2023
Tôi có quá lo lắng về con mình không?
Tôi có quá lo lắng về con mình không?
Marybeth Hicks
Hỏi: Là mẹ của 3 đứa con: 2 bé trai, một 9 tuổi và một 6 tuổi, và bé gái út 4 tuổi. Nhiều lúc tôi tự hỏi: Không biết là tôi có bị sợ hãi và lo lắng một cách thái quá về sức khoẻ và sự an toàn của con mình không?
Vấn đề này dần trở thành nguyên nhân gây xích mích giữa chúng tôi, vì chồng tôi cho rằng các quy tắc của tôi đối với bọn trẻ là quá khắt khe. Ví dụ, chồng tôi phản đối các quy tắc của tôi về việc bọn trẻ chơi ngoài trời. Trẻ chỉ có thể chơi trong sân có hàng rào; trẻ chỉ được đi xe đạp trong khu phố nếu có người lớn đi cùng và phải đội mũ bảo hiểm; trẻ không được trèo cây hoặc chơi những trò chơi quá năng động… Với tôi, những quy tắc này là để bảo vệ và giữ cho bọn trẻ không bị thương tổn.
Trong khi đó, chồng tôi thì cho rằng bọn trẻ đã đủ lớn để tự sang sân nhà hàng xóm chơi; có thể tự đạp xe chung quanh dãy phố; có thể trèo leo trong mức độ cho phép, và thậm chí còn khuyến khích bọn trẻ thử thách những trò chơi năng động, mạo hiểm… Quan điểm của anh ấy là tạo điều kiện cho bọn trẻ biết cách tự lập, mạnh mẽ và thích nghi với môi trường, vì nếu bao bọc trẻ quá, là tôi đang kìm hãm sự phát triển tự nhiên, và do đó, là đang làm hại bọn trẻ.
Trả lời: Vấn đề của người mẹ đưa ra trên đây không phải là trường hợp cá biệt và nhất là, nó bao hàm nhiều ý nghĩa hơn là chỉ nói về những quy tắc an toàn cho trẻ khi chơi ngoài trời. Là bậc cha mẹ, chúng ta thường có những quy tắc nhằm đảm bảo, bao nhiêu có thể, để tránh cho việc trẻ bị thương tích cũng như gặp phải những rủi ro không cần thiết nhưng vẫn không bỏ qua việc trẻ được vui chơi và tận hưởng tuổi thơ khỏe mạnh, sôi nổi.
Do đó, nếu không để ý, đôi khi những quy tắc của chúng ta bóp nghẹt thay vì hỗ trợ sự tăng trưởng và phát triển phù hợp với lứa tuổi của trẻ. Chúng ta phải tự vấn: Những quy tắc đó là dành cho ai – cho bọn trẻ hay cho chúng ta?
Thực tế là, nhiều khi vì quá lo lắng, nên một số bậc cha mẹ loại bỏ chính những hoạt động và trải nghiệm vốn sẽ dạy con cái họ trở nên tự chủ, tháo vát, độc lập, và có khả năng tự chăm sóc bản thân.
Những quy tắc hạn chế mong muốn tự nhiên của trẻ để mở rộng bản thân có thể gửi một sứ điệp mạnh mẽ rằng: Những rủi ro hợp lý là nguyên nhân gây ra sợ hãi. Chẳng hạn, quy tắc cấm trèo cây có thể bộc lộ sự lo lắng về một điều gì đó mà nhìn chung có thể được thực hiện một cách an toàn. Sau này khi lớn lên, sứ điệp về nỗi sợ hãi đó có thể tái xuất hiện khi trẻ miễn cưỡng khám phá một cơ hội mới, tìm kiếm một công việc tốt hơn, hoặc chuyển đến một nơi ở mới.
Thực ra, khi trẻ thành công trong những việc như trèo cây, chơi trò chơi mạo hiểm phù hợp, chúng sẽ có được sự tự tin và lòng tự trọng cần thiết, từ đó, chúng tiếp thu những cảm xúc này, khẳng định sứ điệp rằng chúng có khả năng thành công ở một điều gì đó thoạt đầu khiến chúng rất sợ hãi.
Tôi rất tin tưởng vào chiến lược này đến nỗi tôi được cho là đã để con tôi mắc kẹt ở bậc trên cùng của bộ xích đu ở sân vườn nhà chúng tôi! Tôi nhớ như in, vào một ngày hè, khi đang nói chuyện qua điện thoại với một người bạn trong nhà bếp, tôi nghe thấy tiếng la hét cầu cứu từ sân sau của một trong những đứa con của tôi. Tôi chạy ra và nhìn thấy sự việc: Kate, 7 tuổi, ngồi vắt vẻo trên nóc của cầu tụt, và loay hoay không biết làm thế nào để có thể xuống được. Ngay lúc đó, bất chấp những lời van nài của con bé, thay vì vội vàng giải cứu, tôi đã từ từ hướng dẫn Kate tìm ra cách để hạ đất an toàn. Bọn trẻ thường nghe thấy lời nhắc nhở trấn an của tôi: “Nếu con trèo lên đó được, thì con cũng có thể tụt xuống được!”.
Khi nói đến các quy tắc, thì vấn đề lớn hơn là: Mục tiêu mà bạn muốn dành cho bọn trẻ là gì? Mục tiêu nuôi dạy con cái của bạn là gì? Những quy tắc của bạn sẽ giúp bạn dạy trẻ những bài học nào?
Thiên chức làm cha mẹ của chúng ta không phải là bảo vệ con cái khỏi mọi trải nghiệm tiêu cực có thể xảy ra trong cuộc sống, mà là chuẩn bị cho chúng trở nên mạnh mẽ, dũng cảm, độc lập và tự tin khi đối diện với thế giới xung quanh. Về phương diện tâm linh, chúng ta phải thú nhận rằng: Thiên Chúa biết là chúng ta đau lòng như thế nào khi thấy con cái mình gặp khó khăn, gặp đau khổ. Nhưng chúng ta không được kêu gọi để ngăn chặn sự đau khổ của chúng. Vì thực ra, dù cố gắng đến mấy, chúng ta vẫn nhận ra rằng đó là điều không thể. Trái lại, chúng ta được yêu cầu để yêu thương, dạy dỗ con cái để chúng phát triển nhân cách, lương tâm, và đức tin hầu có thể đối diện với những gì mà cuộc sống mang lại một cách bản lĩnh, khôn ngoan, khiêm tốn, tín trung,…
Theo hướng này, việc trẻ chơi ngoài trời là một cách thực hành tuyệt vời. Khi trẻ còn quá nhỏ, chúng ta cần hạn chế không gian vui chơi của trẻ để có thể giám sát và đảm bảo chúng không gặp nguy hiểm. Nhưng khi trẻ lớn hơn, chúng ta có thể cho trẻ nhiều tự do hơn để chúng có thể thực hành các kỹ năng và thói quen giúp thúc đẩy tính độc lập cao hơn.
