2021
Hít thở sự sống Chúa ban
Giuse Phạm Đình Ngọc, SJ
Ngày nào cũng thế, đệ tử chỉ hỏi Minh Sư mỗi một câu: “Làm thế nào con gặp được Thượng Đế?” Và ngày nào Minh Sư cũng trả lời một câu giống nhau, đầy bí ẩn: “Bằng sự ước muốn.” “Nhưng con ao ước Thượng Đế hết tâm hồn! Vậy tại sao con không gặp được Ngài?”
Ngày kia, có dịp Minh Sư cùng đệ tử đó đi tắm trong một dòng sông. Ngài dìm đầu đệ tử xuống nước và cứ giữ như thế trong khi đệ tử đáng thương kia vùng vẫy một cách tuyệt vọng để cố thoát thân. Hôm sau, Minh Sư bắt đầu gợi chuyện: “Tại sao con cố vùng vẫy như thế khi thầy dìm đầu con xuống nước?” “Bởi vì con muốn hít thở không khí.” “Khi con nhận lãnh ơn khao khát hít thở Thượng Đế cũng như con khao khát hít thở không khí thì con sẽ gặp gỡ Ngài.”[1]
Trò chuyện thiêng liêng:
Khi đọc câu chuyện của cha Anthony de Mello trên đây, tôi nhớ đến người bạn chia sẻ với tôi rằng: “Thầy biết không, lúc con bị nhiễm Covid-19, cảm giác khó thở thật kinh khủng. Con như sắp chết vậy. Những giờ khắc đó con ước sao mình được hít thở không khí một cách bình thường. Tạ ơn Chúa đã cho con được vượt qua căn bệnh khủng khiếp ấy.” Hoặc một linh mục viết trong những ngày bị nhiễm Covid: “Tạ ơn Chúa, sức khỏe dần dần trở lại, đầu cũng bớt choáng váng, ăn ngon hơn, ăn được nhiều hơn, không còn sợ ăn, không còn sợ nước, không còn cảm giác nóng lạnh hay khó thở…Không phải uống thuốc, không còn những buổi chiều nóng lạnh ngồi trong nhà nguyện mà chỉ mong thánh lễ mau qua…Mình đã có thể hát trong thánh lễ, dù cho vẫn còn yếu thấy rõ, nhưng đi đứng, đối đáp và hát thì đã gần như bình thường. Đi dạo được nhiều hơn, dầu cho hít thở sâu vẫn là một cái gì đó khó chịu, không giữ hơi trong lòng ngực được lâu, nhưng cảm giác cơ thể tiếp nhận khí trời và sự thanh lọc trong cơ thể đang diễn ra…” Đúng là chỉ khi trong cuộc mới trải nghiệm được thế nào là hiểm nguy và cần thở.
Bạn thân mến,
Không cần nói, ai cũng biết hơi thở liên quan đến sự sống của con người. Chết nghĩa là tắt thở, còn thở nghĩa là còn sự sống trong mình. Không ai muốn chết, nghĩa là ai cũng muốn được hít thở khí trời. Có lẽ trong lần đại dịch này, virus cũng cho chúng ta thấy giá trị của bầu không khí trong lành mà Thiên Chúa ban tặng cho con người. Chúng ta chia sẻ với những bệnh nhân đang phải cần máy trợ thở lúc này. Lời cầu nguyện của từng người hy vọng Thiên Chúa giúp họ được hồi sinh. Mong sao dưỡng khí đủ để các bệnh nhân vượt qua sức công phá của virus Corona.
Trong câu chuyện trên đây, chúng ta có thể biết thêm được một cách cầu nguyện bằng hít thở. Chọn một tư thế thật thoải mái, nơi thoáng mát và yên lặng. Sau đó hít chậm rãi thật sâu với ý nguyện: “Lạy Chúa Thánh Thần xin ngự vào tâm hồn con.” Nín thở một chút, sau đó thở ra thật mạnh với ý nguyện: “Lạy Chúa, này con đây.” Nếu thực tập điều này trong vài phút, chắc chắn bạn đủ dưỡng khí và tâm hồn cũng được chút bình an. Bạn có thể kết thúc với lời nguyện của Đức Hồng Y Fx. Nguyễn Văn Thuận: “Lạy Chúa Giêsu, con sẽ không chờ đợi nữa. Con sống giây phút hiện tại cho tràn đầy tình yêu.” Cách cầu nguyện này thật thích hợp trong ngôi nhà của bạn, có thể trước cửa sổ mở hoặc ngoài sân.
Ở vế hai, vị Minh sư trên đây nhắc đến một yếu tố quan trọng giúp bạn cầu nguyện gặp được Thiên Chúa: Ước muốn. Điều này không mới trong linh đạo, khi các nhà thiêng liêng khuyên người cầu nguyện nuôi lòng ao ước gặp Thiên Chúa. Chẳng hạn thánh I-nhã trước mỗi bài cầu nguyện, bao giờ cũng nhắc người ta cần có lòng ao ước (xin điều tôi ao ước). Thậm chí nếu chưa có ao ước này, thì người cầu nguyện cần xin với Chúa cho con “có lòng ao ước điều ao ước!” Lý do là người ta chỉ làm thành công với mục tiêu và lòng muốn. Để có được điều này, thánh I-nhã cũng chỉ cho người ta vài cách (x. Linh Thao 73-90):
– 1. Khi đã nằm xuống và sắp sửa ngủ, trong khoảng thời gian bằng đọc một kinh Kính Mừng, tưởng nghĩ đến giờ tôi phải thức dậy và để làm gì.
– 2. Khi thức dậy không nghĩ đến gì khác, nhưng để tâm vào ngay điều tôi sắp suy ngắm, cầu nguyện.
Như vậy với quỹ thời gian dồi dào như lúc này, thật tốt để trong những bận tâm của tôi luôn có ao ước đến gặp gỡ Thiên Chúa. Ao ước ấy nếu mạnh như nhu cầu hít thở không khí, chẳng lẽ Thiên Chúa không đưa bạn đến với Ngài sao? Nói cách khác, ngay khi bạn có ao ước cầu nguyện, đến gặp Chúa là bạn đã thực sự cầu nguyện rồi. Hơn nữa, Giáo hội dạy rằng: “cầu nguyện là ân huệ, là quà tặng của Thiên Chúa, phát xuất từ nỗi khát của Thiên Chúa khao khát con người chúng ta; cầu nguyện cũng xuất phát từ nỗi khao khát của con người chúng ta, nỗi khát này lại do chính Thiên Chúa đã đặt trong con người. Hai nỗi khát này tìm nhau, trao đổi, làm thỏa mãn cơn khát của nhau, đó là cầu nguyện.”[2]
Để kết thúc, bạn thử dừng lại, hít thở thật sâu và thở ra thật mạnh. Thử làm đôi phút! Rồi với trải nghiệm thú vị này, bạn thử mời gọi các thành viên trong nhà làm theo. Hy vọng các thành viên đều cảm nhận được hiệu quả mà khí trời mang lại. Điều quan trọng hơn, đừng quên không khí, sự sống là món quà Thiên Chúa dành tặng nhưng không cho con người. Đành rằng Trong tự nhiên, oxy tự nhiên được sinh ra từ việc phân giải nước trong quá trình quang hợp oxy dưới tác động của ánh sáng, nhưng đó là công trình của Chúa. Từ thuở tạo thiên lập địa, Ngài đã quan phòng trao tặng vũ trụ này cho con người chăm sóc và hưởng dùng. Có lẽ lúc này là thời gian để mỗi người nói lên lời cảm ơn, chúc tụng và ngợi khen Thiên Chúa, vì hồng ân sự sống Chúa ban trong bầu khí quyển này.
