Với buổi canh thức cầu nguyện đại kết chiều thứ Bảy, 30/9/2023, và 3 ngày tĩnh tâm tiếp đó, Thượng Hội Đồng Giám Mục thế giới thứ 16 về chủ đề: “Hướng tới một Giáo Hội hiệp hành: hiệp thông, tham gia và sứ vụ”, sẵn sàng bắt đầu với Thánh lễ khai mạc trọng thể sáng thứ Tư 4/10/2023 do Đức Thánh Cha chủ sự tại Quảng trường thánh Phêrô. Đâu là những nét đáng chú ý trong số các tham dự viên?
Nói chung, trong danh sách có 464 người tham dự, nếu trừ các chức sắc và nhân viên của Văn phòng Thượng Hội Đồng Giám Mục, thì còn 449 người, trong số này có 364 thành viên có quyền bỏ phiếu, gồm cả 54 phụ nữ. Các tham dự viên không có quyền bỏ phiếu là 85 người, trong số này có 27 phụ nữ.
Các Chủ tịch thừa ủy
Trong 15 Thượng Hội Đồng Giám Mục thế giới trước đây, thường có 3 vị Hồng Y chủ tịch thừa ủy, thay mặt Đức Thánh Cha chủ tọa các khóa họp khoáng đại. Nhưng Thượng Hội Đồng Giám Mục này có tới 9 vị chủ tịch thừa ủy, trong đó 3 vị không phải là Hồng Y hay Giám mục, gồm 1 linh mục là cha Giuseppe Bonfrate, giáo sư tại Đại học Giáo hoàng Gregoriana, từng là chuyên gia của Văn phòng Tổng thư ký Thượng Hội Đồng Giám Mục về miền Amazonia, một nữ tu là Chị María de los Dolores Palencia Gómez, 74 tuổi, người Mêxicô thuộc dòng Nữ tu thánh Giuse de Lyon, chuyên dấn thân bênh vực và giúp đỡ người di dân và hoạt động trong Liên Hội Đồng Giám Mục Mỹ châu la tinh, sau cùng là một nữ giáo dân, chị Mormoko Nishimaru, 48 tuổi, ở Yokohama, Nhật Bản. Chị là một phụ nữ thánh hiến thuộc cộng đoàn thừa sai “Nữ tỳ Tin Mừng Lòng Chúa Thương Xót” (SEMD). Chị hoạt động trong Ủy ban mục vụ giới trẻ ở địa phương. Trước đó chị đã học tại đại học Sophia, Tokyo, rồi trải qua vài năm ở Argentina, dấn thân trong sứ vụ, trước khi trở về Nhật hồi năm 2017. Chị đã phiên dịch thông điệp “Fratelli tutti” của Đức Thánh Cha Phanxicô ra tiếng Nhật.
6 vị Chủ tịch thừa ủy còn lại, đứng đầu là Đức Thượng Phụ Ibrahim Isaac Sedrak, Thượng Phụ Giáo Chủ Công Giáo Copte, với trụ sở tại thành Alessandria, lãnh đạo khoảng 200 ngàn tín hữu Công Giáo ở Ai Cập, tiếp đến là Đức Hồng Y Aguiar Retes, Tổng Giám Mục giáo phận thủ đô Mêxicô, tiếp đến là 2 Tổng Giám Mục và 2 Giám Mục.
Các nghị phụ
Trong số các nghị phụ, đứng đầu là 20 vị thuộc các Giáo Hội Công Giáo nghi lễ Đông phương, trong đó có những vị đương nhiên là thành viên do chức vụ, như các vị Thượng Phụ giáo chủ, phần còn lại là các đại biểu do các Hội Đồng Giám Mục bầu lên và được Tòa Thánh phê chuẩn: Phi châu có 44 vị, đông nhất là Nigeria với 4 vị. Tiếp đến là Mỹ châu có 47 vị, đông nhất là Brazil và Mỹ, mỗi nước có 5 đại biểu, Mêxicô và Canada mỗi nước có 4 đại biểu. Á châu có 26 vị, đông nhất là 4 vị Ấn độ, tiếp đến là Philippines có 3 vị, Indonesia và Việt Nam mỗi nước có 2 đại biểu. Hai vị người Việt là Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng, Giám Mục Phan Thiết, và Đức Cha Louis Nguyễn Anh Tuấn, Giám Mục Hà Tĩnh. Lào và Campuchia có chung một nghị phụ đại biểu là Cha Enrique Figaredo Alvar Gonzalez, dòng Tên Tây Ban Nha, Phủ doãn tông tòa Battambang bên Campuchia.