Lúc đầu, việc cho phép bọn trẻ mở rộng tầm nhìn của chúng sang khu vực lân cận rộng lớn hơn thay vì chỉ ở trong sự an toàn của sân sau nhà có thể khiến chúng ta lo lắng. Nhưng sau những thành tựu trẻ đạt được trong quá trình trưởng thành – chưa kể đến cảm giác vui vẻ và phiêu lưu, có thêm những người bạn mới,… – là không thể thay thế được.
Thật vậy, một khi thấy con mình dần trưởng thành, có thêm năng lực và tự tin ra sao, bạn sẽ nhận ra rằng: Bạn không cần phải quá lo lắng!
Nt. Anna Ngọc Diệp, OP
Dòng Đa Minh Thánh Tâm
Lược dịch từ: catholicdigest.com
2023
3 bước để rao giảng Tin Mừng cho những người thờ ơ
Làm thế nào chúng ta có thể Phúc Âm hóa nền văn hóa thờ ơ này?
Một giải pháp lâu dài cho vấn đề thờ ơ về tôn giáo bắt đầu từ mái ấm gia đình, trong bối cảnh gia đình. Cha mẹ Kitô hữu không chỉ có trách nhiệm dạy dỗ con cái về đức tin (và cách cầu nguyện), mà còn giúp chúng làm quen với những phản đối phổ biến đối với niềm tin Kitô giáo và chỉ dạy chúng cách hồi đáp. Họ cũng phải dạy con cái cách để suy nghĩ, nhấn mạnh sự trân trọng sâu sắc của Giáo Hội đối với khoa học và lý trí – và sự tương thích mật thiết giữa lý trí với đức tin. Thánh Augustinô đã viết câu Crede, ut intelligas: “Hãy tin để bạn có thể hiểu.”
Tình cảnh cấp bách của ngày hôm nay cũng đòi hỏi một số can thiệp ngay lập tức. Ít nhà tư tưởng Kitô giáo nào suy nghĩ sâu sắc hơn về vấn đề thờ ơ đối với tôn giáo như Blaise Pascal, vì vậy hãy bắt đầu với cách tiếp cận mà ông đã vạch ra trong tác phẩm kinh điển Pensées (Suy tưởng) của mình:
Con người coi thường tôn giáo. Họ chê ghét tôn giáo và lo sợ rằng nó có thể là chân thật. Giải pháp cho vấn đề này trước hết [1] là chứng tỏ rằng tôn giáo không đi ngược lại với lý trí, nhưng đáng được trân trọng và lưu tâm. Tiếp theo là [2] làm cho tôn giáo có sức hấp dẫn, khiến cho những người tốt mong ước rằng tôn giáo này là chân thật, và sau đó [3] cho thấy rằng tôn giáo là chân thật.
1. Chứng tỏ rằng tôn giáo không đi ngược lại với lý trí, nhưng đáng được trân trọng và lưu tâm.
Có nhiều lý lẽ thuyết phục có thể được đưa ra để giải thích và bảo vệ đức tin Công giáo. Nhưng cách thức cơ bản hơn đối với một tôn giáo phù hợp với lý trí lại cần đến một bước đi nền tảng hơn: định nghĩa các thuật ngữ và loại bỏ những phù phiếm.
Những người theo chủ nghĩa hoài nghi thường vội vàng định nghĩa đức tin là điều gì đó giống như “bám lấy một sự tin tưởng mà không có lý do chính đáng” hoặc “tin vào điều gì đó bất chấp bằng chứng ngược lại chắc chắn hơn”. Cả hai định nghĩa này đều không hữu ích. Do đó, quy tắc số một là: đừng để những người hoài nghi định nghĩa các thuật ngữ của bạn cho bạn!
Khi được hiểu một cách đúng đắn, đức tin là sự đồng thuận được đưa ra dành cho một tuyên bố dựa trên thẩm quyền từ một người khác. Sự đồng thuận đích thực là những gì học sinh dành cho giáo viên, những gì nguyên đơn dành cho luật sư bào chữa và những gì các nhà sử học dành cho các cựu chiến binh. Nhưng sự tín nhiệm như vậy không tự đóng lại đối với việc nghiên cứu thêm. Lý trí được sử dụng để chứng thực niềm tin, và mặc dù những mầu nhiệm của đức tin thường được coi là những chân lý “có rào cản” mà lý trí không thể tiếp cận được; thay vào đó, chúng ta có thể xem các mầu nhiệm đó là những nguồn gốc phát sinh chân lý và sự hiểu biết sâu sắc. Mầu nhiệm là món quà không ngừng được trao ban cho trí tuệ con người. Như G.K. Chesterton nhận định rằng: “Những điều bí nhiệm của Thiên Chúa thì đem lại sự thỏa mãn nhiều hơn những lời giải đáp của con người.”
2. Làm cho Kitô giáo giáo trở nên hấp dẫn để những người thờ ơ mong ước tôn giáo này là chân thật.
Kitô giáo thật đẹp. Chúng ta có thể nói với mọi người về điều đó, nhưng thường thì tốt hơn là nên thể hiện nó.
Trong một bài thuyết trình vào năm 1970, Aleksandr Solzhenitsyn, tiểu thuyết gia người Nga và là người sống sót trong các trại lao động của Liên Xô, đã khẳng định rằng: “Sức thuyết phục của một tác phẩm nghệ thuật chân chính là hoàn toàn không thể chối cãi, và nó buộc ngay cả một trái tim chống đối cũng phải đầu hàng.” Cái đẹp thu hút người chiêm ngắm nó. Thông qua cái hữu hình, cái vô hình trở nên dễ nhận biết. Cái đẹp thì không mang dáng vẻ oai vệ – đến mức không có vũ trang – điều này làm cho nó trở thành khởi điểm hấp dẫn cho việc rao giảng Tin Mừng. Như Đức Giám mục Robert Barron đã nói: “Vẻ đẹp là đầu mũi tên của việc rao giảng Tin Mừng.”
Không có biểu tượng nào hấp dẫn hơn hình ảnh (eikon) về Thiên Chúa (theo cách dùng thuật ngữ Hy Lạp của Thánh Phaolô) cho bằng Đức Giêsu Kitô (x. Cl 1,15). Đặc biệt nhờ cái chết và sự phục sinh của Chúa Kitô, con người đã có thể nhận thức được theo một cách thức mới đầy sâu sắc không chỉ về mức độ nghiêm trọng của tội lỗi, mà còn cả về tình yêu vô biên của Thiên Chúa. Đây là lý do tại sao Thánh Phaolô quyết định “không muốn biết đến chuyện gì khác” nơi các tín hữu Côrintô mà ngài đang truyền bá Phúc Âm, “ngoại trừ Đức Giêsu Kitô và việc Người chịu đóng đinh” (1Cr 2,2). Chúng ta cần cho mọi người thấy rằng Đức Kitô chịu đóng đinh vẫn đang sống – và đúng thật là đang sống trong chính chúng ta.
