2020
Dòng Mến Thánh Giá Cái Mơn : Thánh Lễ thánh hiến và tạ ơn
DÒNG MẾN THÁNH GIÁ CÁI MƠN : THÁNH LỄ THÁNH HIẾN VÀ TẠ ƠN
Hòa cùng niềm vui Mùa Thánh Hiến hàng năm, Hội Dòng Mến Thánh Giá Cái Mơn năm nay vui mừng với chị em có những ngày kỷ niệm khấn. Đặc biệt có những chị em tuyên lời khấn lần đầu và vĩnh khấn.
Quý chị em vui mừng hôm nay :
NGỌC KHÁNH KHẤN DÒNG
- Anna Ngô Thị Thoàn
- Maria Mad. Trần Thị Hường
- Anna Lê Thị Nghiệp
- Maria Nguyễn Thị Triều
KIM KHÁNH KHẤN DÒNG
Têrêsa Trương Thị Màu
Maria Nguyễn Thị Mừng (Nguyên Phó Tổng Phụ Trách)
Maria Nguyễn Thị Sa
Maria Nguyễn Thị Chung
Anê Nguyễn Thị Phục
Maria Cao Thị Màu
Ysave Nguyễn Thị Huệ
Anna Võ Thị Dịu
NGÂN KHÁNH KHẤN DÒNG
Maria Trần Thị Loan
Anê Võ Thị Thạnh
Anê Võ Thị Trọn
HỒNG ÂN VĨNH KHẤN
Maria Dương Thị Bé Mười
Maria Lê Thị Yến Nhi
Agata Trần Thị Mai Liên
Anê Nguyễn Thị Xuân Trang
Têrêsa Lưu Thị Tuyết Trinh
Maria Lê Thị Thanh Thúy
Maria Trần Thị Lợi
Maria Trần Thị Thùy Trinh
Maria Đinh Thị Thanh Hiếu
HỒNG ÂN TIÊN KHẤN
Lucia Nguyễn Thị Yến Ngọc
Maria Phan Lê Hà Vy
Anna Nguyễn Thị Xuân Bình
Têrêsa Nguyễn Thị Kiều Tiên
Matta Hoàng Thị Soa
Maria Nguyễn Thị Thúy Nhu
Maria Nguyễn Lê Yến Nhi
Matta Huỳnh Thị Thanh Thúy
Để ghi dấu ấn ngày thánh hiến cũng như tuyên lời khấn lần đầu và vĩnh khấn, Hội Dòng Mến Thánh Giá Cái Mơn trân trọng kính mời Đức Cha Phêrô Huỳnh Văn Hai – Giám mục Giáo Phận Vĩnh Long, Đức Ông Barnabê Nguyễn Văn Phương – Tổng Đại Diện cùng với nhiều Cha khác nữa đến dâng Thánh Lễ vào sáng thứ Bảy 4 tháng 7 năm 2020.
9 g 00, đoàn rước bắt đầu tiến vào ngôi Nguyện Đường thân yêu của Hội Dòng.
Ngỏ lời với cộng đoàn, Đức Cha Phêrô mời cộng đoàn cùng tạ ơn Chúa và cầu nguyện cho quý chị em có ngày mừng Lễ cũng như khấn dòng hôm nay.
Trong bài giảng, dựa trên ý của trang tin mừng “Anh em hãy mang lấy ách của tôi và hãy học cùng tôi vì tôi có lòng hiền lành và khiêm nhường” để mời cộng đoàn dân Chúa hãy đến với Chúa để được sự bình an thật sự.
Để ghi nhớ trong ngày hồng phúc này, Đức Cha ngỏ với cộng đoàn về những khó khăn, thử thách trong đời tận hiến. Đức Cha mời cộng đoàn tiếp tục cầu nguyện để quý chị em chu toàn sứ vụ mà Hội Dòng trao phó cũng như trung thành trong đời sống thánh hiến.
