là THẦY DẠY, còn giáo dân là HỌC TRÒ. Ta đã đánh mất một điều quan trọng: Toàn GH đều là học trò/môn sinh. Và chỉ khi nào GH hoàn toàn là môn sinh, GH mới có thể là thầy dạy. Mãi mãi GH là người môn đệ. Nếu đúng là như vậy, thì chúng ta lắng nghe được gì từ các thành phần Dân Chúa, từ những người ở xa và bị loại bỏ? Có một loại ‘diễn đàn’ cho họ không? Nhưng ý nghĩa không phải là thực hành một kiểu cách dân chủ “vox populi, vox dei”, nhưng là để lắng nghe Thần khí tự do đang thổi nơi các Giáo hội.

3) Phát biểu: “mọi người được mời gọi can đảm (parrhesia) lên tiếng” cách tự do, trong chân lý và bác ái. Tài liệu chuẩn bị mời gọi mọi phần tử GH chia sẻ những nghĩ suy của mình, theo như Thần khí thúc đẩy và khởi hứng. Chính trong sự bạo dạn của đức tin này, nguyên lý được Đức Gioan XXIII nhắc lại từ Augustinô phải được hiện thực một cách mới mẻ: “Trong những điều cốt yếu, ta hiệp nhất; trong những gì không cốt yếu, ta được tự do, và trong mọi sự, có đức ái.” Như thế, sự bạo dạn ở đây không có nghĩa là đấu tranh đảng phái, lập trường, nhưng là sự bạo dạn của đức ái, một đức ái hy vọng mọi sự, tin tưởng mọi sự, tha thứ mọi sự. Như thế, làm sao để nói lên được điều quan trọng đối với chúng ta?

4) Cử hành. Chính trong ánh sáng đó, sự tụ họp của Giáo hội hiệp hành không phải là một sự tụ họp xã hội, giao lưu. Không. Đúng hơn, đây là một cuộc cử hành, cuộc canh tân giao ước, giống như Dân Israel quy tụ ở Sinai, ở Giêrusalem sau thời lưu đày (x. Nkm 81-9:37; Er 6:19-22). Tụ họp để cử hành Thiên Chúa ở giữa chúng ta.^[1] Chính vì thế, cùng nhau tiến bước trong GH không chỉ tuỳ vào thiện chí của con người mà thôi. Nó phải khởi sự và dẫn vào cầu nguyện dựa trên Lời Chúa và trung tâm là Thánh Thể. Lời Chúa và Thánh Thể phải chi phối những quyết định quan trọng của cộng đoàn để phục vụ Nước Thiên Chúa giữa những con người đau khổ.

5) Đồng trách nhiệm trong sứ vụ. Chúa không trao cho mỗi người chúng ta một sứ mệnh riêng biệt. Không phải. Toàn GH chỉ nhận lãnh một sứ mệnh của chính Đức Giêsu.^[2] Chính Đức Giêsu cho toàn GH chia sẻ sứ mệnh của ngài: “Như Cha đã sai Thầy, Thầy cũng sai anh chị em.” Không có một sứ mệnh cá nhân trong GH. Chính vì thế, tất cả đều đồng trách nhiệm trong việc thực thi sứ vụ, dẫu với những hình thức hay dạng thức khác nhau theo ơn gọi riêng của mình. Chính trong GH-môn đệ truyền giáo, mỗi người chúng ta là môn đệ truyền giáo, chứ không chỉ làm việc truyền giáo.^[3] Chúng ta hiệp hành để thành cộng đoàn giáo hội truyền giáo. Nhất thiết cần làm cho mọi tín hữu thấy trách nhiệm chia sẻ, loan báo Tin mừng khi mình được tin mừng hoá, như một chứng nhân.

6) Đối thoại trong Hội thánh và xã hội. Thách đố rất lớn trong GH tiền Vatican II liên quan đến đối thoại. Thách đố ấy đã được Vatican II giải gỡ bằng cách dứt khoát đến với thế giới, đi vào thế giới và đối thoại với mọi người, kể cả anh chị em vô thần. Vatican II đã nhận ra đối thoại chính là phương cách của Thiên Chúa cứu độ con người và quy tụ nhân loại. Chính dựa trên chân lý này mà GH buộc phải đi vào đối thoại như phương cách thiết yếu để mời gọi con người đến với tình yêu cứu độ. Phương cách này làm cho GH trở thành người bạn đồng hành với thế giới.^[4] Nếu đó là sự thật, thì đối thoại có chỗ đứng nào trong các cộng đoàn GH và từ đó trong các cộng đoàn xã hội. Các tín hữu Chúa Kitô đối thoại thế nào với các thực tại văn hoá, kinh tế, chính trị, xã hội, người nghèo? đấy là cách sống một GH hiệp hành vậy.

7) Với các hệ phái Kitô hữu khác. Toàn GH đều nhận ra sự chia rẽ trong lịch sử GH đã làm cho chiếc áo không đường may của Chúa Kitô đã bị rách nát. Nó đã thành muôn mảnh. Đó là sự phản chứng nặng nề. Và vì thế, Vatican II đều đặt đại kết trở thành một nghị sự thiết yếu, một đích tới cho mình.^[5] Dẫu còn dài đến mấy, thì con đường đại kết mà Vatican II nêu ra và tiến bước không thể ngừng lại nữa. Nếu thế, một GH hiệp hành mới có khả năng hiệp nhất với anh chị em Kitô hữu khác để cùng tiến bước về Thiên Chúa trên những nẻo đường nhân sinh. Chính Công đồng Vatican II đã mở ngỏ rằng đang khi việc đại kết theo khía cạnh giáo lý còn một đường xa lắm, thì GH vẫn có thể cùng với anh chị em hệ phái Kitô hữu khác cộng tác trong việc biến đổi xã hội, truyền giáo, bác ái… Một GH hiệp hành sẽ tìm được lối đi đại kết của mình.

8) Thẩm quyền và tham gia. Chúa Giêsu không thiết lập một GH “cá đối bằng đầu”. Ngài đã thiết lập một Tông đồ đoàn trong đó Phêrô kiện cường anh em mình. Ngài muốn có một Giám mục đoàn trong đó Giám mục Roma như nguyên lý và nền tảng hữu hình của sự hiệp nhất của GH. Nhưng điều đó không huỷ bỏ, trái lại, còn đẩy mạnh sự tham gia. Sự hiệp thông không thể chỉ ngừng lại trên lý thuyết, song phải được hiện thực và tỏ lộ mạnh mẽ trong sự tham gia. Thẩm quyền và tham gia không phải là hai cực đối kháng nhau. Đó là hai thực tại tương thuộc nhau, vốn vẫn luôn thường căng thẳng với nhau. Chính vì thế, một GH hiệp hành cũng là một GH hình thành được tiến trình lấy quyết định mà trong đó mọi người đều cảm nhận được tham gia, cho dù những quyết định được lấy không hoàn toàn được nghe theo. GH hiệp hành không thể là một GH bị cào bằng hay “cá mè một lứa”, song cũng không phải là một GH “vô ngã”, một tập thể không người chịu trách nhiệm cuối cùng.

9) Phân định và quyết định. Tiến trình hiệp hành ta theo đuổi không chỉ lắng nghe. Đó chỉ là bước đầu. GH còn phải phân định và đi tới quyết định hiện thực những gì Chúa tác động ở đây và lúc này vì những con người.^[6] Thánh Phaolô không chỉ nói các cộng đoàn GH không dập tắt các thần khí, song còn phải phân định các Thần khí. Vatican II nói đến việc đọc dấu chỉ thời đại để biết được ý định của Thiên Chúa. Thần học hiện đại luôn đặt mình trong bối cảnh nhân sinh để suy niệm điều Chúa nói cho các Giáo hội. Làm sao để tiến trình phân định và quyết định xuất phát và làm hiển hiện “sự vâng phục Thần khí của cả cộng đoàn.” Ta cần tìm ra phương cách hiện thực điều này.