3. Thứ ba, chứng tỏ rằng Kitô giáo thực sự là chân thật.
Một tôn giáo dù có hấp dẫn đến đâu thì cũng chẳng quan trọng nếu nó chỉ là giả tạo. Đây là chỗ để cho những tư tưởng hộ giáo xuất hiện. Đạo Công giáo đưa ra ba lời tuyên bố cơ bản về chân lý, mỗi lời tuyên bố đóng vai trò là những trụ cột trong toàn bộ hệ thống giáo lý của tôn giáo này.
Trụ cột đầu tiên là Thiên Chúa hiện hữu. Nhưng tại sao mọi người cần quan tâm đến điều này ngay từ đầu? Triết gia Richard Purtill viết: “Bước đầu tiên để trả lời là chỉ ra rằng nếu ý tưởng truyền thống về Thiên Chúa là chân thật, thì chúng ta sẽ không còn tồn tại nếu Thiên Chúa không nghĩ đến chúng ta và không muốn giữ cho chúng ta tồn tại. Thiên Chúa quan tâm đến chúng ta; điều đó tự nó là một lý do.” Thật vậy, việc một Thiên Chúa hiện diện ở khắp mọi nơi và đang hoạt động trên thế giới này không phải là một khẳng định đơn thuần, mà có thể được hướng đi của lý trí bảo vệ một cách mạnh mẽ. (Ví dụ, hãy tìm hiểu về Ngũ đạo của Thánh Tôma Aquinô.)
Trụ cột thứ hai là Đức Giêsu Kitô là Thiên Chúa nhập thể – điều mà Người thể hiện rõ ràng bằng cách sống lại từ cõi chết như Người đã tiên báo. Sự phục sinh này là nền tảng của đức tin. Thánh Phaolô tuyên bố: “Nếu Đức Kitô đã không sống lại, thì chúng ta vẫn ở trong tội lỗi của mình.” (1Cr 15,17) May mắn cho các Kitô hữu là có nhiều lý do chính đáng để tin rằng Chúa Giêsu đã sống lại từ cõi chết. Antony Flew, một triết gia hoài nghi, đã thừa nhận: “Bằng chứng về sự Phục sinh tốt hơn so với những phép lạ được tuyên bố trong bất kỳ tôn giáo nào khác. Nó khác biệt rõ ràng về chất lượng và số lượng.” Người Công giáo nên làm quen với bằng chứng này và sẵn sàng chia sẻ về nó.
Cuối cùng, Giáo Hội Công Giáo tuyên bố là Giáo Hội do Đức Kitô thành lập. Chúng ta nhận thấy rằng việc bảo vệ cho tuyên bố này không chỉ là công việc thiết thực dành cho những nhà hộ giáo, mà còn là của các giáo phụ đầu tiên của Giáo Hội, một số người trong số các ngài là môn đệ của các tông đồ. Từ Thánh Inhaxiô thành Antiôkia, Thánh Augustinô cho đến Thánh Gioan Đamascênô, tất cả các giáo phụ ở những thế kỷ đầu tiên đều tự minh chứng về tính hiển nhiên của đạo Công giáo trong các tác phẩm của mình. Do đó, Giáo Hội Công Giáo có Kinh Thánh và lịch sử Giáo Hội sơ khai đứng về phía mình.
Chúng ta vẫn phải lưu tâm đến thực tế về thách thức phía trước. Rao giảng Tin Mừng là một công việc khó khăn và không phải lúc nào hoa trái của nó cũng là điều hiển nhiên tức thì. Không có hạt đậu ma thuật nào sẽ tự động thức tỉnh tất cả những ai thờ ơ về mặt thiêng liêng và dẫn đưa họ đến với đức tin. Những cuộc hoán cải có xu hướng diễn ra theo từng bước nhỏ, và thường thì cả người rao giảng Tin Mừng lẫn những người được rao giảng Tin Mừng đều không biết rằng một cuộc hoán cải đã bắt đầu, trong khi thực tế là nó đã bắt đầu. Do đó, chúng ta phải kiên nhẫn tiến bước trong đức tin, đức cậy và đức mến, luôn ghi nhớ những lời của Thánh Phaolô trong thư gửi tín hữu Côrintô:
“Kẻ trồng kẻ tưới đều chẳng là gì cả, chỉ có Thiên Chúa là mới là Đấng làm cho lớn lên. Kẻ trồng người tưới đều bình đẳng như nhau, ai nấy hưởng công theo sức lao động của mình. Vì chúng ta là những người cùng nhau làm công việc của Thiên Chúa.” (1Cr 3,6-7)
2023
Ca ngợi sự kiên nhẫn: Tại sao chúng ta cần đến đức tính tốt đẹp này?
Người gieo rắc cách đầy kiên nhẫn những đóa hoa sự sáng của thế giới này như nhau trên cả người công chính và kẻ bất lương (x. Mt 5,45). Người kiên nhẫn ban phát hoa lợi từ mùa màng, sự trợ giúp từ các yếu tố thiên nhiên, tặng phẩm của toàn bộ tự nhiên, để cả những người xứng đáng và bất xứng đều được hưởng dùng cùng lúc.
Người tỏ lòng khoan dung với những dân tộc vô ơn nhất, ngay cả với những kẻ tôn thờ sản phẩm từ chính tay họ, với những kẻ bắt bớ danh Người cùng với gia đình của Người. Người dung thứ cho sự xa hoa, tham lam, gian tà, hung ác, báng bổ hàng ngày của họ.
Thật ra, Người vẫn làm mọi điều như thế dẫu cho sự nhẫn nhịn của Người quả là để cho người ta chế nhạo: Họ cho rằng nếu không có bằng chứng rõ ràng về sự nỗi giận của Thiên Chúa đối với thế gian, thì chắc hẳn Thiên Chúa không tồn tại (x. 1 Pr 3,3-4,9).
Trong Đức Kitô, chúng ta cũng nhận thấy bằng chứng về sự kiên nhẫn của Thiên Chúa. Vì Thiên Chúa đã để cho mình được thụ thai trong lòng một người mẹ và kiên nhẫn chờ đợi trong chín tháng cho đến ngày Người được sinh ra. Sau khi ra đời, Người kiên nhẫn chịu đựng những năm dài để lớn lên. Sau đó, khi đã lớn lên, Người đã không muốn được nhìn nhận, nhưng lại hạ mình để được rửa tội bởi chính người tôi tớ của mình.
Đức Kitô đã kiên nhẫn đẩy lùi mọi cuộc tấn công từ tên cám dỗ chỉ bằng lời nói. Đấng là Chúa đã trở thành Người Thầy đầy kiên nhẫn để dẫn dắt chúng ta thoát khỏi sự chết. Như vị ngôn sứ đã nói, Người không tranh cãi; Người không kêu gào lớn tiếng; giọng nói của Người không được nghe thấy trên đường phố. Người không đành bẻ gẫy cây sậy bị giập; Người cũng không dập tắt ngọn đèn còn đang cháy âm ỉ (x. Is 42,2-3; Mt 12,19-20).
