2023
Hôm đó tôi đã giúp Bergoglio ra khỏi Quảng trường Thánh Phêrô…
Không ai biết tất cả ngõ ngách Quảng trường Thánh Phêrô như ông Alfredo, ông đã sống ở đây từ 40 năm nay, từ sáng đến tối, toát mồ hôi hột mùa hè hay run cầm cập mùa đông khi các suối phun nước đóng băng dưới cửa sổ của dinh tông tòa. Mỗi ngày có hàng ngàn người đi qua trước mặt ông, không ai hiểu rõ khách du lịch, khách hành hương qua nét mặt của họ như ông. Vì ông Alfredo Chiarelli là người Rôma, hay đúng hơn là người Trastevere, ông là một trong những người bán hàng rong cuối cùng được phép hàng lưu niệm bên trong hàng cột Bernini của Vatican.
Đặc ân hiếm cho người do thái la-mã từ vài thế kỷ trước; trong tinh thần cao cả và khoan dung như thể, đến một lúc nào đó các người kế vị Thánh Phêrô xin được tha thứ cho quá nhiều tội lỗi đã gây cho “người anh cả” trong những thế kỷ trước, khi người do thái bị buộc phải sống trong các bức tường ghetto; buộc mỗi thứ bảy phải nghe các bài giảng mời gọi họ “trở lại” và bị loại khỏi bất kỳ công việc nào trong các văn phòng công quyền.
Thực ra ông Alfredo không phải là người do thái nhưng một phần câu chuyện độc đáo này là nhờ gia đình vợ, vì giấy phép bán hàng rong ở Quảng trường Thánh Phêrô được truyền từ gia đình này sang gia đình khác, ông có được nhờ gia đình vợ có bà nội là người do thái. Ông buồn bã nói: “Bây giờ chỉ còn bốn người chúng tôi được bán hàng. Khi bắt đầu gần nửa thế kỷ trước, chúng tôi có 25 người.”
Là phóng viên Vatican, tôi gặp ông Alfredo nhiều lần ở Quảng trường Thánh Phêrô nhưng tôi chỉ biết ông là nhân vật phi thường khi năm 2012, tôi làm phim tài liệu. Tôi tìm những tiếng nói không chính thức để hiểu khía cạnh nhân văn của Đức Bênêđíctô XVI và tôi nghĩ trong đầu, trong số những người tôi phỏng vấn có thể có cả một số người bán hàng rong, tràng hạt, ảnh tượng các giáo hoàng dưới bóng Mái vòm. Hóa ra ông Alfredo không những đúng người mà còn là nhân chứng không tầm thường chút nào. Trước ống kính, ông kể hồng y Joseph Ratzinger, trước khi là giáo hoàng, mỗi ngày đã dừng lại chào ông khi ngài đi bộ từ nhà ngài ở Piazza della Città Leonina đến Palazzo del Sant’Uffizio, băng qua nguyên Quảng trường Thánh Phêrô, ngài chào chúng tôi: “Xin chào buổi sáng!” Ông nói: “Ngài luôn dễ thương. Ngài có thể tỏ ra tách biệt và quý tộc với những người không biết ngài, nhưng thật ra ngài là người rất nhút nhát.”
Từ Alfredo, tôi biết thêm chi tiết câu chuyện những người bán hàng do thái được các giáo hoàng cho phép. “Ban đầu họ cho chúng tôi là những người ‘vượt rào’ vì người bán hàng rong thường khều khều khách du lịch để mời mua hàng”. Do người bán hàng rong lưu niệm chỉ là một ít người do thái được phép bán ngoài khu vực ghetto. Họ không được đặt thùng hàng trên mặt đất vì sẽ bị phạt về tội “chiếm dụng đất công” nên họ phải di chuyển với chiếc hộp treo quanh cổ bằng dây vải.
