2023
Cầu nguyện với Đức Mẹ Thinh Lặng: Liều thuốc cho tâm hồn
Lời cầu nguyện tuyệt đẹp này của Đức Thánh Cha Phanxicô với Đức Mẹ Thinh Lặng có thể giúp chúng ta thinh lặng để lắng nghe Chúa và tha nhân với một tâm hồn tĩnh lặng, và đó là phương thuốc cho tâm hồn và không nói xấu người khác.
CẦU NGUYỆN VỚI ĐỨC MẸ THINH LẶNG: LIỀU THUỐC CHO TÂM HỒN
Marzena Devoud
Lời cầu nguyện tuyệt đẹp này của Đức Thánh Cha Phanxicô với Đức Mẹ Thinh Lặng có thể giúp chúng ta thinh lặng để lắng nghe Chúa và tha nhân với một tâm hồn tĩnh lặng, và đó là phương thuốc cho tâm hồn và không nói xấu người khác.
Thinh lặng là cách tốt nhất để lắng nghe người khác. Tuy nhiên, lắng nghe không chỉ là im lặng. Thinh lặng cũng giống như đặt lại bộ đếm về số 0. Hòa giải với chính mình, tìm lại hơi thở của mình, niềm vui, nỗi sợ hãi, nhưng cả sự tức giận và nhiệt huyết của mình…để cho tiếng Chúa chạm đến. Cầu nguyện với Đức Mẹ Thinh Lặng, đó là xin Mẹ ơn đạt được sự thinh lặng.
Đó là những gì Đức Thánh Cha Phanxicô thực hiện mỗi buổi sáng. Quả thế, trong thang máy ngài sử dụng thường ngày có một linh ảnh Đức Mẹ Thinh Lặng, được vẽ bởi các nữ tu dòng Biển Đức của tu viện Mater Ecclesiae (Mẹ của Giáo hội) trên đảo San Gulio trên hồ Orta (Ý). Đức Thánh Cha đặc biệt gắn bó với bức linh ảnh này. Hãy khám phá lời cầu nguyện tuyệt vời này với Đức Mẹ Thinh Lặng mà ngài đã viết vào năm 2013 khi xin Mẹ dạy cho biết thinh lặng, như Mẹ, để Chúa Giêsu « nói với tâm hồn chúng ta » :
« Lạy Mẹ của sự thinh lặng, Đấng gìn giữ Mầu Nhiệm của Thiên Chúa, xin giải thoát chúng con khỏi sự tôn thờ ngẫu tượng hiện tại mà những người quên lãng bị kết án. Xin thanh tẩy đôi mắt của các mục tử bằng phương thuốc ký ức và chúng con sẽ trở lại với sự tươi mới nguyên thủy, vì một Giáo hội cầu nguyện và sám hối. Lạy Mẹ tuyệt mỹ, Đấng nở hoa trong sự trung tín với công việc hằng ngày, xin đánh thức chúng con khỏi sự đờ đẫn ươn lười, sự nhỏ nhen và não trạng chủ bại. Xin hãy mặc cho các mục tử lòng trắc ẩn hợp nhất và hội nhập này, và chúng con sẽ khám phá niềm vui của một Giáo hội phục vụ, khiêm tốn và huynh đệ. Lạy Mẹ dịu hiền, Đấng bao bọc bằng sự kiên nhẫn và lòng thương xót, xin giúp chúng con đốt cháy những ưu buồn, những sự thiếu kiên nhẫn và cứng nhắc của những người không biết đến tư cách thành viên. Xin cầu bầu cùng Con của Mẹ để tay, chân và trái tim chúng con được nhanh nhạy, và chúng con sẽ xây dựng Giáo hội bằng sự thật trong bác ái. Lạy Mẹ, chúng con sẽ là dân Thiên Chúa, đang lữ hành về Nước Trời. Amen. » (Giáo hoàng Phanxicô, ngày 23/5/2013).
“Không nói xấu người khác”
“Không nói xấu người khác” là ý nghĩa đầu tiên của linh ảnh “Đức Mẹ Thinh Lặng”, Emiliano Antenucci, tu sĩ dòng Capuchin người Ý, giải thích. Ngài cùng với các thành viên của Cộng đoàn Thinh Lặng đã gặp gỡ Đức Thánh Cha Phanxicô trong buổi tiếp kiến chung ngày 22/11/2017.
Cộng đồng ngay lập tức tìm thấy sự ủng hộ và khuyến khích của Đức Thánh Cha, người đã nói với họ bằng cử chỉ đưa ngón trỏ lên che miệng, như Đức Maria trong bức linh ảnh đã làm. Bức linh ảnh gốc đã được tu sĩ Emiliano tặng cho Đức Thánh Cha trong buổi tiếp kiến chung ngày 15/6/2016.
Theo yêu cầu của ngài, một bản sao của bức linh ảnh Đức Mẹ Thinh Lặng hiện đang được đặt giữa hai thang máy của lối vào chính của Dinh Tông Tòa. Chính “Đức Trinh Nữ nói: “Đừng ngồi lê đôi mách””, Đức Phanxicô giải thích trong một bài phát biểu vào ngày 21/10/2017.
“Liều thuốc cho tâm hồn”
Cha Emiliano giải thích rằng bức linh ảnh này “được vẽ bởi các tu sĩ Biển Đức trên hòn đảo San Giulio trên hồ Orta”, ở Bắc Ý. Nó cũng mời gọi “đi theo con đường thinh lặng như một hành trình hạnh phúc và là liều thuốc cho tâm hồn được nâng đỡ bởi lời cầu nguyện”.
Đối với Đức Thánh Cha, “sự thinh lặng là ngôn ngữ biểu cảm nhất” của Đức Mẹ. Trong Sứ điệp cho Ngày Thế giới truyền thông xã hội 2023, Đức Thánh Cha nhắc nhở: « Chúng ta đừng sợ công bố sự thật, dù đôi khi có thể không thoải mái, nhưng phải sợ nói sự thật mà không có bác ái, không có tấm lòng ».