Không ai muốn nhập đoàn với Đức Kitô mà Người lại không kiên nhẫn đón nhận. Người không khinh chê bàn ăn hay mái nhà của người khác. Thực ra, chính Người đã rửa chân cho các môn đệ.
Người không xua đuổi tội nhân. Người không nổi giận với thành kia khi thiếu lòng hiếu khách với mình, ngay cả cũng không muốn cho các môn đệ khiến lửa từ trời xuống trên một thành xấu xa như vậy (x. Lc 9,51-56). Người không bỏ mặt kẻ vô ơn; Người đã tự nộp mình cho những kẻ bắt Người. Mặc dù kẻ phản bội Người đã đi cùng với bọn họ, nhưng Người vẫn kiên quyết để không vạch mặt hắn ta.
Trong khi bị phản bội, “như con chiên bị đem đến lò sát sinh, Người vẫn làm thinh, không hề mở miệng” (x. Is 53,7). Theo lời Người, nếu Người muốn, thì các đạo binh thiên thần sẽ từ trên trời giáng xuống. Nhưng Người không cho phép dù chỉ một môn đệ cầm gươm để báo thù (x. Ga 18,10-12).
Tôi sẽ không bàn đến sự thật rằng Người đã để mình bị đóng đinh.
Sự nhẫn nhịn theo kiểu như thế thì không một con người đơn thuần nào có thể đạt đến. Người vốn là Thiên Chúa, và kiên nhẫn là bản chất của Thiên Chúa.
Hãy để Thiên Chúa trở thành người đón nhận sự kiên nhẫn của bạn như một sự ký thác quý giá. Người có thừa khả năng dành sự quan tâm cho bạn. Nếu bạn ký thác vào sự chăm sóc của Người một điều sai trái mà ai đó đã làm đối với bạn, thì Người sẽ là Đấng Báo Oán cho bạn. Nếu bạn ký thác cho Người một mất mát riêng tư; Người sẽ là Đấng Phục Hồi cho bạn. Hãy dâng lên Người nỗi đau của bạn; Người là Đấng Chữa Lành; hãy trao phó cho Người đến cả cái chết của bạn; Người là Đấng sống lại từ cõi chết.
Sự kiên nhẫn được vinh dự biết bao khi có Thiên Chúa là Đấng hoàn lại cho mình! Và không phải là không có lý do: vì sự kiên nhẫn tuân giữ mọi lệnh truyền của Người; sự kiên nhẫn phải thi hành mọi mệnh lệnh của Người. Sự kiên nhẫn làm đức tin vững mạnh; sự kiên nhẫn là người dẫn đường của hòa bình.
Sự kiên nhẫn hỗ trợ cho đức ái; sự kiên nhẫn cũng cố đức khiêm nhường; sự kiên nhẫn đợi mong lòng sám hối. Sự kiên nhẫn ghi dấu nơi lời xưng thú tội lỗi; sự kiên nhẫn làm chủ thân xác; sự kiên nhẫn giữ gìn tinh thần. Sự kiên nhẫn kiềm chế miệng lưỡi, ngăn giữ đôi tay, chà đạp cám dỗ dưới chân, xua đuổi những việc xấu xa, trao triều thiên cho các thánh tử đạo, an ủi người nghèo khổ, và dạy bảo về sự tiết độ đúng mực.
Sự kiên nhẫn không bao giờ áp bức kẻ yếu thế; sự kiên nhẫn chẳng vơi đi sức mạnh bao giờ. Sự kiên nhẫn là niềm vui thích của những kẻ tin, và sự kiên nhẫn mời gọi những người không tin. Sự kiên nhẫn tô điểm cho người nữ và làm cho người nam được thỏa lòng.
Sự kiên nhẫn được yêu mến trong thời thơ ấu, được ca ngợi thời thanh xuân, được ngưỡng mộ khi về già. Sự kiên nhẫn trở nên tốt đẹp nơi cả người nam lẫn người nữ và trong mọi thời điểm của cuộc đời.
Chuyển ngữ: Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
Nguồn: Simply Catholic
———————————————-
* Tertullian (k.160 – k.225), được biết đến như là “cha đẻ của thần học Latinh”, là một giáo phụ người Châu Phi với nhiều tác phẩm hộ giáo, thần học và thiêng liêng bằng cả tiếng Latinh và Hy Lạp. Đoạn trích này là từ tiểu luận “Về sự kiên nhẫn” (k. 202) của ông.
34
2023
Chuyện học hành: Kỳ vọng hay gánh nặng?
Chuyện học hành: Kỳ vọng hay gánh nặng?
![thi cu](https://gpbuichu.org/uploads/news/2021_07/thi-cu.jpg)
Rồi vào thời điểm kết thúc kỳ thi, trước áp lực về điểm số và kỳ vọng từ nhiều phía về kết quả đạt được sau kỳ thi, nhiều em học sinh đã cảm thấy sợ hãi và phiền lòng bởi những câu hỏi quan tâm có phần thái quá của mọi người. Một số bạn chia sẻ: “Đừng ai hỏi em có làm bài được không nữa. Em áp lực lắm!” hay “Hỏi câu nào cũng được, nhưng đừng hỏi về việc có làm bài được không”. Thậm chí có bạn còn không dám ra khỏi nhà hoặc tạm thời đóng tài khoản Facebook. Điều này ít nhiều cho thấy các em đang gặp phải những áp lực không nhỏ. Áp lực lúc học, lúc thi và ngay cả lúc đã thi xong rồi. Trong nghệ thuật sư phạm người ta vẫn khuyên học sinh không nên bàn tán, tranh luận ngay về môn thi vừa làm xong để tránh tâm lý căng thẳng, hoang mang, lo âu.
Cũng phải thừa nhận kỳ thi Trung học Phổ thông Quốc gia là kỳ thi quan trọng đối với các bạn học sinh, là kỳ thi mang tính bước ngoặt lớn trong cuộc đời và một cách nào đó, là sự khẳng định nỗ lực trong 12 năm đèn sách. Phần các em học sinh cũng phải cố gắng rất nhiều với mong muốn đạt được kết quả cao nhất để có thể thực hiện những dự định tiếp theo. Trong khi đó, gia đình, thầy cô, bạn bè, người thân thường đặt kỳ vọng rất lớn. Nhiều bậc cha mẹ còn tỏ ra căng thẳng, thấp thỏm, lo âu không kém gì con em mình. Đấy là chưa kể vì quá nhấn mạnh đến tính quyết định của kỳ thi nên một số phụ huynh tìm mọi thủ đoạn để xoay xở, gian lận, chạy trường, chạy điểm mà đã có những trường hợp bị phanh phui. Một khi đặt nặng điểm số và thành tích sẽ khiến các em học sinh phải đối diện với vô vàn áp lực trong học hành, thi cử. Nhiều em rơi vào trạng thái gò bó, bức bối hay bị rối loạn cảm xúc. Nghiêm trọng hơn, không ít em cảm thấy bế tắc, lựa chọn tìm đến cái chết để giải thoát.