(Bài viết được tác giả gửi đến Ban Biên Tập tại địa chỉ email: [email protected])
[1] Anthony de Mello SJ, Một Phút Minh Triết, dịch giả Đỗ Tân Hưng
[2] Xem Youcat dẫn nhập phần IV
2021
Cầu nguyện Taizé: Một hình thức chiêm niệm bằng vẻ đẹp
Cầu nguyện Taizé: Một hình thức chiêm niệm bằng vẻ đẹp
Cầu nguyện Taizé không còn là một điều quá lạ lẫm với người trẻ Công Giáo Việt Nam. Được du nhập vào Việt Nam đã hơn hai thập kỉ do Đức Hồng Y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn khởi xướng ban đầu tại Đại Chủng Viện Thánh Giuse Sài Gòn (năm 2000), rồi sau đó lan ra các nhóm như Nhóm Cầu Nguyện Mạctynho (Sài Gòn) và các nơi khác, các giờ cầu nguyện Taizé đã thu hút nhiều bạn trẻ tham dự và đem lại nhiều hiệu quả thiêng liêng trong đời sống của người trẻ trong thế giới đương đại. Nhìn vào các giờ cầu nguyện Taizé, chúng ta có thể thấy nhiều vẻ đẹp. Xin đơn cử ba vẻ đẹp chính của những giờ cầu nguyện này.
- Vẻ đẹp của việc cầu nguyện:
Người trẻ đến với giờ cầu nguyện để làm gì? Dĩ nhiên là để cầu nguyện. Quang cảnh của những giờ cầu nguyện theo Lời Chúa thật là đẹp. Chúng ta có thể thấy những người tham dự, nhất là những người trẻ yêu mến đời sống cầu nguyện, lặng lẽ ngồi trước ánh sáng lung linh của những ngọn nến, chiêm ngắm những bức Icône cổ kính, cùng với những bình hoa lá, những tiểu cảnh được trang trí rất đơn sơ nhưng khéo léo. Chắc hẳn những người tham dự đều cảm nhận được sự bình an trong tâm hồn, vẻ đẹp của việc cầu nguyện và nếm cảm được những giây phút ngọt ngào trong tương quan với Chúa, khi gặp được Ngài trong những giờ phút tĩnh lặng của trái tim, khi tạm xa cách những xô bồ bon chen của nhịp sống cuốn quay hằng ngày. Thêm nữa, những giai điệu, tiết tấu và hòa thanh du dương của âm nhạc, qua các nhạc cụ và ca đoàn có thể giúp người tham dự cảm nghiệm sự phong phú của đời cầu nguyện: những bài hát lúc thì êm ái du dương, lúc thì tưng bừng ca ngợi, lúc thì tha thiết khẩn nài, lúc thì xác tín tin tưởng… Việc cầu nguyện thật đẹp đẽ và đơn sơ, tinh khiết và có sức gợi hứng cho đời sống thường ngày. Nhiều bạn trẻ cứ ngỡ trước giờ mình đã biết cầu nguyện khi đọc kinh, dự lễ… lại cảm thấy họ chưa thực sự biết cách cầu nguyện cho tới khi họ tiếp xúc với việc cầu nguyện theo phong cách gần gũi và đơn sơ này. Những giờ cầu nguyện này là những khoảng lặng vô cùng cần thiết để giúp người cầu nguyện dừng lại và nghỉ ngơi, để có thêm sức mạnh để tiếp tục hoạt động, học hành, làm việc, sống Tin Mừng và loan báo Tin Mừng ấy cho thế giới hôm nay. Những người trẻ cầu nguyện, dù là ở Taizé, Pháp hay dù ở bất kì nơi nào trên thế giới, họ đều ý thức mình sống tinh thần hiệp thông với nhau trong Giáo Hội, vốn là một điều tối quan trọng trong bầu khí thế giới nhiều chia rẽ, nhiễu nhương và đau khổ hiện nay. Giữa một thế giới xao động và ồn ào, cầu nguyện Taizé giúp cho người tham dự thấy vẻ đẹp của thinh lặng và vẻ đẹp của một tâm hồn cầu nguyện, một trái tim khát khao mở ra với Thánh Ý Thiên Chúa trong cuộc sống mình.
- Vẻ đẹp của việc phụng thờ Thiên Chúa:
Cầu nguyện Taizé toát lên vẻ đẹp cao cả của việc phụng thờ Thiên Chúa. Việc cầu nguyện không chỉ là chuyện tương quan mật thiết và cá nhân với Thiên Chúa dù đúng theo bản chất là như thế. Khi cầu nguyện cùng với nhau, chúng ta còn đang phụng thờ Thiên Chúa cho xứng với vinh quang cao cả của Người. Người ta thường hay nghĩ người trẻ là những người năng động (đến mức tăng động chăng?), nhiệt huyết, sôi nổi, và thường không có khả năng suy tư, lắng đọng và tĩnh tâm. Nhưng hãy nhìn vào một giờ cầu nguyện Taizé thử xem. Người ta thấy biết bao bạn trẻ ngồi đó, thinh lặng và chiêm niệm. Những bạn trẻ này đang cùng nhau thờ phượng Thiên Chúa của họ. Giờ cầu nguyện Taizé thật đẹp, bởi vì cho người ta thấy được vẻ cao cả của những tâm hồn biết quỳ gối, như có danh nhân xưa đã từng nói: “Ai có can đảm đủ để quỳ gối trước Thiên Chúa thì có thể mạnh mẽ không bao giờ quỳ gối trước thế lực nào của phàm trần.” Cấu trúc của một giờ cầu nguyện Taizé thực sự là một buổi phụng vụ Lời Chúa, trong đó người ta kêu xin sự hiện diện của Thánh Linh Thiên Chúa, ca ngợi Thiên Chúa giữa toàn thể công hội dân Ngài, rồi lắng nghe tâm tình của Thánh Vịnh, cao điểm là lắng nghe Lời của Chúa, phút thinh lặng thánh, một vài lời khẩn cầu cho những nhu cầu hiện tại, và kinh Lạy Cha được xướng lên trong niềm hiệp thông liên kết của mọi người, rồi có thể duy trì thêm giờ cầu nguyện bằng vài bài hát. Giữa một thế giới nhiều bận tâm tới những thú vui hào nhoáng bên ngoài, với những hấp dẫn cuồng quay của nó, cầu nguyện Taizé là một gợi ý để người tham dự thấy được vẻ đẹp của việc phụng thờ Thiên Chúa, Đấng là cội nguồn hạnh phúc, suối mạch của sự sống của cả nhân loại này mà rất thường khi đã loại trừ, lãng quên và hững hờ.
- Vẻ đẹp của đức tin:
Cầu nguyện Taizé còn cho chúng ta thấy được vẻ đẹp của đức tin. Những bài thánh ca Taizé, đa phần được rút ra từ chính Lời Chúa hay các nguồn mạch của phụng vụ và đời sống thiêng liêng với các tư tưởng của các vị thánh và các nhà linh đạo lớn, cho thấy vẻ đẹp khôn tả của đức tin diễn tả bằng sự rung cảm của trái tim, trào ra cử chỉ của thân xác, bằng ngôn ngữ của âm nhạc. Những bức Icône vốn dĩ nhiều ý nghĩa sâu xa được chiêm ngắm và khám phá. Những vẻ đẹp rất truyền thống như tiếng chuông Nhà Thờ vốn đã im tiếng ở nhiều nơi ở phương Tây, vẫn vọng vang trước mỗi giờ cầu nguyện ở Taizé, gây xúc cảm đặc biệt cho tâm hồn. Tôi khá xúc động bởi lắng nghe tiếng chuông của Taizé trước mỗi giờ cầu nguyện, nó nhắc chúng ta tới một truyền thống Công Giáo xa xưa và thúc giục chúng ta đến với Chúa, quy tụ bên nhau để được Người huấn dụ và nuôi dưỡng. Và một điều rất đặc biệt, Taizé là một cộng đoàn đan tu mang tính đại kết. Các thầy (frère) của cộng đoàn này thực sự là những đan sĩ, với những kỉ luật đời tu chặt chẽ nhưng vẫn đủ cởi mở để đón tiếp người trẻ khắp nơi trên thế giới. Và hơn nữa, ở đây, chúng ta thấy một cộng đoàn đại kết: bạn sẽ thấy người Công Giáo La Mã, người Chính Thống Giáo, người Tin Lành và người Anh Giáo có thể nói chuyện với nhau, cầu nguyện cùng nhau. Mỗi bên, dù vẫn tuân giữ những kỉ luật riêng về việc phụng tự (thánh lễ) kĩ lưỡng, nhưng những gì có thể cùng nhau thực hiện, họ thực hiện cùng nhau, để thực hiện mong ước của Đức Giêsu xưa: “Xin cho họ nên một” (Ga 17,11). Họ không tìm những điểm khác nhau, nhưng tìm những điểm chung để đối thoại và chia sẻ. Mỗi năm, có một cuộc hành hương đức tin được Cộng Đoàn tổ chức để giúp người trẻ tìm lại đức tin. Rất nhiều bạn trẻ trong những cuộc hành hương tìm về Taizé đã tìm được nguồn mạch đức tin của đời sống họ vốn đã khô cạn từ lâu, hay không được cha mẹ và gia đình truyền lại, hay có những người khác làm mới lại tương quan giữa họ và Thiên Chúa trong những cuộc bừng tỉnh nội tâm mới mà họ tìm thấy trong việc cầu nguyện Taizé. Đó không phải là những vẻ đẹp quý giá của đức tin sao? Giữa một thế giới mà đức tin vào Thiên Chúa và Đức Giêsu dễ bị nhạt nhòa, phai phôi, thì việc cầu nguyện Taizé nhắc cho chúng ta về vẻ đẹp của đức tin Kitô giáo.
