Linh mục Antonio Spadaro: “Đức Phanxicô tiến về phía trước cho đến khi nào ngài còn năng lượng”

Nhân dịp lễ Phục sinh, linh mục Dòng Tên Antonio Spadaro, người thân cận và hiểu rõ giáo hoàng nhất trả lời các câu hỏi của báo Le Point.

Linh mục Antonio Spadaro ở văn phòng của ngài ở trung tâm thành phố Rôma ngày 29 tháng 2 năm 2014. © Filippo Monteforte/AFP

Một tuần sau khi nhập viện khẩn cấp vì các vấn đề về hô hấp và trước tuần lễ cử hành phụng vụ Tuần Thánh, sự chú ý của giới truyền thông xung quanh vì sao sức khỏe của Đức Phanxicô chưa giảm xuống ở cả hai bên sông Tiber, Rôma. Nhân dịp này, linh mục Antonio Spadaro, giám đốc tạp chí Văn minh Công giáo của Dòng Tên và là người thân cận với Đức Phanxicô – thường được cho là “bác sĩ quay vòng” dù ngài từ chối tên không chính thức này –, trả lời các câu hỏi của báo Le Point.

Một lần nữa, những lo ngại về sức khỏe của Đức Phanxicô đã trở thành chủ đề thảo luận ở Ý cũng như trên toàn thế giới. Ở tuổi 86, liệu ngài có còn khả năng thực hiện sứ mệnh của ngài không?

Linh mục Antonio Spadaro: Như bất cứ ai ở tuổi của ngài đều có những vấn đề sức khỏe, nhưng theo tôi, dường như ngài hoàn toàn có đủ khả năng tiếp tục sứ mệnh. Ngài ở trong cao điểm về sự minh mẫn tinh thần và thiêng liêng, như chúng ta đã thấy trong những ngày gần đây khi ngài giảng, tôi có thể nói, ở điểm này về mặt thể chất, ngài vẫn ổn.

Một giai thoại thoạt đến trong đầu tôi. Cách đây nhiều năm, trong những chuyến đi Châu Mỹ Latinh, tôi đã nói với ngài, chương trình của ngài căng thẳng gần như quá mức. Ngài trả lời hơi nghiêm: tôi  không đồng ý làm giáo hoàng để nghỉ ngơi. (Cười.) Và tôi hiểu lập luận của ngài. Ngài cứ tiếp tục và làm những gì ngài cảm thấy có thể làm được, miễn là sức lực của ngài cho phép.

Nghe cha nói thì từ nhiệm chưa có trong chương trình làm việc của ngài?

Như ngài đã nói rõ một lần nữa trong trong cuộc trò chuyện với các tu sĩ Dòng Tên châu Phi, đã được đăng trên tạp chí Văn minh Công giáo, theo ngài, triều giáo hoàng là suốt đời và khả năng từ chức sẽ không xảy ra. Nhưng, nếu ngài bị bệnh và không thể lãnh đạo Giáo hội, chắc chắn ngài sẽ từ bỏ chức vụ Thánh Phêrô, điều đó là hiển nhiên. Ngài làm việc với tinh thần sáng suốt và nếu bất cứ lúc nào ngài hiểu đã đến lúc phải từ bỏ chức vụ của mình, ngài sẽ làm ngay trong ngày mà không gởi bất kỳ một thông cáo nào báo trước.

Tuy nhiên, trong quá khứ, một số tuyên bố của ngài vẫn còn mơ hồ, như khi ngài nghĩ đến việc ở lại Ý trong trường hợp từ nhiệm và làm việc với tư cách là “giám mục danh dự của Rôma”. Chúng ta nên diễn giải tuyên bố này như thế nào?

