2023
Sáu ý tưởng khích lệ người cao tuổi của Đức Thánh Cha Phanxicô
Sáu ý tưởng khích lệ người cao tuổi của Đức Thánh Cha Phanxicô
Trong suốt triều đại giáo hoàng, Đức Thánh Cha Phanxicô thường nhắc đến vai trò quan trọng của người cao tuổi trong xã hội của chúng ta. Đối với ngài, tuổi già là một chủ đề thiết yếu nên vào tháng 01. 2021, ngài đã thiết lập Ngày Thế giới dành cho Ông bà và Người cao tuổi, được cử hành hàng năm vào Chúa nhật thứ tư của tháng Bảy. Khi đó, Đức Thánh Cha giải thích rằng ngày này được cử hành “gần với lễ Thánh Gioankim và Anna, ông bà của Chúa Giêsu” mừng kính vào ngày 26.07.
Năm nay, Ngày Thế giới dành cho Ông bà và Người cao tuổi lần thứ III sẽ được cử hành vào Chúa nhật ngày 23.07. Nhân dịp này, trang mạng Aleteia tóm tắt một vài ý tưởng đầy sức thuyết phục của Đức Thánh Cha Phanxicô về người cao tuổi.
1. Ông bà và người cao tuổi là nguồn lực phong phú đối với người trẻ
Trong một sứ điệp video được công bố hôm mồng 04.05.2023 dành cho người trẻ chuẩn bị cho Đại hội Giới trẻ Thế giới năm nay tại Lisbon, Đức Thánh Cha Phanxicô đã đề cao người cao tuổi: “Để chuẩn bị tốt, các con hãy hướng về cội nguồn của mình. Hãy cố gắng dành thời gian cho những người cao niên […] Nói chuyện một chút với ông bà. Ông bà sẽ cho các con sự khôn ngoan”.
Sự tương tác giữa các thế hệ là một cách thế để người trẻ bảo tồn cội nguồn là một ý tưởng chủ đạo của Đức Thánh Cha về người cao niên. Trong sứ điệp nhân Ngày Thế giới dành cho Ông bà và Người cao tuổi lần thứ I, Đức Thánh Cha nói: “Ơn gọi của chúng ta ngày nay, ở tuổi của chúng ta là gì? Gìn giữ cội nguồn của mình, trao truyền niềm tin cho lớp trẻ và chăm sóc các trẻ nhỏ. Đừng bao giờ quên điều này”.
Ơn gọi này bao gồm nhiều trách nhiệm khác nhau liên quan đến người trẻ, kể cả việc chia sẻ với người trẻ những ký ức không vui, chẳng hạn như “ký ức đau thương của chiến tranh” để đảm bảo rằng họ có thể ghi nhớ những bi kịch của lịch sử nhằm “xây dựng một thế giới nhân văn và hiếu khách hơn”.
Ngoài ra, với bề dày kinh nghiệm, những người cao niên có thể giúp người trẻ tìm được hướng đi đúng đắn trong cuộc đời.
Trong buổi tiếp kiến chung ngày 16.03.2022, Đức Thánh Cha nói:
“Các thế hệ mới mong đợi nơi những người cao niên chúng ta một lời ngôn sứ, mở ra những cánh cửa cho những quan điểm mới bên ngoài thế giới vô tâm của tham nhũng, của thói quen của những thứ đồi bại. […] Ý nghĩa là thế này: trở thành một ngôn sứ về sự thối nát và nói với những người khác: ‘Hãy dừng lại, tôi đã đi theo con đường này và nó không dẫn bạn đến đâu cả! Bây giờ tôi sẽ kể cho các bạn nghe về kinh nghiệm của tôi’. Chúng ta, những người cao tuổi, hãy là những ngôn sứ chống lại tham nhũng”.
“Không có tuổi nghỉ hưu đối với việc loan báo Tin Mừng và truyền lại các truyền thống cho con cháu của anh chị em”.
2. Người trẻ, hãy hướng về những người cao tuổi
Không chỉ người cao tuổi mới có thể là nguồn lực phong phú đối với người trẻ, mà người trẻ cũng có thể là như vậy đối với người cao niên. Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng, cầu nối giữa người trẻ và người già “sẽ là sự chuyển giao sự khôn ngoan trong nhân loại”.