2023
Nạn nhân Chiến tranh và việc Cứu trợ Người di cư trong chương trình nghị sự của Thượng Hội Đồng
Phiên họp chung thứ sáu của Thượng hội đồng đang diễn ra tại Vatican đã bắt đầu bằng bài suy niệm của Đức Hồng Y Arthur Roche. Ngài đã nói về “sự nguy hiểm của một cuộc chiến tranh đẫm máu” khi lưu ý đến cuộc xung đột ở Israel và Gaza. Tiếp theo đó là một loạt các tham luận và trao đổi về các chủ đề như chiến tranh, nghèo đói, các vụ lạm dụng, căn tính giới tính, Chủ tịch Ủy ban Thông tin, Paolo Ruffini, cùng với thư ký Sheila Pires, cho biết trong cuộc họp báo hôm thứ Tư 11/10/2023.
Trong số các thành viên của Thượng hội đồng có mặt, Đức Hồng Y Gérald Cyprien Lacroix, Tổng Giám mục Québec, đã chia sẻ kinh nghiệm về việc mình được “làm phong phú” thêm nhờ việc lắng nghe các tham luận và chứng từ khác nhau. Grace Wrakia, chứng tá về tiến trình hiệp hành ở Châu Đại Dương, về phần mình đã khiến tiếng nói của các cộng đồng Papouasie-Nouvelle-Guinée được lắng nghe. Luca Casarini, nhà hoạt động và người sáng lập tổ chức phi chính phủ Mediterranea Saving Humans, bày tỏ sự “phẫn nộ” trước hàng nghìn cái chết của những người di cư khi cố gắng vượt Địa Trung Hải. Là khách mời đặc biệt của Thượng hội đồng, Luca Casarini đã đưa ra một chứng từ sâu sắc về hoạt động của tổ chức phi chính phủ của mình, gợi lên cuộc gặp gỡ giữa hai cảnh nghèo: sự nghèo khó về vật chất của những người bị buộc phải rời bỏ “của cải duy nhất mà họ sở hữu”, đất đai của chính họ, và sự nghèo nàn về tinh thần của một phương Tây dường như đã mất đi khả năng xúc động và từ chối “sự kinh hoàng”.
Một nhóm nhỏ tại Nhà Thánh Mátta
Paolo Ruffini tiết lộ với các nhà báo rằng một “nhóm nhỏ” đã có mặt không xa hội trường Phaolô VI, tại Nhà Thánh Mátta nơi Đức Giáo Hoàng cư trú. Đức Thánh Cha đã tập hợp một số người nghèo từ thủ đô đến ăn trưa cùng với Đức Hồng Y Konrad Krajewski, đặc trách dịch vụ từ thiện của Đức Thánh Cha. Một câu hỏi được đặt ra cho các vị khách tại bàn của Đức Thánh Cha: “Các bạn mong đợi điều gì từ Giáo hội?” Câu hỏi mà họ trả lời: “Tình yêu, không có gì ngoài tình yêu”.
Theo bước Công đồng
339 thành viên đã có mặt tại phiên họp chung vào chiều thứ Ba. Có 345 người hiện diện vào sáng thứ Tư khi Đức Hồng Y Matteo Zuppi mời họ cùng đọc kinh Truyền Tin. Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ý đã cầu xin sự chuyển cầu của Thánh Gioan XXIII, nhân ngày lễ kính nhớ ngài vào ngày 11 tháng 10; cũng là ngày khai mạc Công đồng Vatican II (11/10/1962). Trở lại một chút với sự kiện lịch sử này của Giáo hội, Đức Hồng Y Gérald Cyprien Lacroix khẳng định rằng Thượng hội đồng về tính hiệp hành là sự tiếp nối của nguồn cảm hứng “ngôn sứ” của Đức Gioan XXII, ngài vốn già yếu nhưng để mình được Chúa Thánh Thần hướng dẫn về sự cần thiết phải “sống một Công đồng đại kết”, một công đồng mà ngài sẽ không nhìn thấy kết thúc của nó.
Đức Hồng Y người Québec đã đọc bài phát biểu khai mạc Công đồng do Đức Gioan XXIII đọc khi đó, nói rằng nó cực kỳ phù hợp trong thời gian Thượng hội đồng này mà Giáo hội đang trải qua kể từ tháng 10 năm 2021. “Phương pháp mà chúng ta sử dụng là hướng tới việc lắng nghe Chúa, Lời của Ngài, sự hiện diện của Ngài nơi mỗi người đã được rửa tội, và điều này cho phép chúng ta cởi mở với người khác và với những người khác.” Bằng cách lắng nghe Lời Chúa, “chúng ta có thể tìm thấy những sắc thái, thay đổi cách suy nghĩ của mình, và từ đó nhìn thấy công trình và công việc của Chúa nơi mọi người,” Đức Tổng Giám mục giáo phận Québec tuyên bố và đồng thời cho thấy rằng việc trải qua tất cả những điều đó ở cấp độ cá nhân khiến ngài phải “điều chỉnh, tinh chỉnh, xem xét lại cách suy nghĩ của mình một chút”.
Tiếng nói của những hòn đảo “nhỏ” ở Châu Đại Dương
Ý tưởng ban đầu của Thượng hội đồng này về tính hiệp hành “là để mình được chấn vấn bởi những gì nảy sinh trong các bài tham luận khác một cách tự do”. Và cũng mang lại tiếng nói cho những người còn ở lại phía sau. Về vấn đề này, Grace Wrackia bày tỏ lòng biết ơn Đức Thánh Cha đã mời các đại diện từ Quần đảo Solomon và Papouasie-Nouvelle-Guinée tới Thượng hội đồng. Bà nói trong một bài phát biểu đầy cảm xúc: “Trong nhiều năm, chúng con đã lắng nghe và bây giờ chúng con muốn nói và chúng con muốn anh chị em lắng nghe, bởi vì chúng con có một thứ gì đó để cống hiến cho thế giới: cách sống của chúng con, cách sống hiệp thông, cách sống cùng nhau và xây dựng các mối quan hệ”.