Việc ngài nói từ nhiệm không phải là điều có thể xảy ra và triều giáo hoàng là suốt đời, nhưng không có nghĩa là loại trừ khả năng một ngày nào đó ngài sẽ từ nhiệm. Chắc chắn Đức Bênêđictô XVI đã mở đường cho ngài. Một con đường khả thi, rộng mở, ngay cả bây giờ khi ngài chưa nhìn thấy nó cho chính ngài. Bây giờ cần phải điều chỉnh tình huống này theo quan điểm giáo luật, để hiểu cách đặt tên cho hình ảnh này và các sinh hoạt của ngài – hiện tại, tên ‘giám mục danh dự’ của Rôma là tên dường như phù hợp nhất. Điều này vẫn chưa được xác định rõ ràng, tôi nghĩ sớm muộn cũng sẽ làm.

Lần nhập viện gần đây của ngài, báo chí Ý khơi lại các thảo luận hậu trường về việc kế vị ngài. Thậm chí họ còn nói về một “mật nghị  ma”. Không có gì mới dưới ánh mặt trời, theo cha…

Đúng, người ta đã nói đến “mật nghị ma” này từ nhiều năm nay. Và người ta đã có danh sách những người kế vị tiềm năng của ngài. Trong chuyến đi Phi châu gần đây, Đức Phanxicô còn nói đùa về chuyện này, nếu theo giáo triều Rôma, thì giáo hoàng sẽ thay đổi mỗi sáu tháng một lần. Về sức khỏe của ngài, dù Văn phòng báo chí Vatican và các bản tin y tế của ngài có nói gì, những tiếng nói này vẫn tồn tại, họ muốn xây câu chuyện về một triều giáo hoàng suy yếu. Chúng ta phải sống với bối cảnh này.

Tôi nhớ trong thượng hội đồng về gia đình năm 2015, người ta nói ngài bị ung bướu não. Dĩ nhiên đó là tin giả. Nhưng đó là câu chuyện chống giáo hoàng chung quanh khối u, như thể nó làm suy yếu sự minh mẫn và khả năng suy luận của giáo hoàng có chủ quyền. Hiện nay tôi cũng nghe một số người nói như thế về một căn bệnh nghiêm trọng sẽ ảnh hưởng đến giáo hoàng, nhưng điều này không có cơ sở một chút nào.

Có phải ngài hoàn toàn thờ ơ với vấn đề kế vị ngai Thánh Phêrô không?

Theo tôi, đây không phải là chủ đề quan trọng với ngài. Đức Phanxicô đang làm phần việc của ngài với tư cách là giáo hoàng có chủ quyền. Chẳng hạn, việc lựa chọn các hồng y đáp ứng một logic của giáo hội: bổ nhiệm các tu sĩ thuộc các giáo hội nhỏ và vùng ngoại vi. Đây không phải là một phần của chiến lược bổ nhiệm người kế vị ngài nhưng tầm nhìn về Giáo hội của ngài. Đến mức mà đôi khi ngài chọn những hồng y không thực sự ở trong “vòng tròn của những người theo tinh thần Bergoglio”.

Dù có những lo ngại về sức khỏe, chương trình làm việc dồi dào của ngài cho năm nay và cả cho năm 2024, với sự kết thúc của thượng hội đồng về tính đồng nghị, có phải là bằng chứng cho thấy người trên tám mươi này không có ý định chậm lại?

Ngoài ra còn có các chuyến đi Hungary, Lisbon, đi Marseille đã lên chương trình. Và rất có thể là một chuyến đi Mông Cổ. Ngay cả chúng ta cũng bắt đầu nói đến năm 2025 với lễ kỷ niệm Công đồng Nicaea (do Hoàng đế Constantine I tổ chức năm 325 để chuẩn hóa Giáo hội).

Một hồ sơ quan trọng khác của Đức Phanxicô: Ukraine. Trong quyển sách Bản đồ của Đức Phanxicô: Vatican và chính trị quốc tế (L’Atlante di Francesco: Vaticano e politica internazionale, nxb. Marsilio) của cha, cha nhắc lại nỗ lực liên lỉ của ngài để ủng hộ đối thoại giữa Kyiv và Matxcova dù phải bị chỉ trích.