Trong sứ điệp cho Ngày Thế giới Ông bà và Người cao tuổi năm nay Đức Thánh Cha khẳng định “Như Đức Maria đã làm cho bà Elizabeth, Thiên Chúa muốn những người trẻ mang lại niềm vui cho tâm hồn của những người cao tuổi, và rút ra sự khôn ngoan từ những trải nghiệm của họ”.
Trước đó, trong sứ điệp cho Ngày Thế giới Ông bà và Người cao tuổi lần thứ I, Đức Thánh Cha nêu lên vấn đề:
“Ai có thể chắp cánh ước mơ của người già và biến chúng thành hiện thực, nếu không phải là người trẻ? Tuy nhiên, để có được điều này, chúng ta cần phải tiếp tục ước mơ. Ước mơ của chúng ta về công lý, về hòa bình, về tình liên đới có thể giúp những người trẻ chúng ta có những cái nhìn mới; bằng cách này, chúng ta có thể cùng nhau xây dựng tương lai”.
Ngoài ra, những người trẻ cần nhớ rằng nhiều người cao tuổi đang ở một mình và cần sự đồng hành. Trong Ngày Thế giới dành cho Ông bà và Người cao tuổi năm 2021, khi nhiều quốc gia vẫn đang phải trải qua đại dịch COVID-19, Đức Thánh Cha nhắc nhớ những người cao tuổi về những người đã đến thăm họ trong những thời điểm khó khăn này như những “thiên thần” được Chúa sai đến. Ngài “mong sao mọi bậc ông bà và người lớn tuổi, đặc biệt những người lẻ loi nhất trong chúng ta, được một thiên thần thăm viếng!”
Trong một buổi tiếp kiến chung, Đức Thánh Cha cũng khuyến khích các bậc cha mẹ “hãy vui lòng mang con cái của mình” đến với những người cao tuổi.
3. Trong tuổi già, vẫn sinh hoa kết trái
Khi trích dẫn Thánh vịnh: “Trong tuổi già, vẫn sinh hoa kết trái” (92, 15) trong sứ điệp nhân Ngày Thế giới dành cho Ông bà và Người cao tuổi lần thứ II, Đức Thánh Cha Phanxicô nhằm khuyến khích người cao niên tái khám phá vẻ đẹp của tuổi tác. Ngài giải thích: “Chúng ta bị cám dỗ xua đuổi tuổi già bằng cách che giấu các nếp nhăn và giả bộ luôn trẻ trung, mặt khác, dường như chúng ta không thể làm gì hơn ngoài việc sống trong tình trạng vỡ mộng, cam chịu vì không còn ‘trổ sinh hoa trái’”.
Tuy nhiên, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng tuổi già là thời điểm hoàn hảo để làm chứng cho đức tin, nhất là cho các thế hệ trẻ. Trong một buổi tiếp kiến chung, Đức Thánh Cha nhấn mạnh:
Tuổi già là giai đoạn thích hợp nhất trong cuộc đời để truyền bá niềm vui rằng cuộc sống là bước khởi đầu cho một sự viên mãn cuối cùng. Người cao tuổi là một lời hứa, một chứng nhân của lời hứa. Điều tốt đẹp nhất vẫn chưa tới. Điều tốt nhất vẫn chưa đến: Đây chính là sứ điệp của những tín hữu cao niên.
Đức Thánh Cha gợi ý rằng người cao tuổi có thể làm chứng thông qua sự trợ giúp thực tế hoặc qua lời cầu nguyện, điều mà ngài định nghĩa là “khí cụ có giá trị nhất” mà người cao tuổi có thể sử dụng và “phù hợp nhất” với độ tuổi của họ.
“Tuổi già phải làm chứng cho con cháu rằng chúng là phúc lành. Chứng tá này bao gồm sự khởi đầu của họ – cả tốt đẹp lẫn khó khăn – vào trong mầu nhiệm về đích đến của cuộc đời chúng ta mà chẳng gì có thể tiêu diệt được, kể cả cái chết”.