Trước khi Đức Cha Phêrô ban phép lành cuối Lễ, nữ tu Maria Nguyễn Thị Rỷ – Tổng Phụ Trách Dòng Mến Thánh Giá Cái Mơn thay lời cho Hội Dòng cảm ơn Đức Cha, quý Cha, quý tu sĩ nam nữ và cộng đoàn. Với chất giọng cũng như giọng văn đậm chất miền Nam đơn sơ và mộc mạc, Dì Hai Rỷ dùng những lời lẽ rất đơn sơ nhưng đậm tình nghĩa và trân quý đến Đức Cha và cộng đoàn. Dì Hai cũng không quên cảm ơn sự quảng đại đóng góp ơn gọi cho Hội Dòng. Dì cũng mong nhiều gia đình quảng đại dâng con em mình tận hiến trong Dòng Mến Thánh Giá Cái Mơn hơn nữa.
Trước khi dứt lời cảm ơn, Dì Tổng Phụ Trách kính xin Đức Cha, quý Cha và cộng đoàn tiếp tục cầu nguyện cho chị em trong bước đường mới sau ngày thánh hiến và tạ ơn hôm nay.
Sau bài hát kết Lễ, những tấm hình ghi dấu ngày hồng phúc của quý chị em có ngày vui hôm nay được ghi lại. Những nụ cười và cả những dòng lệ chứa chan hạnh phúc còn đâu đó trên khuôn mặt của quý chị em.
Sau Lễ, cộng đoàn cùng dùng chung với nhau bữa cơm thân tình với Hội Dòng.
Dấu ấn ghi rồi trong ngày tiên khấn và vĩnh khấn cũng như kỷ niệm thánh hiến đã khép lại. Chặng đường mới của những tu sĩ trẻ cũng như những dì dưỡng lão đang mở ra phía trước với những niềm vui của đời tận hiến nhưng cũng kèm theo đó những khó khăn gian nan thử thách. Chính vì thế, vừa chúc mừng nhưng cũng vừa nguyện cầu cho những khấn sinh hôm nay cũng như quý dì mừng kỷ niệm khấn vẫn tiếp tục. Xin Thiên Chúa là Cha giàu lòng thương xót tiếp tục gìn giữ, thánh hiến những nữ tu Mến Thánh Giá Cái Mơn để quý Dì sống trọn vẹn đời dâng hiến của mình.
2020
Mừng bổn mạng Giáo Phận Vĩnh Long : Đừng Sợ !
MỪNG BỔN MẠNG GIÁO PHẬN VĨNH LONG : ĐỪNG SỢ !
“Tin mừng hôm nay bắt đầu bằng một cảnh báo : Đừng sợ ! Như thế thì chúng ta nên sợ cái gì ? Tại sao chúng ta phải sợ ? Chúng ta nên nhớ lời của Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolo đệ nhị. Ngài lập đi lập lại từ ngữ này lúc Ngài nhận chức Giáo Hoàng. Và lời kêu gọi đừng Sợ ngày càng bình dân và trở nên phổ biến. Nghe trong Phúc Âm hôm nay 3 lần đừng sợ.… ” Đó chính là tâm tình chính yếu mà Đức Cha Phêrô Huỳnh Văn Hai gửi đến cộng đoàn trong bài giảng mừng Lễ kính bổn mạng của Giáo Phận.
Thật vậy, cùng với Giáo Hội mừng kính Thánh Tôma Tông Đồ hôm nay thì Giáo Phận Vĩnh Long mừng kính 2 thánh tử đạo là bổn mạng của Giáo Phận nhỏ bé vùng sông nước.
Giáo Phận nhỏ bé vùng sông nước Vĩnh Long này may mắn có được nhiều bậc anh hùng tử đạo trong đó có 2 vị nổi bậc đó là cha thánh Philipphê Phan Văn Minh và Giuse Trùm Lựu. Tin tưởng vào lời chuyển cầu của vị bổn mạng, Giáo Phận Vĩnh Long kính các đấng cách đặc biệt và luôn nguyện xin ơn thiêng qua lời chuyển cầu của các đấng lên Chúa.
Từ rất sớm, cộng đoàn dân Chúa đã về với Đình Khao – Trung Tâm hành hương kính các Thánh Tử Đạo Vĩnh Long.
Trước khi bước vào Thánh Lễ, cộng đoàn dân Chúa gặp gỡ cũng như chia sẻ về gương các Thánh Tử Đạo do Cha Toma A. Nguyễn Mạnh Quyền phụ trách. Kèm theo đó là những lời dẫn rất hấp dẫn của Cha MC Mattheu Nguyễn Tấn Thụy – Đặc trách Trung tâm hành hương Đình Khao.