Đài Loan có 1 Giám Mục Đại biểu là Đức Cha Giuse Phổ Anh Hùng (Norberto Pu), Giám Mục giáo phận Gia Nghĩa cũng là Giám Mục đầu tiên người dân tộc tại đảo này.
Âu Châu có 48 Giám Mục đại biểu của các Hội Đồng Giám Mục, đông nhất là Ý với 5 vị, tiếp đến là 4 vị người Pháp. Sau cùng là Úc châu chỉ có 5 Giám Mục đại biểu, trong số này có 2 vị từ Australia.
Trung Quốc không có Hội Đồng Giám Mục được Tòa Thánh công nhận, nên không có quyền bầu đại biểu. Tuy nhiên Đức Thánh Cha đã mời đặc biệt 2 vị đến tham dự, đó là Đức Cha Dương Vĩnh Cường (Yang Yongqiang), 53 tuổi, Giám Mục giáo phận Chu Thôn (Zhouchun) tỉnh Sơn Đông từ 10 năm nay, và Đức Cha Antôn Diệu Thuận (Yao Shun), 58 tuổi, Giám Mục giáo phận Tể Ninh, tỉnh Nội Mông. Ngài là một trong những Giám Mục đầu tiên thụ phong Giám Mục năm 2019 sau Hiệp định tạm thời giữa Tòa Thánh và Trung Quốc về việc bổ nhiệm Giám Mục, tuy rằng trong thực tế, Tòa Thánh đã phê chuẩn việc bổ nhiệm Đức cha từ năm 2010. Đây là 2 vị khác với 2 Giám Mục Trung Quốc đã tham dự Thượng Hội Đồng Giám Mục thế giới về giới trẻ hồi năm 2018: đó là Đức Cha Giuse Quách Kim Cài (Guo Jincai), Giám Mục giáo phận Thừa Đức (Chengde) tỉnh Hà Bắc, và Đức Cha Gioan Baotixita Dương Hiểu Đình (Yang Xiaotinh), Giám Mục giáo phận Du Lâm (Yulin), tỉnh Thiểm Tây.
Cùng với 2 vị trên đây, có Đức Hồng Y Stephano Chu Thủ Nhân (Chow Sau-yan), tham dự Thượng Hội Đồng Giám Mục này với tư cách là thành viên do Đức Thánh Cha bổ nhiệm.
Các thành phần khác
Ngoài 3 vị được Đức Thánh Cha bổ nhiệm trên đây còn có 48 vị khác cũng được ngài bổ nhiệm, trong đó có 5 nữ tu, 1 nữ giáo dân, và 5 Linh Mục, trong đó có cha James Martins, dòng Tên người Mỹ, nổi tiếng trong các hoạt động bênh vực việc mục vụ cho những người đồng tính, và cha Antonio Spadaro, dòng Tên người Ý, nguyên là Giám đốc tạp chí Civiltà Cattolica Văn Minh Công Giáo, nay mới được bổ nhiệm làm Phó Tổng thư ký Bộ giáo dục và Văn hóa.
Trong số các vị được Đức Thánh Cha bổ nhiệm được dư luận đặc biệt chú ý có Đức Hồng Y Gerhard Mueller, người Đức, nguyên Tổng trưởng Bộ giáo lý đức tin, cùng với ĐHY Luis Ladaria dòng Tên Tây Ban Nha, cũng từng là Tổng trưởng Bộ giáo lý đức tin, nhưng ngài xin kiếu vì lý do sức khỏe.
Cũng nên nói thêm rằng có 20 vị đứng đầu các cơ quan trung ương Tòa Thánh, theo luật, được đương nhiên tham dự Thượng Hội Đồng Giám Mục này, trong đó có 1 giáo dân là ông Paolo Ruffini, Bộ trưởng Bộ truyền thông. Ngoài ra có các vị Chủ tịch các Liên Hội Đồng Giám Mục thuộc 5 châu.
Những lập trường khác nhau
Trong thời gian qua, báo chí cho rằng sẽ có những tranh luận sôi nổi tại Thượng Hội Đồng Giám Mục này giữa phe bảo thủ và cấp tiến. Cụ thể như trường hợp giữa các thành viên người Đức.