Nhiệm vụ của ngài là không bao giờ cắt đứt hay phá vỡ mà làm tất cả để mang những phần bị chia cắt lại với nhau. Đó là lý do vì sao ngài muốn đi cả Kyiv và Matxcova. Để giữ các mảnh lại với nhau.

Quan điểm của ngài không bao giờ là chiến thuật hay chiến lược, nhưng trước tiên ngài nhìn vào tình trạng của người dân, như tình cảnh của các bà mẹ của người lính Nga cũng như người lính Ukraine. Một tầm nhìn bắt đầu từ bên dưới.

Nhưng ngày nay, về cuộc xung đột ở Ukraine, tiếng nói của Vatican hầu như không được nghe thấy. Như lời kêu gọi hòa bình của giáo hoàng Bênêđictô XV trong Thế chiến thứ nhất: có phải đây là tiếng kêu trong sa mạc không?

Thông điệp hòa bình của các giáo hoàng đôi khi được nghe đôi khi không được nghe. Không cần phải quay lại với Đức Bênêđictô XV, chúng ta có thể nghĩ đến Đức Gioan-Phaolô II, ngài đã tìm cách tránh cuộc xâm lược Iraq của Hoa Kỳ. Và ở đây cũng vậy, đây là một thất bại. Nhưng không vì thế mà tiếng nói đạo đức kém ý nghĩa, kém quan trọng. Trái lại: nó đưa ra một phương hướng và giữ cho từ “hòa bình” sống động khi ngày nay chúng ta chỉ nói đến vũ khí, chiến lược và thắng bại của bên này hay bên kia.

Về một chủ đề khác, tuần trước, chúng ta đã nghe tin linh mục Dòng Tên Hans Zollner bất ngờ từ chức, linh mục là nhân vật chủ yếu của Ủy ban giáo hoàng về bảo vệ trẻ vị thành niên, linh mục đưa ra một số thiếu sót trong Ủy ban do Đức Phanxicô thành lập năm 2014?

Tôi không biết chi tiết công việc của Ủy ban. Tôi biết những tuyên bố của linh mục Zollner đã được theo sau bởi những tuyên bố của hồng y O’Malley, chủ tịch Ủy ban, ngài tin tưởng vào quá trình này. Điều tôi có thể nói không chút nghi ngờ, là Đức Phanxicô khi nào cũng mong muốn dọn dẹp. Chẳng hạn gần đây, trong cuộc phỏng vấn với những người trẻ, ngài nhắc lại, ngài không muốn có thời hiệu trong các trường hợp lạm dụng tình dục. Sau đó, đã có những phản kháng trong nội bộ Giáo hội, đó là hiển nhiên, nếu không thì hành động của giáo hoàng sẽ chẳng có ý nghĩa gì. Mặt khác ngài cũng gặp một số ngoài chủ đề này. Nhưng vấn đề ở đây không phải là than phiền về những phản kháng, nhưng hành động một cách mạnh mẽ và quyết tâm để vượt lên chúng. Điều này cần dũng cảm và kiên nhẫn.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Đức Phanxicô cảnh báo về ‘sự cay đắng’, thần dược của ma quỷ

Ngày thứ năm 13 tháng 4, Đức Phanxicô tiếp các nữ tu tham dự Đại hội đồng lần thứ 70 của Liên hiệp các Bề trên nữ ở Ý (USMI) | © Truyền thông Vatican

“Rượu cay đắng là thần dược của ma quỷ”, Đức Phanxicô đã cảnh báo khi ngài tiếp các nữ tu tham dự Đại hội lần thứ 70 của Liên hiệp các Bề trên nữ ở Ý (USMI) ngày thứ năm 13 tháng 4 năm 2023. Trong buổi tiếp kiến, đặc biệt ngài khuyến khích các nữ tu trung thành với ơn gọi dù gặp thử thách thiếu ơn gọi.