Lời kêu gọi mạnh mẽ cho hòa bình
Liệt kê các chủ đề được thảo luận trong các nhóm nhỏ và các phiên họp, Paolo Ruffini giải thích rằng nhiều bài phát biểu tập trung vào chủ đề hòa bình và các nạn nhân của chiến tranh: “Chúng tôi đã nói về cách mà các Kitô hữu có thể trở thành dấu chỉ của hòa bình và hòa giải trong một thế giới bị biến dạng bởi chiến tranh và bạo lực”. “Những lời kêu gọi mạnh mẽ” được đưa ra đối với các quốc gia đang xung đột và đối với “sự đau khổ của một số Giáo hội Đông phương”.
Một Giáo hội khiêm nhường dành cho người nghèo
Sheila Pires nhấn mạnh một chủ đề khác được đề cập trong các cuộc thảo luận: “Mong muốn về một Giáo hội ưu ái người nghèo, khiêm nhường, bước đi, đồng hành với người nghèo”. Những người nghèo “có nhiều khuôn mặt”: những người bị loại trừ, những người di cư, những nạn nhân của biến đổi khí hậu, thậm chí bao gồm cả phụ nữ và các nữ tu ở một số nơi trên thế giới bị coi là “công dân hạng hai”. Sheila Pires giải thích: “Người ta nói rằng những người này cần được bảo vệ khỏi sự lạm dụng”.
Không có sự phân cực
Các vụ lạm dụng cũng được nói đến. Paolo Ruffini tuyên bố: “Chúng tôi đã nói về việc uy tín của chúng tôi đang bị nghi ngờ bởi các vụ bê bối như lạm dụng tình dục và sự cần thiết phải xóa bỏ mọi lạm dụng: tình dục, quyền lực, tinh thần, và làm mọi thứ, tiếp tục làm mọi thứ, để gần gũi với các nạn nhân”.
Tổng trưởng phụ trách truyền thông giải thích: Trong các nhóm và bài phát biểu, vấn đề về căn tính giới tính cũng được đề cập, “với trách nhiệm và sự hiểu biết, đồng thời vẫn trung thành với Tin Mừng và những giáo huấn của Giáo hội”. Một số người đã kêu gọi có “sự phân định nhiều hơn về giáo huấn của Giáo hội về tính dục”; trái lại, đối với những người khác, sự phân định bổ sung này dường như không cần thiết. Trả lời câu hỏi của các nhà báo, Paolo Ruffini giải thích rằng trong các bài tham luận, “không có yếu tố nào có thể bị đóng khung trong sự phân cực”. Thượng hội đồng đang sống “một kinh nghiệm chia sẻ”.
Câu hỏi mà các tham dự viên Thượng hội đồng tự hỏi là: “Làm thế nào thể hiện việc mục vụ yêu thương đối với các cặp đồng tính, đối với những người ly dị trong khi vẫn trung thành với giáo huấn của Giáo hội?” “Hầu hết tất cả những người nói về những vấn đề này đều nói rằng chúng ta phải bác bỏ mọi hình thức kỳ thị người đồng tính,” chủ tịch Ủy ban Thông tin nhận xét và giải thích rằng đối với một số thành viên của Thượng hội đồng, “nhiều khó khăn đến từ sự thiếu hiểu biết về thực tế và hành trình cá nhân của các cá nhân”.
Vấn đề người di cư
Liên quan đến người di cư, một số Giám mục – điều này đã được giải thích trong cuộc họp báo – đã “yêu cầu sự giúp đỡ từ các Hội đồng Giám mục khác”, vốn ở trong hoàn cảnh tốt hơn từ quan điểm hội nhập và tiếp nhận, để “có thể được hưởng lợi” từ các kỹ năng được phát triển để đảm bảo sự hội nhập của những người được chào đón trong xã hội. Cũng được nhấn mạnh việc “người di cư và người tỵ nạn cần phải tôn trọng luật pháp của các quốc gia mà họ sinh sống.
Vẫn về chủ đề dòng người di cư, chứng tá của Luca Casarini đã gây xúc động cho hầu hết những người có mặt tại Phòng Báo chí Tòa Thánh. Người sáng lập tổ chức phi chính phủ Mediterranean Saving Humans trước tiên tự mô tả mình là “một người được ưu đãi“, bởi vì “trong một thế giới nơi chúng ta quan sát thấy một cuộc chạy đua tìm ra kẻ sẽ giết nhiều người nhất, một thế giới bị thống trị bởi sự thù hận, thì việc đến trợ giúp một cuộc sống, ôm lấy anh chị em giữa biển cả, đó là một món quà vô hạn làm thay đổi cuộc sống”, điều đó đã thay đổi cuộc sống của ông.
Nhà hoạt động này cũng đề cập đến vấn đề nghèo đói: “Trên biển cả, chúng tôi gặp các anh chị em, và ở đó, hai hình thức nghèo đói gần kề nhau”. Một mặt, tình trạng nghèo đói về kinh tế và xã hội buộc người dân phải “rời bỏ đất đai, gia đình, ký ức”, những tài sản duy nhất của họ; mặt khác, sự nghèo đói hoang tàn của một phần thế giới mà ngày nay coi “sự ghê tởm là chuyện bình thường”. Luca Casarini than thở: “Chúng ta không còn khả năng khóc thương cái chết của một đứa trẻ nữa”. “Hai sự nghèo đói này hỗ trợ lẫn nhau và nhường chỗ cho thứ mà ngày nay chúng ta tìm kiếm cách tuyệt vọng trong thế giới hận thù: tình yêu. Chính như thế mà tôi đã gặp Chúa Giêsu và Thiên Chúa.”
Với lòng tốt và không phải không mỉa mai, vị khách mời đặc biệt này đã trả lời câu hỏi của những người hỏi ông rằng liệu ông có cảm thấy “lạc lõng” trong một sự kiện như Thượng hội đồng, được đánh dấu bởi nhiều nghi lễ và khoảnh khắc thiêng liêng khác nhau hay không. “Tôi luôn cảm thấy lạc lõng và không phù hợp trong mọi hoàn cảnh,” ông cười đáp lại. “Tôi thực sự coi tất cả mọi người có mặt tại Thượng hội đồng như anh chị em của mình, tôi đang học cách biến sự oán giận và hận thù thành lòng thương xót”. Bí quyết là điều “tôi cố gắng học hỏi là đặt mình vào vị trí của người khác. Chúng ta không được tham vọng là có thể tự mình giải quyết được, nhưng chính Chúa Thánh Thần đang hành động. Đây là cách mà những điều điên rồ có thể xảy ra… giống như việc tôi có mặt tại Thượng hội đồng vậy.”