Trong một cuộc sống càng ngày càng có nhiều căng thẳng, nhất là trong những tháng ngày gần đây, nhiều người trẻ hay đổ xô đi tìm những lợi ích của việc thiền định. Đã hẳn, việc thiền định có những lợi ích nhất định và những người thực tập thiền cách đắc đạo như những thiền sư là những vị có đạo đức thâm sâu, nhưng là người Công Giáo, chúng ta cũng có những phương pháp để tĩnh tâm rất đẹp đẽ, cao quý và hữu ích, đó là việc cầu nguyện và chiêm niệm. Sao chúng ta lại không tận dụng? Phải chăng vì chúng ta chưa thấy được vẻ đẹp của việc cầu nguyện và chiêm niệm Kitô giáo? Hay chúng ta chưa biết cách cầu nguyện hay đã cầu nguyện sai cách khi cứ chỉ mãi đọc kinh mà thôi, không biết cầu nguyện thật sự chẳng hạn? Những lợi ích của thiền định còn bị lợi dụng để thổi phồng lên một cách vô tội vạ nhiều khi chỉ để kinh doanh, để kiếm lời, hay để quên đi những thực tế nghiệt ngã trong đời sống kinh tế, chính trị và xã hội. Cầu nguyện Kitô giáo thì vừa giống, vừa khác như thế. Giống, là việc cầu nguyện có thể cho chúng ta sự bình tâm và tĩnh lặng, giải thoát chúng ta khỏi nô lệ cho những thực tại thế gian để tự do sống trong thế giới vĩnh hằng của Chúa. Nhưng khác, là cầu nguyện Kitô giáo không phải là một liều thuốc mê để chạy trốn thực tại. Kitô giáo vẫn đối diện với tất cả mọi thực tế của đời sống, dẫu nó có khắc nghiệt, đắng cay, vất vả nhọc nhằn cách mấy. Nhưng nhờ sức mạnh của Thiên Chúa, chúng ta vượt qua nhờ sức mạnh có được khi cầu nguyện. Cầu nguyện Taizé nói riêng và cầu nguyện Kitô giáo nói chung cho chúng ta thấy những vẻ đẹp, để từ sức quyến rũ của những vẻ đẹp của việc cầu nguyện, của việc phụng thờ Thiên Chúa và đức tin Kitô giáo, chúng ta có thể đối diện mọi thứ trong đời với não trạng, ánh mắt, đôi tai, miệng lưỡi đã được đổi mới trong giờ cầu nguyện. Có lẽ vì thế mà Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã trích lại lời của Thánh Giáo Hoàng Gioan XXIII khi ngài nói về cộng đoàn Taizé: Đó là một khoảnh khắc mùa xuân nho nhỏ! Đó là một thời xuân nho nhỏ nhưng có sức hồi sinh nhiều tâm hồn cho Giáo Hội. Nó có tác động âm ỉ, nhưng lớn lao trong Giáo Hội bất cứ nơi nào nó hiện diện. Cùng với tất cả các hình thức cầu nguyện truyền thống đẹp đẽ khác như Phụng vụ Thánh Lễ, kinh Mân Côi, Chặng Đàng Thánh Giá, Lectio Divina…, cầu nguyện Taizé đóng góp vào kho tàng phong phú của Giáo Hội. Đó là một hình thức chiêm niệm bằng vẻ đẹp.
Con Chiên Nhỏ
2021
Có nên đưa người già vào nhà dưỡng lão?
Có nên đưa người già vào nhà dưỡng lão?
Con thấy Phương Tây con cái gửi cha mẹ già vào nhà dưỡng lão là chuyện bình thường. Tuy nhiên đạo hiếu Á Đông dường như không cho phép. Không biết quan điểm của Giáo Hội Công giáo như thế nào về điều này?
Chia sẻ:
Câu hỏi của bạn thực sự là mối bận tâm của những ai khi có cha mẹ, ông bà lớn tuổi. Nhiều người cũng tranh cãi có nên gửi họ vào nhà dưỡng lão hay không. Hẳn nhiên mỗi Châu lục nhìn về điều này có chút khác biệt. Tuy vậy văn hóa dân tộc nào cũng xem trọng chữ hiếu. Có điều mỗi nơi diễn tả chữ hiếu ấy một cách khác nhau. Chẳng hạn, ở Châu Âu hoặc Châu Mỹ, việc gửi cha mẹ hay ông bà lớn tuổi vào nhà dưỡng lão là chuyện bình thường[1]. Đó là nơi người già hạnh phúc sống quảng đời còn lại. Mỗi cuối tuần con cháu đến thăm, hằng ngày đều được nhân viên chăm sóc ân cần. Nói chung cả người già và xã hội đều chấp nhận nhà dưỡng lão.
Ở Châu Á, nhất là nước Việt mình, việc con cháu gửi ông bà, cha mẹ già yếu vào viện dưỡng lão lại là vấn đề. Chính trong nội bộ gia đình, con cháu không biết có nên làm như vậy hay không? Nếu để cha mẹ già ở nhà, ai là người sẽ chăm sóc. Thêm vào đó, người già thường có mặc cảm rằng mình bị hất hủi khi bị đưa vào viện dưỡng lão. Chưa kể đến việc người ngoài nhìn vào lại cũng đàm tiếu đủ điều. Nói chung, chừng ấy lý do cũng đủ để ta thấy dân Việt chưa sẵn sàng chấp nhận hình thức này.
Trong khi trò chuyện với các bạn trẻ, Giáo hội cũng lắng nghe được nỗi băn khoăn này. Do đó, dưới đây là vài chỉ dẫn để con cháu có thể đưa ra quyết định tốt cho gia đình mình.
Hãy liên lạc với người già
Ai cũng một thời trẻ trung, rồi đến tuổi xế chiều – đó là quy luật của phận người. Dù ở tuổi nào, người ấy đều xứng đáng nhận được mọi quyền lợi của mình. Cụ thể, người già không phải là thành phần bị loại bỏ, vì không còn sức lao động! Đó là quan niệm vô đạo đức, dù ở bất cứ đâu. Thay vào đó, Giáo hội mời gọi con cái hãy liên lạc với ông bà cha mẹ mình. Lý do là vì người trẻ có khi ít chú ý đến ký ước của quá khứ. Họ chỉ muốn chạy nhanh về phía trước với biết bao dự án và công việc. Trong mối bộn bề đó, người trẻ có khi không đủ kiên nhẫn ngồi lại với ông bà cha mẹ để chuyện trò.
Trong khi đó, Lời Chúa cũng như Giáo hội nhắc mỗi người rằng người trẻ không nên mất liên lạc với những bậc lão thành, để thu thập kinh nghiệm của họ (Hc 6,34). Hãy nhìn người già với lòng tôn trọng: “Hãy đứng dậy trước những người có tóc bạc” (Lv 19,32). Thánh Kinh yêu cầu chúng ta: “Hãy lắng nghe cha con, đấng sinh thành ra con, đừng khinh dể mẹ con khi người già yếu.” (Cn 2,22). Họ thực sự là kho tàng, là sợi dây nối kết các thế hệ trong gia đình. Khi ông bà còn sống, con cháu càng có nhiều cơ hội để trở về, nhất là những dịp Xuân về Tết đến. Đó thực sự là nét đẹp của văn hóa Việt, khi trong nhà có các thế hệ cùng nhau chung sống.