10) Tự đào tạo trong tiến trình hiệp hành. Thiên Chúa luôn kiên trì huấn luyện các tông đồ và môn đệ Ngài. Ngày nay, Ngài cũng tiếp tục huấn luyện các tín hữu qua tiến trình hiệp hành. Khi chia sẻ chân thành ngự trị trong một cộng đoàn, các thành phần được đào tạo sâu xa, vì nó đi vào nội tâm. Tiến trình cùng nhau phân định và quyết định lại là cách Thiên Chúa huấn luyện con cái mình, là cách người tín hữu đào tạo chính mình để nên người môn đệ lắng nghe ngày một hơn và nhờ đó trở thành vị thầy linh đạo. Tiến trình này là cách thức Thiên Chúa đang biến đổi trái tim của người môn đệ thành trái tim của Chúa Giêsu. Đó là trái tim mới của người môn đệ vậy.

Mười chủ đề cốt lõi này làm lộ hiện một GH không chấp nhận quy chiếu về chính mình, khi biết rằng đó là cám dỗ thường hằng của mình. Chúng cho thấy một GH chỉ lấy Chúa Kitô và cung cách của Ngài làm tiêu chuẩn hành động và sống cho mình. Chúng cho thấy một GH không sống theo kiểu hoài cổ với chuẩn mực “trước kia chúng tôi đã từng làm như thế.

Thượng Hội đồng Giám mục này mong đợi cộng đoàn tu sĩ sẽ tỏ lộ được một cộng đoàn môn đệ được thương mến của Đức Kitô khi thực sự lấy TIÊU CHUẨN: CÙNG NHAU ĐI TRÊN CON ĐƯỜNG ĐỨC GIÊSU KITÔ Là cách sống và hành động của mình: lắng nghe – phân định – tiến bước cùng nhau. Không phải một thành phần nào kéo lê mọi phần khác. Trái lại, mọi người lấy tư cách vai chính của mình.

III. ĐỊNH VỊ NGƯỜI TU SĨ TRONG GIẤC MƠ CỦA TOÀN GH ĐỂ XÂY DỰNG MỘT GH HIỆP HÀNH

1. CÙNG MƠ VỀ MỘT GH DÙNG TOÀN BỘ NHỮNG GÌ MÌNH CÓ VÀ MÌNH LÀ CHO SỨ MỆNH LOAN BÁO Nước Thiên Chúa

Ước mơ của Vatican II là trình bày một GH dân Thiên Chúa, tất cả cùng nhau tiến về sự thánh thiện của Tin mừng. Không một ai trong GH không được kêu gọi tới đó. Điều ấy toàn GH đã nỗ lực và bộ mặt GH với Vatican II đã để lại những vẻ đẹp không thể chối cãi.

Nhưng thời gian với những lo lắng sự đời có thể làm phai nhạt sự nóng cháy này. Tất cả chúng ta đều kinh nghiệm như thế, y hệt như các tín hữu sơ khai, chẳng hạn tín hữu Thessalonica đã mỏi mệt chờ mong Chúa đến. Và Thiên Chúa không mệt để nhắc lại và thúc đẩy chúng ta một lần nữa. Ngài không mệt để quay trở lại với chúng ta, động viên chúng ta, như đã từng tăng sức và động viên cho Elia trên đường dài tới núi Horeb trong cơn bị bách hại do hoàng hậu Izabel. Ngài là vị mục tử nhân lành, có những lúc đi đầu đoàn chiên, có những lúc đi giữa đoàn chiên, và có những lúc đi cuối cùng đoàn chiên để đảm bảo rằng “những gì Cha đã ban cho tôi, tôi không để mất một ai”.

Đức Phanxicô cho thấy rằng Vatican II cũng muốn cả một sự hoán cải trong cơ cấu, trong mục vụ, chứ không chỉ trong thiêng liêng và thần học mà thôi. Mạnh mẽ hơn, ngài còn nói đến một sự hoàn cải của quyền giáo hoàng (conversion of papacy), để mang tính tập đoàn hơn nữa, để bộc lộ GH đúng là dân Thiên Chúa hơn nữa, vì GH và Synodos, cùng đi với nhau cho sứ mệnh, thì đồng nghĩa.

Chính vì thế, ngài xác quyết Thiên Chúa muốn GH của thiên niên kỷ thứ ba phải trình bày được một diện mạo GH hiệp hành.

GH đó cùng chung tay dùng tất cả những gì mình có và mình là cho việc truyền giáo, không được hiểu như một sự chiêu mộ tín đồ, cho bằng là “không thể không nói lên điều tai nghe mắt thấy” về chính Đức Giêsu và tình yêu của ngài dành cho con người. GH không còn làm một vài việc tông đồ hay việc truyền giáo, song toàn GH là môn đệ truyền giáo. Không một ai trong GH được miễn khỏi sứ mệnh này. Trực giác này được chị Têrêsa diễn đạt khi được tuyên phong là bổn mạng các vùng truyền giáo. Tất cả các bệnh nhân trong GH đều tham dự vào sứ mệnh này bằng cách biết rằng những đau khổ của họ mang một sắc thái mới, một ý nghĩa mới khi tham dự vào mầu nhiệm khổ nạn của Đức Kitô vì nhân loại. Một GH sống niềm vui đến độ dám ra khỏi vùng yên ổn và thoải mái của mình để làm bạn với những người bị đẩy ra ngoài lề; để băng bó vết thương cho những người thương tổn như thể mình thật sự là kẻ bị thương; để khóc với nhân loại đang khóc dưới mãnh lực xâu xé của THẦN TÀI.

Băng bó vết thương có nghĩa là DÁM ĐẶT MÌNH VÀO TÌNH TRẠNG BỊ NGUY CẤP ĐỂ CHO NGƯỜI BỆNH ĐƯỢC SỐNG. Đó là cách nhập thể lối sống của chính Đức Giêsu đến để chết cho người khác.

1. DỰA TRÊN KINH NGHIỆM HIỆP THÔNG CHÚA BAN CHO CÁC TU SĨ

Mọi ngày trong cộng đoàn tu sĩ, những con người cùng một chí hướng luôn gặp nhau; mỗi tháng đều tụ họp lại để phân định Ý Chúa. Như thế, xét trên nguyên tắc, sự hiệp thông được tỏ lộ như bầu khí các tu sĩ sống, làm việc, hoạt động và cử hành.

Như chúng ta đã rõ: hình ảnh lý tưởng được Luca vẽ ra trong sách Công vụ về cộng đoàn tín hữu sơ khai một lòng một chí quanh Chúa Giêsu được đại diện bởi các tông đồ được hiện thực một mức nào đó trong cộng đoàn tu sĩ. Các vị sáng lập dòng đều lấy cảm hứng thần linh từ đó cho đặc sủng/đoàn sủng của mình.

Cộng đoàn tu sĩ được Đức Gioan Phaolô II định nghĩa như cộng đoàn hằng ngày bước theo linh đạo hiệp thông trong đó huấn luyện chúng ta thành những người có thể nhìn thấy Đức Giêsu Kitô nơi mọi người, nhất là những người bị bỏ ra bên lề.

Tuy nhiên, nhiều lần chúng ta nghĩ về người khác hơn là trong chính cộng đoàn mình: trong cộng đoàn tu sĩ có ai bị loại ra ngoài lề không? Cộng đoàn tu sĩ có thực sự cùng nhau phân định Thánh Thần đang nói cho mình hay không? Cộng đoàn dám đón nhận tiêu chuẩn sống truyền giáo hơn là “bo bo bảo tồn những cơ sở và cơ cấu” hay không? Nếu duyệt xét được như thế, thì đó đã là một đóng góp quý báu cho Thượng Hội đồng Giám mục 2021-2023 rồi. Như vậy chính tiến trình hình thành một GH hiệp hành trở thành “phần rỗi” cho cộng đoàn tu sĩ, vì cộng đoàn đó đang được Thánh Thần đào tạo thành cộng đoàn tu sĩ hiệp hành.

Hiệp hành là cấu tố của GH; cũng là “cấu tố” của cộng đoàn tu sĩ vậy. Nơi đó, quyền bính là một tác vụ, sự phục vụ chân thật. Hình ảnh “Kim tự tháp lộn ngược” nói gì cho cộng đoàn tu sĩ? Đơn giản: những người đứng ở dưới người khác như người tôi tớ. Và một điều tỏ lộ hơn hết: ecclesia docens và ecclesia discens không còn chia tách nữa. Phải hơn ecclesia docens sẽ sai lầm nếu trước đó không phải là ecclesia discens; học kép: Thiên Chúa và con người.