Hẳn các em học sinh sẽ nhận được sự đồng cảm và an ủi rất nhiều khi nghe những chia sẻ của một thiên tài như Albert Einstein (1879-1955) về chuyện học hành và thi cử: “Trong thời còn đi học của tôi, ngay khi ngày thi được công bố, tôi bị dồn vào một áp lực đến nỗi tôi có cảm giác tôi không phải bước vào một kỳ thi mà bước lên một đoạn đầu đài”. Giáng Sinh năm 1917, tờ Berliner Tageblatt đăng một bài báo của Einstein, tựa đề Cơn ác mộng. Thi cử đối với ông là ác mộng. Ông đã đề nghị xoá bỏ các kỳ thi tú tài, vì nó vô ích và có hại. Khi thầy cô đã biết rõ học lực của một học sinh trong nhiều năm liền thì không cần thiết phải thi nữa, để khỏi gây sự sợ hãi trong học sinh và để học sinh khỏi phải học thuộc lòng một số lượng quá lớn những nội dung chỉ để trả bài [2]. Theo ông, mọi áp lực quá mức đều có hại cho sự phát triển. Nhân danh thi cử, học sinh buộc học thuộc lòng quá nhiều thứ không cần thiết.
Ước mơ vào trường danh tiếng
Trên thực tế, cuộc chiến với thi cử chưa bao giờ là dễ dàng với các học sinh, không riêng gì ở Việt Nam. Kỳ thi đại học ở các quốc gia Á châu khác như kỳ thi Gaokao ở Trung Quốc, Suneung ở Hàn Quốc, Senta Shiken ở Nhật Bản hay JEE ở Ấn Độ cũng diễn ra với sự cạnh tranh rất khốc liệt. Theo quan niệm của đa số, đây được coi là kỳ thi sinh tử, quyết định số phận và tương lai của một đời người. Nếu vượt qua cánh cửa này, vào được một trường đại học tốt đồng nghĩa với sự bảo đảm một tương lai rạng ngời, hứa hẹn công việc ổn định, sự nghiệp và gia đình đều suôn sẻ. Cũng chính vì vậy mà mọi hy vọng của gia đình, xã hội và bản thân đều đặt trọn vào kỳ thi đại học này. Tuy nhiên, khi khoảng cách quá xa vời và vô cùng nghiệt ngã giữa kỳ vọng và thực tế điểm số nhận được khiến nhiều người trẻ rơi vào trạng thái trầm cảm, suy nghĩ tiêu cực và thậm chí là quyên sinh, bỏ lại gia đình, thanh xuân, cuộc đời.
Sự tồn tại của các trường danh tiếng, các trường có thứ hạng cao (cả bậc đại học hay bậc phổ thông) cùng vai trò của nó trong thực tiễn là không thể phủ nhận. Ước mơ có được một “ghế” trong đó là dễ hiểu và cũng đáng trân trọng. Tuy nhiên, trường danh tiếng không phải là nồi nước thánh diệu kỳ để bất cứ ai sau khi tắm qua nó đều trở thành… vĩ nhân hay người có năng lực ưu việt [3]. Nếu may mắn được học tập ở những môi trường có tên tuổi thì đó là một lợi thế chứ không phải là yếu tố quyết định thành công. Ở trường Đại học Xây dựng, người ta vẫn lưu truyền câu nói: “Không phải con bò nào bước qua cổng trường đại học cũng trở thành kỹ sư đâu”.
Thật đau lòng cho câu chuyện một nữ sinh ở Hà Nội bị mẹ bắt quỳ trong khuôn viên một trường dân lập, cạnh con phố lớn bao người qua lại chỉ vì thi trượt lớp 10 công lập [4]. Quá xót xa hình ảnh cô bé tóc tai rũ rượi, dáng vẻ sợ hãi vẫn kiên nhẫn quỳ gối trước bao ánh mắt và bên kia là gương mặt giận dữ, bức xúc của người mẹ. Vì quá kỳ vọng vào thành tích 7 năm học sinh giỏi của con nhưng đến giờ trường tư người ta cũng không nhận nên vị phụ huynh này mất bình tĩnh và đã có phản ứng nhất thời không hay. Một cơn giận dữ không đáng có nếu sự kỳ vọng của bà mẹ này không quá lớn. Được biết, sau sự việc trên, nữ sinh đã được nhận nhập học vào một trường khác. Biết đâu, đó lại là cơ hội để con mình đi vào một đường khác, dù xa hơn, vất vả hơn nhưng lại đưa tới thành công. Nhiều khi điều mình mong muốn chưa hẳn đã là điều tốt nhất dành cho mình.
Hơn nữa, điểm số, tự bản chất không phản ánh hết năng lực của một con người và việc học cũng chưa bao giờ dừng lại ở một kỳ thi. Trí thông minh, nhất là khi nó được đo lường bằng điểm số, không đảm bảo cho sự thành công trong đời. Đại học có thể là con đường đầy hứa hẹn nhưng không phải là con đường duy nhất. Đậu đại học, tốt nghiệp đại học, thậm chí là có bằng cao học trong tay vẫn chưa chắc là sẽ có việc làm và sẽ gặt hái được thành công. Con số đáng báo động về tình trạng hàng ngàn cử nhân, thạc sỹ thất nghiệp là một minh chứng rõ ràng. Trong bối cảnh thừa thầy thiếu thợ ở nước ta hiện nay thì việc theo học các trường nghề cũng là một hướng đi mở nếu người học có đam mê và khao khát vươn lên. Theo TS. Hồ Thiệu Hùng, nguyên Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, để thành công trong đời cần có năng lực, quyết tâm và dám dấn thân đi tìm cơ hội, không há miệng chờ sung chứ không phải chỉ đơn thuần là có tấm bằng đẹp [5].
Nỗi ám ảnh mang tên “Con nhà người ta”
Vào thời điểm cuối năm học, nhiều phụ huynh lại hào hứng đua nhau chụp ảnh khoe thành tích học tập của con cái lên mạng xã hội. Người có con đạt giấy khen, danh hiệu giỏi thì hãnh diện tự hào. Trẻ không có kết quả tốt, cha mẹ nhìn thiên hạ khoe khoang rồi trút nỗi bực lên con, ép chúng học nhiều hơn nữa. Phải chăng một số bậc cha mẹ coi điểm số và thứ hạng học tập của con cái như thể thứ trang sức phục vụ cho sĩ diện và thể diện của họ? Họ đâu biết con cái đang phải vùi đầu vào đống sách vở, gồng mình hết sức cho các kỳ thi. Hạnh phúc của cha mẹ đôi khi không phải là niềm vui của con cái. Một chuyên gia giáo dục nói rằng cứ vào mỗi cuối năm học, học trò – “những kẻ yếu thế” lại tiếp tục trở thành nạn nhân bị “đày đoạ” bởi cha mẹ “cuồng” điểm số và giáo viên “say” thành tích [6]. Đàng rằng áp lực và tưởng thưởng cũng là một yếu tố cần thiết ảnh hưởng đến sự sáng tạo của học sinh [7] nhưng không vì thế mà biến học sinh thành những “chú ngựa thồ săn thành tích” và biến nhà trường thành “lò luyện thành tích”.
