Tính trần tục thiêng liêng, một sự tự say mê bản thân của người Kitô hữu

 Charles Wright

Được hiểu như là tìm kiếm chính mình, thái độ này, theo Đức Thánh Cha Phanxicô, là mối nguy hiểm chính của Giáo hội.

“Nó là điều tồi tệ nhất có thể xảy ra với Giáo hội”, ngài đã nói như thế vào năm 2007 trên một nhật báo tiếng Ý, lúc ngài đang là Hồng y[1]. Sau khi trở thành Giáo hoàng, ngài đã biến tính trần tục thiêng liêng thành một trong những chủ đề chính của giáo huấn của mình. Từ những bài giảng cho đến những Tông huấn, ngài không ngừng cảnh giác chống lại điều mà ngài gọi là “bệnh ung thư”, “bệnh phong cùi”, một “con sâu gặm nhấm hủy hoại từ từ”, một “hiểm họa” to lớn cho Giáo hội, “một sự bại hoại” trong đời sống thiêng liêng, một “cám dỗ nguy hiểm”, một đe dọa “nguy hiểm hơn, vì tinh vi hơn là sự bội giáo”, “tồi tệ hơn thời các Giáo hoàng tư tình”…

Trọng tâm của khái niệm này càng đáng ngạc nhiên hơn vì nó không thuộc về từ vựng truyền thống của Giáo hội. Nếu Đức Thánh Cha Phanxicô gán nguồn gốc của nó cho ĐHY Henri de Lubac, người mà, trong cuốn “Méditation sur l’Eglise” (1953), nói về nó như là “mối hiểm họa lớn nhất”, thì cha đẻ của kiểu nói này là Dom Anschaire Vonier, Viện phụ của một đan viện Biển Đức ở Anh[2]. Chính vị Viện phụ này nói rõ rằng ý nghĩa mà ngài đưa ra cho kiểu nói này không tương ứng với những gì “chúng ta thường hiểu”.

Coi mình là trung tâm thế giới

Những gì được nhắm đến không phải là sự kiện yêu thích những cái trần tục hay danh tiếng. Cha Dominique Salin, giáo sư thần học linh đạo ở Centre Sèvres[3], khẳng định: “Tính trần tục thiêng liêng chỉ rõ việc con người quay về chính mình. Vì thế, trước hết nó là một thái độ thần học: từ chối quay lưng lại với chính mình để hướng nhìn về Thiên Chúa”.

Régis Burnet, chuyên viên Thánh Kinh ở Đại học Công giáo Louvain-la-Neuve, giải thích: “Chính xung quanh tinh thần “thế gian” nơi thánh Gioan hay điều mà thánh Phaolô gọi là “sống theo xác thịt” mà chúng ta tìm thấy nền tảng của khái niệm này vốn không tồn tại trong Thánh Kinh, nhưng đúng hơn phát xuất từ một sự xây dựng văn hóa dần dần”. Cha Salin xác nhận: “Khái niệm bào trùm những gì mà các Giáo phụ sa mạc gọi là “hư danh”, thánh Augustinô gọi là “yêu mình”, và các nhà tu đức Pháp thế kỷ XVII gọi là tự ái, nghĩa là tìm kiếm chính mình hay “tinh thần chiếm hữu” đối với tu sĩ Dong Tên Lallemant”. Dưới những tên gọi khác nhau, đó luôn là cùng một tội lỗi: coi mình là trung tâm của thế giới, và do đó quên mất Thiên Chúa.

Làm cho Kitô giáo có nguy cơ trở thành một tôn giáo thế tục

Vì thế, tính trần tục rình rập Giáo hội khi Giáo hội khuất phục hai cám dỗ. Trước tiên, cám dỗ “tự quy ngã”, theo kiểu nói của Đức Thánh Cha: thay vì là mặt trăng phản chiếu mặt trời là Chúa Kitô, “Giáo hội nghĩ mình nắm giữ ánh sáng của riêng mình”. Lúc đó, Giáo hội không còn lắng nghe và loan báo Lời Chúa để “sống trong chính mình, bởi chính mình và cho chính mình”[4]. Tiếp đến, cám dỗ của chủ nghĩa nhân bản, quên mất Chúa Kitô. Điều mà Đức Thánh Cha gọi là “Kitô giáo không có thập giá”. Ngài nói: “Chúng ta có thể xây dựng nhiều, nhưng nếu chúng ta không tuyên xưng Chúa Giêsu Kitô, thì chúng ta sẽ trở thành một tổ chức phi chính phủ nhân đạo, chứ không phải là Giáo hội, Hiền Thê của Chúa”. Do đó, dưới một hình thức tinh tế, chủ nghĩa nhân bản này xuất phát từ cùng một tật xấu: đặt con người ở trung tâm, xếp Thiên Chúa vào hàng thứ hai. Và khiến Kitô giáo có nguy cở trở thành một tôn giáo thế tục.