Người sáng lập Tổ chức Mediterranean Saving Humans đã được hỏi về “sự ăn năn” của ông về hành động của mình ở G8 tại Genoa năm 2001 và về cáo buộc hỗ trợ nhập cư lậu. “Đối với Genoa, tôi đã trải qua 8 năm xét xử và tôi được trắng án,” Luca Casarini trả lời, trong khi “tôi không thể hiểu được” cáo buộc còn lại. Ông giải thích thêm: “Đối với tôi, không có con người nào là lậu…. Tôi hiểu rằng mình đang bị điều tra vì đã cứu được 38 người trong 38 ngày giữa biển. Đây là cuộc thử thách sức mạnh lớn nhất mà Châu Âu từng biết đến. Trong số những người này có một cô gái bị 5 lính canh Libya cưỡng hiếp trước khi ra biển và thậm chí không có bác sĩ trong 38 ngày. Tôi có phạm tội không? Hãy dừng tôi lại, tôi rất vui vì đã làm điều đó”.
Theo nhật báo Vatican News (12.10.2023)
2023
Kinh Kính Mừng 2
Ngày 13/5/2017 Giáo Hội mừng kỉ niệm 100 năm Đức Mẹ hiện ra tại Fa-ti-ma. Trong lần hiện ra ngày 13/5/1917, Mẹ đã kêu gọi: “Hãy lần Chuỗi Mân Côi hằng ngày để cầu bình an cho thế giới và xin chấm dứt chiến tranh”. Trong lần hiện ra ngày 13/10/1917, Mẹ yêu cầu ba trẻ: “Ta là Mẹ Mân Côi. Hằng ngày hãy tiếp tục cầu nguyện bằng Chuỗi Mân Côi.”
Thật đẹp biết bao khi biến cố này diễn ra trong tháng hoa kính Mẹ. Lời Kinh Mân Côi, lời Kinh Kính Mừng mà con đọc từ tấm tấm tí tí mãi du dương ngọt ngào, ngập tràn ý nghĩa thâm sâu: nó nhắc nhớ con đến tình mẫu tử thiêng liêng của Mẹ; nó như những cánh hoa tình yêu con hái dâng Mẹ trong mỗi ngày sống của con; nó cũng chứa đựng những tâm tư, tình cảm chất chứa trong hồn mà con muốn kể cho Mẹ nghe.
Mẹ yêu dấu! Con không biết dùng ngôn từ nào để ca ngợi và tự hào về Mẹ. Thế nên, con xin mượn lời của sứ thần Gap-ri-en để hát mừng Mẹ. “Kính mừng Ma-ri-a đầy ơn phúc, Đức Chúa Trời ở cùng Mẹ, Mẹ có phúc hơn mọi người nữ…” Mẹ ơi! Con ước gì con có thể đi khắp thế trần để ca rao cho muôn người biết về những “phúc lạ” Chúa đã ban cho Mẹ, để họ cũng được hưởng niềm hạnh phúc lớn lao mà Mẹ con mình đang có là “cưu mang Con Thiên Chúa.”
Vào thế kỷ IV, Mẹ Ma-ri-a nói với thánh nữ Eu-la-li-a, nước Tây Ban Nha, rằng: “Khi con chào Mẹ với lời chào của thiên sứ, Mẹ cảm thấy vui mừng khôn tả.” Lời chào “Kính mừng Maria đầy ân sủng” là lời cầu nguyện căn bản của Kinh Mân côi. Toàn thể thụ tạo vô cùng biết ơn Mẹ, khi Mẹ đáp tiếng xin vâng. Chính lúc ấy “phúc lạ” Chúa ban là Giê-su con Mẹ, làm cho Mẹ trổi vượt hơn mọi người nữ trên trần gian. Một trinh nữ vừa làm Mẹ Thiên Chúa, vừa làm Mẹ của toàn nhân loại: “Mẹ có phúc hơn mọi người nữ và Giê-su con lòng Mẹ gồm phúc lạ.”
Ca khen Mẹ, con cảm thấy mình có lỗi vì đã bao lần chúng con khiến lệ sầu vương trên mắt Mẹ: vì chúng con chưa biết sống thương yêu nhau, nên thế giới vẫn còn đó những xung khắc chiến tranh, hận thù và chia rẽ; vì chúng con chưa biết sống trọn thánh ý Thiên Chúa, nên thế giới vẫn còn hàng tỉ người chưa được nhận biết đức tin; vì chúng con phạm tội, chúng con lại đóng đinh Chúa Giê-su vào thập giá, và như thế lại thêm một lưỡi đòng khác dâm thấu trái tim của Mẹ… “Thánh Maria Đức Mẹ Chúa Trời, cầu cho chúng con là kẻ có tội…”
Vì thương nhân loại, Mẹ mời gọi chúng con: “Hãy cải thiện đời sống, siêng năng lần hạt mân côi và tôn sùng trái tim Mẹ” nhưng chúng con lại cứng lòng, ngang bướng chẳng chịu nghe. Chính vì vậy, thế giới còn đó những tai ương, bệnh tật, đau khổ; xã hội còn đó những bất công, tệ nạn, tan vỡ, chia li; còn đó những đoàn người di dân lầm than khốn khó; còn đó sự chia rẽ giữa con người và môi trường sống; còn đó bạo lực lan tràn, trào lưu tục hóa, “nền văn hóa sự chết”; còn đó sự chống chế Thiên Chúa, con người loại trừ Thiên Chúa ra khỏi chính mình và thế giới… Tất cả chúng con đã đến“giờ lâm tử”. “Thánh Maria Đức Mẹ Chúa Trời, cầu cho chúng con là kẻ có tội khi nay và trong giờ lâm tử.”
Chúng con hoàn toàn tin tưởng và cậy trông vào tình thương hải hà của Mẹ. Chúng con hứa với Mẹ sẽ cải thiện đời sống, tôn sùng trái tim Mẹ và siêng năng lần hạt Mân Côi mỗi ngày.