9 g 30 Thánh Lễ mừng kính bổn mạng của Giáo Phận được bắt đầu.
Chủ tế Thánh Lễ hôm nay là Đức Cha Phêrô Huỳnh Văn Hai. Cùng với Đức Cha có một số Cha khác nữa, các cha vừa lãnh chức linh mục vào sáng 29 tháng 6 vừa qua và cộng đoàn dân Chúa trong Giáo Phận Vĩnh Long.
Trong bài giảng, Đức Cha Phêrô gợi lên tâm tình trong Tin Mừng mà Chúa đưa ra cho các môn đệ đó là đừng sợ !
“… Thử thách thứ nhất với chúng ta : Bị bách hại. Chúa quan tâm từng con chim sẻ, tóc trên đầu … Nhiều Kitô hữu hôm nay bị bắt bớ, đặc biệt Phi Châu, Ấn Độ, Pakistan … đã theo Chúa. Kitô giáo tôn thờ Chúa. Kitô giáo bị bắt bớ không phải là ngẫu nhiên nhưng vì thông điệp của Kitô giáo bảo vệ những người bé mọn nghèo hèn …
Thử thách thứ 2 : Bị cám dỗ, không sống đức tin. Những cám dỗ khiến chúng ta sợ hãi, xa nhà thờ, xa đức tin, xa Chúa Kitô như không sắp xếp đi xem Lễ kể cả ngày Chúa Nhật, không cho con cái nhận các bí tích khai tâm. Đôi khi chúng ta thích im lặng hơn khi nói đức tin về Chúa. Chúng ta nhắc nhở đừng sợ !
Thử thách thứ 3 : Bị thế lực siêu hình là ma quỷ đe dọa. Chúng ta đang chiến đấu chống lại ma quỷ. Như xưa ma quỷ cám dỗ Eva đưa chúng ta vào con đường tội lỗi.
Chúng ta đừng sợ, tuyên xưng đức tin vào Chúa vì Chúa tuyên bố phàm ai tuyên bố Thầy trước mặt thiên hạ thì Thầy tuyên bố người đó trước mặt Thầy …
Mỗi người chúng ta có dám sống đức tin hay không hay chúng ta còn lưỡng lự ?
Các Thánh Tử Đạo không sợ và làm gương cho chúng ta. Các ngài can đảm tuyên xưng đức tin và mất cả mạng sống mình …”
Kế đó, Đức Cha Phêrô gợi lại đôi dòng lịch sử về cha thánh Philipphê Phan Văn Minh và Giuse Trùm Lựu cũng như 2 đấng đáng kính Phêrô Nguyễn Văn Dinh và Luy Phan Văn Ngò.
Đức Cha nói các thánh tử đạo là những người dám sống, dám chết cho Chúa : “Chúng ta xin Chúa cho chúng ta không sợ sống đức tin đó trong đời sống của mỗi chúng ta”.
Sau Thánh Lễ, cộng đoàn dân Chúa cùng nhau dùng bữa cơm đạm bạc tại khuôn viên của Trung Tâm Hành Hương Đình Khao.
Nguyện xin Chúa qua lời chuyển cầu của các Thánh Tử Đạo của Giáo Phận Vĩnh Long ban cho Giáo Phận Vĩnh Long muôn ơn lành hồn xác. Xin các Đấng cầu bầu cho những dự định, những ước ao của vị Cha chung kính yêu của Giáo Phận và toàn thể cộng đồng dân Chúa là có một Trung Tâm Mục Vụ để phục vụ sinh hoạt mục vụ trong Giáo Phận sớm thành hiện thực.
2020
Thánh Lễ truyền chức linh mục Giáo Phận Vĩnh Long
LỄ TRUYỀN CHỨC LINH MỤC GIÁO PHẬN VĨNH LONG : CHÚNG TA ĐÃ LÀM GÌ VỚI PHÉP RỬA TỘI CỦA CHÚNG TA
“Lời chứng của các thánh nhân thách thức chúng ta. Chắc chắn chúng ta đã lãnh phép rửa tội. Từ ngày rửa tội chúng ta đã làm gì với phép rửa tội của chúng ta ? Chúng ta không thể là môn đệ của Đức Giêsu Kitô bằng cách Đi tìm một cuộc sống yên tĩnh, không quan tâm đời sống Ki tô hữu thật sự, điều đó không đúng …” Đó chính là tâm tình chính yếu mà Đức Cha Phêrô Huỳnh Văn Hai gửi đến cộng đoàn dân Chúa trong Thánh Lễ truyền chức linh mục sáng hôm nay tại Nhà Thờ Chính Tòa Vĩnh Long.