Đức Thánh Cha đã giải thích như một lời khích lệ rằng,
Được kêu gọi trở thành Giám mục Rôma khi đã đến tuổi nghỉ hưu, tôi có thể nói và nghĩ rằng mình sẽ không làm bất cứ điều gì mới. Như anh chị em biết đó, Chúa là Đấng hằng hữu, Ngài không bao giờ nghỉ hưu.
4. Chấm dứt tình trạng cái chết êm dịu dành cho người cao tuổi và chống lại văn hóa “vứt bỏ”
Khi nói với các nhân viên y tế, Đức Thánh Cha đã mạnh mẽ bảo vệ quyền được sống đối với người già và tố cáo “cái chết êm dịu ngấm ngầm và tiệm tiến”, bao gồm việc tước bỏ sự điều trị y tế thích hợp của họ để “tiết kiệm kinh phí”. Hiện tượng này phản ánh một não trạng phổ quát hơn mà ngài gọi là “văn hóa vứt bỏ”, xem người già như những thành viên không mang lại lợi của xã hội và do đó có thể bị loại bỏ.
Trong buổi tiếp kiến chung ngày mồng 04.03.2015 về gia đình Đức Thánh Cha nói rõ:
“Một nền văn hóa vụ lợi khăng khăng coi người già như một gánh nặng, một “sự phiền toái”. Nền văn hóa này nghĩ rằng người già không những không sản xuất mà còn là một gánh nặng: tóm lại, kết quả của lối suy nghĩ như vậy là gì? Người già phải bị loại bỏ. Thật tồi tệ khi chứng kiến cảnh những người già bị bỏ rơi, đó là một điều xấu xa, đó là một tội lỗi! Không ai dám nói công khai nhưng người ta đã làm điều đó! Thói quen của văn hóa vứt bỏ này là điều thật thấp hèn. Nhưng chúng ta đã quen với việc loại bỏ con người. Chúng ta muốn xoá bỏ nỗi sợ hãi ngày càng tăng về sự yếu đuối và dễ bị tổn thương; nhưng khi hành động như vậy, chúng ta làm tăng thêm nơi người già nỗi lo lắng vì bị đối xử tệ bạc và bị bỏ rơi”.
Đức Thánh Cha cũng đã nhấn mạnh rằng xã hội cung cấp cho người cao tuổi “những kế hoạch chăm sóc, nhưng không phải những kế hoạch của sự hiện hữu” để cho phép họ “sống sung mãn”.
Với Đức Thánh Cha, “Tuổi già quan trọng — và sự xinh đẹp — cũng quan trọng không kém tuổi trẻ”, khi ngài nêu ra rằng tuổi già chiếm 1/3 toàn bộ cuộc đời khi con người ngày càng sống lâu hơn.
5. Tuổi già được dự kiến hướng tới sự viên mãn và cuộc đời không kết thúc bằng cái chết
Trong buổi tiếp kiến chung ngày 10.08.2022, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng người cao niên có đặc ân được nhìn thấy một cách rõ ràng và đầy niềm vui về đâu là đích đến thực sự của cuộc đời.
“Trong tuổi già, những việc thực hành đức tin, là những điều có thể đưa chúng ta và những người khác đến gần với nước Thiên Chúa, giờ đây đã vượt quá sức lực, lời nói, cũng như sự nhiệt thành của tuổi trẻ và sự trưởng thành. Nhưng chính trong tình trạng ấy, chúng ta có thể cảm nghiệm rõ hơn lời hứa về đích đến chân thật của cuộc đời. Đâu là đích đến chân thật của cuộc đời? Đó là một chỗ trong bàn tiệc với Thiên Chúa, trong thế giới của Thiên Chúa”.
Đức Thánh Cha cũng nhắc nhở những người cao tuổi rằng cái chết không phải là điều đáng sợ.