Trong thông điệp năm 1892[1], đức giáo hoàng Lêô XIII đã nói: “Chúng ta hãy vững tin rằng nếu đọc kinh Mân côi một cách thành kính và suy gẫm sâu sắc, chắc chắn chúng ta sẽ nhận được phúc lợi không chỉ cho riêng mình mà còn cho xã hội của mình nữa”. Và, “trong mọi gia đình, mọi quốc gia, nếu kinh Mân côi của Đức Ma-ri-a vẫn còn được tôn kính, người ta không còn phải lo lắng về việc mất đức tin do thờ ơ và lầm lỗi.”
Kính mừng Mẹ – Đấng đầy ơn
Chẳng hề vướng tội, tuyệt hơn muôn người.
Mẹ diễm phúc – Mẹ rạng ngời
Bởi lòng dạ Mẹ mang Lời Cứu Tinh
Khiêm nhu, đức hạnh, khiết trinh
Kho tàng phúc lạ thắm xinh cao vời.
Ma-ri-a, Mẹ Chúa Trời
Cầu muôn ơn phúc cho đời lầm than
Đưa con về bến Thiên Đàng
Thoát vòng lâm tử vẻ vang chung phần. Amen
[1] Thông điệp “Laetitiae Sanctae”.
2023
Vài cảm tưởng chung quanh các bài suy niệm của Cha Timothy Radcliffe
Thượng hội đồng giám mục năm 2023 có nhiều cái bất thường, một trong số đó là cuộc tĩnh tâm ba ngày trước khi bắt tay vào việc: chuyện này chưa từng xảy ra! Các bài tĩnh tâm được giao cho Timothy Radcliffe O.P., nguyên bề trên tổng quyền Dòng Đa Minh (1992-2001) đảm trách. Các bài suy niệm này đã được chuyển ngữ sang tiếng Việt. Tôi xin mạn phép ghi nhận vài cảm tưởng, đặc biệt dành cho những ai không quen với tổ chức của Dòng Đa Minh. Tôi xin chia bài này làm ba phần: 1/ Từ ngữ; 2/ Não trạng; 3/ Nội dung các bài suy niệm.
I. Từ ngữ
Từ mấy năm qua, các văn bản của Hội đồng giám mục Việt Nam dịch synodality là “hiệp hành”. Đến lúc họp Synod thì lại gọi nó là “Thượng hội đồng”. Điều trớ trêu là Synod lần này bàn về synodality mà dịch là “Thượng hội đồng bàn về tính hiệp hành” thì quả là chẳng ăn khớp với nhau! Vì thế, hoặc là phải đổi “hiệp hành” hoặc là phải đổi “Thượng hội đồng”, làm sao cho thấy có sự tương ứng với nhau.
Theo tôi nghĩ, dịch synodality là “hiệp hành” là không chuẩn, bởi vì “hành” có thể hiểu là “đi” (bộ hành, hành trang, lữ hành), mà cũng có thể hiểu là “làm” (hành động, thi hành, thực hành). Thiết tưởng nên dịch là “hiệp nghị” thì đúng hơn (nghị là bàn luận; “hội nghị” là họp bàn, để đưa đến “quyết nghị”). Như vậy synodus episcoporum (Giáo luật đ.342) sẽ dịch là “Hiệp nghị các giám mục”, còn synodus diocesana (Giáo luật đ.460) sẽ dịch là “Hiệp nghị giáo phận”.
II. Não trạng
Trên thực tế, theo ý Đức Thánh Cha Phanxicô, khóa họp lần này nhằm thay đổi một não trạng, ngõ hầu khám phá rằng bản chất của Giáo hội là synodalitas, nghĩa là có sự tham gia của tất cả các phần tử, chứ không phải chỉ tùy thuộc vào sự điều hành của các cấp lãnh đạo. Sự khó khăn của việc thay đổi não trạng nằm ở chỗ làm thế nào gây được ý thức về sự cần thiết phải lắng nghe nhau, bàn thảo với nhau. Đây là một điều cực kỳ khó khăn, bởi vì đã bị lãng quên từ nhiều thế kỷ rồi, trong đời sống Giáo hội, cũng như trong đời sống các Dòng tu.
A. Trong đời sống Giáo hội
Vào các thế kỷ đầu, các giám mục họp nhau thường xuyên. Thế nhưng, các cuộc họp ấy trở nên thưa dần, rồi bỏ luôn. Nên biết là những cuộc họp này không chỉ là “gặp gỡ thân hữu”, mà còn đi đến các quyết nghị lập pháp. Vài thí dụ.