Vì thế, tính trần tục thiêng liêng có phải là nét riêng của hàng giáo sĩ không ? Thành thật mà nói, những hành xử cụ thể mà nó thể hiện luôn rình rập mọi Kitô hữu, tu trì hay không. Đức Thánh Cha viết: “Đằng sau vẻ bề ngoài của lòng mộ đạo và ngay cả vẻ bề ngoài yêu mến Giáo hội”, điều đó cuối cùng là “tìm kiếm vinh quang nhân loại thay vì vinh quang của Chúa”[5].

Cơn sốt của duy hoạt động hay sở thích quyền lực

Điều đó có thể diễn ra dưới những hình thức rõ ràng: sự hư danh của một số mục tử, những người coi “những dấu hiệu danh dự trở thành mục tiêu đầu tiên”, hay sở thích quyền lực nơi những người sử dụng Giáo hội để thăng tiến sự nghiệp, với một ”tâm lý ông hoàng”. Nhưng sự tự say mê bản thân này cũng biến hóa thành những thái độ tinh vi hơn. Việc tìm kiếm chính mình lúc đó sẽ được ngụy trang dưới vẻ bề ngoài của lòng tốt và tâm linh cao cả. Dominique Salin phân tích: “Trong “Niềm vui Tin Mừng”[6] nơi ngài phân loại các loại trần tục khác nhau, Đức Thánh Cha lần theo những động cơ tiềm ẩn này với một tài năng chuyên viên luân lý xứng đáng với văn sĩ La Bruyère”.

Trước tiên, có “sự hấp dẫn của chủ thuyết ngộ đạo”, của một “đức tin khép kín trong bệnh chủ quan”. Cha Salin giải thích: xu hướng rất thời thượng là “tự điều chỉnh tôn giáo của mình, chủ thể trở thành thước đo của mọi sự”. Hay thậm chí “chủ nghĩa tân Pêlagiô tự quy ngã” nơi các Kitô hữu, những người khoe khoang “trung thành với một phong cách Công giáo đặc thù nào đó trong quá khứ”. Cha Salin giải thích: “Thể thức phức tạp này nhắm đến tất cả những ai đặt niềm tin vào các nghi thức, thực hành”. “Họ nói: Tôi rước lễ dưới các hình thức, tôi rước lễ vào dịp Lễ Phục Sinh, vì thế tôi được cứu độ”. Nhưng họ tìm kiếm Thiên Chúa hay sự an toàn của họ?”

Đức Thánh Cha cũng trích dẫn trường hợp các linh mục bị lôi cuốn bởi sơn sốt duy hoạt động, hoặc say sưa với thành công, hoặc trở thành những người quản lý, được trang bị bởi số liệu thống kê, ít bảo vệ “ Dân Thiên Chúa hơn là Giáo hội như một tổ chức”. Cha Salin kết luận: “Không thể liệt kê tất cả các biến thể của nó. Điều quan trọng là phải hiểu rằng tất cả chúng ta, ở những mức độ khác nhau, đều bị ảnh hưởng bởi tính trần tục này mà những hiện thân của nó là những hậu quả hữu hình về mặt xã hội của tội nguyên tổ trong đời sống của Giáo hội”.

Làm thế nào tránh được sự tàn phá của điều xấu xa này vốn “làm choáng váng còn hơn cả uống rượu trắng với trống rỗng” và dẫn đến “cuộc sống hai mặt”, tội của người Pharisêu tôn kính Thiên Chúa bằng môi miệng, những lòng lại xa Ngài ? Đức Thánh Cha đưa ra một số phương thuốc: tiếp xúc với người nghèo ; kết hiệp với Chúa Kitô qua đời sống cầu nguyện ; cuối cùng, ra khỏi chính mình và mở ra cho những vùng ngoại vi “vốn giải thoát chúng ta khỏi việc chỉ tập trung vào chính mình, ẩn mình đằng sau một vẻ bề ngoài đạo đức mà không có Thiên Chúa”.