Mặc dù cũng có những phụ huynh nhìn nhận cách thực tế hơn về khả năng của con cái mình nhưng hầu hết cha mẹ Việt Nam đang quá kỳ vọng ở con cái, luôn sợ con cái mình không giỏi bằng con cái của người thân, bạn bè, đồng nghiệp, hay chí ít là tham vọng “không được thua con nhà hàng xóm”. Kỳ vọng quá lớn sẽ khiến phụ huynh hụt hẫng, thất vọng, thậm chí sốc khi biết kết quả học tập của các con không như mình mong đợi rồi trở nên cáu gắt, mắng mỏ chúng. Có lẽ câu phàn nàn, trách móc của phụ huynh mà các bạn học sinh nghe nhiều nhất và sợ nhất là: “Có mỗi việc học hành mà cũng không nên hồn. Nuôi phí cơm phí gạo. Xem con nhà người ta kia kìa”. Từ đó đưa đến hậu quả tất yếu, việc dạy thêm, học thêm phần lớn không phải là mong muốn của học sinh mà là một sự áp đặt xuất phát từ kỳ vọng của cha mẹ và nhu cầu của một bộ phận giáo viên.
Hội chứng “con nhà người ta” có thể là cách nói ưa thích của cha mẹ nhưng lại trở thành nỗi ám ảnh đối với các bạn học sinh. Trong cuốn sách Con nghĩ đi, mẹ không biết!, nhà báo Thu Hà viết: “Món khoe hiệu quả nhất, được nhiều like nhất, nhận được comment chúc mừng nhiều nhất (và dằn vặt người khác tốt nhất) là khoe thành tích học tập của con (…) Người cao nhất, to nhất, giỏi nhất, đáng sợ nhất, nhiều kẻ thù nhất Việt Nam… là thằng “con nhà người ta” (…) Thế nên các mẹ ơi, dừng ngay việc so sánh giữa con mình và “con nhà người ta” lại đi. Tụi trẻ con ghét cái cụm từ “con nhà người ta” lắm lắm đấy ạ! Kiểu so sánh với cái ngày xưa của ba mẹ hay với “con nhà người ta” vừa hạ thấp những cố gắng của nó, hạ thấp nhân cách của nó vừa làm cho ba mẹ trở thành đối thủ bên kia chiến tuyến” [8]. Người ta nói vui rằng nếu phải xoá sổ loài động vật đầu tiên trên thế giới thì con đầu tiên đó phải là “Con nhà người ta”!
Nguyên nhân lý giải cho hội chứng “con nhà người ta” và “bằng tuổi con ngày xưa” có lẽ một phần xuất phát từ những tật xấu cố hữu của người Việt mình mà các nhà trí thức xưa đã cảnh tỉnh [9]. Đó là tinh thần gia tộc nặng nề, ưa sĩ diện hão, mưu danh bằng cách hạ nhục kẻ khác, chỉ thích cạnh tranh trong những chuyện tầm thường lặt vặt, tạo nên tính hay so sánh, đố kỵ, ganh đua, tự ái. Cùng với đó là óc tồn cổ, hoài cổ, hiếu cổ đã ăn sâu vào tâm thức với lối nghĩ rập khuôn, ưa thích dùng chuẩn mực quá khứ để áp dụng cho đương thời. Phải nói ngay là những cách nói trên ít tạo được hiệu quả tích cực mà thường chỉ gây áp lực cho con cái và châm ngòi cho những cãi cọ không đáng có trong gia đình.
Trong giáo dục, hợp tác quan trọng hơn cạnh tranh, cảm thấy bản thân tiến bộ quan trọng hơn niềm vui chiến thắng người khác [10]. Cuối cùng thì các bậc cha mẹ cũng phải nhìn nhận rằng điểm số cao nhất phải là sự tiến bộ của chính con mình. Việc ai đứng ở trên và ai bị xếp dưới trong cái thứ bậc xếp hạng thành tích không quá lớn lao vậy đâu. Bảng xếp hạng quan trọng nhất mà phụ huynh cần quan tâm là bảng xếp hạng của bản thân con mình với chính nó. Nếu có so sánh thì hãy so sánh con mình với chính nó. Ở đây, nguyên tắc “nỗ lực quan trọng hơn thành tích” có thể được áp dụng. Điều quan trọng là ở quá trình (cách trẻ suy nghĩ, tìm ra câu hỏi) chứ không phải kết quả (tìm ra đáp án đúng). Bài rap Việt Con nhà người ta mở đầu bằng mấy câu khá thú vị: “Bé cần thành công tương xứng, chứ không cần làm vua xưng tướng”.
Danh hiệu Học sinh giỏi toàn diện?
Những người quan tâm đến giáo dục cho rằng con em chúng ta đang phải học quá nhiều thứ, nhớ quá nhiều thứ. Với quy định học quá nhiều môn và áp lực thi cử như hiện nay thì gần như nhà trường, gia đình đang bắt các em học sinh phải nhồi nhét kiến thức càng nhiều càng tốt để trả bài, để đạt điểm số cao chứ ít chú ý đến việc phát triển khả năng sáng tạo, óc phản biện, tư duy độc lập, tính logic hệ thống và năng lực hợp tác khi làm việc. Chắc chắn chúng ta không muốn có những lứa học sinh “giỏi toàn diện”, tưởng chừng kiến thức rộng, “biết tuốt chuyện thiên hạ” nhưng chỉ dừng lại ở mức độ nhớ thông tin, đủ để trở thành chuyên gia hay ngôi sao ở tầm cỡ quán trà đá. Nghĩ cho cùng, với những sự kiện chỉ cần tìm kiếm trên Google, tại sao các tế bào não phải nhớ chúng? [11]. Einstein nói rằng tư duy phê phán độc lập phải được phát triển ở những người trẻ tuổi – một sự phát triển đang bị đe doạ trầm trọng bởi sự nhồi nhét (hệ thống điểm số). Giáo dục nhồi nhét tất yếu dẫn đến sự nông cạn và vô văn hoá [12].
Những năm gần đây, ngành giáo dục đang cố gắng tinh giản nội dung chương trình các môn học theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất người học thì nhiều bậc phụ huynh lại lo con cái mình “nhàn” quá. Thành ra cặp sách trên vai các em vừa được vơi nhẹ đi một chút thì ngay lập tức bị chất thêm gánh nặng của sự mong đợi đến từ gia đình. Nhiều cha mẹ đặt quá nhiều kỳ vọng nơi con cái, đòi hỏi chúng phải thông thạo đủ cả “cầm kỳ thi hoạ”. Xong thời gian ở trường thì chở vội đến khoá học thêm ngoại ngữ rồi sang trung tâm toán-tin, chạy sô lớp luyện đàn, học vẽ, còn giờ thì tranh thủ học múa, nhảy. Về nhà lại cắm đầu cặm cụi luyện viết chữ đẹp. Nhiều học sinh phải than vãn về tuổi thơ bị đánh cắp: “Thanh xuân của tôi là những giờ luyện thi học sinh giỏi”. Dĩ nhiên, cha mẹ nào cũng mong con cái mình giỏi giang, cũng muốn đánh thức “phần thiên tài còn đang ngủ” nhưng không vì thế mà đòi hỏi nơi chúng vượt quá thực lực của bản thân. Đáng thương nhất vẫn là học sinh, hầu hết sinh ra là con người bình thường nhưng lại bắt phải trở thành “siêu nhân”.