Càng ngày càng có nhiều cửa hàng bán quà lưu niệm và những người bán hàng rong bất hợp pháp xung quanh Quảng trường, nên những người ‘vượt rào’ bị trở ngại. Khi các bạn đồng nghiệp lớn tuổi không còn, ông Alfredo đơn độc ở hàng cột Bernini: “Thật đáng tiếc vì chúng tôi là những người đầu tiên canh gác Quảng trường, luôn sẵn sàng giúp đỡ du khách”.
Có lẽ khi di chuyển một rào chắn với sự đồng ý của các sĩ quan cảnh sát Ý để ngăn chặn tình trạng kẹt đường của khách hành hương, nên có lần hồng y Jorge Mario Bergoglio đã phải nhờ đến sáng kiến của ông Alfredo mà ngài không biết. Ông nói: “Chúng tôi ở thời kỳ mật nghị tháng 3 năm 2013, tôi ở chỗ quen thuộc của tôi ở quảng trường với quầy hàng, gần lối ra vào. Quảng trường chật kín người và một trong những cuộc họp chuẩn bị mật nghị vừa kết thúc. Tôi thấy một giám chức mặc áo bình thường của linh mục đi đến; ông đi bộ băng cả quảng trường nhưng không ra ngoài được vì dòng người quá đông. Ông ngừng lại để hỉ mũi. Tôi nhìn thấy ông, tôi đến để gỡ bỏ một rào cản và tôi nói với ông: ‘Đi lối này cha’. Ông nhìn tôi và nói ‘cảm ơn!’. Ông đi qua đoạn đường để đến đường della Conciliazione. Có một cảnh sát Ý gần đó, tôi biết tất cả họ vì tôi đã ở đây 40 năm. Tôi hỏi anh: ‘Anh nghĩ người này có thể là giáo hoàng không?’ Anh trả lời: ‘Này Alfre, người này là người Argentina…’. Như thử họ nói làm sao bầu một người Nam Mỹ làm giáo hoàng được!”
Vài ngày sau, ngày 13 tháng 3, làn khói trắng bay lên. Alfredo ngồi trước truyền hình, lúc đó là 19h30. Vợ ông nói với ông: “Alfre, họ sắp bầu giáo hoàng! Anh đưa tôi đến buổi tiếp kiến chung gặp ngài!”. Tôi biết nhiều hồng y, một số còn dừng lại nói chuyện với ông, cũng có thể xảy ra… Sau đó, từ ban công tông tòa thông báo: Chúng ta đã có giáo hoàng, habemus papam! Và ông nghe tên Giorgio Mario Bergoglio, ông không biết ai… Bỗng. Nửa giờ nữa trôi qua, tân giáo hoàng ra ban công, khi khuôn mặt của ngài chiếm hết màn hình, ông nhận ra ngài: “Nhưng đó là người Argentina tôi giúp ngài đi ra khỏi Quảng trường!”, ông kêu vợ ông. Lúc đầu bà không xem là chuyện nghiêm túc: “Thôi đi Alfre, anh luôn nói đùa”… Nhưng đúng là ngài, Bergoglio!
Cuối cùng thì vợ ông biết ông không nói đùa.
Marta An Nguyễn dịch
2023
Quý vị có biết trên thiên đàng họ nói ngôn ngữ nào không?
Đức Phanxicô có thói quen nói đùa với một số khách mà ngôn ngữ của họ có vẻ đặc biệt làm ngài khó hiểu. Mỗi thứ bảy hàng tuần, phóng viên thường trực của báo La Croix, Loup Besmond de Senneville đưa quý độc giả vào hậu trường của đất nước Vatican nhỏ nhất thế giới này.
Đó là câu đố mà giáo hoàng thích đưa ra cho một số người ngài gặp, sau đó những người này thích thú nhắc lại và thêm mắm dặm muối. Đôi khi ngài hỏi: “Quý vị có biết trên thiên đàng người ta nói ngôn ngữ nào không?” Chúng ta hình dung được sự bối rối của người đứng trước mặt ngài hôm đó. Ngài trả lời: “Tiếng Hungary. Vì nó quá khó nên quý vị phải học hoài.” Câu đùa trở thành câu nói kinh điển cho các nhân vật Hungary đến gặp ngài. Ngày thứ hai 27 tháng 2, Vatican thông báo Đức Phanxicô sẽ đi Budapest ba ngày vào cuối tháng tư.