“Một dạng trở thành ngôi sao có thể làm sẩy chân”

Cha Geoffroy de la Tousche, cha sở giáo xứ Dieppe

“Đối với một cha sở, tính trần tục thiêng liêng trước hết là cám dỗ ở-giữa-chính-mình. Chúng ta phải gánh nhiều trách nhiệm đến nỗi có nguy cơ tự nhủ: “Tôi có một ngàn giáo dân, thế cũng không đến nỗi tệ !” Như thế, chúng ta vẫn ở giữa chúng ta, ở yên giữa mọi người, chúng ta thấy mình tốt đẹp, và chúng ta nghĩ mình có phúc. Sự tự mãn này làm cho giáo xứ trở thành thước đo của chún gta, chứ không phải là thước đo của Tin Mừng. Cũng có nguy cơ bị say sưa bởi những lời khen ngợi, tâng bốc, quyền lực. “Cha thật tuyệt vời, thật may mắn thay cha ở đây!” Dạng “trở thành ngôi sao” này có thể làm sẩy chân. Cũng có nạn giấy tờ, hành chính. Thế nhưng, Chúa Giêsu không đến trần gian để chủ tọa các buổi hội họp! Chủ nghĩa hình thức quản lý này bóp nghẹt sự nhiệt thành, sứ mạng. Thực ra, trong đời sống của một linh mục, mọi thứ đều góp phần vào tính thế tục, đó là sự kiện cố định, đóng băng trong một vai trò, một thái độ, thay vì chuyển động, loán báo Tin Mừng, điều chỉnh thừa tác vụ của mình cho phù hợp với những gì chúng ta nghe được ở bên ngoài. Điều bảo vệ tôi khỏi sự xấu xa này, đó là quỳ gối mỗi sáng trước thánh giá, và đi ra hết sức có thể để gặp gỡ mọi người trong đời thường của họ”.

“Nguy cơ bám lấy tiêu chí hiệu quả của thế gian”

Florence de Leyritz, đồng sáng lập khóa đào tạo “Các mục tử như lòng Ta mong ước”

“Khi phát động khóa đào tạo về điều hành mục vụ, “Các mục tử như lòng Ta mong ước”, chúng tôi đã ghi nhớ lời cảnh báo của Đức Thánh Cha Phanxicô đối với những vị hữu trách này của Giáo hội đang áp dụng các mô hình quản lý và tổ chức xuất thân từ thế giới kinh doanh. Qua đó, Đức Thánh Cha muốn nhắc nhở chúng ta rằng nguy cơ về tính trần tục mà Giáo hội gặp phải khi Giáo hội quá gắn bó với các tiêu chí hiệu quả của thế gian. Ơn gọi của Giáo hội không phải là trở thành một tổ chức đẹp đẽ, có cơ cấu tốt, với những mục tiệu số lượng tốt đẹp; tất cả những điều này chỉ là những phương tiện để phục vụ cho mục đích của mình: loan báo Nước Thiên Chúa cho mọi người. Vấn đề không phải là thần tượng hóa các tiến trình, công cụ, kỹ thuật, phương thức quản trị, nhưng là đặt chúng phục vụ các Kitô hữu để họ dấn thân cho điều mà Đức Thánh Cha đòi hỏi bằng cả trái  tim: sự hoán cải sứ mạng và mục vụ của các giáo xứ mà ơn gọi của chúng không phải là lo việc kinh doanh của cửa hàng – hình thức nghiêm trọng nhất của tính trần tục thiêng liêng -, nhưng là loan báo Chúa Kitô cho toàn thế giới”.

Tý Linh
(theo  Charles Wright, nhật báo La Croix)
Nguồn: xuanbichvietnam.net (03.06.2023)

[1] 30 Giorni, n° 11, 2007.