Có lẽ cái giấy khen “giỏi toàn diện” ở các cấp học cơ sở nên nghiêm túc xem xét lại. Nhà báo Thu Hà gọi danh hiệu giỏi toàn diện là một cái mê cung rất nhảm, tưởng cái gì cũng giỏi nhưng thực tế chẳng giỏi cái gì, làm cho học sinh không biết đi đường nào, vì môn nào cũng coi là sở trường [13]. Chưa kể là những giấy khen, danh hiệu kia có nguy cơ khiến trẻ trở nên ngạo mạn, vênh vang, khinh thường tất cả, ảnh hưởng xấu đến việc hình thành nhân cách. “Xin đừng bắt con em chúng ta phải giỏi toàn diện!” Một tác giả phải thốt lên như thế trong bài viết cùng tên đăng trên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam [14]. Chúng ta phải chấp nhận một Phương Mỹ Chi (Á quân Giọng hát Việt nhí 2013) có tài năng về âm nhạc dân ca Nam Bộ, có khả năng ngoại ngữ với chứng chỉ IELTS trong tay nhưng lại có thể không biết Ấn Độ thuộc châu nào.
Một giáo viên dạy lớp 6 ở Hà Nội có sáng kiến giúp các học sinh của mình trải lòng về những khó khăn đang gặp phải trong việc học bằng hình thức ghi trên những mẩu giấy kín. Đa số là “tiếng lòng” kêu than về lịch học quá nhiều: “Giao ít bài tập về nhà đi, không có học sinh nào thích nhiều đâu”, “Mẹ luôn chỉ thấy con học quá ít”, “Học 7 ngày/tuần rồi thì học 1-2 trung tâm thôi”, “Phải có thời gian chơi”. Thậm chí có em như tỏ ra quá bức bách: “Nên có một ngày nghỉ chứ nhiều khi con muốn tự tử lắm”. Một số em thì bày tỏ mong muốn nhận được sự đồng cảm từ phía gia đình: “Bố mẹ không nên gây áp lực cho con”, “Hãy động viên khi con bị điểm kém chứ đừng mắng nhiếc, thậm chí là sỉ nhục”, “Bố mẹ hãy ngừng so sánh với bản thân và với con nhà người ta” [15]. Sau đó, cả lớp còn yêu cầu cô giáo đừng nói với cha mẹ vì chúng sợ cha mẹ không để yên. Không biết từ bao giờ phụ huynh lại trở thành người tạo ra áp lực và sự sợ hãi trên chính những đứa con thân yêu của mình. Và như thế thì làm sao học sinh có thể cảm nhận “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”.
Hãy để con em mình học theo khả năng và đam mê!
Đành rằng trong xã hội ngày nay, kiến thức nền hay hiểu biết chung là rất cần thiết nhưng không có nghĩa là bắt con cái chúng ta phải biết tất cả hay phải giỏi toàn diện. Thật khó để có những “học trò hạnh phúc” (student wellbeing) khi mà ngày ngày các em phải đối diện với khối lượng bài vở khổng lồ, gồng mình gắng sức với những thứ không phải sở trường, sở thích, đam mê. Trọng tâm của giáo dục không phải là để tích trữ trong đầu những tri thức mà có thể dễ dàng tìm kiếm ở bất cứ đâu nhưng là để giúp học sinh có được những kỹ năng trí tuệ mà chúng cần đến để tạo ra những “sản phẩm” cho riêng mình. Giáo dục cốt yếu là giúp học sinh nhận ra dạng thức thông minh của mình và tạo điều kiện cho chúng thực hiện đam mê.
Giáo sư đại học Havard, Howard Gardner, một nhà tâm lý học phát triển và chuyên gia về giáo dục trong cuốn sách nổi tiếng của ông, Frames of Mind (1983) đã thừa nhận có ít nhất tám loại trí thông minh: Ngôn ngữ (linguistic) – nắm bắt từ ngữ nhanh, khả năng diễn đạt và thuyết phục tốt; Logic-toán học (logical-mathematical) – khả năng giải toán và năng lực lập luận mạnh mẽ; Không gian (spatial) – giỏi quan sát, xoay xở với các loại đồ vật và không gian; Âm nhạc (musical) – nhạy cảm với âm thanh, thẩm âm tốt; Vận động thể xác (bodily-kinesthetic) – giỏi chế tạo, xây dựng, kỹ năng cử động cơ thể chuẩn xác; Thế giới tự nhiên (naturalistic) – nhạy cảm và hiểu biết về các yếu tố trong thiên nhiên; Nội tâm (intrapersonal) – thấu hiểu bản thân muốn gì, khả năng tập trung cao; và Giao tiếp (interpersonal) – giao tiếp hiệu quả, dễ gây cảm hứng [16].
Về sau, ông bổ sung thêm trí thông minh Triết học (existential): nhạy cảm với những câu hỏi mang tầm cỡ nhân loại (sự sống, cái chết, lý do tồn tại). Như thế, một đứa trẻ khiếm khuyết tư duy toán học hoàn toàn vẫn có thể có năng khiếu học ngoại ngữ… Thật vô lý và bất công cho nhiều em học sinh không phải vì lười nhưng lực học chỉ đạt trung bình ở một số môn mà không được xét hạnh kiểm tốt. Không thể dựa vào điểm số để đánh giá đạo đức của một con người mà không nhìn đến năng lực thật sự của họ. Đồng ý rằng không nên chủ trương học lệch nhưng phải chấp nhận mỗi học sinh sẽ nổi trội ở một vài bộ môn tương ứng với những dạng thức thông minh mà chúng có.
Einstein thì nói đến phương pháp giáo dục động cơ và lòng đam mê. Tuy nhiên, động cơ ở đây phải là động cơ trong sáng và những mong muốn lành mạnh với khát vọng vươn lên chứ không phải là tham vọng được thừa nhận là mạnh hơn, giỏi hơn, thông minh hơn người khác [17]. Từ đó cần phải loại bỏ tính ganh đua, ghen tỵ, cạnh tranh không lành mạnh. Thomas L. Friedman bổ sung thêm rằng, trong một thế giới phẳng, chỉ số thông minh (IQ – intelligence quotient) vẫn quan trọng, nhưng chỉ số hiếu học (CQ – curiosity quotient) và chỉ số đam mê (PQ – passion quotient) còn quan trọng hơn [18]. Ông cho biết mình luôn sống theo phương trình CQ + PQ > IQ, nghĩa là sự hiếu học cộng với lòng đam mê quan trọng hơn trí thông minh. Các nhà trường ở Do Thái rất coi nhẹ việc thi đua lấy thành tích và giải thưởng. Việc quan trọng là khơi dậy đam mê học hỏi, nghiên cứu: “Đừng tìm kiếm giải thưởng, hãy tìm kiếm đam mê. Có đam mê thì giải thưởng sẽ đến”. Chúng sẽ được hướng dẫn để hiểu rằng “cái gì cũng nhàm chán cả trừ học hỏi” (theo Virgile).