“Cuộc sống của chúng ta không được tạo nên chỉ để đóng kín trong chính mình, trong một ảo tưởng thành toàn bản thân dưới thế này. Cuộc sống ấy có một đích đến xa hơn, vượt lên trên khỏi cái chết. Quả vậy, nơi chốn bền vững của chúng ta, nơi đến của chúng ta, không ở chốn này, nhưng ở gần Thiên Chúa, ở nơi mà Thiên Chúa cư ngụ vĩnh viễn”.
Mô tả về hành trình đi tới Nước Thiên Chúa, Đức Thánh Cha giải thích:
“Khi nào thì Chúa của tôi đến? Khi nào thì tôi có thể đến đó”? Một chút sợ hãi, bởi vì tôi không biết bước này có ý nghĩa gì, và việc đi qua cánh cửa đó khiến tôi có một chút sợ hãi. Nhưng luôn có bàn tay của Chúa đưa chúng ta tiến về phía trước, và bên kia cánh cửa là bữa tiệc”.
“Sống tuổi già mà Thiên Chúa ban tặng cho chúng ta tự nó đã là một trong những công trình ‘cao cả hơn’ mà Chúa Giêsu nói đến. Thực ra, đây là một nhiệm vụ không được trao cho Chúa Giêsu để hoàn thành: cái chết, sự phục sinh và lên trời của Người đã giúp chúng ta có thể thực hiện được điều đó!”
6. Có rất nhiều mẫu gương trong Kinh thánh truyền cảm hứng cho người cao tuổi!
Trong loạt bài giáo lý về tuổi già từ tháng 02 đến 08.2022, Đức Thánh Cha đã trích dẫn một số nhân vật trong Kinh thánh như là những hình mẫu đầy cảm hứng cho người cao tuổi. Chẳng hạn, Đức Thánh Cha kể lại câu chuyện của bà Naomi và bà Ruth, một bà mẹ chồng lớn tuổi và cô con dâu trẻ của bà, cả hai đều là góa phụ, nhưng nhờ mối tương quan của mình, họ đã giúp nhau vượt qua khó khăn. Cũng vậy, trong sứ điệp nhân Ngày Thế giới dành cho Ông bà và Người cao tuổi năm nay, Đức Thánh Cha đề cập đến chuyến viếng thăm của Đức Maria đến với bà Elizabeth như một ví dụ về “mối dây liên kết người già và người trẻ”.
Một ví dụ khác là Elada, một cụ ông 90 tuổi, đã từ chối giả vờ làm theo sắc lệnh của nhà vua để cứu mạng mình.
“Điểm trọng tâm ở đây là: việc làm ô danh đức tin khi về già, để sống thêm được vài ngày, không thể so sánh với di sản mà người ta phải để lại cho lớp trẻ, cho các thế hệ mai sau. Nhưng ông Elada đã hành xử thật tuyệt vời!”
Hoặc Giuđitha, “một nữ anh hùng trong Kinh thánh” đã đánh bại một kẻ độc tài và sống đến 105 tuổi.
“Giuđitha sớm trở thành góa phụ và không có con cái, nhưng như một phụ nữ lớn tuổi, bà có thể sống một mùa tràn đầy và thanh thản, với ý thức mình đã sống trọn vẹn sứ mạng mà Chúa đã giao phó cho bà […] Khi còn trẻ, bà đã giành được sự kính trọng của cộng đồng bằng lòng dũng cảm của mình. Khi cao niên, bà xứng đáng nhận điều đó bởi sự dịu dàng vốn làm phong phú thêm cho sự tự do và tình cảm của bà”.
Hãy nhớ để cầm lấy Kinh Thánh và mở sách Giu-đi-tha: nó nhỏ, anh chị em có thể đọc nó… khoảng 10 trang, không hơn.
Nt. Anna Ngọc Diệp, OP
Dòng Đa Minh Thánh Tâm
2023
Đức Thánh Cha gửi sứ điệp khích lệ giới trẻ Syria
Đức Thánh Cha gửi sứ điệp khích lệ giới trẻ Syria
Trong sứ điệp gửi đến các bạn trẻ Syria không thể tham dự Đại hội Giới trẻ Thế giới sắp tới tại Lisbon, nhưng sẽ tụ họp tại Saidnaya, Đức Thánh Cha mời gọi họ theo gương Đức Maria mang Chúa Giêsu đến cho mọi người, để tất cả có thể có tình yêu Chúa Giêsu.