[2] Dom Anschair Vonier đã đề cập nó trong cuốn “The Spirit and the Bride” (1935), được dịch sang tiếng Pháp năm 1947, mà ĐHY Henri de Lubac quy chiếu đến rất nhiều. Đức Phanxicô cũng đề cập đến nguồn gốc thành ngữ này từ Dom Anschair Vonier trong bài phát biểu cho các tham dự viên Tổng công nghị dòng Cát Minh, vào ngày 11/9/2021.

[3] L’Expérience spirituelle et son langage, Éd. Facultés jésuites de Paris, 150 p.

[4] Trước mật nghị Hồng y, ngày 9/3/2013.

[5]  “Niềm vui Tin Mừng”, số 93.

[6] Từ số 93 đến số 97.

ĐTC Phanxicô gặp gỡ các bệnh nhi ung thư: ‘Chúa Giêsu luôn gần gũi các con’

Sứ điệp của Đức Thánh Cha nhân dịp giới thiệu Hiệp ước Gia đình Toàn cầu

Hôm 30. 5. 2023, tại Văn phòng Báo chí Tòa Thánh, đã diễn ra cuộc họp báo trực tiếp và trực tuyến giới thiệu về Hiệp ước Gia đình Toàn cầu và Sứ điệp của Đức Thánh Cha Phanxicô nhân dịp ra mắt Hiệp ước.

Những diễn giả của cuộc họp báo gồm có: Nữ tu Helen Alford, OP, Chủ tịch Hàn lâm viện Tòa Thánh; Giáo sư Gabriella Gambino, Thứ trưởng Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống; Giáo sư Pierpaolo Donati, Nhà xã hội học và thành viên Hàn lâm viện Tòa Thánh. Vì không hiện diện, nên bài phát biểu của Đức hồng y Kevin Farrell, Bộ trưởng Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống do Giáo sư Gabriella Gambino đọc.

Trong phòng họp còn có sự hiện diện của Giáo sư Stefano Zamagni, Nguyên Chủ tịch Hàn lâm viện Tòa Thánh về Khoa học Xã hội, và Tiến sĩ Francesco Belletti, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Gia đình Quốc tế (CISF).

Dưới đây là nội dung Sứ điệp của Đức Thánh Cha:

SỨ ĐIỆP CỦA ĐỨC THÁNH CHA
NHÂN DỊP GIỚI THIỆU HIỆP ƯỚC GIA ĐÌNH TOÀN CẦU

Anh chị em thân mến!

Trong Tông Huấn Amoris Laetitia, tôi bày tỏ niềm xác tín rằng: “Thiện ích của gia đình là điều có tính quyết định đối với tương lai của thế giới và Giáo hội” (Số 31). Với niềm xác tín này, tôi mong muốn hỗ trợ Hiệp ước Gia đình Toàn cầu, một kế hoạch hợp tác nhằm đưa việc chăm sóc mục vụ gia đình vào cuộc đối thoại với các trung tâm học tập và nghiên cứu về gia đình hiện có trong các trường Đại học Công giáo trên khắp thế giới. Đây là một sáng kiến của Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống và Hàn lâm viện Tòa Thánh về Khoa học Xã hội, xuất phát từ các nghiên cứu và tìm kiếm về sự liên quan giữa văn hóa và nhân học của gia đình cũng như về những thách thức mới mà gia đình đang phải đối diện.

Mục tiêu là sự Hiệp lực: nhằm giúp cho việc chăm sóc mục vụ gia đình tại các Giáo hội địa phương được hưởng lợi từ nghiên cứu và các chương trình giáo dục và đào tạo trong các trường đại học Công giáo. Cùng nhau, các trường đại học và việc chăm sóc mục vụ có thể cổ võ hiệu quả hơn một nền văn hóa gia đình và sự sống trong thời điểm bấp bênh và thiếu hy vọng này. Một nền văn hóa dựa trên nền tảng thực tế như vậy sẽ giúp các thế hệ mới biết trân trọng hôn nhân và đời sống gia đình với những nguồn lực và thách thức của nó cũng như vẻ đẹp của việc phát sinh và bảo tồn sự sống con người. Tóm lại, điều cấp thiết là có “một nỗ lực với sự quảng đại và trách nhiệm nhiều hơn để trình bày các lý do và các động cơ cho việc chọn lựa hôn nhân và gia đình, ngõ hầu giúp người ta sẵn sàng đáp trả hơn nữa ân sủng mà Thiên Chúa ban cho họ” (Amoris Laetitia, 35).