Thực vậy, Chủ tịch Hội Đồng Giám Mục Đức, Đức Cha Georg Baetzing, Giám Mục giáo phận Limburg, bày tỏ hy vọng Thượng Hội Đồng Giám Mục này sẽ mau lẹ bỏ phiếu ủng hộ các đề nghị cải tổ. Đức Cha cũng bênh vực Đức Thánh Cha Phanxicô chống lại những lời cáo buộc cho rằng ngài muốn trì hoãn việc cải tổ.
Tiếp đến, trong cuộc họp báo hôm 27/9 vừa qua, kết thúc khóa họp mùa thu của các Giám Mục Đức, Đức Cha Baetzing, hy vọng những kết quả của Thượng Hội Đồng Giám Mục kỳ thứ 16 tới đây sẽ có tính chất bó buộc và cả Đức Thánh Cha cũng cần tuân hành, chứ không phải chỉ coi đây là những điều tư vấn mà thôi.
Trong khi đó, một Giám Mục Đức được Đức Thánh Cha bổ nhiệm làm thành viên Thượng Hội Đồng Giám Mục 16 là Đức Cha Stefan Oster, Giám Mục giáo phận Passau. Trong cùng cuộc họp báo hôm 27/9, Đức Cha đề cao sự kiện một mình Đức Thánh Cha có quyền quyết định chung kết về Thượng Hội Đồng Giám Mục. Ngài nói: “Đức Thánh Cha Phanxicô có đoàn sủng đặc biệt và có cái nhìn toàn diện trên toàn thể Giáo Hội, vì thế ngài có thể phán đoán rõ điều gì Thánh Thần Chúa nói với ngài và toàn thể chúng ta tại Thượng Hội đồng”.
Và theo Đức Cha Oster, tiến trình cải tổ của Giáo Hội Công Giáo Đức không phải là kiểu mẫu tốt cho các cuộc thảo luận ở Roma trong Thượng Hội Đồng Giám Mục. Con đường Công nghị của Đức đã dẫn tới sự chống đối và đối nghịch nhiều hơn: “Giữa Giáo Hội tại Đức và Tòa Thánh, giữa các Giám Mục chúng ta và trong dân Chúa”. ĐGH Phanxicô muốn một cái gì khác cho Thượng Hội Đồng Giám Mục thế giới. Đây không phải là một tiến trình chính trị, những lối tiếp cận chiến lược và lợi dụng dư luận quần chúng”. Vấn đề quan trọng là: “Làm sao chúng ta ít khi thành công trong việc mời gọi dân chúng tin vào Tin Mừng, và đồng thời lại có hàng trăm ngàn tín hữu quay lưng lại với Giáo Hội tại Đức?” (KAP 28-9-2023).

Nguồn: vaticannews.va

Sau các bài đọc và các lời nguyện bằng nhiều thứ tiếng khác nhau, ĐTC đã có một bài suy tư về chủ đề buổi cầu nguyện: “Together – Cùng nhau”. Ngài nói: Giống như cộng đoàn Kitô hữu sơ khai vào ngày Lễ Ngũ Tuần. Như một đàn chiên, được yêu thương và tập hợp bởi một Mục Tử duy nhất là Chúa Giêsu. Như đám đông trong Ngày Khải Huyền, chúng ta ở đây, anh chị em “từ mọi quốc gia, bộ tộc, dân tộc và ngôn ngữ” (Kh 7,9), đến từ các cộng đồng và các quốc gia khác nhau, nhưng là con của cùng một Cha, được linh hoạt bởi cùng một Thần Khí đã nhận lãnh trong Bí tích Rửa tội, được mời gọi đến với cùng một niềm hy vọng (x. Eph 4:4-5).
Đặc biệt Đức Thánh Cha cảm ơn cộng đoàn Taizé vì sáng kiến buổi cầu nguyện này. Ngài nói: “Tôi hết lòng chào mừng các vị đứng đầu các Giáo hội, các vị lãnh đạo và các phái đoàn của các truyền thống Kitô giáo khác nhau và tất cả anh chị em, đặc biệt là giới trẻ: cám ơn các bạn đã đến cầu nguyện cho chúng tôi và với chúng tôi, tại Rôma, trước Đại hội thường kỳ của Thượng Hội Đồng Giám Mục, vào đêm trước cuộc tĩnh tâm diễn ra ngay sau đó. “Syn–odos ”: chúng ta cùng nhau bước đi, không chỉ những người Công giáo, mà tất cả các Kitô hữu, toàn thể Dân của những người đã được rửa tội, toàn thể Dân Thiên Chúa, bởi vì “chỉ khi cùng nhau mới có thể là sự hiệp nhất của tất cả mọi người” (JA Möhler, Symbolik oder Darstellung der dogmatischen Gegensätze der Katholiken und Protestanten nach ihren öffentlichen Bekenntnisschriften , II, Köln-Olten 1961, 698).