Thêm nữa, những chỉ dẫn liên quan đến điều răn thứ Tư[2] là: “Tình yêu, lòng biết ơn và tôn kính cha mẹ phải điều chỉnh các quan hệ của ta với những người có trách nhiệm đối với ta. Ta buộc phải tôn trọng những người mà Thiên Chúa đã trao cho họ quyền để làm ích cho ta: cha mẹ, ông bà, những người già trong gia đình.”[3]
Cùng nhau dựng xây gia đình, xã hội và Giáo hội
Giáo hội chỉ ra vai trò quan trọng của người già: “Họ dệt nên những ký ức, những hình ảnh của rất nhiều điều mà họ đã sống, được đánh dấu bằng kinh nghiệm của những tháng năm dài.” Do đó, họ thực sự là chỗ dựa vững chắc cho thế hệ con cháu vững bước vào đời. Người nào phủ nhận quá khứ, thành công và hạnh phúc cũng sẽ lìa xa họ. Do đó, thế hệ con cháu hãy bén rễ trong những giấc mơ của những người già. Từ đó, người trẻ có thể nhìn thấy tương lai, có thể có những cái nhìn mở rộng chân trời và vạch ra cho người trẻ những con đường mới.[4]
Bạn nghĩ sao khi nhiều người cho rằng: “Người già hay lẩm cẩm, nói trước quên sau”? Quan niệm ấy thật hời hợt, bởi họ đâu biết rằng người già cũng có những nét đẹp giúp gia đình và xã hội trở nên xinh đẹp hơn. Đẹp bởi nơi họ có những ký ức, vốn sống và đức tin. Người già có thể nhắc nhở người trẻ về một cuộc sống không có tình yêu là một cuộc sống khô cằn. Với những ai sợ hãi, người già có thể nói rằng sự lo lắng về tương lai có thể vượt qua được. Đối với những người trẻ quá bận tâm đến chính mình, người già dạy rằng một người cảm thấy vui hơn khi cho đi thay vì nhận lại, và tình yêu đó không chỉ được bày tỏ bằng lời nói, mà còn bằng việc làm[5]. Nói chung người già có nhiều bài học quý giá để trao cho người trẻ.
Nếu cùng đi với nhau, người già và người trẻ sẽ bén rễ sâu trong hiện tại, và từ đó, thăm lại quá khứ cùng nhìn đến tương lai. Thử hỏi gia đình không có người già, làm sao người trẻ tìm được nguồn cội của chính mình? Do đó trong mỗi tương quan không chỉ huyết thống, mà còn là hỗ tương, “chúng ta có thể học hỏi lẫn nhau, sưởi ấm tâm hồn nhau, gây hứng khởi cho tâm trí nhau bằng ánh sáng Tin Mừng và ban cho đôi tay chúng ta sức mạnh mới.”[6]
Bạn nghĩ sao khi Đức Thánh Cha Phanxicô nhấn mạnh rằng: “Một dân tộc có sự phong phú của người già và trẻ em là một dấu hiệu cho thấy một dân tộc biết quan tâm, chăm sóc và coi họ như một báu vật, một kho tàng. Đó chính là dấu chỉ cho thấy sự hiện diện của Thiên Chúa, hứa hẹn một tương lai xán lạn.”[7] Ngài nói thế vì dường như thời nay “văn hóa vứt bỏ”, loại trừ người già đang đáng báo động. Khi đó, gia đình, xã hội và Giáo hội rơi vào bi thảm, vì đánh mất những truyền thống được các thế hệ trước truyền lại.
Người già – nhà dưỡng lão – người trẻ
Là người sống ở Châu Âu, tôi biết không phải gia đình nào cũng thích gửi ông bà hoặc cha mẹ họ vào nhà dưỡng lão. Phần lớn người già nơi đây cũng không thích vào nhà hưu hoặc dưỡng lão. Tôi biết nhiều gia đình hạnh phúc với hai hoặc ba thế hệ cùng sống với nhau. Họ vẫn giữ liên lạc và quan tâm lẫn nhau. Vì hoàn cảnh nào đó phải gửi người già vào nhà dưỡng lão, là con cháu hiếu thảo, họ cũng thường xuyên lui tới chuyện trò. Vấn đề là làm sao đừng để ông bà, cha mẹ rơi vào cảnh cô đơn, hoặc bị hắt hủi.
Cụ thể, để trả lời câu hỏi của bạn, các gia đình nếu có thể, hãy tự chăm sóc ông bà cha mẹ của mình. Có khi về phương diện y tế không bằng viện dưỡng lão, nhưng quan trọng hơn, bản chất thói quen của người phương Đông là ông bà cha mẹ thích được gần con cháu. Trong trường hợp này, con cháu cũng nhận được nhiều điều từ phía người già. Đó là tình cảm gia đình, những bài học người già truyền lại cho con cháu. Kể cả kho tàng đức tin người già cũng có thể truyền lại cho con cháu một cách sống động. Do đó, rõ ràng gần gũi với người già là cơ hội để thế hệ trẻ vừa tròn chữ hiếu, vừa giữ lòng đạo và tạo nên hạnh phúc gia đình.
Dĩ nhiên mỗi nhà mỗi cảnh, nên tùy trường hợp mà mỗi gia đình đưa ra quyết định tốt nhất cho mình và ông bà cha mẹ. Nguyên tắc chung là làm sao thể hiện được tình yêu, hiếu thảo và hy sinh.
Sau cùng, Giáo hội hẳn nhiên không cấm con cháu đưa cha mẹ ông bà vào nhà dưỡng lão. Giả như vì hoàn cảnh nào đó phải đưa người thân của mình vào viện dưỡng lão, bạn nghĩ sao khi có lời ra tiếng vào: “Đường đường là người Công giáo, Thiên Chúa dạy hiếu thảo, vậy mà nỡ lòng nào đẩy ông bà cha mẹ mình vào nhà dưỡng lão!” Lời đàm tiếu ấy cũng khiến phận con cháu chạnh lòng. Ước gì mỗi gia đình luôn để Thiên Chúa đồng hành; và nhờ đó, chúng ta cư xử với nhau với rất nhiều tình người và tình yêu.
Chào bạn!
Giuse Phạm Đình Ngọc SJ
Tái bút: Khi trả lời câu hỏi này, là những người trẻ, hy vọng chúng ta có nhiều sáng kiến để chăm sóc ông bà, cha mẹ mình trong những ngày tháng đại dịch Covid-19 này.
(dongten.net 01.08.2021)
[1] Một trong những lý chính là dân số già đi sẽ gia tăng nhu cầu về các dịch vụ chăm sóc cho người già. Con cháu ít nên không thể chăm lo tốt cho người già.
[2] Điều răn thứ tư: thảo kính cha mẹ. “Ngươi hãy thờ cha kính mẹ, để được sống lâu trên đất mà Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, ban cho ngươi.” (Xh 20,12). “Người hằng vâng phục các ngài.” (Lc 2,51). “Kẻ làm con, hãy vâng lời cha mẹ theo tinh thần của Chúa, vì đó là điều phải đạo.” (Ep 6,1)
[3] Youcat 367
[4] Tông Huấn Đức Kitô Sống 193
[5] Tông Huấn Đức Kitô Sống 197
[6] Tông Huấn Đức Kitô Sống 199
[7] Đọc thêm: Chăm sóc người già và trẻ em là sống văn hoá hy vọng (Vatican tiếng Việt)
2021
Làm gì nếu bạn hay/và người thân là F0 – mắc bệnh COVID-19?
Làm gì nếu bạn hay/và người thân là F0 – mắc bệnh COVID-19?
Bây giờ dân chúng đã quá quen với từ ngữ F0 nhưng thiết nghĩ vẫn nên nói rõ: F0 là người được chẩn đoán mắc bệnh COVID-19 với kết quả xét nghiệm RT-PCR dương tính.