Hòa cùng niềm vui của Giáo Hội trong ngày mừng lễ hai Thánh Tông Đồ Phêrô và Phaolô, Giáo Phận nhỏ bé Vĩnh Long mừng kính quan Thầy của Đức Giám Mục Giáo Phận. Kèm theo niềm vui đó, hôm nay, Đức Cha Phêrô Huỳnh Văn Hai sẽ phong chức linh mục cho 10 thầy phó tế.
Cạnh những niề vui này, hôm nay có một số Cha mừng kỷ niệm 50 năm và 25 năm linh mục. Với tất cả những điều đó, Thánh Lễ hôm nay tại Nhà Thờ Chính Tòa Vĩnh Long tròn đầy ý nghĩa.
Từ rất sớm ngày đầu tuần XIII Thường Niên hôm nay, 29 tháng 6 năm 2020, cộng đoàn dân Chúa từ các họ đạo trong Giáo Phận Vĩnh Long đã về với ngôi thánh đường Mẹ của Giáo Phận để hiệp dâng Thánh Lễ.
9 g 30, Thánh Lễ mừng kính 2 thánh Tông Đồ và truyền chức linh mục được bắt đầu.
Chủ tế là Đức Cha Phêrô quý mến của Giáo Phận. Cùng hiệp thông với Đức Cha có Đức Ông Barnabê Nguyễn Văn Phương – Tổng Đại Diện Giáo Phận Vĩnh Long, Đức viện Phụ Xitô Vinh Kim, quý cha trong và ngoài giáo phận. Cộng đoàn dân Chúa có quý tu sĩ nam nữ và giáo dân cùng với một số anh chị em lương dân có mối quan hệ cách này hay cách khác với các tân chức.
Trong bài giảng, Đức Cha Phêrô mời gọi cộng đoàn nhìn lại vai trò chứng nhân đến mức tử vị đạo của các Thánh :
Thánh Gioan chuẩn bị cho sự xuất hiện của Chúa Giêsu
Thánh Phêrô và Thánh Phaolô ra đi loan báo Tin Mừng
Các vị là chứng nhân của Chúa Giêsu Kitô qua tác vụ của Ngài …
Các thánh đã vào tù vì dám làm chứng về ông Giêsu chịu khổ hình và đóng đinh vào thập giá nhưng sau 3 ngày sống lại. Ngày nay còn nhiều người chịu tàn sát vì Đức Giêsu Kitô … Lời chứng của các thánh nhân thách thức chúng ta. Chính Chúa đã cho sức mạnh. Không có ơn Chúa thì thánh Phaolô không là chính mình. Lời chứng của chúng ta có sinh hiệu quả hay không là nhờ ơn Chúa và Chúa Thánh Thần. Nhờ lời Chúa thì lời chứng chúng ta đến với người nghe …
Chúa Giêsu hỏi : “Người ta nói Con Người là ai ?” thì một số người cho là Giêrêmia hay một ngôn sứ nào đó … Chúa Giêsu nói Ngài là Đức Kitô : con Thiên Chúa Hằng Sống. Chính lời tuyên xưng của Thánh Phêrô mà Chúa Giêsu xây dựng Hội Thánh của Ngài.
Chúng ta làm chứng cho Chúa nhiều hơn để rồi không có gì ngăn cản sự làm chứng của chúng ta
Hôm nay chúng ta cầu nguyện cho các thầy phó tế … Như Thánh Phê rô và Phaol o, các tân chức tham gia sứ mạng mang Chúa vào thế giới và mang thế giới vào Giáo Hội của Chúa …
Để kết, Đúc Cha có đôi lời nhắn nhủ với các tiến chức trong sứ vụ mới của các tiến chức.