Các trường đại học Công giáo có nhiệm vụ phát triển các phân tích chuyên sâu về thần học, triết học, pháp lý, xã hội học và kinh tế về hôn nhân và gia đình, nhằm phát huy tầm quan trọng của chúng trong các hệ thống tư tưởng và hành động đương thời. Các nghiên cứu đã cho thấy bối cảnh khủng hoảng trong các mối tương quan gia đình, bị thúc đẩy bởi cả những khó khăn ngẫu nhiên lẫn những trở ngại mang tính cấu trúc, mà nếu không có sự hỗ trợ đầy đủ từ xã hội, sẽ khiến việc hình thành một đời sống gia đình yên ấm trở nên khó khăn hơn. Đây cũng là lý do tại sao nhiều người trẻ hướng tới những hình thức quan hệ tình cảm không bền vững và không chính thức thay vì lựa chọn kết hôn. Đồng thời, các cuộc khảo sát cũng nêu bật cách thức gia đình tiếp tục là nguồn gốc chính của đời sống xã hội và cho thấy sự tồn tại của những thực hành tốt xứng đáng được chia sẻ và phổ biến trên phạm vi toàn cầu. Theo nghĩa này, chính các gia đình có thể và phải là chứng nhân và nhân vật chính của tiến trình này.

Thật vậy, Hiệp ước Gia đình Toàn cầu không phải là một chương trình tĩnh, nhằm kết tinh một số ý tưởng nào đó, mà là một tiến trình, được chia thành bốn bước, cụ thể là:

1. Kích hoạt tiến trình đối thoại và hợp tác nhiều hơn giữa nghiên cứu đại học và các trung tâm nghiên cứu về các vấn đề gia đình, nhằm làm cho các hoạt động của những cơ quan này hiệu quả hơn, đặc biệt bằng cách tạo ra hoặc phục hồi mạng lưới của các viện đại học được truyền cảm hứng từ Học thuyết xã hội của Giáo hội.
2. Kiến tạo sự hợp lực lớn hơn về nội dung và mục tiêu giữa các cộng đồng Kitô và các trường đại học Công giáo.
3. Cổ võ văn hóa gia đình và đời sống xã hội, để đưa ra những đề xuất và mục tiêu hữu ích cho các chính sách công.
4. Phối hợp và hỗ trợ các đề xuất được trình bày, để việc phục vụ gia đình được phong phú và duy trì về mặt thiêng liêng, mục vụ, văn hóa, pháp lý, chính trị, kinh tế và xã hội.

Chính nơi gia đình mà hầu hết những giấc mơ của Thiên Chúa dành cho cộng đồng nhân loại đều trở thành hiện thực. Do đó, chúng ta không thể cam chịu sự suy tàn của gia đình nhân danh sự bấp bênh, chủ nghĩa cá nhân, và chủ nghĩa tiêu thụ, vốn hình dung một tương lai của những cá nhân chỉ nghĩ đến bản thân họ. Chúng ta không thể thờ ơ với tương lai của gia đình với tư cách là một cộng đồng của sự sống và tình yêu; một giao ước bất khả thay thế và bất khả phân ly giữa người nam và người nữ; một nơi gặp gỡ giữa các thế hệ, và một nguồn hy vọng của xã hội. Chúng ta hãy nhớ rằng gia đình có những tác động tích cực đối với mọi người, vì gia đình là nguồn tạo ra công ích. Các mối tương quan gia đình lành mạnh thể hiện sự phong phú vô song không chỉ đối với vợ chồng và con cái, mà còn đối với toàn thể cộng đồng giáo hội và dân sự.

Tôi cảm ơn tất cả những ai đã và sẽ tham gia Hiệp ước Gia đình Toàn cầu, và tôi mời anh chị em cống hiến hết mình với sự sáng tạo và tự tin cho mọi sáng kiến có thể góp phần đưa gia đình trở lại trung tâm của cam kết mục vụ và xã hội của chúng ta.

Rôma, Đền Thánh Gioan Latêranô, ngày 13 tháng 05 năm 2023

PHANXICÔ

Nt. Anna Ngọc Diệp, OP
Dòng Đa Minh Thánh Tâm
Chuyển ngữ từ: vatican.va (30.05.2023)