Lắng nghe, Phân định trong đối thoại là chuyện thường hằng chứ không phải tuỳ dịp. Không ảo tưởng được: đừng hòng có một GH hiệp hành, một cộng đoàn tu sĩ hiệp hành, một GH hiệp hành tại gia mà không có đối thoại. Không thể có GH ấy, nếu chỉ “bằng mặt chứ không bằng lòng”, không thể dám gặp nhau để thảo luận các vấn đề chung cũng như riêng; kinh nghiệm này, Đức Phanxicô đã nói nhiều lần bằng những hạn từ, thí dụ rất cụ thể và hiện sinh.

Sự lắng nghe, phân định và đối thoại đây không phải là chuyện tìm đa số theo kiểu chính trị dân chủ hay đảng phái. Nó bộc lộ ý nghĩa sâu xa của sự hiệp thông: hiệp thông với Thánh Thần, với các sự thánh và với các thánh. Nhưng nó còn diễn đạt sự hiệp thông phẩm trật (communio hierarchica), sự hiệp thông của các GH (communio ecclesiarum) và s75 hiệp thông các tín hữu (communio fidelium) và tất cả nói lên một sensus fidei fidelium: không thể sai lầm trong đức tin và phong hoá nhờ dầu Thánh Thần. Giống như LG chương hai bối cảnh hóa chương 3 (phẩm trật) và chương 4 (giáo dân) thì communio fidelium bối cảnh hoá communio ecclesiarum và communio hierarchica.

1. GIÁO HỘI HIỆP HÀNH TRONG TRUYỀN GIÁO

Dân Chúa vui mừng vì trong đại dịch, anh chị em tu sĩ đã chung tay góp sức như một Giáo hội ra khỏi chính mình, chết cho chính mình để anh chị em chúng ta được sống, được an ủi, được yêu thương.

GH hiệp hành không có mục đích nào khác hơn là trở thành cộng đoàn môn đệ truyền giáo. Không chỉ là làm vài việc truyền giáo, song là trở thành GH truyền giáo. Điều này mới đảm bảo cho chúng ta truyền giáo không phải là chuyện chiêu dụ tín đồ.

Lắng nghe, phân định và đối thoại để thấy rõ ý định cứu độ của Thiên Chúa xuyên qua chúng ta: thanh tẩy và biến đổi chúng ta thành dụng cụ hữu hiệu của tình thương ngài.

Kết luận: Hạt nhân sinh động của tiến trình xây dựng một GH hiệp hành

Đòi hỏi ba điều: thời gian. Không thể vội vàng, một sớm một chiều sẽ có ngay một GH hiệp hành: ăn tô cháo nóng phải chậm chậm đi từ vành ngoài; một sự xây dựng lại, phục hồi không chỉ những truyền thống linh đạo của Giáo hội hay những cơ cấu Thượng Hội đồng Giám mục, nhưng là khôi phục nguồn mạch cảm thức đức tin (resourcement of the sensus fidelium), một sự phục hồi việc dân Chúa như cộng đoàn nhớ lại ơn sủng tuyệt vời được ban cho mình; và sứ mệnh: Dân chúa nhìn vào trong chính mình, qua những thực hành hiệp hành và cơ cấu, để sống trung thành giữa những bối cảnh đặc thù, nhưng còn học để sống tiếng gọi tông đồ là gặp gỡ người khác và chia sẻ tin mừng.

Nguồn: tgpsaigon.net (08.01.2022)

[1] X. Đức Phaolô VI, diễn từ khai mạc công đồng Vatican II khoá 4.

[2] X. Hội đồng Giám mục Việt Nam, Thư chung gởi hậu Đại hội Dân Chúa 2010.

[3] X. EG 23, 27, 40.

[4] X. Đức Phaolô VI, Ecclesiam Suam.

[5] X. Đức Gioan XXIII, Diễn văn khai mạc Công đồng Vatican II; Đức Phaolô VI, Ecclesiam Suam.

[6] X. EG 20, 27, 78-101.

Mạng xã hội và những tác động trên các bạn trẻ tuổi teen

MẠNG XÃ HỘI VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG TRÊN CÁC BẠN TRẺ TUỔI TEEN

Lm. Phêrô Phạm Văn Chính, SDB

Mục lục Dẫn nhập I. SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI: MỘT ĐIỀU PHÙ HỢP VỚI SỨC BẬT CỦA TUỔI TEEN?       1. Hiểu biết tổng quát về lứa tuổi teen       2. Một sự quan ngại chính đáng của các bậc cha mẹ và các nhà giáo dục? II. NHỮNG MẶT TÍCH CỰC CỦA MẠNG XÃ HỘI TRÊN LỨA TUỔI TEEN       1. Mặt xã hội       2. Mặt giáo dục và học hỏi       3. Mặt thông tin III. NHỮNG NGUY CƠ TIỀM TÀNG CỦA MẠNG XÃ HỘI TRÊN LỨA TUỔI TEEN       1. Mạng xã hội và Sự Trầm cảm nơi các em tuổi teen       2. Mạng xã hội và việc So sánh mang tính xã hội của các bạn trẻ tuổi teen       3. Hấp lực của việc Lạm dụng mạng xã hội và lối sống “ảo”       4. Nguy cơ của việc phơi mình trước những nguy hiểm IV. CHA MẸ VÀ CÁC NHÀ GIÁO DỤC NÊN LÀM GÌ?       1. Trao đổi và đặt ra những quy định       2. Giám sát việc sử dụng

Dẫn nhập

Thời đại Công nghệ 4.0 đã trở thành niềm tự hào của nhân loại ngày nay khi nhìn lại cả một quá trình lịch sử phát triển tiệm tiến và lâu dài. Nhân loại hãnh diện vì thấy mình hiện nay đạt được đỉnh cao của công nghệ, một điều làm cho cuộc sống trở nên dễ dàng, thuận lợi, tiện nghi và đầy đủ hơn nhiều so với quá khứ. Với sự phát triển của mạng internet và những công cụ công nghệ truyền thông hiện đại, nhân loại cảm thấy gần nhau hơn, có thể chia sẻ với nhau các thông tin và mọi vấn đề của cuộc sống một cách nhanh chóng, tiện lợi. Dựa trên nền tảng của mạng internet và sự phát triển về kỹ thuật công nghệ, các websites đủ loại, tin nhắn, email, các cuộc gọi video, các thể loại mạng xã hội đa dạng… đang ngày càng đi sâu và chi phối cuộc sống cũng như các sinh hoạt đa dạng của con người.

Đối tượng người sử dụng những công cụ hiện đại này cũng bao gồm đủ mọi thành phần và những tổ chức đa dạng thuộc xã hội dân sự và tôn giáo: Từ các hiệp hội, đoàn thể, giáo xứ, giáo phận, công ty, xí nghiệp. đến những tổ chức thuộc cấp thành phố, tỉnh thành, quốc gia, quốc tế; từ những em nhỏ đến cả những người lớn tuổi. Những công cụ họ sử dụng cũng đa dạng: Máy tính, điện thoại di động, điện thoại thông minh, máy tính bảng. Tuy nhiên cần ghi nhận rằng trong đó, thành phần những người trẻ lại là thành phần sử dụng nhiều hơn cả với sự lanh lẹ và sức bật vốn là những nét đặc trưng của tuổi trẻ trước những tiến bộ và thành tựu của nhân loại. Các nghiên cứu của Pew Research Center cho biết 90% các bạn trẻ tuổi teen từ 13 đến 17 tuổi đã sử dụng những mạng xã hội. 75% các em ít nhất đã có một tài khoản riêng trên mạng xã hội, 51% sử dụng mạng xã hội hằng ngày và 2/3 các em có những thiết bị di động truy cập được internet[1]. Bài viết này muốn bàn đến vào mối tương quan giữa những bạn trẻ thuộc lớp tuổi teen (từ 13 – 19 tuổi) và việc sử dụng mạng xã hội hiện nay.