1/ Công đồng giáo tỉnh
Ngay từ thế kỷ III, các Giám mục thuộc cùng giáo tỉnh đã quen gặp nhau trong các “công đồng” (concilium, synodus) để cùng nhau giải quyết những vấn đề chung. Tập tục ấy trở thành luật pháp khi công đồng Nicea I (325) truyền các công đồng giáo tỉnh phải họp mỗi năm hai lần, vào đầu mùa Chay và mùa thu. Tổng Giám mục có bổn phận phải triệu tập, và các Giám mục có nghĩa vụ phải tham dự nếu không thì sẽ mắc vạ tuyệt thông. Những vấn đề thường đem ra bàn thuộc phạm vi kỷ luật, phụng vụ địa phương, chuẩn nhận các cuộc bầu cử Giám mục, thành lập giáo phận, vân vân. Thế nhưng, theo dòng thời gian, hạn kỳ nhóm họp được từ từ giãn ra. Mặc dù công đồng Calxêđonia (451) lặp lại lệnh truyền họp mỗi năm hai lần như Nicêa, nhưng sang thế kỷ sau, Adge (505), Toledo (589) chỉ buộc mỗi năm một lần. Trong suốt thời Trung cổ, hạn kỳ mỗi năm một lần còn được công đồng Laterano IV (1215) nhắc lại, nhưng công đồng Constanza (1414-18) và Trento (1542-63) kéo dài ra ba năm. Sang thế kỷ XIX, công đồng Vaticanô I cho phép 5 năm mới họp, và bộ giáo luật 1917 còn rộng hơn nữa: 20 năm. Bộ giáo luật hiện hành lại càng lỏng lẻo: chừng nào đa số các Giám mục của giáo tỉnh xét là thuận lợi (đ.440 §1). Nói thế thì cũng hầu như khai tử cho định chế này vậy
2/ Công nghị giáo phận
Chúng ta không rõ nó ra đời từ hồi nào. Công nghị sớm nhất được chứng tích lịch sử lưu lại là Auxerre vào năm 585. Công nghị truyền rằng mỗi năm các linh mục phải tụ họp vào tháng 5 để tìm cách thực thi các nghị quyết của công đồng giáo tỉnh và để báo cáo cho Giám mục về tình hình của giáo phận. Tưởng nên ghi nhận là các hội nghị lập pháp trong Giáo hội bên Tây phương thường mang danh là concilium (công đồng), thế nhưng không hiểu vì lý do gì các tài liệu cổ đã gọi các hội nghị giáo phận là synodus (công nghị). Trong thời Trung cổ, các công nghị thường họp hằng năm, mỗi lần kéo dài chừng ba bốn ngày, và đã có những quyển nghi thức về cách cử hành (Pontificale Romanum. Ordo ad Synodum) được phát hành. Mục tiêu của công nghị có tính cách kỷ luật: thi hành các nghị quyết của các công đồng chung hay công đồng giáo tỉnh, sửa phạt các vi phạm giáo luật. Công đồng Laterano IV (1215) đã buộc cử hành công nghị giáo phận hằng năm. Hạn kỳ ấy vẫn còn được duy trì bởi công đồng Trentô (Sắc lệnh cải tổ, khóa 24, 1563), vì nhận thấy tầm quan trọng của nó trong việc chấn hưng Giao hội. Thánh Carôlô Borrômêô nổi tiếng về việc tổ chức các công nghị giáo phận. Nhằm giúp cho các Giám mục biết phương cách thực thi quyết nghị của công đồng, ĐTC Bênêđictô XIV đã viết một tác phẩm tựa đề De Synodo dioecesana xuất bản tại Rôma năm 1748. Tuy nhiên với thời gian, nhiều giáo phận tỏ ra lơ là với việc tổ chức công nghị; đàng khác các Giám mục cũng không muốn triệu tập thường xuyên vì e sợ ảnh hưởng của thuyết chủ-công-đồng (conciliarismus) đặt hội nghị lên trên Giám mục. Vào hồi công đồng Vaticano I, một số giám mục đã đề nghị họp ba năm một lần, nhưng công đồng chưa có dịp xét tới. Bộ giáo luật 1917 kéo dài thời hạn triệu tập ra mười năm, nhưng trên thực tế không được tuân giữ cho lắm. Một thí dụ cụ thể là chính giáo phận Rôma mãi tới năm 1959 mới mở công nghị, (nghĩa là hơn 40 năm sau khi bộ luật được ban hành). Điều 461 của bộ giáo luật hiện hành thì để tùy cho Giám mục xét, sau khi đã bàn hỏi với Hội đồng linh mục. Với lối hành văn co dãn như vậy, ắt là công nghị giáo phận dần dần sẽ được khai tử. Thử hỏi: xưa nay ở Việt Nam có bao nhiêu giám mục triệu tập công nghị?
3/ Các công đồng hoàn vũ
Chỉ cần đối chiếu vài con số thì đủ rõ. Thời trung cố, một thế kỷ 3 công đồng . Thế kỷ XII: Latêranô I (1123); Latêranô II (1139); Latêranô III (1179). Thế kỷ XIII: Latêranô IV (1215); Lyon I (1245); Lyon II (1274). – Thời cận đại, 3 thế kỷ một công đồng: từ Trentô (1545-63) đến Vaticanô I (1869-70).
B. Đời sống các Dòng tu
Chỉ xin lấy thí dụ từ Dòng Đa Minh để đối chiếu. Trong các thế kỷ đầu tiên, các tổng tu nghị họp hằng năm, (vào ngày thứ hai sau lễ Hiện Xuống), đang khi dòng Phan-sinh 3 năm mới họp một lần. Vào thời ấy, bề trên tổng quyền không có nhiệm kỳ, nhưng có thể từ chức hoặc bị bãi chức. Từ năm 1368, nhịp độ các khóa họp tăng lên hai năm, và qua năm 1553, tăng lên ba năm (được Giáo hoàng Julius II chấp thuận); năm 1635 Giáo hoàng Urbano VIII cho giãn ra sáu năm, nhưng đến năm 1679, giáo hoàng Innocentê XI truyền trở lại ba năm, và điều này vẫn còn hiệu lực cho đến nay. Duy có điều là đức Piô IX ấn định nhiệm kỳ tổng quyền là 12 năm (chứ không vô hạn như trước). Vì thế thứ tự các khóa họp sẽ là: a) bầu cử (giám tỉnh và đại biểu họp chung); b) đại biểu; c) giám tỉnh; d) đại biểu. Năm 1974, nhiệm kỳ tổng quyền giảm xuống còn 9 năm, và thứ tự xếp lại như sau: a) bầu cử (giám tỉnh và đại biểu họp chung); b) đại biểu; c) giám tỉnh.
Để thấy rõ nét đặc sắc của dòng Đa Minh, ta hãy đối chiếu với các dòng được thiết lập vào thời cận đại.
– Dòng Tên chỉ còn tổng hội (gọi là congregatio generalis) được triệu tập khi nào cần bầu tổng quyền. Các cuộc họp khác (tổng hội hoặc tỉnh hội) bị dẹp vì tốn kém và mất thời giờ!
– Các dòng tu với lời khấn đơn (được thành lập do sắc lệnh bộ tu sĩ năm 1901) còn phân biệt hai loại tổng tu nghị: a) bầu cử; b) bàn việc. Tổng tu nghị “bầu cử” thì bắt buộc phải có; còn tổng tu nghị “bàn việc” thì để tùy luật riêng.
– Trên thực tế, hiện nay, trong các dòng tu, các tổng tu nghị chỉ họp nhau để bầu bề trên tổng quyền; và có nghĩa là 4 hay 6 năm mới họp một lần.