Tuần cuối tháng 7/2021 tình hình dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp trên cả nước và lan rộng trong cộng đồng nhiều tỉnh thành. Số trường hợp F0 tiếp tục tăng cao tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM), tương ứng số ca nặng, nguy kịch và tử vong tiếp tục tăng; tính đến hết ngày 27/7/2021 là hơn 70.000 ca F0 với 744 người bệnh nặng đang thở máy, 13 ca ECMO[1], và 817 ca tử vong.[2] Trong bối cảnh khẩn cấp, ngày 27/7 Sở Y Tế TP HCM điều chỉnh kế hoạch tiếp nhận và điều trị người bệnh COVID-19 theo hệ thống 5 tầng điều trị. Theo đó, tầng mới nhất là tầng 1 – là các cơ sở chăm sóc và theo dõi sức khoẻ các trường hợp F0 không có triệu chứng tại các địa bàn quận, huyện và TP Thủ Đức.
Mô hình tháp 5 tầng trong tiếp nhận và điều trị người mắc COVID-19 trên địa bàn Thành phố[3]
Chỉ hai ngày sau, chiều 29/7/2021 trong bối cảnh đại dịch COVID-19 diễn biến ngày càng phức tạp và trầm trọng hơn, với số ca bệnh COVID-19 tại TP HCM vượt 82.000, Sở Y tế chính thức gửi văn bản khẩn về việc ban hành hướng dẫn triển khai chăm sóc và theo dõi sức khỏe tại nhà đối với người F0, nhằm tránh tình trạng quá tải người bệnh tại các cơ sở khám, chữa bệnh, để tập trung nâng cao chất lượng chăm sóc và điều trị bệnh nhân COVID-19 nặng và nguy kịch.
Bài viết này tập trung đến việc chăm sóc và tự chăm sóc F0 tại nhà theo hướng dẫn của Cơ quan CDC (Centers for Disease Control and Prevention, Trung Tâm Kiểm Soát Bệnh Tật và Phòng ngừa) Bộ Y Tế và CDC TP HCM (HCDC) và vài điều cơ bản F0 cần biết khi phải đến cách ly tập trung ở các cơ sở Tầng 1.
Có hai loại đối tượng được áp dụng cách ly tại nhà:
1/ F0 không triệu chứng lâm sàng đang chăm sóc, điều trị tại các cơ sở y tế đủ điều kiện xuất viện vào ngày thứ 7, được tiếp tục theo dõi, giám sát y tế tại nhà, nơi lưu trú trong 14 ngày.
2/ F0 mới được phát hiện tại cộng đồng, không triệu chứng, không yếu tố nguy cơ (không có bệnh nền hoặc có bệnh nền đã điều trị ổn định, không béo phì) thì được cách ly tại nhà trong 14 ngày.
Điều kiện được cách ly tại nhà
Phải có phòng riêng dành cho người F0, có cửa sổ thông thoáng, nhà vệ sinh riêng.
Trong trường hợp tất cả người trong hộ gia đình đều là F0, có thể tự chăm sóc sức khỏe lẫn nhau thì không cần điều kiện phòng riêng cho từng người F0.[4]
- Vài số thống kê về triệu chứng của bệnh COVID-19[5]
Cho đến nay, giới chuyên môn ghi nhận
– 80% người bệnh COVID-19 không có triệu chứng. Vì thế, có nhiều bệnh nhân được phát hiện do tình cờ được lấy mẫu xét nghiệm. Điều này đáng mừng là đa số bệnh nhân COVID-19 ở thể nhẹ, nhưng đây cũng là điều đáng lưu tâm vì nhiều người F0 trong cộng đồng mà chúng ta không biết. Bộ Y Tế nhắc nhở trong hoàn cảnh đại dịch bùng phát hiện nay “phải cẩn thận vì bất cứ ai cũng có thể là F0”.
– 20% người bệnh có triệu chứng giống như cảm cúm. Các đợt bùng phát trước khi xuất hiện biến chủng Delta, bệnh thường kéo dài từ 2- 3 tuần. Với biến chủng Delta, chu kỳ lây lan ngắn hơn, nhưng thời gian bệnh cũng rút ngắn hơn, khoảng 10 ngày. Như vậy, trừ các trường hợp biến chứng nặng, thông thường các bệnh nhân sẽ được xuất viện sau 10 ngày.
– 95% người bệnh không phải thở Oxy. Chỉ 5 % người mắc bệnh cần thở Oxy, nằm trong nhóm nguy cơ:
1/ Thừa cân, béo phì;
2/ Người có bệnh nền chưa điều trị ổn định;
3/ Người trên 65 tuổi.
Vì vậy chiến lược quan trọng trong khi chờ đợi việc tiêm chủng vaccine đạt được 70% dân số để đạt miễn dịch cộng đồng, thì người trẻ cố gắng nghiêm túc tuân thủ các biện pháp phòng bệnh, để tránh lây nhiễm cho những người thuộc nhóm nguy cơ.
- Giữ gìn sức khỏe thể lý khi còn mạnh khỏe, khi trở thành F0 và sau khi lành bệnh COVID-19[6]
Hiện chưa có sách vở hay hướng dẫn hồi phục chính thức nào cho bệnh COVID-19 như các bệnh khác. Một số bệnh nhân COVID-19 gặp tình trạng bị kéo dài các triệu chứng dù đã khỏi bệnh. May mắn là thống kê cho thấy số người bị di chứng không nhiều. “COVID-19 kéo dài” là hiện tượng đang được các nhà khoa học Đông, Tây nghiên cứu. Nhiều bệnh nhân COVID-19, dù nhẹ hay nặng, sau khi khỏi bệnh (xét nghiệm âm tính với SARS-CoV-2) vẫn bị triệu chứng như khó thở, yếu cơ, tâm thần không ổn nhiều tháng.
Shivdasani, một bác sĩ Ấn Độ, cho lời khuyên “ 6 bí quyết” giúp loại bỏ các triệu chứng và hồi phục nhanh hơn trong cuốn sách “COVID và hồi phục sau COVID”. Các lời khuyên hữu ích về dinh dưỡng và lối sống có thể giúp bệnh nhân COVID-19 chữa dứt các triệu chứng còn sót lại và mau chóng hồi phục. Các cách thức này vẫn có thể áp dụng cả cho người bình thường chưa bị bệnh COVID-19, và đang khi trở thành F0 không có triệu chứng.
- Chọn thực phẩm lành mạnh
Trước hết cần giữ an toàn vệ sinh thực phẩm.
Bảo đảm đầy đủ chất dinh dưỡng. Tăng cường protein (đạm), tránh carbohydrate (bột, đường…). Hạn chế tối đa ăn đường – đây là loại thực phẩm gây viêm và ức chế hệ miễn dịch. Tránh các thực phẩm chế biến. Tăng cường ăn chất béo tốt, chế độ ăn có chất béo sẽ giúp bạn không ăn nhiều. Chất béo bão hòa (xấu) làm tăng phản ứng viêm. Chọn chất béo tốt như dầu oliu, dầu trái nho, dầu trái bơ, dầu mù tạt.
Khi đang bệnh COVID-19, nên ăn thức ăn lỏng dễ tiêu hóa. Phải cố gắng ăn dù miệng không muốn ăn do có thể mất vị giác khi bệnh COVID-19.
Uống đủ nước.
- Bảo vệ sức khỏe đường ruột
Giữ đường ruột khỏe mạnh bằng cách nuôi dưỡng hệ vi khuẩn tốt chống lại tác nhân lạ, bao gồm virus gây COVID-19. Ăn chất xơ (như tỏi, dâu, hành tây, táo…) và men vi sinh (như yogurt, kefir) sẽ giúp vi khuẩn tốt sinh sôi. Hãy dùng các loại rau và trái cây có màu sắc khác nhau trong bữa ăn.
- Ngủ ngon
Hãy nghe theo nhịp sinh học của bạn, đi ngủ và thức dậy vào cùng một giờ mỗi ngày. Ngủ sớm và thức dậy sớm tốt hơn ngủ trễ dậy trễ. Cần ngủ ngon 6-7 tiếng mỗi đêm để giữ hệ miễn dịch khỏe mạnh.
- Hãy vận động
Tập thể dục giúp giảm tình trạng viêm và cải thiện hệ miễn dịch. Nếu nhà có chút khoảng sân, hãy ra ngoài để hấp thụ vitamin D từ ánh nắng mặt trời.