Tác giả: Vatican News
2023
Di cư và cái giá phải trả
Di cư và cái giá phải trả
Thu qua. Đông tới. Trời trở gió. Khi bóng đêm đã nuốt chửng mọi sự vật, ngoài kia, những cơn gió đầu mùa đang gào thét như những con thú rảo quanh tìm mồi, phủ lấy cả xóm làng. Cái lạnh đang dần tràn ngập không gian. Những cơn gió như những bóng ma đến gõ từng cánh cửa lạch cạch… Trên cây, tiếng chú chim con đầy lo lắng như lả đi trong tiếng gió rít và mẹ chúng chưa về. Trong nhà, một không khí lạnh lẽo đến nặng nề không chỉ vì cái lạnh của đất trời, nhưng còn là cái lạnh của cô đơn, mất mát, đang bao phủ ngôi nhà và lòng người.. Bất chợt!!!- Mẹ!…Mẹ!
- Mẹ đừng đi… Hãy ở lại với con!
- Sao mẹ không về… Mẹ đi đâu? Mẹ!…Mẹ!…. Hu hu hu…
Đó là tiếng kêu thảng thốt trong mơ của đứa bé mới lên bốn, vẫn thét lên kể từ ngày mẹ nó vĩnh viễn không bao giờ về với nó nữa. Bàn tay nhỏ xinh của nó quờ quạng không khí như đang níu kéo một thứ gì đó đã vụt khỏi tầm tay. Tiếng kêu đó như dằn thêm nỗi đau của người bà đang ôm nó, với hai hàng nước mắt lăn dài đau đớn, cùng tiếng thều thào cố dỗ dành đứa cháu đáng thương, vì bà đã mất đi một người con gái yêu… Hình ảnh khuôn mặt xám xịt vì không còn sự sống của người mẹ trẻ, khi linh hồn đã lìa khỏi xác nơi đất khách quê người, được đưa lên Facebook ít lâu, vẫn cứ lảng vảng và ám ảnh tôi, khiến tôi tự hỏi tương lai của đứa trẻ này rồi sẽ ra sao? Sẽ còn bao nhiêu bạn trẻ phải phải đối diện với nghịch cảnh này nơi đất khách? Tại sao nên nông nỗi này? Phải chăng vì cơm áo gạo tiền? Đó chỉ là một trong không ít những nghịch cảnh mà những người trẻ phải rời bỏ quê hương xứ sở đã và đang phải đối diện.
Dẫu biết con người sinh ra đã là một sinh vật di cư, và di cư đã trở thành một tập quán của con người. Kể từ cuộc di cư đầu tiên của tổ tông loài người, có lẽ lúc đó cũng chỉ là những người trẻ, khi phải rời bỏ vườn Địa Đàng để đi đến một “vùng đất mới”, thì trái đất vẫn quay, thời gian vẫn cứ trôi và các cuộc di cư của loài người, trong đó có rất nhiều người trẻ, vẫn diễn ra trong suốt chiều dài lịch sử và sẽ còn tiếp tục.
Con người, nhất là người trẻ, những con người tràn đầy sức sống, như một điều tất yếu, sinh ra để ra đi, để khám phá, để tồn tại và phát triển, thậm chí là chạy trốn. Có rất nhiều yếu tố hay nguyên nhân đã và đang làm nên những cuộc di cư của con người trong suốt dòng lịch sử: Có thể là thiên tai, chiến tranh, bạo lực, hay cũng có thể là do việc tìm kiếm, khám phá những vùng đất mới… Tuy nhiên, có một yếu tố đang tác động và góp phần quan trọng khiến con người, nhất là các bạn trẻ phải ra đi, thậm chí là đi trong nước mắt. Đó chính là vấn đề kinh tế, cơm áo gạo tiền.