Cũng theo nghiên cứu của Pew Research Center, 5 mạng xã hội đứng đầu được các bạn trẻ tuổi teen sử dụng nhiều:

Cũng theo nghiên cứu của Pew Research Center, 5 mạng xã hội đứng đầu được các bạn trẻ tuổi teen sử dụng nhiều:

MẠNG XÃ HỘI	TRẺ EM (8-12 tuổi)	TUỔI TEEN (13-19 tuổi)
YOUTUBE	80 %	86 %
FACEBOOK	26 %	75 %
SNAPCHAT	26 %	67 %
INSTAGRAM	24 %	70 %

 

I. SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI: MỘT ĐIỀU PHÙ HỢP VỚI SỨC BẬT CỦA TUỔI TEEN?

1. Hiểu biết tổng quát về lứa tuổi teen

Hình ảnh của tuổi teen vẫn được dùng để biểu trưng cho vẻ đẹp thuở ban đầu của con người với những nét thật đáng yêu, thanh khiết, tràn đầy sức sống và sức bật vươn lên được mô tả trong thơ ca, hội họa… Thế nhưng với các bậc cha mẹ, thì đó cũng là giai đoạn của sự “đổi tính, đổi nết”, của tuổi “khó bảo, cứng đầu, ương ngạnh, gây bão tố”. Dẫu sao thì trong thực tế với sự phát triển của ngành tâm lý, người ta lại thấy tuổi teen với những nét đặc trưng của lứa tuổi này, lại là một giai đoạn của sự phát triển tất yếu và bình thường cho một đời người.

Người ta có thể phân chia lứa tuổi này thành 2 giai đoạn: Tiền niên thiếu (từ 12-14 tuổi) và Niên thiếu (từ 15-19 tuổi). Dẫu có phân chia như thế, nhưng những nét phát triển về sinh lý lẫn tâm lý của các bạn trẻ vẫn diễn ra theo vòng xoắn ốc đi lên, tức là mỗi giai đoạn lại được phát triển và kiện cường thêm.

Một cách tổng quát, người ta có thể nhận thấy những nét chung của lứa tuổi này:

1. Những sự phát triển vềNgoại hìnhvới vóc dáng, thân thể, cơ bắp, phù hợp theo phái tính nam-nữ. Trong khi các bạn trẻ nữ dần phát triển khá đầy đủ về ngoại hình và thể lý, thì các bạn trẻ nam vẫn chưa đầy đủ. Các bạn trẻ nam-nữ trong lứa tuổi này có thể không hài lòng với ngoại hình của mình nên tìm cách cải thiện qua những cách thức: Ăn kiêng, tập thể dục, thể thao, thể hình, yoga… để có một ngoại hình tốt hơn như mình mong muốn.
2. Những sự phát triển vềKhả năng Tư duy: Khả năng suy tư trừu tượng, khả năng giải quyết các vấn đề nhận thấy trong cuộc sống;
3. Những sự phát triển vềKhả năng nhận thức về Bản thân: Phát triển nhận thức về căn tính của mình, trải nghiệm những tương quan với xã hội bên ngoài: tạo nhóm hay tham gia vào các nhóm bạn bè và chịu ảnh hưởng cũng như sức ép từ họ, tham gia vào các tổ chức, phát triển những tương quan tình cảm với cha mẹ, bạn bè;

Sự nhận thức về bản thân cũng đưa các em đến sự Quan tâm tới bản thân mình và sự Tự đủ của mình. Các em ít để ý đến ý kiến của cha mẹ hay của người lớn, dễ dàng phản kháng lại trước những áp lực trên bản thân chúng.

Cũng trong sự nhận thức về bản thân, các em bắt đầu đặt những câu hỏi về chính mình: Tôi là ai, tôi nên làm gì trong cuộc sống. Những vấn nạn về sự nghiệp tương lai, tôn giáo, triết lý cuộc sống, những vấn đề chính trị, xã hội. dần được đặt ra. Những vấn nạn này sẽ làm các bạn trẻ suy tư về vô số những khả thể cho tương lai của mình trong giai đoạn cuối Trung học và trên cấp Đại học.

1. Những sự phát triển vềKhả năng Sử dụng Ngôn từđể diễn tả bản thân, khả năng trao đổi bao gồm việc lắng nghe và đưa ra quan điểm riêng;
2. Phát triểnTính Độc lập khỏi Cha mẹtrong cuộc sống: Đây là chuyện quan trọng trong giai đoạn này. Các bạn trẻ ít thời gian dành cho gia đình, nhiều thời gian dành cho bạn bè. Tình cảm dành cho cha mẹ thường được thể hiện hay biểu lộ đi đôi với tính muốn độc lập, thậm chí đôi khi còn biểu lộ qua cả sự thô lỗ trong lời nói và lối hành xử với cha mẹ nữa. Các bậc cha mẹ dễ bị coi là những người hay “xía” vào chuyện của các em. Các em có thể bắt đầu chất vấn cha mẹ và những người lớn về những quy tắc họ đặt ra, những hệ thống tôn giáo, tín ngưỡng và cả những truyền thống văn hóa nữa.
3. Những biểu lộ và sự quan tâm về Tính dục: Xu hướng dị tính và đồng tính dần được biểu lộ ra qua những cuộc hẹn hò, gặp gỡ. Những cuộc hẹn hò này cũng hướng tới sự thân mật hơn. Xu hướng tính dục cũng trở nên mạnh mẽ dần đến độ các bạn trẻ cũng có thể có những trải nghiệm về tính dục nữa.
4. Phát triểnKhả năng Tổ chức cuộc sống tốt hơnvới những quyết định và kế hoạch cho cuộc sống, hiểu biết về những hậu quả và kế hoạch cho cuộc sống trong tương lai.

2. Một sự quan ngại chính đáng của các bậc cha mẹ và các nhà giáo dục?

Sự phát triển của ngành Tâm lý học đã cho thấy tuổi teen với những nét đặc trưng của nó là một giai đoạn phát triển tất yếu và bình thường của cuộc sống con người. Đồng thời, sự phát triển về những kỹ thuật công nghệ tiên tiến hiện nay cũng ảnh hưởng đến mọi thành phần nhân loại, trong đó có lứa tuổi teen. Vậy liệu có thể một sự dung hòa tốt đẹp giữa 2 vấn đề này, hay việc sử dụng những công nghệ tiên tiến trở thành một điều quan ngại cho các bậc cha mẹ và các nhà giáo dục khi họ nhìn thấy sự ảnh hưởng, sự hấp dẫn và thu hút của những công nghệ tiên tiến này trên cuộc sống của các bạn trẻ tuổi teen?

Có lẽ không quan ngại sao được khi thấy các bạn trẻ lúc nào cũng dán mắt vào chiếc điện thoại thông minh, Ipad, máy tính, không chỉ trong giờ rảnh, mà cả trong giờ học, trong giờ đáng lý phải ngủ nghỉ. Không quan ngại sao được khi các bạn trẻ đua đòi chạy theo việc sở hữu những chiếc máy tính mạnh nhất, Ipad, điện thoại mới nhất, hiện đại nhất với nhiều chức năng để truy cập internet một cách dễ dàng, nhanh chóng. Không quan ngại sao được khi các bạn trẻ thu mình trong phòng hay một chỗ nào đó với những công cụ này, mà chẳng để ý hay quan tâm đến ai khác. Không quan ngại sao được khi những giao tiếp của các bạn trẻ với những bạn bè hoặc thậm chí cả những người “vô danh” trên mạng mà không có sự đồng hành của những người có trách nhiệm. Quả là có nhiều điều đáng quan ngại cho các bậc cha mẹ và các nhà giáo dục khi chứng kiến những sự việc như thế! Rồi cũng từ đó, cha mẹ và các nhà giáo dục lại tìm cách đặt ra những quy tắc về thời gian, về phương thức với những hạn chế mà các bạn trẻ cũng cố tìm cách để “lách” được.

Nhưng ngược với sự quan ngại trên là vô số những mặt tốt đẹp mà mạng xã hội mang lại cho lứa tuổi teen. Đây là những gì chúng ta cần suy tư, cân nhắc và chọn một hướng đi.