Trong bài phát biểu, ngài cảnh báo chống lại “sự cay đắng”, vốn là một trong những căn bệnh của đời sống thánh hiến. Ra khỏi bài soạn sẵn, ngài lấy làm tiếc cho tinh thần cay chua nội tâm này, luôn nhìn vào những khó khăn, chú ý đến những điều sai trái và ngài khuyên nên trồng đường thay vì trồng dấm.

Ngài kêu gọi các bề trên giúp đỡ các cộng đoàn hoặc các nữ tu đang bị cay chua gặm nhắm trong lòng, giúp họ thoát khỏi tình trạng này, ngài ca ngợi đức tính hy vọng. Hy vọng là nhân đức nhỏ nhất nhưng mạnh nhất, hy vọng không bao giờ làm thất vọng.

Đừng trở thành người “nô lệ của công việc”

Trong bài phát biểu, ngài khuyến khích các nữ tu nên gặp gỡ người khác. Ngài nói, dù ở đâu cũng có một số người “loạn thần kinh”, và phụ nữ được tạo ra để “ban sự sống, để mở ra những con đường”. Ngài xin các nữ tu đối thoại và có các chương trình với các mục tử dù khi họ không cảm thấy được hiểu hoặc được xem trọng. Ngài cũng kêu gọi họ các nữ tu trung thành với ơn gọi dù gặp thử thách thiếu ơn gọi và sự pha trộn các văn hóa trong các cộng đoàn tu. Ngài nói, công việc không phải là đặc sủng, và xin các nữ tu đừng trở thành nô lệ cho các công việc của mình.

Tinh thần đồng nghị đích thực

Để biết phải hành động như thế nào trong một tình huống như vậy, ngài xin các nữ tu cầu nguyện: “Chúng ta cầu nguyện một chút và xem Chúa nói gì với chúng ta trong Tin Mừng… và từ đó Chúa khơi nguồn cảm hứng, mở cho chúng ta một con đường mới. Xin chị em y can đảm tìm kiếm những gì Chúa đang nói với chúng ta hôm nay, không phải những gì Ngài đã nói hôm qua, hãy để điều đó cho các chị em của ngày hôm qua”.

Cuối cùng, một lần nữa, ngài bày tỏ lo ngại về sự hiểu lầm tinh thần đồng nghị thực sự. Ngài giải thích, tính đồng nghị không phải là “có câu trả lời và đưa ra quyết định”, cũng không phải là “thay đổi điều này điều kia” bằng cách bắt đầu lại “để khép kín mình theo một cách khác”. Tinh thần đồng nghị là “lắng nghe, cầu nguyện và bước đi. Rồi Chúa sẽ cho chúng ta biết chúng ta phải làm gì”.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Lời chỉ trích của linh mục Zollner, chuyên gia hàng đầu về lạm dụng làm Đức Phanxicô nhức đầu

Đức Phanxicô trong buổi tiếp kiến hàng tuần tại Quảng trường Thánh Phêrô ngày thứ tư 12 tháng 4.

Tu sĩ Dòng Tên Hans Zollner đã từ chức khỏi Ủy ban Giáo hoàng Bảo vệ trẻ vị thành niên được Đức Phanxicô thành lập cách đây 9 năm.

Linh mục Dòng Hans Zollner, một trong những chuyên gia hàng đầu của Vatican về vấn đề nhức nhối lạm dụng tình dục, lương tâm và quyền lực trong Giáo hội đã đóng sầm cửa Ủy ban Giáo hoàng Bảo vệ trẻ vị thành niên do Đức Phanxicô thành lập 9 năm trước với sự giúp đỡ của linh mục.

Đây là nhân vật nặng ký thứ nhì rời Ủy ban sau lần bà Marie Collins, người Ai-len và là nạn nhân bị lạm dụng tình dục thời thơ ấu, tháng 3 năm 2017 bà đã từ chức vì thiếu hợp tác, vì có những miễn cưỡng không thể chấp nhận và đáng xấu hổ của các văn phòng khác nhau của Giáo triều.