Tóm lại, khuynh hướng chung của Giáo hội và của các Dòng tu là ngại “hiệp nghị”, tránh các buổi hội họp bao nhiêu có thể. Vì thế, đến lúc “bất đắc dĩ” phải gặp nhau, thì họ cảm thấy nhiều lúng túng. Thiết tưởng đó là một não trạng mà Đức Thánh Cha Phanxicô muốn thay đổi. Các bài suy niệm của cha Timothy Radcliffe được soạn theo hướng đó. Chúng ta cần gặp gỡ nhau, kể cả cãi nhau mà chẳng đưa đến kết luận nào! Điều cần là làm thế nào nhận ra Chúa Giêsu đang hiện diện trong cuộc cãi nhau đó! Thật vậy, các hiệp nghị của chúng ta không giống như các buổi họp chính trị, dựa trên những lý luận tự nhiên tìm cách thắng đối phương, nhưng dựa trên ánh sáng và sức mạnh của Thánh Linh: Ngài nói qua những người tham dự.
III. Nội dung các bài suy niệm
Sáu bài suy niệm của cha Timothy Radcliffe nhằm chuẩn bị tinh thần cho các người tham dự Hiệp Nghị chấp nhận những khó khăn có thể gặp trên tiến trình “hiệp nghị”.
Đề tài của các bài suy niệm có thể tóm gọn vào các từ sau: Hy vọng; Nhà ở; Tình bạn; Đàm thoại, Thẩm quyền, Chân lý.
1/ Hy vọng
Mở đầu loạt bài suy niệm, cha Radcliffe ghi nhận rằng nhiều người đến với hiệp nghị với nỗi lơ sợ sẽ gặp nhiều xáo trộn, sợ rằng những thay đổi sẽ đưa tới chia rẽ, ly giáo. Nhưng có người lại hy vọng rằng Giáo hội sẽ canh tân triệt để. Dù sao đi nữa, chúng ta cần nhớ lại những lời trong Tin mừng: “Đừng sợ!”. Vì thế chúng ta cần xin Chúa giải thoát chúng ta khỏi sợ hãi. Mỗi người chúng ta mang những niềm hy vọng khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Chúng ta hãy chia sẻ cho nhau những hy vọng ấy, giống như các môn đệ tại bữa Tiệc Ly. Và họ đã nhận được niềm hy vọng vượt quá mọi niềm hy vọng, như thánh Phaolô nói (Rm 4,18: spem contra spem: hy vọng mặc dù không còn gì để hy vọng), đó là “Hy vọng Thánh Thể”, khi Chúa Giêsu đã trao hiến mình và máu của Người để nhân loại được cứu độ. Niềm hy vọng này vượt quá óc tưởng tượng của chúng ta, vượt quá những ước mong của chúng ta. Chúng ta tin tưởng kể cho nhau nghe những hy vọng ấy, lắng nghe Chúa và lắng nghe nhau để tìm hiểu ý Chúa dành cho Giáo hội và cho nhân loại. Nhờ vậy chúng ta sẽ hợp nhất với nhau trong một niềm hy vọng vượt lên trên những bất đồng ý kiến của chúng ta. Thiên Chúa sẽ dự liệu vượt quá sự ước mong của chúng ta, tựa như các môn đệ khi phải giải quyết cơm bánh cho đám dân trong nơi hoang địa (Mc 8,1-10).
2/ Nhà ở
Đừng kể cuộc khủng hoảng về chỗ trú ngụ mà nhiều người đang gặp, cuộc khủng hoảng “nhà thiêng liêng” còn trầm trọng hơn. Nhiều người thiếu “tổ ấm” của gia đình, sống trong cảnh cô quạnh. Giáo hội hiện nay cũng gặp khủng hoảng về nhà ở, theo nghĩa là nhiều người không còn cảm thấy Giáo hội như là nhà của mình; họ cảm thấy lạc lõng. Người thì cho rằng Giáo hội đã mất căn tính cổ truyền. Đối lại, người khác lại ước mơ một Giáo hội đổi mới và mở rộng đến thế giới hơn nữa. Cả hai quan điểm đều có phần đúng. Dù nói sao đi nữa, chúng ta đừng quên rằng Thiên Chúa, Đấng Emmanuel, đã đến cư ngụ giữa chúng ta. Chúng ta cần giúp cho mọi người cảm thấy Giáo hội như là nhà của mình; đừng người nào cảm thấy mình bị loại trừ. Có người lo rằng chấp nhận hết mọi người vào trong Giáo hội là làm méo mó căn tính của Giáo hội. Tuy nhiên, chúng ta đừng quên rằng căn tính của Giáo hội có một phần đã được biểu lộ, nhưng còn một phần phải khám phá, như thánh Giaon tông đồ đã viết: Hiện nay chúng ta đã là con cái Thiên Chúa, nhưng chúng ta sẽ như thế nào thì chưa được tỏ lộ (1Ga 3,2). Không lạ gì mà có những căng thẳng không thể nào tránh được. Một đàng Chúa hứa sẽ đến cư ngụ trong nhà của ta (Ga 14,23); đàng khác, thì Ngài hứa sẽ đem ta vào nhà của Chúa (Ga 14,2).
3/ Tình bạn
Hiệp nghị sẽ coi là thành công nếu đưa chúng ta đến tình bạn sâu xa hơn với Thiên Chúa và giữa chúng ta với nhau. Thế giới ngày nay khao khát tình bạn, vì bị xáo trộn bởi những yếu tố gây chia rẽ, khiến cho con người chỉ nghĩ đến quyền lợi cá nhân. Đối lại, tình bạn phải giúp nhau nhìn về một mục tiêu, cho dù không đồng ý với nhau về giải đáp cho các câu hỏi. Chính khi can đảm chia sẻ những nghi ngờ và cùng nhau tìm kiếm chân lý mà nảy ra tình bạn.
4/ Nói chuyện
Dựa theo trình thuật hai môn đệ trên đường Emmaus, cha Radcliffe cho thấy rằng trong Giáo hội cũng có nhiều người bực bội vì những cảnh chướng tai gai mắt. Họ hy vọng hiệp nghị lắng nghe các đòi hỏi của họ. Cuộc đàm thoại được coi là đích thực khi không đi từ những câu trả lời đã chế sẵn, nhưng cần phải nhảy vọt để đi vào cảm nghiệm của người khác bằng cách lắng nghe họ, từ đó gây ra một chiều kích mới. Chúng ta cần chấp nhận sự khác biệt phong phú, nảy sinh những tương quan mới.