Cha mẹ nào cũng yêu thương con cái và tình thương ấy thật đáng trân trọng, nhưng thể hiện tình yêu ấy như thế nào mới là quan trọng. Yêu thương thực sự thì không đòi hỏi những gì vượt quá khả năng. Thay vì bắt con em mình cố nhớ những kiến thức mênh mang của nhân loại thì có những thứ mà cha mẹ có thể dễ dàng làm như cùng trẻ khám phá thiên nhiên, dạy làm việc nhà, trau dồi văn phạm Tiếng Việt, hướng dẫn cách giao tiếp, ăn uống hay chỉ là cách tự chăm sóc bản thân và nhất là cho trẻ có cơ hội vui chơi lành mạnh. Vui chơi vun đắp những khả năng trí tuệ đa dạng và linh hoạt, giúp trẻ phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề [19]. Chính những thứ tưởng chừng như đơn giản đó mới quyết định việc rèn luyện tính cách và khả năng tự lập để có thể thích ứng với những hoàn cảnh sau này. Nếu như hệ thống giáo dục chưa thể thay đổi ngày một ngày hai thì cha mẹ và thầy cô vẫn hoàn toàn có thể trở nên thông thái để truyền cảm hứng và tạo điều kiện cho con em mình phát triển đúng với năng lực và đam mê.
Chú thích
[1] Theo Kênh Giải trí – Xã hội: https://kenh14.vn/clip-nu-sinh-bat-khoc-nuc-no-vi-khong-lam-duoc-bai-hanh-dong-cua-nguoi-cha-khien-ai-cung-mui-long-20210707232235213.chn.
[2] Nguyễn Xuân Xanh, Einstein, NXB Tổng hợp TP. HCM, 2016, tr. 277.
[3] Nguyễn Quốc Vương, Đi tìm triết lý giáo dục Việt Nam, NXB Tri thức, Hà Nội, 2017, tr. 27-30.
[4] Theo Báo Dân Việt: https://danviet.vn/bi-truong-tu-choi-me-mat-binh-tinh-bat-con-quy-tai-truong-nhieu-khi-de-me-xa-chut-gian-20210705111604596.htm.
[5] Hồ Thiệu Hùng, Suy tư về giáo dục, NXB Văn hoá – Văn nghệ, TP. HCM, 2011, tr. 260-261.
[6] Theo Báo Thanh niên online: https://thanhnien.vn/giao-duc/hay-dung-cam-de-con-khong-la-hoc-sinh-gioi-1085838.html.
[7] Nguyễn Văn Tuấn, Trò chuyện Khoa học và giáo dục, NXB Tổng hợp TP. HCM, 2016, tr. 117-119.
[8] Thu Hà (Mẹ Xu-Sim), Con nghĩ đi, mẹ không biết! (Giải pháp để con tự lập & mẹ tự do), NXB Văn học, Hà Nội, 2016, tr. 107-110.
[9] Vương Trí Nhàn, Người xưa cảnh tỉnh: Thói hư tật xấu của người Việt trong con mắt các nhà trí thức nửa đầu thế kỷ XX, NXB Tổng hợp TP. HCM, 2018.
[10] Nguyễn Quốc Vương, Sđd, tr. 78.
[11] Fareed Zakaria, Biện hộ cho một nền giáo dục khai phóng (In Defense of a Liberal Education), Châu Văn Thuận dịch, NXB Hồng Đức, Hà Nội, 2017, tr. 95-96.
[12] Albert Einstein, Thế giới như tôi thấy (Mein Weltbild), Đinh Bá Anh – Nguyễn Vũ Hảo – Trần Tiễn Cao Đăng dịch, Bùi Văn Nam Sơn hiệu đính, NXB Tri thức, Hà Nội, 2017, tr. 55.
[13] Thu Hà (Mẹ Xu-Sim), Sđd, tr. 104.
[14] Theo Tạp chí Điện tử Giáo dục Việt Nam: https://giaoduc.net.vn/giao-duc-24h/xin-dung-bat-con-em-chung-ta-phai-gioi-toan-dien-post219325.gd.
[15] Thảo Tâm, Câu chuyện giáo dục: Thử hỏi con chuyện học hành!, Báo Tuổi trẻ số ra ngày 19/10/2018, tr. 12. Xem thêm trên Tuổi trẻ online: https://tuoitre.vn/ban-co-thu-hoi-con-chuyen-hoc-hanh-20181019083240172.htm.
[16] Peter Hollins, Tư duy như Einstein, Ngô Cẩm Ly dịch, NXB Thế giới, Hà Nội, 2018, tr. 107-122.
[17] Albert Einstein, Giáo dục trong Michael W. Alssid – William Kenney, Các vấn đề tư tưởng căn bản (Tuyển tập tiểu luận dùng tham khảo), Cao Hùng Lynh dịch, NXB Từ điển Bách Khoa, Hà Nội, 2008, tr. 26.
[18] Thomas L. Friedman, Thế giới phẳng – Tóm lược lịch sử thế giới thế kỷ XXI (The world is flat – A brief history of the twenty-first century), Nguyễn Hồng Quang & cộng sự dịch và hiệu đính, NXB Trẻ, TP. HCM, 2017, tr. 362-365.
[19] Thông qua các nghiên cứu, giáo sư Catherine Garvey ở Đại học Maine và giáo sư Kenneth Rubin ở Đại học Maryland đã rút ra 5 yếu tố cấu thành khái niệm “vui chơi”: Thứ nhất, người tham gia vui chơi phải thích thú và hứng khởi với hoạt động này. Thứ hai, vui chơi không phải vì một mục tiêu nào đó. Thứ ba, vui chơi mang tính ngẫu hứng, tự nguyện, do người tham gia tự lựa chọn. Thứ tư, người chơi phải tích cực tham gia cuộc chơi. Người chơi phải mong muốn được chơi. Thứ năm, vui chơi bao gồm một số sự tưởng tượng, hình dung và giả bộ nhất định (x. Kathy Hirsh-Pasek – Roberta Michnick Golinkoff – Diane Eyer, Để con bạn giỏi như Einstein: Cuốn sách cứu vãn cho sự khốn khổ của phụ huynh thời hiện đại, Việt Hà – Trung Uyên – Hoài Nguyên – Ngọc Hân biên dịch, NXB Tổng hợp TP. HCM, 2012, tr. 269).
Xuân Giang