II. NHỮNG MẶT TÍCH CỰC CỦA MẠNG XÃ HỘI TRÊN LỨA TUỔI TEEN

1. Mặt xã hội

Lứa tuổi teen là giai đoạn các bạn trẻ dần hòa mình vào trong đời sống xã hội lớn hơn khởi đi từ môi trường học đường: Việc làm quen và kết bạn, tham gia vào các nhóm, các câu lạc bộ, đoàn thể… với những mục đích đa dạng. Trong tất cả những dạng thức này, các bạn trẻ có cơ hội để diễn tả bản thân, nhận biết mình trong tương giao với những người chung quanh, học hỏi những điều tốt đẹp từ người khác.

Hình thành & Phát triển Bản thân: Mạng xã hội cũng chiếm phần quan trọng trong tiến trình phát triển của các bạn trẻ tuổi teen: Giúp hình thành nên căn tính độc đáo của chúng. Mạng xã hội cung ứng một diễn đàn cho các bạn trẻ thực hành những kỹ năng liên quan đến sự phát triển căn tính: Kỹ năng tự trình bày về bản thân, kỹ năng mở rộng và thăng tiến bản thân qua việc chia sẻ ý kiến, quan điểm, tôn giáo và cả những chia sẻ về sở thích nữa.

Trong việc nghiên cứu 219 sinh viên năm đầu của đại học, các nhà nghiên cứu thấy rằng những bạn trẻ nào ở tuổi teen biết diễn đạt ý kiến trên mạng xã hội thì cảm thấy ổn hơn. Một nghiên cứu khác cho thấy các bạn trẻ tuổi teen nào thường diễn đạt bản thân trên mạng, thì cũng có được lối “tư duy lập luận sáng sủa hơn nhiều”[2]. Nói cách khác, các bạn trẻ đó có những lối diễn tả ý tưởng rõ ràng, trong sáng hơn về bản thân chúng. Và việc nhận biết bản thân này cũng giúp các bạn trẻ có được một đời sống tâm lý tốt hơn.

Có cơ hội hiểu biết người khác và phát triển những kỹ năng diễn tả bản thân trong những trò chuyện, trao đổi qua các mạng xã hội là điều mà các bạn trẻ không dễ có dịp để thực hiện trước công chúng, hoặc không dễ để bộc bạch trước công chúng.

Mở rộng tương giao qua việc Làm quen và Kết bạn: Tình bạn là một yếu tố quan trọng cho cuộc sống của các bạn trẻ tuổi teen. Khi những bạn trẻ tuổi teen xây dựng được thứ tình bạn lành mạnh, chúng không chỉ cảm thấy mình được chấp nhận, nhưng còn cảm thấy tự tin hơn và dám kết nối với thế giới quanh chúng. Chính bạn bè cũng có thể nói những điều tốt lành, những điều chân thật cho cuộc sống của chúng và khích lệ chúng vươn đạt tới những ước mơ.

Về việc này, các mạng xã hội có thể giúp các bạn trẻ: Các em có thể kết bạn với nhau, kiện cường những mối tương giao online giữa chúng. Việc kết bạn không bị hạn hẹp về thể lý và không gian, nhưng mở rộng tới những bạn bè ở những nơi chốn xa xôi.

– Các nghiên cứu của Common Sense Media cho biết có khoảng 52% các bạn trẻ tuổi teen nói rằng các mạng xã hội giúp chúng kết bạn với nhau và thăng tiến tình bạn, và chỉ 4% cảm thấy điều đó phiền toái cho chúng mà thôi. Cũng có khoảng 88% các bạn trẻ cho rằng chúng có thể kết bạn với cả những người mà chúng chưa hề gặp gỡ trong cuộc sống thực tế [3].

– Với xu hướng mở rộng về mặt xã hội, các bạn trẻ tuổi teen có xu hướng thích kết bạn mới. Có khoảng 57% các bạn trẻ cho rằng chúng đã kết bạn mới nhờ qua mạng xã hội.

– Theo kết quả của Trung tâm Nghiên cứu Pew trên 743 bạn trẻ từ 13 đến 17 tuổi trong thời gian 2 tháng của năm 2018, có 81% các bạn trẻ cho rằng mạng xã hội giúp chúng tốt hơn trong việc nối kết tình bạn; 2/3 các bạn trẻ cho rằng chúng cảm thấy mình có được những người nâng đỡ trong những lúc gặp khó khăn[4].

Dấn thân cho Điều Thiện: Qua các mạng xã hội, các bạn trẻ tuổi teen cũng có cơ hội hiểu biết và tham gia vào những nhóm từ thiện, dấn thân làm việc thiện cho cộng đồng theo khả năng và sức lực của chúng: Tham gia vào việc gây quỹ để hỗ trợ một chuyện gì đó hay một ai đó. Các bạn trẻ cũng có thể khơi lên một số các phong trào qua mạng xã hội để gây chú ý và ý thức về một vấn đề nào đó trong xã hội của chúng hay trong thế giới: Những tác hại của thiên tai, vấn đề đói nghèo, việc bảo tồn những nguồn nước, bảo tồn những khu rừng, động vật hoang dã… qua những video clips, những bài hát, những poster đăng trên mạng YouTube, Facebook, Twitter, Snapchat… Tất cả vẫn tạo được những dấu ấn mạnh trên thế giới chung quanh và thế giới có thể lắng nghe được tiếng nói của các em. Như thế những mạng xã hội này cũng trở thành những công cụ mang tính giáo dục cho chính các em.

Lợi ích cho Tâm trí & Tinh thần: Việc chia sẻ tình cảm của các bạn trẻ tuổi teen cũng có sức tác động và ảnh hưởng thực sự trên tâm trạng của người khác và bạn bè của chúng: Làm giảm bớt sự cô đơn, mở rộng ra với thế giới; lắng nghe, hiểu biết, thông cảm và chia sẻ trước những nhu cầu của những ai gặp hoàn cảnh khó khăn. Trong cuộc sống thực tế, có trường hợp một bạn trẻ nào đó rơi vào tình trạng thất vọng và cô đơn đến độ nghĩ tới cách giải quyết bằng cái chết, thì sự chia sẻ, đồng cảm, động viên và khích lệ qua các mạng xã hội có thể trở thành một cái phao để bám víu.

2. Mặt giáo dục và học hỏi

Ngày nay, người ta thường nói với nhau: “Điều gì không biết, thì cứ lên mạng hỏi ông Google”. Câu nói vui này cũng phản ánh một sự thật rằng ngày nay, người ta có cả một kho dữ liệu “khổng lồ” trên hệ thống mạng internet. Tất nhiên việc sử dụng sao cho ích lợi cho mình, cho công việc của mình lại là chuyện phải cân nhắc, suy nghĩ. Một cách tổng quát.

Xét như công cụ: Trên mặt giáo dục, những mạng xã hội được phát triển trên nền tảng hệ thống internet đã cho những thầy cô, các nhà giáo dục, làm việc và thông đạt với các học sinh, sinh viên một cách dễ dàng hơn. Cũng theo đó, có tới 50% học sinh, sinh viên dùng mạng xã hội để thảo luận, trao đổi về các bài làm ở trường[5].

Xét như nguồn liệu: Các sinh viên, học sinh thật dễ tiếp cận với những nguồn liệu khổng lồ trên mạng mà qua đó đáp ứng được nhu cầu học tập, nghiên cứu, tìm hiểu của mình. Theo một nghiên cứu, có tới 59% các trường học chấp nhận việc học sinh, sinh viên dùng sự hỗ trợ của mạng xã hội nhằm mục đích giáo dục. Những tài liệu sử dụng trong việc nghiên cứu, làm bài, không chỉ đến từ những kho sách trong thư viện theo truyền thống trước đây, nhưng còn được chấp nhận cả trên những nguồn liệu được lưu trữ trên mạng internet[6].