5/ Thẩm quyền
Giáo hội đang trải qua một cuộc khủng hoảng quyền bính, mất uy tín do những chuyện lạm dụng về tình dục và tài chính. Thật ra, cuộc khủng hoảng quyền bính xảy ra cho tất cả mọi thể chế xã hội hiện nay. Người ta chạy theo những tài tử, những diễn viên và kể cả các nhà độc tài, hơn là nghe theo chính quyền. Thế nhưng chính trong bối cảnh này, mà người ta cảm thấy khát khao được nghe tiếng nói có thẩm quyền để hướng dẫn họ về ý nghĩa cuộc đời. Nói đến quyền bính trong Giáo hội, cha Radcliffe nhắc lại rằng tất cả mọi người được rửa rội đều có thẩm quyền trong Chúa Kitô. Chúng ta đừng nên quên ba khía cạnh cơ bản của thẩm quyền. Một là cái Đẹp (Mỹ), mở óc tưởng tượng đến cõi siêu việt; hai là cái Tốt (Thiện), đòi hỏi sự can đảm và dấn thân; ba là con đường của sự Thật (Chân) cần được thông đạt cách thành thật. Cả ba con đường đều cần thiết, bởi vì cái đẹp mà không có sự thật và sự thiện thì có nguy cơ trở thành trống rỗng; nếu thiếu chân lý, thì cái tốt rơi vào cảm tình, còn sự thật mà thiếu sự thiện thì đưa đến pháp đình tôn giáo. Ước gi Giáo hội là một cộng đồng mang thẩm quyền hỗ tương, và cuối cùng, Giáo hội cần mang uy tín của Chúa để hướng dẫn nhân loại đang khát khao sự chân thật.
6/ Thánh Thần chân lý
Dù trên đường đi, chúng ta gặp những xung khắc, nhưng chúng ta tin rằng Thánh Thần chân lý sẽ dẫn đưa Giáo hội đến chân lý vẹn toàn. Thần khí thổi ở đâu ngài muốn. Mong sao Ngài sẽ dẫn chúng ta qua những con đường của đón tiếp, ban cho chúng ta khả năng lắng nghe, đối thoại và hiểu biết. Đừng sợ đối diện với những chân lý chướng tai, nhưng hãy bình tĩnh chứ không để cho sự tức giận đè nặng.
Trong những cuộc suy niệm này, cha Radcliffe đã thuật lại nhiều kinh nghiệm từ cuộc sống Đa Minh. Như đã nói ở đầu. Dòng Đa Minh họp tổng tu nghị ba năm một lần; nhưng các quyết định của phiên họp có thể sẽ bị phiên họp tới xóa bỏ. Theo hiến pháp, một quyết định cần được phê chuẩn bởi ba tổng hội liên tiếp (với thành phần tham dự khác nhau) thì mới có giá trị. Một kinh nghiệm khác là trong các khóa họp, không ai được gạt bỏ ý kiến người khác vì bị coi là vớ vẩn. Có thể là ý kiến ấy sai, vô lý, tuy vậy, dù có sai đi nữa, vẫn có cái gì đáng được tôi chú ý, để tìm hiểu xem họ muốn nói cái gì, tuy có lẽ chưa tìm được cách thích hợp để diễn tả. Cuối cùng, chúng ta đều là những kẻ “ăn mày chân lý”, chứ không phải là chủ nhân của chân lý.
Cha Radcliffe kể lại rất nhiều kinh nghiệm nhờ những cuộc tiếp xúc với nhiều người, và không ngại kể lại cảm nghiệm cá nhân lúc bị bệnh. Những câu chuyện ấy được phân tích dưới ánh sáng của Lời Chúa, nhờ kinh nghiệm dạy học lâu năm.
——————————–
Phụ thêm
Cha Timothy Radcliffe, OP. sinh ngày 22-8-1945, gia nhập dòng Đa Minh năm 1971. Trong thời giam giữ nhiệm vụ Bề trên tổng quyền, cha đã đi thăm anh em ở khắp các đại lục, và đã để lại 16 thư chung, được LM Nguyễn Cao Luật, OP. sưu tập trong bộ Can đảm hướng tới tương lai (Học viện Đa Minh, 2017): 1/ Dấn thân thi hành sứ vụ (Phục sinh 1994): tr. 267. 2/ Công viên kỷ Jura và bữa Tiệc ly (Tháng 6/1994): tr. 297. 3/ Hãy đi và giảng thuyết (21/5/1996): tr. 315. 4/ Ơn gọi tu trì hôm nay (8/8/1996): tr. 324. 5/ Suối nguồn hy vọng. Học hỏi và loan báo Tin Mừng (tháng 11/1995): tr. 345. 6/ Tự do theo tinh thần Đa Minh và trách nhiệm. Hướng tới một linh đạo về quản trị: tr. 377. 7/ Lời hứa ban sự sống (25/2/1998): tr. 419. 8/ Kinh Mân côi (tháng 10/1998): tr. 463. 9/ Con gấu và chị đan sĩ. Ý nghĩa đời tu trì ngày hôm nay (tháng 10/1998): tr. 479. 10/ Giai đoạn đào tạo sơ khởi (13/2/1999): tr. 502/ 11/ Thánh Catarina Siena, bổn mạng châu Âu (tháng 4/2000): tr. 534. 12/ Ngai Thiên Chúa. Với các viện phụ Biển Đức (6/9/2000): tr. 541. 13/ Tôn vinh, chúc tụng, giảng thuyết. Sứ vụ của gia đình Đa Minh (tháng 12/2000): tr. 562. 14/ Sứ vụ trong một thế giới trốn chạy. Những công dân tương lai của vương quốc (tháng 12/2000): tr. 584. 15/ Đời sống chiêm niệm của các nữ đan sĩ (29/4/2001): tr. 609. 16/ Dụ ngôn Người Samari tốt lành (30/6/2001): tr. 643.
Phan Tấn Thành, OP.
Nguồn https://catechesis.net/