Lần này các nguyên nhân đã khác, nhưng cũng nghiêm trọng không kém. Một cơn nhức đầu mới cho Đức Phanxicô. Trên thực tế, linh mục Zollner đầu hàng do những trục trặc của Ủy ban, không minh bạch, không tôn trọng các quy tắc và không trách nhiệm, đó là những điểm thiết yếu trong cuộc chiến chống lại văn hóa im lặng và lạm dụng như hôm nay linh mục đã tố cáo trong một cuộc họp tại trụ sở Hiệp hội báo chí nước ngoài.

Linh mục Zollner trong buổi họp báo / Ảnh Elisabetta Piqué

Quyết định của linh mục Zollner – nhà thần học, nhà tâm lý học, giám đốc trong 11 năm của Viện Bảo vệ Trẻ vị thành niên của Giáo hoàng Học viện Gregorian và là cố vấn cho giáo phận Rôma – linh mục đã từ chức Ủy ban Giáo hoàng Bảo vệ trẻ vị thành niên vài tuần trước. Nhưng tin tức đã bị lu mờ vì Đức Phanxicô bất ngờ nhập viện. Sau đó giữa linh mục Zollner và hồng y Mỹ Sean O’Malley, tổng giám mục Boston kiêm chủ tịch Ủy ban có những lời giải thích khác nhau, hồng y O’Malley đưa ra tuyên bố đánh giá cao công việc của linh mục Zollner và cho rằng linh mục ra đi vì công việc quá tải.

Hồng y O’Malley “thất vọng” vì các chỉ trích của linh mục Hans Zollner

Linh mục Zollner chỉ trích: “Ngài đã cắm hoa hồng, nhưng ngài không nói có vấn đề,” linh mục đề cập trong một tuyên bố khác “các vấn đề về cơ cấu và thực hành” ở cấp độ tài chính, tổ chức và thậm chí cả tuyển dụng làm cho công việc trở nên “không thể thực hiện” để tiếp tục làm việc trong Ủy ban. Linh mục cũng đưa ra việc thiếu các quy tắc điều chỉnh mối quan hệ của Ủy ban Giáo hoàng Bảo vệ trẻ vị thành niên và bộ Giáo lý Đức tin, mà với cuộc cải cách giáo triều năm ngoái, đã đưa Ủy ban vào “bộ” này.

Trong cuộc gặp với các nhà báo, linh mục Zollner nhắc lại sự bối rối của ngài trước thay đổi này và nhiều thay đổi khác trong thời gian gần đây, điều này đã tạo một hoang mang lớn trong Ủy ban, mặt khác, Ủy ban xác nhận “Đức Phanxicô đã có một sáng kiến tuyệt vời và đã thành công vượt ra ngoài các vấn đề”.

Linh mục Hans Zollner, thành viên cốt cán của Ủy ban chống lạm dụng tình dục từ chức

Trong phần phát biểu đọc từ đâu buổi họp báo, linh mục Zollner xác nhận quyết định ra đi không phải là chuyện dễ dàng với ngài: “Đã nhiều lần tôi tự hỏi: quyết định này có tương ứng với tinh thần đồng đội và sự thận trọng cần thiết trong bất kỳ công việc nhóm nào không? Với quyết định này, tôi có làm tổn thương đến Đức Phanxicô là người rất quan tâm đến công việc của Ủy ban không?” Sau đó, linh mục cho biết đã có những người đi trước đã rời Ủy ban với những lời chỉ trích. Linh mục giải thích, nếu ngài quyết định nói ra bây giờ thì không phải vì “mục tiêu gây tranh cãi hoặc làm hại Ủy ban” nhưng vì ngài đã nhận được  quá nhiều yêu cầu phỏng vấn từ các phương tiện truyền thông khác nhau và cũng để đóng góp một cái gì đó cho Ủy ban.