Nhưng đặc điểm hài hước của ngài không chỉ dành riêng cho người Hungary mà cả với người Thổ Nhĩ Kỳ và Phần Lan, những người mà dưới mắt ngài, ngôn ngữ của họ cũng đặc biệt khó hiểu. Một trong số họ nói: “Càng tốt, chúng tôi đã biết ngôn ngữ trên kia, như thế luôn tốt để nói!”
Điều gì giữ Đức Phanxicô đứng vững
Ngoài những lời tốt đẹp về giáo hoàng ít có khiếu ngôn ngữ nhiều như các vị tiền nhiệm của ngài, các giai thoại cũng cho thấy về ngài khi ngài tiếp xúc. Không bao giờ kiệm lời tốt đẹp trước những người bước vào văn phòng ngài lần đầu tiên, ngài thường dùng ngôn ngữ gần gũi để họ hiểu, họ đang nói chuyện ngang hàng với một giáo hoàng, hoặc để nói cho họ biết mình đơn giản. Về phần Đức Phanxicô, ở đây là thể hiện nhân cách của ngài, luôn nhanh chóng phá vỡ các nghi thức, nhưng cũng có một chút chiến lược: đó là muốn phá vỡ tảng băng trước khi đề cập, mà không cấm kỵ đến các chủ đề đến nơi đến chốn.
Marta An Nguyễn dịch
2023
Đức Phanxicô: “Tôi không biết tôi bao nhiêu tuổi, nhưng tôi cảm thấy tôi còn trẻ.”
Hai tác giả Sergio Rubin và Francesca Ambrogetti tái hợp để nói chuyện với giáo hoàng về mười năm triều giáo hoàng của ngài. Đời sống cá nhân cũng như các vấn đề phá thai, chủ nghĩa tư bản, lạm dụng tình dục và một bí ẩn: ngài có phải là người theo chủ nghĩa Peron không?
Mối quan hệ giữa các tác giả của quyển sách Người Mục tử (El Pastor) và nhân vật chính là Đức Phanxicô không phải là mới. Năm 2010 họ đã xuất bản quyển Tu sĩ Dòng Tên (El Jesuita). Những cuộc trò chuyện với Jorge Bergoglio, quyển sách phỏng vấn linh mục Argentina. Khi Jorge Bergoglio là giáo hoàng năm 2013, quyển Tu sĩ Dòng Tên đã thành quyển sách bán chạy của thế giới. Hai tác giả giải thích với nhà xuất bản Penguin: “Lẽ ra nó phải là phần kết của một hồng y sắp về hưu thì nó lại thành phần mở đầu của giáo hoàng đến từ tận cùng thế giới.”
Kể từ năm 2013 và cho đến nay, hai tác giả Rubin và Ambrogetti vẫn tiếp tục nói chuyện với Đức Phanxicô và đó là thành quả của quyển sách Người Mục tử sẽ được xuất bản trong trong vài ngày sắp tới.
Quý vị đã nói về cái gì?
Chủ yếu là từ những thách thức mà chức vụ giáo hoàng đặt ra cho ngài. Bảo vệ môi trường và hòa bình thế giới. Quyển sách giải thích những đấu tranh của ngài: “Chống tai họa lạm dụng và ủng hộ sự minh bạch về tài chính của Vatican”. Và làm thế nào để Giáo hội ngày càng hiểu rõ hơn những thực tại của thời đại đang chạm đến Giáo hội, dấn thân cho người nghèo và những người bị loại trừ.
Ở đây có một số cụm từ quan trọng xuất hiện trong quyển sách và sau đó là một loạt các câu hỏi cá nhân và câu trả lời của ngài.