- Tư duy lạc quan tích cực, tránh căng thẳng, lo lắng
Căng thẳng sẽ làm cơ thể tiết ra các cytokin gây viêm, khiến hệ miễn dịch phải làm việc quá mức. Ngồi thiền và tập thở sẽ giúp giảm nhịp tim, huyết áp và tình trạng viêm, kích thích tiết ra các chất dẫn truyền thần kinh tốt như serotonin, dopamine.
Những ngày tháng đại dịch này, tôi thường gặp các bệnh nhân đi khám vì các loại bệnh khác nhau, nhưng một điểm nổi bật chung là tâm trạng lo lắng. Biết rằng nỗi lo chính đáng, với lý trí Thiên Chúa ban cho, con người cần có những lo liệu cho đời sống hiện tại và tương lai. Nhưng sau khi đã làm hết sức, hãy phó dâng cho Thiên Chúa, Cha chúng ta trên Trời. Thiên Chúa có nhiều cách tỏ lộ tình thương của Ngài với chúng ta, nhưng ta cần có sự nhạy cảm tinh tế để nhận ra được sự hiện diện chăm sóc yêu thương gần gũi của Ngài qua từng biến cố, sự kiện nhỏ trong đời sống. Khi tình thân của ta đối với Cha trên Trời ngày càng trở nên sâu đậm qua cầu nguyện, ta dễ nhận ra sự hiện diện yêu thương của Cha nơi mọi sự: một lời hỏi thăm ân cần của người thầy thuốc, một bó rau, vài viên thuốc hạ sốt được chia sẻ trong cơn đại dịch, một ánh nhìn thấu cảm, một bắt tay ấm áp, một bông hoa tươi thắm, tiếng chim hót làm lòng lâng lâng, tia nắng lan tỏa vào phòng, cơn mưa bất ngờ giải nhiệt cho thành phố oi bức…
Hãy xem chim trời: chúng không gieo, không gặt, không thu tích vào kho; thế mà Cha anh em trên trời vẫn nuôi chúng. Anh em lại chẳng quý giá hơn chúng sao? Hỏi có ai trong anh em có thể nhờ lo lắng mà kéo dài đời mình thêm được dù chỉ một gang không?… Hãy ngắm xem hoa huệ ngoài đồng mọc lên thế nào mà rút ra bài học: chúng không làm lụng, không kéo sợi… Vậy nếu hoa cỏ ngoài đồng, nay còn, mai đã quẳng vào lò, mà Thiên Chúa còn mặc đẹp cho như thế, thì huống hồ là anh em, ôi những kẻ kém tin! Vì thế, anh em đừng lo lắng tự hỏi: ta sẽ ăn gì, uống gì, hay mặc gì đây? Tất cả những thứ đó, dân ngoại vẫn tìm kiếm. Cha anh em trên trời thừa biết anh em cần tất cả những thứ đó. Trước hết hãy tìm kiếm Nước Thiên Chúa và đức công chính của Người, còn tất cả những thứ kia, Người sẽ thêm cho. Vậy, anh em đừng lo lắng về ngày mai: ngày mai, cứ để ngày mai lo. Ngày nào có cái khổ của ngày ấy (Mt 6, 19-34).
- Đẩy nhanh hồi phục bằng bổ sung vitamin
Vitamin D chống oxy hóa và kháng viêm tốt, giúp tăng cường hệ miễn dịch. Thiếu vitamin D sẽ khiến phổi hoạt động không tốt. Vitamin C thì giúp giảm protein CRP – dấu hiệu thường gặp khi cơ thể bị viêm nặng do COVID-19.
Tình trạng viêm mãn tính ở những người mắc bệnh nền là nguyên nhân khiến COVID-19 trầm trọng. Cần nâng cao sức khỏe và đề kháng của bạn. Chúng ta chưa thực sự kiểm soát được virus nhưng chúng ta có thể cải thiện sức khỏe bằng nhiều phương thức trong tầm tay.[7]
III. Giữ gìn sức khỏe tinh thần, tâm linh
Trong đời sống, tinh thần và thể xác gắn liền mật thiết với nhau. Sức khỏe tốt là khả năng cảm nhận sự thoải mái về hai phương diện thể xác và tinh thần.[8] Thí nghiệm y khoa, đo EEG (điện não đồ) của một em bé sơ sinh, nếu tách rời khỏi mẹ, EEG của bé xuất hiện những đợt sóng rối loạn; cho bé nằm cạnh mẹ, EEG của bé trở về ổn định. Vì thế, thật đau lòng khi những ngày qua, chứng kiến các clip chụp các bé 2, 3 tuổi, trong bộ bảo hộ rộng thùng thình, một mình lủi thủi lên xe cứu thương vào viện, hay một mình ngồi bơ vơ trong bệnh viện. Nước mắt tôi (có lẽ nhiều người khác nữa) đã rơi khi xem các hình ảnh đó. Có lẽ những người có trách nhiệm phải xem xét lại cách xử trí đối với các bé nhỏ bị nhiễm SARS-CoV-2.
Chúng ta cũng kinh nghiệm gặp ngày buồn phiền thì ăn uống khó tiêu, công việc suy tưởng sẽ bị ngưng trệ, ngay cả cầu nguyện cũng khó khăn. Ngày nay khoa học chứng minh được rằng tinh thần và thể xác ảnh hưởng qua lại lẫn nhau một cách chặt chẽ. Những yếu tố tâm lý cảm xúc tác động mạnh mẽ đến hệ thống miễn nhiễm (cơ chế phòng chống bệnh tật chính của cơ thể). Các tình cảm tích cực như yêu thương, yên ổn, thỏa mãn trong công việc và tin tưởng dường như tăng cường khả năng chống đỡ của hệ thống miễn nhiễm, giúp cơ thể tránh được bệnh. Trái lại các tình cảm tiêu cực, âm tính như lo âu, căng thẳng, thất vọng, chán nản…có xu hướng làm suy yếu hệ thống miễn nhiễm, và do đó giảm khả năng chống đỡ bệnh tật của cơ thể.[9]
Giữ vững niềm hy vọng
Bài này được viết vào ngày 22/7, lễ kính Thánh nữ Maria Mađalêna. Vị Thánh chỉ mong tìm được xác Thầy, thì lại gặp được chính Thầy đang sống (Ga 20, 11-18). Bên cạnh những điểm tiêu cực không thể tránh do đại dịch mang đến, hãy tìm ra những điểm tích cực do hoàn cảnh đại dịch mang lại để không bị stress. Chúa là nguồn sức mạnh, là ánh sáng, là lẽ sống, là nguồn vui, là niềm hy vọng của cuộc sống người Kitô hữu.
Mới cách đây vài tuần, tôi và hàng triệu khán giả được đánh động bởi ca sĩ Jane Marczewski, nghệ danh Nightbirde, 30 tuổi, bị ung thư phổi, di căn cột sống và gan. Với vài tháng còn lại cuộc đời và 2% hy vọng được sống, cô ấy vẫn hát ca ngợi Chúa, thi American’s got talent tháng 6/ 2021và được Golden Buzzer của vị giám khảo khó tính Simon. Cô ấy nói: “I have a 2% chance of survival, but 2% is not 0%”. Hy vọng thật sự là nguồn sức mạnh. [10]
- Những điều F0 tại nhà cần làm
“Không may thành F0, việc đầu tiên là phải bình tĩnh” (Bác Sĩ Trương Hữu Khanh)
Các số liệu thống kê nêu ở phần I là chứng cứ khoa học để bạn yên tâm nếu bạn bị nhiễm SARS-CoV-2 trở thành F0, và khi bạn không rơi vào nhóm nguy cơ. Bác Sĩ Trương Hữu Khanh- trưởng khoa Nhiễm – Thần Kinh, Bệnh viện Nhi Đồng 1, TP HCM, cho lời khuyên thiết thực như sau:
Cần bình tĩnh, đừng hốt hoảng, tránh tưởng tượng hoảng loạn.