Nhìn vào bối cảnh xã hội Việt Nam ngày nay, tôi cảm nhận rất rõ vòng xoáy di cư đang tác động trực tiếp và sâu rộng đến mọi mặt của xã hội. Vòng xoáy này đang ngày càng khoét sâu khoảng cách và sự khác biệt giữa nông thôn và thành thị. Một vấn đề còn đau lòng hơn nữa đang diễn ra, đó là tình trạng xuất khẩu lao động. Thật đáng buồn khi có một người nào đó đã nói lên sự thật rằng các nước Đức, Mĩ, Hàn, Nhật xuất khẩu ô tô, điện thoại… trong khi Việt Nam lại “tự hào” là một nước “xuất khẩu người” hàng đầu thế giới. Ở cái tuổi mà lẽ ra các bạn phải dùng sức lực, trí tuệ của mình để xây dựng quê hương, đất nước, thì họ lại phải chấp nhận bị biến thành “một thứ hàng hóa” có thể trao đổi trên thị trường mà tôi xin lỗi phải dùng chữ “rẻ mạt”, chấp nhận rời bỏ nơi chôn nhau cắt rốn, người trẻ phải đối diện những vất vả của thân “nô lệ kiểu mới”, những rủi ro, thậm chí là bi kịch, như người con gái trẻ trong câu chuyện trên, để đổi lại những đồng lương nhiều khi không đáng với sức lao động mà họ bỏ ra mà họ lại tự hài lòng và thỏa mãn với nó… Đáng buồn thay!
Cuộc đời dường như có rất nhiều nghịch lý. Một trong những nghịch lý đang xảy ra nơi các miền quê, khi mà cuộc sống trở nên đầy đủ hơn nhờ những cuộc di cư nơi thành thị, nhất là nước ngoài, thì cũng là lúc những ngôi nhà khang trang và đầy đủ tiện nghi mọc lên như nấm, tạo nên một vẻ bên ngoài cho cuộc sống ấm no hạnh phúc. Thế nhưng, ẩn sau những “vỏ bọc vô hồn đó”, là sự lạnh lẽo vì những ngôi nhà thật to, thật đẹp kia lại thiếu đi hơi ấm của người bố, người mẹ, sức trẻ, năng động của người anh, người chị… những thành viên đáng ra phải được hưởng thành quả của mình, lại đang bon chen nơi đất khách quê người.
Nhìn vào các Thánh lễ hay các dịp lễ hội, tôi không khỏi chạnh lòng, vì ngày càng mất đi không khí sôi động, sốt sắng, đông đảo vốn có của các miền quê, nơi mà già, trẻ, lớn, bé, từ lâu đời đã gắn bó tuổi trẻ và sống chung nhịp đập với các sinh hoạt tôn giáo, xã hội. Giờ đây, bầu khí đó ngày càng trở nên một thứ gì đó xa xỉ và hiếm hoi. Những Thánh lễ lác đác bóng người, chỉ toàn các cụ già và trẻ con, những lễ hội đơn điệu và ngày càng nhạt nhẽo và thiếu sức sống, nhất là sức trẻ vì ít người tham dự…
Dẫu biết rằng những khó khăn về kinh tế, nhưng luôn có một niềm khao khát, mong ước đến ngày Tết để gia đình được đoàn viên, được sống lại bầu khí ấm cúng nơi các bữa cơm gia đình mà lẽ ra, những người ông, người bà và các con cháu đáng được hưởng nhiều hơn. Thế nhưng, ước mơ nhỏ nhoi đó nhiều khi cũng không đến với nhiều gia đình, vì không đủ các thành viên sum họp hay không bao giờ về nữa! Hình ảnh những người mẹ dựa cửa ngóng con đan xen hình bóng những người vợ trẻ đon đả ra vào ngong ngóng, ra xem vào ngó chiếc điện thoại mong chồng về… và cảm động hơn là bóng dáng hồn nhiên của những đứa con háo hức mong tan học thật nhanh để về nhà, vì biết đâu bố đã về, mẹ đã về, anh đã về, chị đã về??? Những hình ảnh ấy dường như chỉ có trong “thời chiến” thì nay đã trở nên quen thuộc nơi mỗi làng quê mỗi dịp Tết đến xuân về. Thật đáng suy gẫm…!!!