Đức Phanxicô trong mười câu:
1. “Điều quan trọng là luôn bảo vệ sự sống, không chỉ từ khi thụ thai, nhưng cho đến khi chết tự nhiên. Hơn nữa, việc phản đối phá thai và không quan tâm đến người phụ nữ mang thai ngoài ý muốn là chưa đủ. Chúng ta phải đồng hành với người đã phá thai vì chắc chắn đây là một quyết định đau buồn với những hậu quả tâm lý kèm theo.”
2. “Tiền bạc là một cám dỗ rất mạnh. Ma quỷ chui vào túi, tham nhũng bắt đầu bằng tiền và lương tâm được mua bằng tiền. Không may điều này đã xảy ra trong Giáo hội. Nói một cách đơn giản, tại IOR (ngân hàng Vatican) tôi đã phải bị ‘chặt đầu’.”
3. “Không có chỗ nào trong Kinh thánh mà không có điều răn cho khó nghèo. Đúng vậy, người có tâm hồn nghèo khó, người không ham của cải được chúc phúc. Nhưng không có nghĩa sản xuất của cải vì lợi ích của tất cả mọi người là sai. Tôi xin nói thêm: sản xuất là một hành động công lý.”
Đức Phanxicô trong thánh lễ tại Đền thờ Thánh Phêrô Vatican ngày 31 tháng 12 năm 2021. (REUTERS / Remo Casilli)
4. “Lạm dụng tình dục không chỉ là một tội ác thường nhưng là tội ác nghiêm trọng, thiệt hại của nó là không thể khắc phục được và rõ ràng cần phải có một bản án nghiêm khắc. Quá trình chống lại lạm dụng đã bắt đầu trong Giáo hội trước cuộc bầu cử của tôi đang có kết quả. Báo cáo của bộ Tư pháp Pennsylvania, Mỹ công bố năm 2018 đã phát hiện rất ít trường hợp kể từ năm 2002.
5. “Tôi không lên án chủ nghĩa tư bản như một số người phán xét tôi. Tôi cũng không chống lại thị trường, nhưng ủng hộ điều mà Đức Gioan Phaolô II định nghĩa là “nền kinh tế thị trường xã hội”. Điều này bao gồm sự hiện diện của Nhà nước trong vai trò điều tiết, Nhà nước phải làm trung gian hòa giải giữa các bên. Đó là cái bàn ba chân: Nhà nước, tư bản và lao động.”
6. “Đối với những người bị ‘Giáo hội ruồng bỏ’ (vì tình trạng đồng tính của họ), tôi muốn cho họ biết, đó không phải là ‘Giáo hội ruồng bỏ’ mà là ‘những người trong Giáo hội’; Giáo hội là mẹ và quy tụ tất cả con cái của mình. Còn trường hợp cha mẹ (có con đồng tính) phớt lờ con, lại còn đẩy con đi thì cha mẹ đó thiếu tình phụ tử, mẫu tử.”
Người Mục tử, quyển sách mới về các cuộc trò chuyện với Đức Phanxicô.
7. Hỗ trợ kinh tế của nhà nước cho người thất nghiệp phải là tạm thời để không ảnh hưởng đến công việc. Ngoài ra, chúng ta hãy ghi nhớ, công việc góp phần nâng cao phẩm giá con người, sống nhờ từ thiện và kiếm sống bằng chính nỗ lực của mình lại là chuyện khác.”
8. “Sự vi phạm nhân phẩm và quyền lợi của người lao động không chỉ đến từ một số chủ nhân, mà còn đến từ những công đoàn đã trở nên bệnh hoạn, vì lãnh đạo của họ nâng cao mức sống của họ mà quên đi những người họ đại diện.”
9. “Tôi chưa bao giờ liên kết với đảng Peron, ngay cả tôi cũng không phải là chiến binh hay người ủng hộ chủ nghĩa Peron. Quy cho tôi như thế là nói dối. Tôi cũng không liên kết với Iron Guard. Nhưng trong giả thuyết, có một quan niệm Peron về chính trị, có điều gì sai ở đó không?