Linh mục Hans Zollner / BBC World

Trong bối cảnh này, linh mục cho biết trong những ngày gần đây, ngoài việc nhận tin nhắn khuyến khích từ khắp nơi trên thế giới, nhưng cũng có nhiều lời khuyên thiện ý, cho rằng tốt hơn là không nên nói gì trên diễn đàn công cộng, linh mục giải thích: “Theo tôi, đây không phải là một giải pháp thay thế thực sự, vì sẽ nhầm tinh thần đồng đội với đồng tình, thận trọng với che giấu, trung thực với nô lệ. Vấn đề của Ủy ban Giáo hoàng Bảo vệ trẻ vị thành niên rất phức tạp từ quan điểm chính trị và xúc cảm, vì những lý do hiển nhiên. Ủy ban có tầm quan trọng to lớn trong cuộc chiến chống lạm dụng và có giá trị nội tại không gì có thể thay thế được.”

Ba vấn đề

Sau khi lấy làm tiếc những đóng góp cho cuộc thảo luận bị một số người cho là “công kích cá nhân” và xin lỗi nếu có ai cảm thấy bị tổn thương, như đã làm trong tuyên bố của ngài ngày 29 tháng 3, linh mục Zollner nhắc lại những điểm quan trọng liên quan đến ba vấn đề cơ bản: “Đức Thánh Cha Phanxicô đã xác định chúng là thiết yếu trong cuộc chiến chống lạm dụng trong Hội nghị thượng đỉnh năm 2019 về bảo vệ trẻ vị thành niên: minh bạch, tôn trọng các quy tắc và trách nhiệm.” Về vấn đề này, linh mục nhấn mạnh, năm ngoái, ít nhất ba lần linh mục đã viết thư cho các giám đốc của Ủy ban để báo động với họ ngài thấy mọi thứ không ổn ở những điểm này và linh mục đã không bao giờ nhận được phản hồi.

Không muốn nêu tên, linh mục Zollner thừa nhận sự bối rối to lớn của ngài trước những thay đổi trong những năm gần đây, việc  lựa chọn các thành viên và sự nhầm lẫn về vai trò. Ngài chỉ trích: “Nếu bạn không biết mình chịu trách nhiệm về điều gì, nếu bạn không rõ ràng về ranh giới và quyền hạn chính xác của mình và người mà bạn chịu trách nhiệm, thì sẽ có nhầm lẫn. Và điều này tạo ra những khó khăn trong việc tôn trọng các quy tắc cũng như tính minh bạch.”

Mặt khác, ngài thừa nhận vẫn còn có phản đối trong Giáo hội liên quan đến cuộc chiến chống lạm dụng: “Mặc dù sự dấn thân của nhiều người về vấn đề này đã tăng, đã có nhiều người làm việc và mạng lưới đã phát triển rất nhiều, nhưng vẫn có một số người cản trở. Và các nạn nhân tiếp tục có cảm nghĩ họ không được lắng nghe.”

Linh mục lấy làm tiếc: “Mặc dù tôi đã tận mắt chứng kiến cách Đức Phanxicô dành thì giờ và lắng nghe các nạn nhân, ngài là tấm gương về thái độ mà Giáo hội nên có, nhưng đôi khi một số người không muốn lắng nghe. Nếu Giáo hội không phục vụ những người bé nhỏ nhất, những người bị tổn thương, như các nạn nhân của lạm dụng, thì điều này chẳng có một nghĩa lý gì. Nhiều nạn nhân không còn mong chờ gì, nhưng nhiều người khác vẫn muốn tìm lại hình ảnh nhân bản của Giáo hội và điều đau đớn nhất là họ không tìm thấy.” Linh mục kết luận: “Rõ ràng và trực tiếp, Giáo hội không quen với ngôn ngữ của ba từ này – minh bạch, tôn trọng các quy tắc và trách nhiệm -, và đó không phải là vấn đề cánh tả hay cánh hữu, vấn đề bảo thủ hay tự do. Đó không phải là vấn đề của đảng phái, mà là thái độ”.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Nữ tu Helen Alford, tân Chủ tịch Hàn lâm viện Tòa Thánh về Khoa học Xã hội

Nữ tu Helen Alford, tân Chủ tịch Hàn lâm viện Tòa Thánh về Khoa học Xã hội