Có khả năng cả nhà đều bị nhiễm. Khi ấy phải có người trụ cột- dù người này cũng là F0- để động viên các thành viên gia đình với đầy đủ lý chứng y khoa:
Nên nhớ 95% có thể tự khỏi. Trong 10 người nhiễm bệnh thì 8 người nhẹ có thể tự theo dõi và điều trị ở nhà chỉ có 2 người cần đến chăm sóc y tế, nhập viện. Điều quan trọng là bạn phải biết cách tự chăm sóc bản thân và người nhà. Chỉ có 5% thuộc nhóm nguy cơ là cần rất thận trọng.[11]
Bộ Y Tế, CDC và HCDC hướng dẫn cụ thể như sau
- Chuẩn bị
Phòng cách ly: Phòng riêng, thông thoáng, có cửa sổ, phòng vệ sinh riêng. Sử dụng quạt, không nên dùng điều hoà.
Vật dụng cơ bản: điện thoại riêng, đặc biệt, cần trang bị sẵn số điện thoại của cơ sở y tế, số điện thoại của tổ phản ứng nhanh quận, huyện để liên hệ khi cần thiết. Dung dịch khử khuẩn tay và bề mặt, đồ dùng vệ sinh cá nhân, thùng rác riêng, bình đun nước siêu tốc, khẩu trang y tế, găng tay, bát đũa (có thể dùng loại sử dụng 1 lần), bột giặt…
– Bàn hoặc ghế cá nhân đặt trước cửa phòng cách ly để nhận thức ăn và các vật dụng cá nhân cần thiết.
– Quần áo ngâm xà-bông hoặc nước sôi > 50 độ C là đủ giết virus. Người nhận giặt dùm phải đeo găng tay.
– Mang khẩu trang y tế (không cần khẩu trang N 95) thường xuyên, trừ khi ăn uống, vệ sinh cá nhân. Thay khẩu trang 2 lần/ngày, khử khuẩn bằng cồn trước khi vứt bỏ khẩu trang.
– Thường xuyên khử khuẩn tay, hoặc rửa tay bằng xà bông theo đúng quy cách, khử khuẩn hay lau chùi các vật dụng và bề mặt tiếp xúc như mặt bàn, tay nắm cửa, bồn cầu, lavabo …
– Chú ý vệ sinh an toàn thực phẩm tránh ngộ độc rồi gây nhầm lẫn với triệu chứng COVID-19.
Thuốc: Hạ sốt, tiêu hoá, dạ dày, tiêu chảy, chữa đau họng, oresol, nước súc họng hay nước muối sinh lý (0,9%) súc miệng, xịt mũi, các loại tăng sức đề kháng nhất là Vitamin C, Vitamin D3.
Thiết bị y tế: Nhiệt kế, máy đo huyết áp, và máy đo oxy trong máu SpO2. Có thể tải App về điện thoại để đo được nhịp thở, SpO2.
- 2. Đối với F0 là trẻ em, người cao tuổi, người có bệnh lý nền không tự chăm sóc cá nhân được thì cần có người hỗ trợ và chăm sóc khi cách ly tại nhà.
- Kiểm tra, theo dõi: chú ý ngày thứ 5 đến ngày thứ 8 là thời kỳ dễ có biến chứng
Đo thân nhiệt: tối thiểu 2 lần/ngày, hoặc khi cảm thấy có dấu hiệu sốt.
Đếm mạch: Vị trí đặt ba ngón tay như hình, bạn sẽ thấy mạch đập dưới tay mình.
– Người lớn mạch bình thường 60-85 lần/ phút.
– Trẻ sơ sinh mạch khoảng 100-160 lần/phút; 0-5 tháng tuổi 90-150/phút; 6-12 tháng tuổi 80-140/phút; 1-3 tuổi 80-130/phút; 3-5 tuổi 80-120/phút; 6-10 tuổi 70-110 lần; 11-14 tuổi 60-90/phút.
Đo nhịp thở: Nằm thư thái 10 phút, đếm số lần lồng ngực phồng lên xẹp xuống trong 1 phút .
– Người lớn nhịp thở bình thường là 16-20 lần/phút,
– Trẻ em nhịp thở nhanh hơn người lớn: trẻ mới sinh 30-50 lần một phút; 0-5 tháng tuổi 25-40 lần; 6 tháng-5 tuổi 20-30 lần; 6-10 tuổi 15-30 lần; trẻ 11-15 tuổi 12-30 lần.
Đo oxy trong máu (SpO2), tùy theo kết quả mà xử lý
– SpO2 > 94% , người bệnh tiếp tục theo dõi 3-4 lần/ngày.
- Điều trị cơ bản
Nếu sốt < 38oC, có thể dùng paracetamol hạ sốt, liều 10-15 mg/kg/lần, không quá 60 mg/kg/ngày cho trẻ em và không quá 2 g/ngày với người lớn. Dùng thuốc hạ sốt cách nhau 4-6 giờ tùy loại. Thuốc hạ sốt có hiệu quả sau 1 giờ nên tránh nôn nóng mà uống quá liều lượng, có thể ảnh hưởng tới gan.
Khi bị sốt không nên nằm lâu một tư thế, có thể nằm nghiêng, sấp, hoặc ngồi thẳng đứng để thay đổi tư thế 2-3 giờ một lần.
Không tự ý dùng thuốc kháng sinh. Các loại thuốc kê đơn phải do bác sĩ chỉ định.
- Tập thở: rất quan trọng
Thông thường ta chỉ thở phần trên, ít người thở phần dưới của phổi, chỉ có những người tập khí công hoặc yoga mới tập thở phần dưới của phổi. Khi khỏe mạnh, thở phần trên phổi là đủ trao đổi khí rồi, tuy nhiên khi bị COVID-19 phần trên không đủ trao đổi khí thì phải sử dụng tất cả vùng dưới của phổi.
Theo BS Trương Hữu Khanh, bệnh nhân COVID-19 bị khó thở có thể do hai nguyên nhân: do bệnh nhân quá lo lắng, hay do có tổn thương ở phổi. Nếu khó thở do lo lắng, tập thở sẽ giúp bệnh nhân chú tâm vào nhịp thở nên giảm lo âu, sẽ thở được bình thường. Hơn nữa là khi tập thở, toàn bộ vùng phổi phía gần cơ hoành sẽ nở hết ra, giúp phổi trao đổi oxy tốt hơn.
Phương pháp thở bụng (huy động cả cơ hoành)
Dù còn thở bình thường, vẫn tập thở. Nếu bắt đầu có dấu khó thở (như phải ngồi mới thở được, cảm giác hơi ngộp thở), càng phải tập thở.
– Hít vô thật chậm, cho tới khi bụng phình lên
– Rồi thở ra thật chậm như thổi lửa, cho tới khi bụng xẹp xuống
– Ngày làm 2-3 lần, mỗi lần 15-20 nhịp.[12]
Nằm sấp giảm áp lực phổi cho người bệnh COVID-19
Theo BS Trương Hữu Khanh, các bệnh nhân khó thở liên quan đến COVID-19 thì việc nằm sấp rất hữu ích, sẽ vận dụng được tất cả phần phổi ở ở phía dưới. Nằm nghiêng bên phải 30 phút, rồi nằm nghiêng bên trái 30 phút để tất cả phổi hoạt động.
Hướng dẫn tư thế nằm sấp để cải thiện oxy phổi. Ảnh: Bác sĩ Khanh cung cấp[13]
- Khai báo y tếmỗi ngày ít nhất 1 lần qua ứng dụng Khai báo y tế điện tử
- Cần gọi nhân viên y tế khi có một trong các dấu hiệu:sốt > 38oC, ho, đau họng, tiêu chảy, mất mùi/vị, đau ngực, nặng ngực, cảm giác khó thở (khi không thể hít sâu và nín thở đủ 10 giây), khi nhịp thở > 20 lần/phút, mạch > 100/phút hoặc < 50 lần/phút để được hướng dẫn xử trí phù hợp.
- Cần gọi cấp cứu khi có các triệu chứng sau:
Nhịp thở người lớn > 24 lần/ phút
SpO2 < 94%: dấu hiệu khách quan quan trọng, dễ phát hiện bằng cách đo.
Đau thắt ngực, khó thở khi vận động
Không thể nói đủ câu
Lẫn lộn về thời gian, địa điểm
Da xanh, môi nhợt, choáng váng
Không tự đi, cầm nắm, ăn uống được
Lạnh đầu ngón tay, ngón chân
Gọi 115 hoặc 1900 9095 hoặc 1022
- Người chăm sóc
– Trẻ em, người có bệnh nền nguy hiểm, người trên 65 tuổi không nên ở cùng bệnh nhân COVID-19.