10. “Đi Argentina luôn vẫn còn đó. Thật không đúng khi nói tôi không muốn đi”.
Đức Phanxicô trả lời phỏng vấn
Trước khi làm linh mục, cha có nghĩ đến một con đường khác không?
Đức Phanxicô. Tôi học hóa học ở một trường trung học kỹ thuật và tôi tốt nghiệp sau ba năm thực tập ở một phòng thí nghiệm thực phẩm. Lẽ ra tôi đã tìm được việc ngay lúc đó, nhưng không hiểu vì sao tôi lại không thích. Tôi thích học ngành y hơn và chuẩn bị vào đại học thì ơn gọi đến với tôi.
Cha có nghĩ mình sẽ là bác sĩ không?
Có, có thể, nhưng nó là một cái gì mơ hồ, tôi không thấy rõ lắm. Trên thực tế, những gì tôi thực sự muốn là tôi đã làm.
Em gái của cha nói cha học trong một căn phòng nhỏ và một ngày nọ, khi mẹ cha dọn dẹp phòng, bà thấy các sách vở của cha là sách thần học. Khi mẹ hỏi vì sao không có sách y khoa, cha nói cha sẽ là bác sĩ của linh hồn.
Đúng, tôi nhớ rõ chi tiết này.
Là người mê bóng đá. Đức Phanxicô với Diego Maradona năm 2018.
Hầu hết những người chung quanh giáo hoàng là những người thân tín, những người biết cha, những bạn thân. Vì sao cha không mời ai từ Argentina về với cha?
Đúng vậy, tôi không có. Trong những năm đầu tôi có linh mục người Argentina Fabián Pedacchio làm thư ký, nhưng linh mục đã ở Rôma trước rồi. Tôi thích làm thủ môn. Trong cuộc sống, mình phải bắt quả bóng khi chúng đến.
Khi còn trẻ cha có là thủ môn không?
Có, nhưng vì một lý do khác: như người Argentina hay nói, đó là “cú đá”.
Và có cứu được không?
Có, nó bị chận lại.
Như khi còn ở Buenos Aires, cha tiếp tục gọi điện cho nhiều người để mừng sinh nhật họ. Làm thế nào để cha nhớ tất cả mọi người?
Rất đơn giản, tôi có quyển sổ. Nhưng những người trong gia đình thì tôi nhớ hết. Đúng là tôi có một trí nhớ tốt, dù đôi khi trí nhớ của tôi chọn lọc. Có những thứ tôi không muốn nhớ, nhưng có những thứ khác lại ở trong đầu tôi.
Không có điện thoại di động. Đức Phanxicô đang nghe tin nhắn từ điện thoại của một nhà báo năm 2017. (REUTERS / Stefano Rellandini)
Ngoài những ngày sinh nhật, số lượng người cha gọi điện, những người cha đích thân viết và viết tay thật đáng ngạc nhiên. Làm sao cha có đủ thì giờ để làm?
Tôi tìm thì giờ, nhưng đừng quên là tôi ngủ ít. Liên lạc với mọi người là rất quan trọng với tôi và người quen của tôi biết điều này. Khi có thể, tôi gọi cho những người viết thư cho tôi, đặc biệt là những người cần được an ủi hoặc những người lớn tuổi neo đơn. Tôi luôn như vậy.
Cha có dùng điện thoại di động không?
Tôi không có điện thoại di động. Người ta có cho tôi một lần, nhưng tôi đã trả lại.
Cha từng nói cha là giáo hoàng 24 giờ một ngày, dù đôi khi cha giao việc cho Chúa Thánh Thần. Mức độ làm việc của cha như thế nào?
Điều này tùy vào hoàn cảnh, nhưng đôi khi tôi cũng phải tự nhủ: phải chăm sóc bản thân.