Dẫu biết cuộc sống rất giống cuộc đời, khi những mảnh ruộng, miếng vườn không còn là kế sinh nhai, cũng như không còn đáp ứng được nhịp chạy của sự phát triển và những đòi hỏi về nhu cầu vật chất, những người nông dân chân lấm tay bùn, vốn cần cù chịu khó, nay không thể bám víu được nữa, phải chấp nhận ngậm đắng nuốt cay, dắt dìu nhau rời quê hương để đến những vùng đất mới nơi thành phố, vùng kinh tế mới hay nước ngoài, để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của đời sống vật chất. Nơi đây, họ phải chấp nhận từ bỏ vị thế làm chủ để trở nên thân phận công nhân, tôi tớ… tìm mọi cách, mọi nghề để kiếm được đồng tiền lo cho cuộc sống. Họ chấp nhận rời bỏ ngôi nhà khang trang, ấm ấp để “chui rúc” trong những dãy nhà ổ chuột, với điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, để giảm chi phí, tiết kiệm đồng lương ít ỏi kia. Vẫn có những tầng lớp, những bạn trẻ may mắn có một cuộc sống dễ chịu hơn nơi thành thị bon chen, nhưng còn quá nhiều những cảnh đời phải chấp nhận ngậm ngùi sống một cuộc sống thiếu thốn mọi bề, cũng chỉ vì miếng cơm manh áo, vì mong ước một cuộc sống sẽ đầy đủ hơn.
Cũng chính nơi đây, ảo tưởng về một cuộc sống dễ dàng, những công việc lương cao bổng hậu, hay những điều kiện sống thoải mái khiến những người nông dân vốn không quen với nhịp sống vội vã, không quen với tiếng ồn, những phương tiện hiện đại, phải tìm mọi cách để bắt kịp thời đại. Đó chính là con dao hai lưỡi, có thể tạo ra những cơ hội để vươn lên, nhưng bên cạnh đó, họ phải đối diện với một xã hội có quá nhiều cạm bẫy và vấn đề. Để rồi, không ít người, nhất là các bạn trẻ, những người còn đang thích khám phá và tò mò về mọi sự, bị xoáy vào dòng xoáy của hưởng thụ, của sự dễ dãi, của những công việc nhẹ lương cao nhưng trái pháp luật, lỗi đạo đức hay những tệ nạn xã hội mà không thể thoát khỏi, thậm chí mất tất cả. Điều này gây ra biết bao hậu quả đáng thương, những cảnh gia đình tan nát, các bạn trẻ đánh mất đức tin và chạy theo những phong trào, những triết thuyết nguy hiểm, hay tình trạng sống thử và suy đồi nơi giới trẻ, sinh viên…, những chuyện mà ngày nay nhan nhản và đáng báo động khi các bạn trẻ ngày càng “tôn thờ tự do quá chớn”. Nguy hiểm thay! Đứng trước tình trạng đó, những hội đồng hương, cộng đoàn công giáo xa quê hay các hội sinh viên Công giáo đã được thành lập, như một giải pháp tạm thời để những con người tha hương liên kết với nhau để thông cảm, chia sẻ và sinh hoạt với nhau, giúp cho vơi bớt đi nỗi nhớ nhà, bớt những cám dỗ và nhất là đoàn kết hơn.
Làn sóng di cư ồ ạt không chỉ gay ra những vấn đề nhức nhối nơi thành phố, mà nó còn len lỏi và gặm nhấm nhịp sống hơi thở của các miền quê. Nhất là nó đào hố sâu ngăn cách giữa thành phố và nông thôn, để lại nỗi trống vắng, lạnh lẽo vì thiếu thốn hơi ấm nơi thôn quê, nơi vốn đã thanh tĩnh, nay lại càng già cỗi và cô liêu. Những cánh đồng bát ngát nay đã thấp thoáng những mảnh ruộng bỏ hoang chờ dự án, hay bị rao bán. Những miếng vườn thân thương. đầy cây ăn trái, bóng mát, bị bê tông hóa đến tàn nhẫn. Dường như tất cả đang phải chạy theo tốc độ đáng sợ của kinh tế thị trường, của toàn cầu hóa, để rồi sự thanh bình, yên tĩnh vốn có bị phá hủy.