Sau bài giảng là nghi thức phong chức linh mục cho 10 tiến chức :
Augustinô Phan Đình Thiện
Đôminicô Lê Cao Thủ
Gioan Baotixita Lưu Văn Thuật
Stêphano Lê Văn Thạnh
Phêrô Trương Văn Thửa
Phêrô Trương Xuân Đằng
Giuse Nguyễn Thành Nam
Phaolô Nguyễn Nhựt Tú
Anrê Nguyễn Huỳnh Quang
Phanxicô Xa viê La Tín
Sau khi Đức Cha ban phép lành cuối Lễ, Đức Ông Barnabe thay mặt cộng đoàn ngỏ lời chúc mừng Đức Cha Phêrô nhân dịp mừng bổn mạng hôm nay. Đức Ông cũng lượt lại những cố gắng của Đức Cha để xây dựng 3 trung tâm hành hương của Giáo phận (La Mã – Đình Khao và Fatima).
Kế lời Đức Ông, đại diện của quý tân linh mục ngỏ lời cảm ơn Đức Cha, Đức Ông, Đức Viện Phụ, quý Cha, quý tu sĩ nam nữ và cộng đoàn dân Chúa.
Sau Thánh Lễ, cộng đoàn dân Chúa chia vui với các tân linh mục trong bữa cơm đạm bạc.
Thánh Lễ cũng như tiệc vui khép lại. Mọi người thân quen cùng các cha mới về quê nhà để chuẩn bị cho Thánh Lễ tạ ơn sáng mai.
Nguyện xin Chúa qua lời chuyển cầu của hai thánh tông đồ Phêrô và Phaolô ban cho Đức Cha Phêrô cũng như Giáo Phận Vĩnh Long và cách đặt biệt quý cha mới những ơn lành cần thiết để mọi thành phần dân Chúa trong Giáo Phận trở nên những chứng nhân của Đức Kitô.
2020
Người theo đạo Công Giáo ở Việt Nam được gọi là Giáo dân từ khi nào và ai đặt ra cách gọi ấy?
Người theo đạo Công Giáo ở Việt Nam được gọi là Giáo dân từ khi nào và ai đặt ra cách gọi ấy?
Theo sách Khâm định Việt sử, thì từ năm Nguyên Hòa nguyên niên đời vua trang Tông nhà Lê (1533) có người Tây tên là I-nê-khu đi đường bể vào giảng đạo Thiên Chúa ở làng Ninh Cường, làng Quần Anh, thuộc huyện Nam Chân (tức Nam Trực) và
Năm Nhâm Thìn (1712) đời vua Lê Dụ Tông, chúa Trịnh Cương bắt những người theo đạo Công giáo phải cạo trán và khắc vào mặt bốn chữ “học Hoa Lan đạo”. Tại sao gọi đạo Công giáo là đạo Hoa Lan? Hoa Lan tức là Hòa Lan (Hollande/ Netherlands). Người Hòa Lan sang buôn bán ở Đàng Ngoài trước hết cả cho nên mới gọi là đạo Hòa Lan. Vả lúc bấy giờ người dân nước ta không phân biệt được những nước nào, hễ thấy người phương Tây đều gọi là người Hòa Lan.
Sau đó không gọi đạo Hoa Lan mà gọi là đạo Da tô (Chữ “Da” trong Da tô, viết chữ Hán thuộc bộ “Nhĩ” đọc là “Da” chứ không phải “Gia”). Da tô là phiên âm tên Jésus- Đấng sáng lập ra đạo Thiên Chúa- sang tiếng Trung Quốc, cho nên gọi đạo Da tô là vậy. Nước ta trước khi có các giáo sĩ sang truyền đạo Da tô thì “tự xưa đến nay vẫn theo Nho giáo, lấy sự thờ cúng ông cha làm trọng, lấy sự tế tự thần thánh làm phải, mà lệ nước thì lấy sự cúng tế làm một việc rất quan trọng. Đột nhiên thấy nhiều người mình theo đạo Thiên Chúa, bỏ cả các thói cũ, chỉ chuyên về một mặt theo đạo mới, bởi vậy cho nên trong Nam ngoài Bắc, vua chúa đều cho đạo ấy là một tà đạo, làm hủy hoại cả cái phong hóa của nước nhà xưa nay, bèn xuống chỉ cấm không cho người trong nước theo đạo mới nữa, và đặt ra phép nghiêm để bắt tội những kẻ không tuân theo chỉ dụ ấy”( Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, Nxb Văn hóa Thông tin, tr. 367)
Dân theo đạo Da tô được gọi là ‘tả đạo” hoặc “dửu dân”.