3. Mặt thông tin

Các mạng xã hội hiện nay đã trở thành nguồn thông tin và cập nhật tin tức đối với nhiều bạn trẻ tuổi teen. Một khi chúng bắt đầu sử dụng những tài khoản và sự kết nối trên mạng, chúng muốn theo dõi những bạn bè với tài khoản của chúng. Chúng muốn biết những thông tin về các sách & tác giả nào đó, các tạp chí, các vận động viên điền kinh, các ca sĩ nổi tiếng, các danh thủ thể thao, các người nổi tiếng trong một số lãnh vực nào đó, các tổ chức phi lợi nhuận,… nói chung là với đủ thể loại thông tin mà chúng quan tâm.

Các bạn trẻ cũng muốn thu thập những thông tin liên quan đến những vấn đề mà chúng quan tâm hay đang ảnh hưởng đến chúng và bạn bè của chúng: Vấn đề ăn kiêng, tập thể dục, biến đổi khí hậu, âm nhạc, thể thao.

III. NHỮNG NGUY CƠ TIỀM TÀNG CỦA MẠNG XÃ HỘI TRÊN LỨA TUỔI TEEN

Thường xuyên “dán mắt vào màn hình”, thu mình trong phòng cả ngày, việc học hành hay ngủ nghỉ bị chi phối, thờ ơ trong các sinh hoạt gia đình hay trong những bổn phận. là những điều khiến cho các bậc cha mẹ và các nhà giáo dục phải lo ngại khi nhìn vào các em tuổi teen. Tất nhiên, ngoài những điều tích cực được trình bày ở trên, những mặt trái hay những mối nguy cơ tiềm tàng của việc sử dụng mạng xã hội đối với các bạn trẻ tuổi teen là chuyện mà các bậc cha mẹ và các nhà giáo dục cần lưu tâm.

1. Mạng xã hội và Sự Trầm cảm nơi các em tuổi teen

Nhiều người nêu vấn đề: Liệu việc sử dụng mạng xã hội như Facebook, Twitter, Youtube, Snapchat, Instagram… có khiến cho các em tuổi teen rơi vào tâm trạng lo lắng, tệ hơn là bị rơi vào chứng trầm cảm?

Những nghiên cứu về vấn đề này đã đưa ra những kết quả không hoàn toàn giống nhau, thậm chí còn trái ngược nhau nữa.

1. Nguy cơ sử dụng quá nhiều thời gian cho các mạng xã hội:

Theo nhiều nhà nghiên cứu, thì việc thường xuyên dành quá nhiều thời gian mỗi ngày để sử dụng những mạng xã hội, sẽ dễ làm cho hệ thần kinh của các bạn trẻ tuổi teen rơi vào tình trạng bất ổn, chẳng hạn như tình trạng ADHD (chứng rối loạn tăng động giảm chú ý) và cả chứng trầm cảm ở lứa tuổi teen, hoặc có những thái độ chống đối bất chấp, tâm trạng lo lắng, lo âu. Theo họ, chứng trầm cảm ở lứa tuổi teen chắc chắn có liên quan đến tần suất sử dụng các mạng xã hội, vì càng tiêu tốn nhiều thời gian trên các mạng xã hội, thì các bạn trẻ tuổi teen càng gặp phải những vấn đề về tâm lý. Ngược lại, những bạn trẻ nào tham gia vào những hoạt động không dán-mắt- vào-màn-hình, chẳng hạn những hoạt động xã hội mang tính tương tác như thể thao, thể dục, những sinh hoạt nhóm, làm bài tập,… thì dường như ít gặp phải những vấn đề này.[7]

Những nghiên cứu về lứa tuổi teen tại Hoa kỳ cho thấy những triệu chứng trầm cảm và tỷ lệ tự tử nơi lứa tuổi teen đã gia tăng trong thời gian 2010-2015, đặc biệt nơi các bạn trẻ nữ. Các nhà nghiên cứu ghi nhận rằng việc gia tăng số lần và thời gian sử dụng những mạng xã hội trong những năm này là nguyên nhân đưa tới những sự biến đổi đó.

Với nghiên cứu vào năm 2018: Những bạn trẻ trong lứa tuổi từ 14 đến 17 tuổi, sử dụng mạng xã hội 7 giờ mỗi ngày, có nguy cơ bị rơi vào chứng trầm cảm cao gấp đôi so với những bạn trẻ chỉ sử dụng mỗi ngày 1 giờ. Trong trường hợp này, các bạn trẻ đó cần được điều trị bởi những chuyên gia tâm lý và cần sử dụng thuốc nữa, để có được sự điều chỉnh về tâm lý và lối hành xử.

Ngoài ra, theo nghiên cứu của CNN trên những em 13 tuổi sử dụng mạng xã hội, những em sử dụng Facebook hay những mạng xã hội khác trong khoảng từ 50 đến 100 lần mỗi ngày, thì 37% các em rơi vào tình trạng phiền muộn hơn những em chỉ sử dụng khoảng vài lần mỗi ngày. Những em sử dụng hơn 100 lần mỗi ngày, thì nguy cơ đó còn tăng hơn nữa: 47%.[8]

1. Mạng xã hội, một cách chữa trị tâm lý mới?

Trong khi đó theo một số nhà nghiên cứu khác, tuổi teen gặp vấn đề như chứng Trầm cảm trong việc sử dụng mạng xã hội thì rất ít, chỉ là 0,4%. Ngược lại, chính khi các bạn trẻ bị trầm cảm, chúng dễ tìm đến những mạng xã hội hơn. Với 594 bạn trẻ tuổi teen và 1.132 sinh viên đại học sử dụng mạng xã hội trên 6 năm, các nhà nghiên cứu thấy rằng việc sử dụng mạng xã hội không đưa tới những triệu chứng trầm cảm nơi các bạn trẻ tuổi teen và các sinh viên đại học [9].

Vậy việc sử dụng các mạng xã hội có nhất thiết đưa tới sự trầm cảm? Theo các nhà nghiên cứu này, những triệu chứng trầm cảm không nhất thiết đến từ việc sử dụng các mạng xã hội, trừ phi có sự lạm dụng quá nhiều thời gian trên các mạng xã hội, tuy nhiên điều này chỉ xảy ra nơi những bạn trẻ nữ thôi.

Theo ghi nhận của Jamison Monroe, người sáng lập và là Giám đốc CEO của Newport Academy, thì chính internet cũng cung ứng tiềm năng trợ giúp các bạn trẻ tuổi teen khi gặp phải những vấn đề về tâm lý: “Những kỹ thuật công nghệ sẽ đưa chúng ta đến một thời đại mới của việc chữa trị tâm lý”.

2. Mạng xã hội và việc So sánh mang tính xã hội của các bạn trẻ tuổi teen

Các bạn trẻ tuổi teen tiêu tốn nhiều thời gian trên mạng để nhìn xem và bình luận về cuộc sống cũng như những hình ảnh, những biến cố của bạn bè. Điều này dễ dẫn đến việc chúng luôn quan tâm đến sự so sánh giữa chúng với bạn bè. Việc này có thể tạo mối nguy cơ cho lòng tự trọng và bản thân chúng. Tệ hơn, nó có thể đưa tới sự trầm cảm. Những sự so sánh trên mạng thường dẫn tới những triệu chứng trầm cảm nơi các em tuổi teen, đặc biệt nơi những em nữ.[10]

So việc so sánh này với những việc so sánh thuộc những thể loại khác, các bạn trẻ tuổi teen thường cảm thấy họ tự đánh giá thấp về mình và giảm bớt sự kính trọng bản thân khi nhìn vào bạn bè trên Facebook hay những mạng xã hội khác, chẳng hạn, khi nhìn thấy những lối sống tốt lành của bạn bè, những biến cố vui, sự thành đạt, ngoại hình đẹp… Cũng từ sự so sánh này, các bạn trẻ tuổi teen sẽ cảm thấy tốt hơn và ổn hơn về mình khi chúng nhận ra mình trội vượt hơn bạn bè khi so chiếu với những thành tích của họ.

3. Hấp lực của việc Lạm dụng mạng xã hội và lối sống “ảo”

Các nhà nghiên cứu cho biết việc sử dụng thái quá mạng xã hội sẽ tạo nên sự kích thích tương tự như những dạng thức lạm dụng hay sử dụng thái quá khác. Não bộ phản ứng lại với việc dùng mạng xã hội như một thứ “phần thưởng” qua việc phóng chất dopamine, một thứ hormone làm con người cảm thấy hưng phấn, chẳng hạn khi các em tải lên những bài viết, những hình ảnh, những video, những nhận xét và bình luận… rồi nhận được những cái “likes”, được “shares”, hoặc khi nhận được những “bình luận” tốt và sự ủng hộ từ bạn bè.

Jamison Monroe, người sáng lập và là Giám đốc CEO của Newport Academy, đã ghi nhận:

“Mỗi cái ‘like’ sẽ làm phát sinh lượng hormone dopamine, tương tự như chất cocain và những thứ ma túy khác. Não bộ nhanh chóng được kích thích tạo ra cảm giác của sự khoan khoái, khoái cảm. Vì thế, các bạn trẻ tuổi teen dễ bị lôi cuốn đến việc sử dụng thái quá mạng xã hội để có được những cảm giác khoan khoái này. Tất nhiên, chuyện này khiến các em thờ ơ đối với những sự khoan khoái, khoái cảm của thế giới thực, như việc xây dựng mối tương quan liên vị chân thực trong cuộc sống” (Jamison Monroe, người Sáng lập Newport Academy)[11].

Cũng thế khi nói về thế giới thực và ảo, Jamison Monroe cũng ghi nhận “Thoạt đầu, các em thực sự không biết làm gì khi không có điện thoại”. Thế nhưng chỉ sau vài ngày, chúng bắt đầu ý thức đến “cuộc sống thực” của chúng. Từ đó, chúng quan tâm đến việc kiến tạo những tình bạn chân thực và mạnh mẽ, song thực tế hơn. Chúng sẽ tái tạo sự kết nối với đời thường với những hoạt động của đời sống thực tế.

Các nhà nghiên cứu cũng thấy rằng ảnh hưởng cha mẹ có thể trở nên kém hiệu quả hơn là những tác động của mạng xã hội trên con cái tuổi teen. Vì thế, những kết nối với đời sống thực tế là chuyện thật sự quan trọng đối với cuộc sống của các bạn trẻ tuổi teen.

Thêm vào đó, Jamison ghi nhận rằng việc sử dụng thái quá mạng xã hội thường đưa tới những vấn đề như bị “stress” kinh niên, lo âu, hay bị những ám ảnh tuổi thơ. Vì thế, Newport Academy cũng đề xuất bắt đầu việc chữa trị bằng cách tách các em ra khỏi việc dùng điện thoại thông minh và những mạng xã hội.

4. Nguy cơ của việc phơi mình trước những nguy hiểm

Bị Bắt nạt trên mạng: Bắt nạt trên mạng là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất mà các bạn trẻ hiện nay dễ phải đối diện. Qua các dạng thức đa dạng của mạng xã hội, nhiều bạn trẻ tuổi teen bị bắt nạt dưới nhiều cách. Một số trường hợp nghiêm trọng đến độ những bạn trẻ đó đã tìm đến cái chết. Những nền tảng mạng xã hội cho phép người sử dụng ẩn danh và tấn công người khác một cách tàn nhẫn, và tất nhiên đưa tới những hệ quả thật nghiêm trọng.

Bị Lạm dụng: Các bạn trẻ tuổi teen cũng dễ bị lạm dụng bởi những kẻ xấu, những kẻ nguy hiểm, với những mưu đồ tính toán dẫn các bạn sa vào những điều tệ hại.

Bị cám dỗ trước những nội dung không phù hợp: Những nội dung không phù hợp và có hại như vấn đề khiêu dâm, ma túy, bạo lực, lừa lọc… được trình bày với nhiều vẻ hấp dẫn và mức độ khác nhau, hẳn cũng trở thành những cám dỗ mạnh đối với các bạn trẻ tuổi teen với những tính chất của một giai đoạn phát triển như đã trình bày ở trên. Đây là chuyện nhức nhối và thực tế đối với các bậc cha mẹ và những nhà giáo dục.

IV. CHA MẸ VÀ CÁC NHÀ GIÁO DỤC NÊN LÀM GÌ?

Suy nghĩ về những điều này, các bậc cha mẹ thường tự hỏi: “Vậy chúng tôi phải làm gì đây? Làm sao để con cái tuổi teen của chúng tôi có thể phát triển lành mạnh và an toàn với những tiến bộ của thời đại công nghệ ngày hôm nay?”.

1. Trao đổi và đặt ra những quy định

Trước tiên, cần trao đổi với con cái và đặt ra những quy định hợp lý về việc sử dụng mạng xã hội. Nên nhớ rằng các bạn trẻ lứa tuổi teen luôn cần những sự nâng đỡ và cả sự giáo dục để phát triển những kỹ năng sử dụng mạng xã hội cách trách nhiệm. Hẳn có nhiều cách để giúp các bạn trẻ tuổi teen học biết sử dụng những mạng xã hội một cách trách nhiệm, thì chính việc đặt ra những quy định với những giới hạn hợp lý sẽ giúp con cái dần biết sử dụng mạng xã hội một cách trách nhiệm trong gia đình, bao gồm cả việc chấp nhận những hậu quả đối với việc lạm dụng hay sử dụng không đúng. Hãy khích lệ chúng đừng để cho mạng xã hội can thiệp vào giấc ngủ, bữa ăn, việc làm bài tập tại nhà và những sinh hoạt của chúng.

2. Giám sát việc sử dụng

Tiếp đến, cần có những cách để giám sát việc sử dụng của các em. Dựa theo lứa tuổi và sự trưởng thành của con cái, hãy xem xét những đề xuất dưới đây:

– Việc kết bạn hay những tài khoản mạng xã hội của con cái cần có sự đồng thuận của cha mẹ, ngay cả việc tải lên những nội dung mà chúng muốn.

– Bảo đảm bật chức năng bảo mật để hạn chế truy cập đến thông tin cá nhân.

– Dạy cho con cái không được chia sẻ họ tên, địa chỉ, số điện thoại, các mật mã, số thẻ an sinh xã hội, tài khoản thẻ tín dụng…

– Tắt phần định vị nơi chốn.

Sử dụng những ứng dụng nào có chức năng giúp hạn chế việc truy cập internet tới các website cần có sự hạn chế về tuổi khi truy cập.

Trích Bản tin Hiệp Thông / HĐGMVN, Số 125 (Tháng 7 & 8 năm 2021)

WHĐ (09.01.2022)

[1] Pew Research Center, Teens, Social Media & Technology 2018. Nghiên cứu thực hiện từ ngày 7.03 đến 1.04.2018, https://www.pewresearch.org/internet/2018/05/31/teens-social-media-technology-2018/;

[2] Newport Academy, The effects of Social Media on the Teenagers, https://www.newportacademy.com/resources/well-being/effect-of-social-media-on-teenagers/

[3] Hites Bhasin, Impact of Social Media on Youth: Positive & Negative Effects of Social Media

[4] Pew Research Center, Teens, Social Media & Technology 2018. Nghiên cứu thực hiện từ ngày 7.03 đến 1.04.2018, https://www.pewresearch.org/internet/2018/05/31/teens-social-media-technology-2018/;

[5] Hites Bhasin, Impact of Social Media on Youth: Positive & Negative Effects of Social Media

[6] Hites Bhasin, Impact of Social Media on Youth: Positive & Negative Effects of Social Media

[7] Newport Academy, Treatment – Teens & Anxiety, https://www.newportacademy.com/our-approach/teen-anxiety/

[8] Marion K. Underwood & Robert Faris, Social Media and the Hidden world of the Young Adolescents’ Peer Culture https://www.documentcloud.org/documents/2448422-being-13-report.html

[9] Amy Orben & Andrew K. Przybylski, The association between adolescent well-being and digital technology use, https://www.nature.com/articles/s41562-018-0506-1

[10] Newport Academy, The effects of Social Media on the Teenagers, https://www.newportacademy.com/resources/well-being/effect-of-social-media-on-teenagers/

[11] https://www.newportacademy.com/resources/well-being/effect-of-social-media-on-teenagers/

Đức Thánh Cha tiếp các đại sứ cạnh Tòa Thánh

Như truyền thống hàng năm, sáng ngày 10/1/2021, Đức Thánh Cha đã tiếp ngoại giao đoàn cạnh Tòa Thánh đến chúc mừng ngài nhân dịp đầu Năm Mới. Ngỏ lời với các đại sứ, Đức Thánh Cha nhấn mạnh: “chúng ta không thể được cứu một mình và tự mình: những thách thức lớn của thời đại chúng ta đều mang tính toàn cầu.”

Niên trưởng ngoại giao đoàn chúc mừng và cảm ơn Đức Thánh Cha

Mở đầu cuộc gặp gỡ, ông Georges Poulides, đại sứ của Cộng hòa Sýp cạnh Tòa Thánh, niên trưởng ngoại giao đoàn, đã đại diện chúc mừng Năm Mới và cầu chúc Đức Thánh Cha được nhiều sức khỏe. Ông cũng cảm ơn Đức Thánh Cha với sự can đảm Tin Mừng đã trở thành nguồn cảm hứng cho họ trong một năm khó khăn vừa qua. Ông cảm ơn Đức Thánh Cha về sức mạnh ngài thông truyền cho họ, về hoạt động không mệt mỏi của ngài, nguồn hy vọng của nhiều người nam nữ.

Ngỏ lời với ngoại giao đoàn cạnh Tòa Thánh, Đức Thánh Cha nói rằng, cuộc gặp gỡ của ngài với các đại sứ là cuộc quy tụ gia đình “để giúp giải quyết những bất đồng trong cuộc sống chung của nhân loại, để thúc đẩy sự hòa hợp và nhận ra rằng, một khi vượt qua xung đột, chúng ta có thể khôi phục cảm giác về sự hiệp nhất sâu xa của tất cả thực tại.”

Chăm sóc sức khỏe là nghĩa vụ đạo đức

Sau khi cảm ơn các đại sứ đã quy tụ để thể hiện sự quan tâm của đất nước của họ đối với Tòa Thánh và vai trò của Tòa Thánh trong cộng đồng quốc tế, Đức Thánh Cha đề cập đến cuộc chiến chống đại dịch mà mỗi người đều có vai trò quan trọng. Ngài kêu gọi tiếp tục nỗ lực tạo miễn dịch cho người dân nói chung, càng nhiều càng tốt. Điều này cần sự dấn thân ở cấp độ cá nhân, chính trị và quốc tế. Trên bình diện cá nhân, Đức Thánh Cha nói rằng, mỗi người có trách nhiệm chăm sóc cho chúng ta và sức khỏe của chúng ta và điều này được thể hiện qua việc tôn trọng sức khỏe của những người xung quanh. “Chăm sóc sức khỏe là nghĩa vụ đạo đức.”

Libăng – gương mẫu của sự chung sống hòa bình và huynh đệ giữa các tôn giáo 

Nhắc lại những cuộc gặp gỡ với các nguyên thủ và các chính phủ trong năm qua, Đức Thánh Cha đặc biệt đề cập đến cuộc gặp gỡ suy tư và cầu nguyện cho Libăng vào ngày 1/7/2021. Ngài lặp lại sự gần gũi và cầu nguyện cho quốc gia này và hy vọng sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế giúp cho Libăng kiên trì trong việc gìn giữ căn tính của họ như gương mẫu của sự chung sống hòa bình và huynh đệ giữa các tôn giáo khác nhau.

Vấn đề di dân

Trong bài nói chuyện, Đức Thánh Cha cũng đề cập đến vấn đề di dân khi nhắc lại chuyến viếng thăm đảo Lesbos của Hy Lạp, nơi ngài tận mắt chứng kiến lòng quảng đại của những người đón tiếp người di dân, nhưng trên hết là gương mặt của họ, với đôi mắt nói lên những nỗ lực trong hành trình, nỗi sợ hãi về tương lai bất định, nỗi đau rời xa người thân và nỗi nhớ quê hương. Đức Thánh Cha nói: “Trước những gương mặt đó, chúng ta không thể thờ ơ hay núp sau những bức tường và hàng rào kẽm gai với lý do bảo vệ an ninh hay một phong cách sống.”

Ngài nói tiếp: “Vấn đề di cư, cùng với đại dịch và biến đổi khí hậu, đã chứng minh rõ ràng rằng, chúng ta không thể được cứu một mình và tự mình: những thách thức lớn của thời đại chúng ta đều mang tính toàn cầu.” Từ đó, Đức Thánh Cha bày tỏ lo âu về tình trạng bất đồng trong các giải pháp. Ngài nhấn mạnh rằng: cần phải phục hồi ý thức của chúng ta về căn tính chung như một gia đình nhân loại duy nhất.

Khủng hoảng lòng tin trong quan hệ ngoại giao đa phương

Tuy nhiên, Đức Thánh Cha lưu ý về cuộc khủng hoảng lòng tin trong quan hệ ngoại giao đa phương do sự giảm sút uy tín của các hệ thống xã hội, chính phủ và liên chính phủ. “Các nghị quyết, tuyên bố và quyết định quan trọng thường được đưa ra mà không có quá trình đàm phán thực sự mà ở đó, tất cả các quốc gia đều có tiếng nói. Sự mất cân bằng này, hiện đã rõ ràng một cách đáng kể, đã gây ra sự bất bình đối với các cơ quan quốc tế từ phía nhiều quốc gia; nó cũng làm suy yếu hệ thống đa phương nói chung, với kết quả là, nó ngày càng trở nên kém hiệu quả hơn trong việc đương đầu với các thách thức toàn cầu.”

Theo Đức Thánh Cha, “ngoại giao đa phương được kêu gọi phải thực sự bao trùm, không hủy bỏ, nhưng tôn trọng những khác biệt và nhạy cảm đã ghi dấu ấn trong lịch sử của các dân tộc khác nhau.” Như thế, nó sẽ tìm lại được sự tin tưởng và hiệu quả khi đối mặt với những thách đố đang đến. Điều này cần có sự tin tưởng lẫn nhau và sự sẵn sàng đối thoại.

Đối thoại và tình huynh đệ

Đối thoại và tình huynh đệ là hai trọng tâm thiết yếu trong nỗ lực của chúng ta để vượt qua khủng hoảng của thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, chiến tranh và xung đột trên thế giới đang gia tăng. Đức Thánh Cha mời gọi “toàn thể cộng đồng quốc tế phải giải quyết nhu cầu cấp thiết là tìm ra giải pháp cho những cuộc xung đột bất tận mà đôi khi xuất hiện như những cuộc chiến tranh ủy nhiệm thực sự. Ngài nghĩ đến các nước đang chịu chiến tranh xung đột như Syria, Yemen, Libăng, Myanmar, vv.

Đức Thánh Cha nói rằng: “những xung đột này càng trở nên trầm trọng hơn do lượng vũ khí dồi dào trên tay và sự vô lương tâm của những người luôn cố gắng cung cấp chúng. Đôi khi, chúng ta tự đánh lừa mình khi nghĩ rằng, những vũ khí này dùng để xua đuổi những kẻ xâm lược tiềm ẩn.” Đức Thánh Cha nói: “Tòa Thánh tiếp tục kiên định khẳng định rằng: trong thế kỷ XXI, vũ khí hạt nhân là phương tiện phản ứng không đầy đủ và không phù hợp trước các mối đe dọa an ninh, và việc sở hữu chúng là trái đạo đức. Hoạt động sản xuất của chúng chuyển hướng các nguồn lực dành cho sự phát triển toàn diện của con người và việc sử dụng chúng không chỉ gây ra những hậu quả thảm khốc về nhân đạo và môi trường, mà còn đe dọa sự tồn tại của nhân loại.”

Giáo dục và việc làm

Cuối cùng, Đức Thánh Cha nhắc lại Sứ điệp của ngài cho Ngày Hòa bình Thế giới năm 2022, trong đó ngài nêu bật những yếu tố để cổ võ một nền văn hóa đối thoại và huynh đệ, đó là giáo dục và việc làm. Đức Thánh Cha khuyến khích các đại sứ cạnh Tòa Thánh “đừng sợ dành chỗ cho hòa bình trong cuộc sống của chúng ta bằng cách nuôi dưỡng đối thoại và tình huynh đệ.” (CSR_79_2022)

 Nguồn: vaticannews.va/vi/