Giống như đám đông trong sách Khải Huyền, chúng ta cầu nguyện trong thinh lặng, lắng nghe một “sự thinh lặng lớn lao” (xem Kh 8:1). Và sự thinh lặng rất quan trọng, mạnh mẽ: nó có thể diễn tả nỗi đau khôn tả khi đối mặt với những bất hạnh, nhưng trong những khoảnh khắc vui mừng, nó cũng có thể diễn tả một niềm vui không thể diễn tả bằng lời. Vì lý do này, tôi muốn cùng anh chị em suy tư ngắn gọn về tầm quan trọng của thinh lặng trong đời sống tín hữu, trong đời sống Giáo Hội và trên con đường hiệp nhất Kitô giáo .
Thinh lặng trong đời sống tín hữu
Thứ nhất: sự thinh lặng là điều thiết yếu trong đời sống người tín hữu. Thực ra, sự thinh lặng nằm ở thời điểm bắt đầu và kết thúc cuộc hiện hữu trần thế của Chúa Kitô. Ngôi Lời, Lời của Chúa Cha, đã trở nên “im lặng” trong máng cỏ và trên thập giá, trong đêm Giáng sinh và đêm Phục sinh. Đêm nay, những người Kitô hữu chúng ta đứng thinh lặng trước Thánh giá San Damiano, như các môn đệ lắng nghe trước thánh giá, trước ngai tòa của Thầy. Giây phút thinh lặng của chúng ta không phải là sự im lặng trống rỗng mà là khoảnh khắc đầy chờ đợi và sẵn sàng. Trong một thế giới ồn ào náo nhiệt, chúng ta không còn quen với việc im lặng nữa, thực sự đôi khi chúng ta khó có thể chịu đựng được điều đó, bởi vì nó khiến chúng ta phải đối diện với chính mình. Tuy nhiên, thinh lặng là nền tảng của lời nói và cuộc sống. Thánh Phaolô nói rằng mầu nhiệm Ngôi Lời nhập thể “được bao phủ trong thinh lặng đến muôn đời” (Rm 16:25), thánh nhân dạy chúng ta rằng sự thinh lặng bảo tồn mầu nhiệm, như Ápraham đã bảo vệ Giao Ước, như Mẹ Maria đã gìn giữ sự sống của Con Mẹ trong cung lòng cũng như luôn suy niệm trong lòng về đời sống của Người (xem Lc 1:31; 2:19.51). Mặt khác, sự thật không cần đến những tiếng kêu la dữ dội mới chạm được đến trái tim con người. Thiên Chúa không thích những lời tuyên bố và la hét, huyên thuyên và ồn ào: Ngài thích ngỏ lời trong “tiếng thì thầm của làn gió nhẹ” (1 V 19.12), như đã làm với ông Êlia, trong một “chuỗi thinh lặng cộng hưởng”. Và vì thế, chúng ta cũng như Abraham, như Êlia, như Mẹ Maria, cần thoát khỏi nhiều tiếng ồn để lắng nghe tiếng nói của Thiên Chúa. Bởi vì chỉ trong sự thinh lặng của chúng ta Lời Chúa mới vang vọng.