Triều đình nhà Nguyễn gọi những tín đồ đạo Da tô là “tả đạo” hoặc “dửu dân”. Sách Hán văn tân giáo khoa thư lớp đồng ấu do Lê Thước và Nguyễn Hiệt Chi soạn, Nha Học chính Đông Pháp xuất bản năm 1930 , cuối trang 12 giải thích “Tả đạo”: “nghĩa là đạo trái. Ta quen gọi đạo Da tô là “tả đạo”. Hán văn tân giáo khoa thư lớp sơ đẳng, trang 33, tác giả giải thích “tả đạo”: “nghĩa là đạo trái, người ta quen gọi đạo Thiên Chúa”.
Dửu dân có nghĩa là dân xấu. Theo Hán Việt tự điển của Thiều Chửu giải thích nghĩa chữ “dửu”: cỏ vực, hay mọc trong ruộng lúa làm hại lúa, cho nên cái gì ác hại gọi là dửu. Tục dân tốt gọi là lương, tục dân xấu gọi là dửu. Người xưa có câu: “ Lương dửu bất tề” (Người tốt và người xấu không như nhau).
Dân theo đạo Da tô được gọi là dửu dân, dân không theo đạo Da tô được gọi là lương dân.
Tháng 6 năm Tân Dậu (1861) triều đình nhắc nhở việc phân sáp người theo đạo Da tô: “ …phàm những dân đạo trai gái già trẻ, không cứ đã bỏ đạo hay chưa, đều thích chữ vào mặt, chia ghép đến ở vào xã thôn không có đạo, mà phải quản thúc cho nghiêm. Những tên đầu mục hung ác vẫn nghiêm giam như cũ. Nếu người Tây dương đến nơi, thì đem bọn dân đạo ấy giết cho hết” (Đại Nam thực lục tập 7, Nxb Giáo dục, tr.725).
Linh mục Gioakim Đặng Đức Tuấn kể lại việc thích chữ vào mặt : “ Giáo dân lớn nhỏ bắt bừa/ Bắt ra thích tự chẳng chừa gái trai/ Tội chi nào biết hỏi ai/ Xẻ mày, xẻ mặt chịu chai, chịu lỳ”( Lam Giang& Võ Ngọc Nhã, Đặng Đức Tuấn tinh hoa Công giáo ái quốc Việt Nam, Tác giả tự xuất bản, tr.99)
Thích chữ gì vào mặt người theo đạo Da tô: Tả đạo hay Tà đạo? Trong một tấm ảnh xưa, hai chữ được thích trên má trái những người theo đạo Da tô là hai chữ “Tà Đạo”.
Tháng 6 năm Nhâm Tuất (1862): “ lại tha tội cho những dân xấu chưa bỏ đạo ở các hạt, lấy cớ là hòa nghị đã xong nên bỏ lệ cấm đó” (Đại Nam thực lục tập 7, Nxb Giáo dục, tr.780). Linh mục Đặng Đức Tuấn nhắc đến sự kiện bãi bỏ lệnh bắt đạo: “ Mười bảy tháng sáu chỉ ra/ Nam tráng đầu mục thảy tha phản hồi”( Lam Giang& Võ Ngọc Nhã, sđd, tr. 162).
Tuy đã bãi bỏ lệnh bắt đạo, nhưng người theo đạo Da tô vẫn còn bị gọi là tả đạo hoặc dửu dân. Tháng 12 năm Mậu Thìn (dương lịch đã sang năm 1869): “ Giám mục Đông (nguyên ở Hà Nội giảng đạo), Giám mục Hậu, Giám mục Bình[**] đệ đơn đến bộ Lễ đổi 4 chữ “tả đạo”, “dửu dân”. Bộ Lễ cho là triều đình thương dân như một, vốn không có phân biệt phàm kính làm sổ sách, hoặc khi có giấy tờ, cho đổi viết là dân đạo, dùng để cho nhớ mà thôi. Vua y cho” (Đại Nam thực lục, Nxb Giáo dục, tr.1149).