Chữ nào là chữ chính cho triều giáo hoàng của cha?
Gần gũi.
Lòng thương xót?
Sự gần gũi dẫn đến lòng thương xót.
Sergio Rubin và Francesca Ambrogetti, các tác giả của –Người Mục tử”
Giáo hoàng có nhận lương không?
Không, và vì thế tôi xin các cộng sự của tôi xem lại đơn xin tăng lương của họ.
Một nhân vật trong giới văn hóa Ý nói cha là một nghệ sĩ vì đầu óc sáng tạo của cha khi cha làm giáo hoàng. Cha có cảm thấy như vậy chút nào không?
Là nghệ sĩ là điều rất cao quý. Thế giới sẽ ra sao nếu không có nghệ sĩ! Nhưng trong trường hợp của tôi, vì nhiệm vụ của tôi, nó giống như một nhân cách đôi. Như thể tôi đang kể lại một vai diễn, đại diện cho một điều mà tôi không phải vậy. Đúng là đôi khi tôi làm những điều mới mẻ đến từ một giáo hoàng. Theo nghĩa đó, đúng, tôi cảm thấy tôi có một chút tinh thần sáng tạo.
Jorge Bergoglio khác với Phanxicô như thế nào?
Không khác gì và khác tất cả.
Có nghĩa là?
Trong sự phát triển của mỗi người luôn có sự nối tiếp và khác biệt. Về bản chất, một người là cùng một người, và chúng ta phải trau dồi ý thức liên tục, nhưng chúng ta thay đổi khi đối diện với các tình huống và cách chúng ta giải quyết chúng.
Còn hơn thế, những người như chúng tôi đã biết cha ở Buenos Aires, chúng tôi thấy cha vẫn là con người cũ…
Tôi cũng nghĩ vậy. Như tôi đã nói trước đây, nếu bây giờ tôi thay đổi, tôi sẽ thành lố bịch.
Năm tháng trôi qua… Cha có thấy mình già không?
Tôi thường dùng từ đó để định nghĩa những người ở tuổi tôi, nhưng tôi không cảm thấy như vậy… Tôi cảm thấy mình còn trẻ. Tôi không biết mình bao nhiêu tuổi, nhưng tôi cảm thấy mình còn trẻ.
Trái tim còn trẻ, Đức Phanxicô thổi bánh sinh nhật năm 2015. (EFE)
Khi nhớ lại thời thơ ấu, cha có xem đó là giai đoạn tươi đẹp trong cuộc đời mà cha đã hạnh phúc. Bây giờ cha có hạnh phúc không?
Có, tôi là người hạnh phúc. Tôi trong thời thơ ấu và trong suốt cuộc đời linh mục của tôi. Tôi vẫn vậy.
Cha có công thức không?
Tôi hạnh phúc vì tôi theo đuổi ơn gọi của tôi và tôi có thể phát triển nó. Nhưng tôi không có công thức, nếu có, tôi đã bán rồi…
Là chìa khóa để mở ra với người khác?
Đúng, nó rất hữu ích. Than van với vết đau không bao giờ làm mình hạnh phúc.
Nỗi buồn được chia sẻ là nỗi buồn ít hơn…
Người ta nói trong hôn nhân: chia sẻ niềm vui là niềm vui nhân đôi và chia sẻ nỗi buồn là nỗi buồn vơi một nửa.
Cha đã nói với chúng tôi, điều tốt nhất khi làm giáo hoàng là có thể mang an ủi đến cho nhiều người, và điều tệ nhất là không thể làm những gì mình muốn làm. Điều gì cha muốn làm mà không được?
Đi ra đường.
Đức Bênêđictô XVI bị suy yếu và quyết định từ nhiệm. Cha thường nói ngài tạo một tiền lệ?
Đúng. Ngài đã thể chế hóa việc từ nhiệm. Chúng ta nên nhớ bây giờ con người sống thọ hơn, nhưng năm tháng trôi qua sẽ không làm cho mình còn sức sống nữa, đó là chuyện tự nhiên.