– Người chăm sóc cần mặc đồ bảo hộ, khẩu trang và găng tay.
– Bỏ rác thải vào thùng riêng, và xử lý riêng.
– Rửa tay sạch, súc miệng nước muối.
– Bổ sung thêm vitamin C, B1, B6, B12.[14]
– Đối với người chăm sóc, người ở cùng nhà với người mắc COVID-19, phải cam kết với chính quyền địa phương tuân thủ các điều kiện cách ly tại nhà theo quy định. Đồng thời, khai báo y tế điện tử cho bản thân và cho người mắc COVID-19 khi người bệnh không tự khai báo được 1 lần/ngày và khi có dấu hiệu bất thường cần khai báo.
– Thực hành được các biện pháp phòng, kiểm soát lây nhiễm, biết phát hiện các dấu hiệu chuyển nặng qua các tài liệu thông tin truyền thông của ngành y tế.[15]
- Nhóm sắp hết bệnh được cho về nhà
Bệnh thường nặng vào ngày thứ 5 (có khi ngày thứ 3) đến ngày thứ 8. Thường giai đoạn này lượng virus trong người bệnh cũng tăng cao, được chứa nhiều trong các giọt bắn. Sau 8 ngày bệnh thường sẽ ổn và lượng virus trong người bệnh cũng giảm thấp; xét nghiệm RT-PCR dương tính với lượng virus rất thấp sẽ được cho xuất viện, đặc biệt trong tình hình hiện nay số ca bệnh tăng vọt cần giường bệnh cho các ca bệnh mới nặng.
– Đã được về không sợ nặng thêm
– Không được ra khỏi nhà, vì tuy lượng virus thấp không nguy hiểm cho bản thân nhưng vẫn có thể lây nhiễm cho người khác.
– Giữ cách ly như trường hợp F0 đã nêu trên
– Cách thức ăn uống, nghỉ dưỡng, vận động nhẹ, như đã nói ở phần I.
– Thường người bệnh sẽ được thử test RT-PCR lại vào ngày thứ 14. Thời gian sau đó người bệnh an tâm vì đã có miễn dịch. Nếu test RT-PCR (-) ngày thứ 14 được xem như khỏi bệnh và sinh hoạt bình thường.[16]
- Nhóm F0 cách ly tập trung ở “Tầng 1” theo sơ đồ “5 tầng điều trị”
Đây là nhóm F0 không triệu chứng thì cách thức theo dõi, ăn uống, vẫn như các điều đã nói trên đối với F0 theo dõi tại nhà. Đặc điểm của nhóm này cũng như nhóm F0 triệu chứng nhẹ ở các bệnh viện dã chiến (Tầng điều trị thứ 2) là phải chung sống với nhiều người xa lạ, đủ mọi thành phần xã hội nên khá phức tạp.
– Điều đầu tiên vẫn là cần bình tĩnh.
– Giữ tư duy tích cực như đã nói ở Phần I. Giữ đời sống tâm linh, chiêm niệm, cầu nguyện, lần hạt Mân côi để có thêm sức mạnh.
– Ý thức và giữ gìn vệ sinh chung: Sức khỏe của cá nhân là sức khỏe của cộng đồng và ngược lại.
– Cộng tác với bác sĩ, y tá, nhân viên phục vụ. Các bác sĩ, y tá, nhân viên y tế đã hy sinh xa cách gia đình để chăm sóc điều trị bệnh nhân COVID-19, có người thậm chí hy sinh cả mạng sống, vì thế bệnh nhân không nên gây thêm khó khăn vô lý cho nhân viên y tế.
– Có nhiều bệnh nhân cô đơn, lo lắng, nên bạn, dù là F0, vẫn có thể an ủi họ, đem lại niềm vui, bình an và hy vọng cho họ. Lúc ấy, chính bạn sẽ thấy vui hơn, bình an hơn, và mau khỏe hơn.
TẠM KẾT: Bài viết này hoàn thành vào ngày thứ sáu 30/7, tuần 17 Thường niên với đoạn Tin Mừng Mt 13, 54-58 nói về Chúa Giêsu về quê của Ngài, dân làng Nazarét đã không tin Chúa vì Chúa chỉ là một ông thợ thủ công, con Bác Thợ mộc. Khi xưa các môn đệ đã không tin Chúa khi thấy Chúa chịu treo trên thập tự. Nhiều kẻ đã không tin Chúa Giêsu là Thiên Chúa chỉ vì Chúa Giêsu sống như một con người. Cũng có lúc chúng con không tin Chúa hiện diện trong một xã hội đang đầy dẫy đau thương này, trong một Giáo Hội còn nhiều bất toàn. Dường như Chúa thích ẩn mình, để chúng con tập nhận ra Ngài bằng con mắt đức tin. Xin thêm đức tin cho chúng con, để thấy Chúa tỏ mình thật bình thường khiêm tốn giữa lòng cuộc sống.[17] Xin cho các bệnh nhân có được con mắt đức tin để dù hoàn cảnh nào, vẫn phó thác vào tình yêu quan phòng của Chúa, đón nhận Thánh Ý Chúa, cộng tác vào chương trình cứu độ của Chúa.
BS Trần Như Ý Lan, Dòng Đức Bà
Những ngày cuối tháng 7/2021
[1] ECMO là phương pháp oxy hóa qua màng ngoài cơ thể, sử dụng một hệ tuần hoàn để thực hiện quá trình trao đổi oxy ở bên ngoài của cơ thể nhằm hỗ trợ và duy trì chức năng sống ở các bệnh nhân suy tuần hoàn hoặc suy hô hấp nặng.vinmec.com
[2] Báo Thanh Niên, “TP.HCM: Thêm 4.353 ca Covid-19 xuất viện, 815 bệnh nhân tử vong; 21.338 ca hồi phục”, youtube.com, (28/7/2021).
[3] Sở Y Tế TP HCM, “Chuyển đổi sang mô hình tháp 5 tầng trong thu dung điều trị các trường hợp F0”, medinet.gov.vn, (24/7/2021).
[4] Hân Hồ, “Sở Y tế hướng dẫn F0 chăm sóc và theo dõi sức khỏe tại nhà”,thanhnien.vn, (29/07/2021).
[5] BS Trương Hữu Khanh, “ Bị nhiễm Covid-19 phải làm thế nào?” youtube.com >, (21/7/2021).
[6] Phần này được trích lại từ bài viết “Vài điều tản mạn Y Khoa trong đại dịch COVID-19 tại Việt Nam”,giaophanmytho.net>, (25/7/2021).
[7] Phúc Long, “6 lời khuyên giúp hồi phục sức khoẻ sau khi hết COVID-19”,tuoitre.vn, (12/07/2021).
[8] Nguyễn thị Hải Phượng biên soạn, Giảm Stress, (Nhà Xuất bản Tổng hợp Tp Hồ chí Minh, 2005), 4.
[9] Bác Sĩ Anthony J. Suttilaro, Living Well naturally (Houghton Mifflin com. Boston, 1986), bản dịch tiếng việt
[10] American’s Got talent 2021, youtube.com
[11] BS Trương Hữu Khanh, “ Bị nhiễm Covid-19 phải làm thế nào?” youtube.com, (21/7/2021).
[12] BS Trương Hữu Khanh, “Bị nhiễm Covid-19 phải làm thế nào?”
[13] Bác sĩ Trương Hữu Khanh, “Không may thành F0, việc đầu tiên là phải bình tĩnh”,vnexpress.net, (27/7/2021).
[14] “Hướng dẫn F0 cách ly tại nhà”, vnexpress.net; Hân Hồ, “Sở Y tế hướng dẫn F0 chăm sóc và theo dõi sức khỏe tại nhà”.
[15] Hân Hồ, “Sở Y tế hướng dẫn F0 chăm sóc và theo dõi sức khỏe tại nhà”.
[16] BS Trương Hữu Khanh, “Bị nhiễm Covid-19 phải làm thế nào?”
[17] Lm. Nguyễn Cao Siêu, S.J, “ Đức Giêsu về quê”, hdgmvietnam.com