Quê tôi, những tiếng lạch bạch mệt nhọc nơi “ông bạn già Dream” của bố tôi vẫn phải gồng mình cùng bố hằng ngày làm bạn với con đường làng đã được trải nhựa mới, mà đằng sau là những khuôn mặt rạng rỡ có, ỉu xìu, mệt mỏi của mấy đứa cháu tôi đang trong lứa tuổi thiên thần. Vẫn còn đó sự đơn sơ hồn nhiên, nhưng dường như sâu trong đôi mắt đó là nỗi khao khát, thèm thuồng một gia đình có đầy đủ cả cha lẫn mẹ, các anh các chị, mà ít khi chúng được tận hưởng, vì bố hoặc mẹ, hay anh chị chúng đang phải còng lưng nơi đất khách để kiếm tiền lo cho gia đình, lo cho chúng. Đó chính là một thực tế đáng buồn không chỉ đang diễn ra nơi gia đình tôi, nhưng là một tình trạng chung của biết bao gia đình quê tôi, nơi những người ông người bà đã đến tuổi được an hưởng tuổi già, lại phải “miễn cưỡng hồi xuân” để làm thay vai trò, trách nhiệm mà những người trẻ để lại, dù vẫn biết là không thể thay thế.
Tôi vẫn còn nhớ như in một kỉ niệm khiến tôi xúc động và nhói lòng. Một lần, khi tôi chở thằng cháu lớn ra bến xe, tôi trở về nhà và nhìn thấy thằng Tâm, em thằng Hoàng, vẫn đứng ngoài cổng, ánh mắt xa xăm với hai hàng mi đẫm nước mắt:
- “Anh con đi đâu?” – Nó hỏi.
- “Ơ cái thằng này! Anh đi làm chứ đi đâu!” Tôi đáp.
- “Đi làm làm gì? Đi làm ở đâu?”
- “Thì trên Hà Nội. Đi làm để kiếm tiền nuôi con đấy!”
- “Con không muốn! Con muốn anh con ở nhà!” – Nó nức nở.
- Tôi cũng bối rối: “Ờ thì…. Không đi làm thì lấy gì mà ăn?”
- “Con không cần! Con chỉ cần anh ở nhà chơi với con thôi! Anh ơi….”
Tôi thật sự bế tắc và chỉ biết ôm lấy nó mà cố vỗ về an ủi mà thôi. Một ước mơ thật giản dị mà thực tế. Dù nó chưa ý thức được cơm nó ăn, tiền nó học, là những giọt mồ hôi cùng sự tủi nhục, thậm chỉ là cả máu mà bố và anh nó phải chịu để có được đồng tiền nuôi gia đình… nhưng điều đó phải chăng cũng đáng cho người lớn chúng ta suy ngẫm. Tiền có thể mua được nhiều thứ, nhưng có những thứ không thể mua được bằng tiền, mà những thứ đó lại làm nên hạnh phúc, giá trị của một con người.
Thời gian vẫn trôi, cuộc đời vẫn vần xoay theo nhịp của nó, thế giới vẫn đi lên. Những tiếng xe mệt nhọc rồi cũng phải dựng lại vì “quá tuổi hưu”. Khi tuổi đời đầu hàng thời gian, thì những thế hệ tiếp theo rồi sẽ ra sao? Dẫu biết sống là phải tiến lên, phải nỗ lực để no cái bụng, ấm cái thân, sung sướng cái cuộc đời. Nhưng nếu cái giá phải trả là quá đắt thì tôi thiết nghĩ chúng ta dừng lại để suy gẫm, để chọn lựa và quyết định! Đừng để mọi thứ qua đi trong tiếc nuối và ân hận!
Tác giả: Jos Trịnh
2023
Viết cho người sống thử
Viết cho người sống thử
1. Có thể tìm trên Internet với tựa: Chuyện của mẹ – Tự tay phá thai cho con.
Giuse Phạm Đình Ngọc, S.J