Thinh lặng trong đời sống Giáo Hội
Thứ hai: sự thinh lặng là điều cần thiết trong đời sống của Giáo Hội. Sách Công vụ Tông đồ kể rằng, sau diễn ngôn của Thánh Phêrô tại Công đồng Giêrusalem, “cả công chúng đều im lặng” (Cv 15:12), rồi họ chuẩn bị đón nhận lời chứng của Phaolô và Barnaba về những điềm thiêng dấu lạ Thiên Chúa đã thực hiện giữa các dân nước. Điều này nhắc nhở chúng ta rằng sự thinh lặng, trong cộng đoàn giáo hội, khiến cho sự giao tiếp-truyền thông huynh đệ trở nên khả thi, trong đó Chúa Thánh Thần hòa hợp các quan điểm. Trở nên hiệp hành có nghĩa là chào đón nhau theo cách này, trong ý thức rằng tất cả chúng ta đều có điều gì đó để làm chứng và để học hỏi, cùng nhau lắng nghe “Thần Khí sự thật” (Ga 14:17) để biết Người “nói gì” với các Giáo Hội” ( Kh 2,7). Và sự thinh lặng cho phép phân định, qua việc chăm chú lắng nghe “những tiếng rên xiết khôn tả” (Rm 8:26) của Thánh Thần vang vọng, thường ẩn tàng, trong Dân Chúa. Do đó chúng ta hãy xin ơn Chúa Thánh Thần cho các tham dự viên Thượng Hội đồng: xin cho họ biết «lắng nghe Thiên Chúa, đến mức cùng với Thiên Chúa nghe được tiếng kêu của dân Chúa; lắng nghe dân, đến mức hít thở ý muốn mà Thiên Chúa đang mời gọi chúng ta” (trích Bài phát biểu nhân Đêm canh thức cầu nguyện chuẩn bị cho Thượng Hội Đồng về Gia đình, ngày 4 tháng 10 năm 2014).
Thinh lặng trên con đường hiệp nhất Kitô giáo
Và điều thứ ba cũng là cuối cùng: sự thinh lặng là điều cần thiết trên con đường hiệp nhất Kitô giáo. Thực ra, thinh lặng là nền tảng cho việc cầu nguyện, từ đó công cuộc đại kết bắt đầu và nếu không có cầu nguyện thì sẽ vô ích. Thực vậy, Chúa Giêsu đã cầu nguyện để các môn đệ của Người “được nên một” (Ga 17:21). Việc cầu nguyện trong thinh lặng cho phép chúng ta đón nhận hồng ân hiệp nhất “như Chúa Kitô muốn”, “bằng những phương tiện mà Ngài muốn” (xem P. Couturier, Cầu nguyện cho sự hiệp nhất ), chứ không phải như một thành quả độc lập từ những nỗ lực của chúng ta và theo những tiêu chuẩn thuần túy nhân loại. Càng cùng nhau hướng về Chúa trong lời cầu nguyện, chúng ta càng cảm thấy rằng chính Người là Đấng thanh tẩy chúng ta và hiệp nhất chúng ta vượt qua những khác biệt. Sự hiệp nhất của các Kitô hữu lớn lên trong việc thinh lặng trước thập giá, giống như những hạt giống mà chúng ta sẽ nhận được vốn đại diện cho những ân huệ khác nhau mà Chúa Thánh Thần trao ban cho các truyền thống Kitô giáo khác nhau: nhiệm vụ gieo hạt là của chúng ta, trong khi tin chắc rằng chỉ có Thiên Chúa mới làm cho hạt giống ấy lớn lên (xem 1 Cr 3,6). Những hạt giống là dấu chỉ cho chúng ta, chúng được mời gọi chết đi trong ầm thầm đối với sự ích kỷ để có thể nảy nở sinh sôi, nhờ tác động của Chúa Thánh Thần, trong sự hiệp thông với Thiên Chúa và trong tình huynh đệ giữa chúng ta.
Đây là lý do tại sao chúng ta kêu xin, trong lời cầu nguyện chung, ơn biết học cách thinh lặng trở lại: lắng nghe tiếng Chúa Cha, tiếng gọi của Chúa Giêsu và tiếng rên xiết của Chúa Thánh Thần. Chúng ta nguyện xin cho Thượng Hội đồng trở thành một kairós (khoảnh khắc mầu nhiệm) của tình huynh đệ, một nơi mà Chúa Thánh Thần thanh lọc Giáo hội khỏi những lời huyên thuyên, những hệ tư tưởng và sự phân cực. Đang khi hướng tới dịp kỷ niệm quan trọng của Công đồng Nicaea, xin cho chúng ta, giống như ba đạo sĩ từ Phương Đông, được bên nhau tôn thờ mầu nhiệm Thiên Chúa làm người trong thinh lặng, chắc chắn rằng chúng ta càng gần Chúa Kitô thì càng hiệp nhất hơn. Và như ba đạo sĩ từ phương Đông đã được một ngôi sao dẫn đến Bêlem, thì xin ánh sáng thiên đường cũng hướng dẫn chúng ta đến với Chúa Giêsu của chúng ta, cũng như đến với sự hiệp nhất mà Người đã cầu nguyện. Chúng ta hãy cùng nhau lên đường, háo hức gặp Ngài, tôn thờ Ngài và công bố Ngài “để cho thế gian tin” (Ga 17:21).

Vatican News