Một câu hỏi giả định: nếu cha từ nhiệm, cha sẽ sống những năm cuối đời ở đâu?
Nói chung, một giám mục ở lại trong giáo phận cuối cùng của mình. Vì tôi là giám mục của Rôma nên tôi sẽ đến nhà hưu dưỡng của các cha già ở Rôma.
Cha có nghĩ trong tương lai cha sẽ từ nhiệm không?
Cho đến bây giờ tôi chưa nghĩ, nhưng đơn từ nhiệm của tôi đã ở đó…
Ý cha ‘ở đó’ là sao?
Là đã ký. Nó nằm trong ngăn kéo trong trường hợp tôi bị bệnh, tôi không thể tiếp tục được…
Chân dung của người kế nhiệm cha nên như thế nào?
Đó là của Chúa Thánh Thần, Ngài nhìn thấy…
Marta An Nguyễn dịch
2023
Từ Bergoglio đến Phanxicô: đổi mới và truyền thống của một giáo hoàng trong lịch sử
Đức Gioan-Phaolô II và hồng y Bergoglio tại công nghị năm 2001
Một tài liệu được giáo sư Massimo Borghesi biên tập và được nhà xuất bản Studium phát hành, thu thập các ý kiến của mười bốn chuyên gia về nhiều chủ đề liên quan đến giáo hoàng. Từ mối quan hệ với các vị tiền nhiệm, đến mối quan hệ với vùng ngoại vi, với văn hóa Nam Mỹ, và đến vai trò của ngài trên chính trường quốc tế.
vaticannews.va, Michele Raviart, Vatican, 2021-02-10
Kể lại mười năm sâu đậm, đôi khi đầy kịch tính trong triều giáo hoàng Phanxicô bắt đầu từ kinh nghiệm của ngài ở Buenos Aires đến việc hình dung ra tương lai của Giáo hội. Đây là điều mà mười bốn chuyên gia và học giả đề xuất trong các tiểu luận của họ được thu thập trong tập “Từ Bergoglio đến Phanxicô. Một triều giáo hoàng trong lịch sử”, được giáo sư Massimo Borghesi, giáo sư triết học luân lý tại Đại học Perugia biên tập, được nhà xuất bản Studium phát hành và giới thiệu hôm qua tại Đại học Lumsa ở Rôma.
Từ mối quan hệ với những vị tiền nhiệm, đến mối quan hệ với các vùng ngoại vi và văn hóa Nam Mỹ, đến sự đóng góp của Fratelli Tutti và vai trò trên chính trường quốc tế, mục tiêu là để hiểu giáo hoàng Phanxicô đổi mới như thế nào và trong sự tiếp nối với truyền thống.
Giáo hội truyền giáo và Giáo hội mở ra của Đức Phanxicô
Giáo sư Massimo Borghesi giải thích: “Sự đóng góp ban đầu chắc chắn nằm ở việc phục hồi một Giáo hội đã thu vào chính mình và như chính Đức Phanxicô từng nói, như thế là có nguy cơ thành ‘giáo quyền’, để khởi động lại Giáo hội trong viễn cảnh truyền giáo và mở ra như Đức Phanxicô thường nhấn mạnh: ‘Đó là phạm trù của một Giáo hội ra đi, một Giáo hội là bệnh viện dã chiến, tiêu chuẩn cho một chiều kích đức tin mà toàn thể Giáo hội được mời gọi khám phá lại’. Và đây là chiều kích người nghèo, đi theo trục lộ chính là lòng thương xót, mà đức tin có thể đến được với con người hiện đại.”