Dân đạo gọi là “Giáo dân”, dân lương gọi là “Bình dân”
Tháng 10 năm Giáp Tuất (1874) “ Chuẩn cho dân đi đạo đổi gọi là giáo dân, dân đi lương đổi gọi là bình dân. (Từ trước đến nay dân theo đạo, hoặc gọi là dửu dân, hoặc gọi là tả đạo, từ khi bỏ cấm, bỏ các chữ dửu, chữ tả chỉ gọi đơn giản bằng chữ đạo. Gần đây cứ lời Khâm sứ đóng ở Kinh nói rằng: lương, đạo đều gọi, chưa khỏi sỉ nhục giáo ấy. Đã chuẩn cho quan ở nha Thương bạc đem nghĩa hai chữ ấy trả lời, nói: Lương là an thường thủ phận, không làm gian ác; Đạo là khuyên người làm lành, không làm bất chính. Hai chữ đối nhau, văn nghĩa giống nhau, lại tốt xấu gì, đạo gọi là đạo mà lương không gọi là lương thì gọi là gì? Rồi sứ ấy đã biết chữ lương không để bỏ được, lại yêu cầu phàm những người theo giáo ấy gọi là nghĩa dân, đức dân, quan ở nha Thương bạc cho là sứ ấy đã nói nhiều như thế, xin gọi là giáo dân. Vua y cho, nhân chuẩn cho dân lương cũng đổi gọi là bình dân)” (Đại Nam thực lục tập 8, Nxb Giáo dục, tr.75)
Năm 1885 phong trào Sát Tả bình Tây nổi lên cả dân đạo lẫn dân lương đều bị tàn phá: “ Đạo dân đã hết cửa nhà/ Bình dân nay đã cháy ra tro tàn”( Lam Giang& Võ Ngọc Nhã, sđd, tr.537).
Tuy đã được quy định dân đạo gọi là “Giáo dân”, dân lương gọi là “Bình dân” nhưng người dân vẫn quen miệng gọi người theo đạo Da tô là “Tả đạo”. Trong bài hát giặm sáng tác sau năm 1885, nói về cuộc khởi nghĩa của Lê Ninh được phổ biến, lưu truyền rộng rãi trong dân chúng Nghệ Tĩnh: “Lương dân và tả đạo/Đường buôn bán thông hành/ Vô hà sự tương tranh…”; “ Bên giáo với lương dân/ Giai quốc gia xích tử/ Giai triều đình xích tử”( Lam Giang& Võ Ngọc Nhã, sđd, tr. 450)
Thuật ngữ “ Đạo dân/ Giáo dân” để chỉ người Công giáo; “ Lương dân/ Bình dân” để chỉ người không Công giáo đều không chuẩn. Bởi vì ở Việt Nam không chỉ có đạo Công giáo mà còn có đạo Phật, Cao Đài, Hòa Hảo…Do đó khi nói “đạo dân”, “giáo dân” thì phải nói đạo nào, giáo nào. Hơn nữa “ lương dân” là dân tốt, “ bình dân” là dân thường thì ở đâu cũng có. Tuy nhiên thuật ngữ chỉ là một quy ước về ngôn ngữ. Theo một quy ước bất thành văn nào đó, người ta vẫn gọi người theo đạo Công giáo và không Công giáo bằng hai từ “ Giáo- Lương”: “Đoàn kết Lương- Giáo”.
Nguyễn Văn Nghệ
Giáo xứ Cây Vông- Nha Trang
Chú thích:
[*] Làng Ninh Cường nay thuộc xã Trực Phú, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định; Làng Quần Anh nay thuộc xã Hải Minh, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định; Làng Trà Lũ nay thuộc xã Giao An, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định
[**] Giám mục Đông tên là Pierre Jean Marie Gendreau. Vào thời điểm năm 1869, Giám mục Đông mới là Linh mục mà thôi. Linh mục Gendreau Đông được tấn phong Giám mục vào ngày 16.10.1887, coi sóc Giáo phận Tây Đàng Ngoài (Giáo phận Hà Nội); Giám mục Hậu tên là Jean Denis Gautier coi sóc Giáo phận Nam Đàng Ngoài ( Giáo phận Vinh); Giám mục Bình tên là Joseph Hyacinthe Sohier coi sóc Giáo phận Bắc Đàng Trong (Giáo phận Huế).