Tornielli: Con đường của lòng thương xót và gặp gỡ
Trên thực tế, con đường của lòng thương xót như ông Andrea Tornielli, giám đốc biên tập của Bộ Truyền thông nhấn mạnh, là một trong những chìa khóa để giải thích triều của ngài. Một khái niệm đã được nói lên trong giờ Kinh Truyền Tin đầu tiên ngày 17 tháng 3 năm 2013 và sau đó được lặp lại trong Năm Thánh ngoại thường dành cho chủ đề lòng thương xót. Lòng thương xót không phải chỉ là một ‘việc tốt’ và không bao giờ là đủ, vì như một bà cụ muốn được giám mục phụ tá giáo phận Buenos Aires, Bergoglio lúc đó giải tội, bà nói, “nếu Thiên Chúa không tha thứ, thì cả thế giới này sẽ không tồn tại”. Bản thân Giáo hội, như chính Đức Phanxicô nhắc lại, không ở trong thế giới để lên án nhưng để cho phép cuộc gặp chủ yếu với lòng thương xót của Thiên Chúa. Như thế phải trở về với loan báo đầu tiên, vì tình yêu đến trước cuộc gặp và lòng thương xót Chúa, đó là việc rao giảng Tin Mừng đầu tiên.
Buttiglione: nối tiếp với Đức Gioan Phaolô II
Ông Rocco Buttiglione, cựu Bộ trưởng Di sản và Hoạt động Văn hóa Ý, nhấn mạnh cuộc gặp với Chúa Kitô là vấn đề của tình yêu. Thật vậy, một người trở thành kitô hữu khi họ đặt trung tâm cảm xúc của mình vào Chúa Kitô, một khái niệm không trừu tượng, nhưng được thực hiện với cuộc gặp với các tín hữu kitô cụ thể, sau đó là với Giáo hội. Trong bài tiểu luận của mình, ông Buttiglione nhấn mạnh một số điểm liên tục giữa Đức Phanxicô và Đức Gioan Phaolô II, ông cố gắng vượt qua một số khuôn mẫu. Trong chuyến tông du quốc tế đầu tiên của giáo hoàng Wojtyla tới Mexico năm 1979, sự đóng góp của nhóm các nhà thần học thân cận với Bergoglio rất quan trọng, với các bài phát biểu lên án thần học giải phóng lệch lạc của chủ nghĩa mác-xít, đồng thời nhìn nhận sự cần thiết của một thần học đặc thù cho châu Mỹ Latinh. Về vấn đề người ly dị, việc mở ra với tông huấn Niềm vui Tình yêu, Amoris Laetitia không gì khác hơn là hệ quả của con đường mà Đức Gioan Phaolô II đã bắt đầu với việc hủy bỏ vạ tuyệt thông.
Pierangeli: Những nhà văn yêu thích của Đức Phanxicô
Giáo sư Fabio Pierangeli, giáo sư văn học tại Đại học Rôma Tor Vergata và là tác giả của một bài tiểu luận dành riêng cho chủ đề này, là một trong số các nhà văn yêu thích của Đức Phanxicô, ông nói: “Borges, Camus, Hưlderling là những nhà văn yêu thích của Đức Phanxicô. Nếu tôi phải chọn một từ liên kết họ với nhau, thì đó sẽ là ‘bồn chồn’, một từ mà Đức Phanxicô triển khai trong hướng đi tới đức tin của ngài. Còn tác giả Ý thì có Manzoni, tôi nghĩ đến trang tuyệt vời Không tên, một trong những trang Đức Phanxicô nghiên cứu nhiều nhất và luôn theo sát ngài như lời cảnh báo về nhận thức một cuộc gặp mà với ngài, nó đã thay đổi cuộc đời ngài.” Ông kết luận: “Trong các bài phát biểu của ngài có hai yếu tố, những trích dẫn trực tiếp từ những tác giả này và sau đó là tính văn học làm chúng ta nhận ra, dù ngài không trích dẫn chúng, sự có mặt của các tác giả này trong các bài phát biểu của ngài. Vì vậy, có hai hướng dẫn: những trích dẫn rõ ràng từ các nhà thơ châu Âu và Argentina và những trích dẫn khó hiểu hơn một chút là một phần trong nền tảng văn hóa của ngài.”
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch