Danh mục: Phụng vụ

Các việc đạo đức

15.6 Thứ Tư trong tuần thứ Mười Một Mùa Quanh Năm

2 V 2:1,6-14; Tv 31:20,21,24; Mt 6:1-6,16-18

Các việc đạo đức

Kết thúc một mùa bóng, những đội tuyển không chỉ giành được huy chương vàng, bạc, đồng còn được những món tiền thưởng hậu hĩnh. Ngoài ra, các cầu thủ xuất sắc còn nhận được những lời khen tặng từ báo chí và người hâm mộ. Đây cũng là một phần thưởng không kém quan trọng đối với họ. Người con cái Chúa cũng vậy, trong “90 phút thi đấu của cuộc đời,” họ cũng phải tỏ ra là những vận động viên xuất sắc, qua “ba môn điền kinh phối hợp” truyền thống là cầu nguyện, ăn chay và làm việc bác ái.

Nếu có ý làm để khoe khoang, nhằm cho “thiên hạ thấy,” thì phần thưởng của họ là lời khen tiếng phục và rồi chấm hết! Còn nếu thực hiện cách âm thầm, chỉ qui hướng về Chúa, được Đức Giê-su diễn tả qua kiểu nói “đừng cho tay trái biết việc tay phải làm” hay “vào phòng, đóng cửa lại”, thì chính Thiên Chúa sẽ là Đấng trả công bội hậu cho họ.

Cám dỗ mà con người dễ dàng mắc phải có lẽ là sự phô trương. Trong bài Tin mừng hôm nay, Chúa Giêsu nhắc nhở chúng ta: “Các con hãy cẩn thận, đừng phô trương công đức trước mặt người ta để thiên hạ trông thấy, bằng không, các con mất công phúc nơi Cha các con là Ðấng ở trên trời” (Mt 6, 1). Tính phô trương có thể len lỏi vào cả những việc đạo đức, thánh thiện như: làm phúc bố thí, cầu nguyện, ăn chay.

Làm phúc bố thí là hành động biểu lộ lòng thương xót của Thiên Chúa, thể hiện tình thương, sự quan tâm, nâng đỡ của chúng ta đối với những anh chị em kém may mắn, và qua đó giúp họ nhận ra sự hiện diện và quan phòng của Thiên Chúa. Thế nhưng khi chúng ta làm việc thiện để phô trương và để nhận được tiếng khen từ người khác thì chúng ta làm để nâng giá trị bản thân, tôn vinh chính mình chứ không phải để tôn vinh Chúa. Những hành động và việc tốt chúng ta thi hành không xuất phát từ lòng mến Chúa-yêu người mà chỉ vì mục đích phô trương và vì lợi ích bản thân thì không còn ý nghĩa và giá trị đích thực trước mặt Chúa.

Tin Mừng ghi lại những lời dạy của Chúa Giêsu về tinh thần tu đức cần phải có, với nguyên tắc sống đạo: đừng làm việc lành có ý phô trương cho người ta thấy. Theo luật Môsê, bố thí, cầu nguyện, ăn chay là những việc lành cao quý, và người ta thường tổ chức các việc đạo đức đó cách công khai để thúc đẩy nhiều người tham gia. Chúa Giêsu không phản đối các việc đó, nhưng Ngài chỉ muốn người ta thực hiện chúng với ý hướng mới, đó là làm vì lòng yêu mến và tìm đẹp lòng Chúa hơn là để được người đời khen ngợi. Chẳng vậy, các việc đạo đức ấy có thể chỉ có hình thức, đấy là chưa nói đến trường hợp có nhiều người làm bộ cầu nguyện lâu giờ, ăn chay nhiều ngày, bố thí rộng rãi để dễ lừa gạt người khác.

Chúa Giêsu cảnh giác chúng ta đề phòng thứ đạo đức vụ hình thức. Nhưng việc đạo đức tự nó rất ích lợi cho bản thân, cho tha nhân và đáng được Thiên Chúa ban thưởng, với điều kiện chúng được thực hiện với ý ngay lành. Chúng ta cần thực hành các việc lành với ý hướng này, vì đó là lẽ sống, là niềm vui và là động lực cho cuộc đời hy sinh phục vụ của chúng ta.

Một việc đạo đức ta cần quan tâm trong đời sống Kitô hữu là sự bố thí, là chia sẻ cơm bánh vật chất cho những người nghèo đói. Việc bố thí này tuy khó thực hiện, nhưng sẽ mang lại ích lợi lớn lao cho tâm hồn ta và còn là phương thế giúp ta đền tội hữu hiệu nhất: khó thực hiện vì “Đồng tiền liền khúc ruột”. Nhưng Ích lợi lớn lao, vì bố thí giúp ta ý thức về giá trị tương đối của đồng tiền, như Đức Giê-su đã khuyên chàng thanh niên giàu có muốn nên trọn lành “hãy về bán gia sản đem phân phát cho người nghèo để đổi lấy kho báu trên trời rồi đến theo làm môn đệ của Người” (Mc 10, 21).

Chúa dạy: “Rồi khi các con cầu nguyện, thì cũng chớ làm như những kẻ giả hình: họ ưa đứng cầu nguyện giữa hội đường và các ngả đàng, để thiên hạ trông thấy” (Mt 6, 5). Cầu nguyện là tâm tình của người con đối với Chúa là Cha, là cách mà con người đáp trả lại tình yêu với Đấng tạo dựng và quan phòng, là mối tương quan cá vị của mỗi người với Thiên Chúa.

Nhiều khi chúng ta chỉ chú trọng đến hình thức bên ngoài, thích tỏ ra cho người khác thấy mình đạo đức, thánh thiện nhưng bên trong lại hời hợt, trống rỗng. Hôm nay Chúa mời gọi chúng ta hãy cầu nguyện trong âm thầm, khiêm tốn, hãy kết hiệp với Chúa bằng tình yêu chân thành chứ không phải để phô trương và để “thiên hạ thấy”. Cầu nguyện với tâm tình yêu mến và chân thành sẽ giúp chúng ta trở nên giống Chúa hơn trong lời nói, tư tưởng và hành động.

Hơn nữa, đây còn là một cách đền tội hữu hiệu, như lời sứ thần Ra-pha-en khuyên bảo hai cha con Tô-bi-a như sau: “Bố thí đi đôi với đời sống công chính, thì tốt hơn có của cải mà ăn ở bất công. Làm phúc bố thí thì tốt hơn là tích trữ vàng bạc. Việc bố thí làm cho chúng ta khỏi chết và tẩy sạch mọi tội lỗi. Ngòai ra người làm phúc bố thí cũng còn được sống lâu nữa” (Tb 12, 8-9).

Trong một xã hội thực dụng ‘hòn đất ném đi, hòn chì ném lại’ hoặc ‘thả con tép, bắt con tôm’ thì việc bố thí, chia cơm sẻ áo cho tha nhân lại càng hiếm hoi. Hoặc người ta bố thí theo hình thức ‘khua chiêng đánh trống’ để tìm danh lợi, lấy tiếng khen. Cũng có khi người ta bố thí chỉ là để thải ra những đồ thừa, hết hạn sử dụng, không thể sử dụng hoặc đem lại lợi nhuận cho họ – những việc bố thí như thế thường hạ thấp hơn là nâng cao nhân phẩm con người. Lại có những hình thức làm việc từ thiện để che lấp tội ác của mình như buôn thuốc phiện, buôn lậu, buôn người…. Chúa Giê-su dạy “khi bố thí, đừng cho tay trái biết việc tay phải làm để việc bố thí được kín đáo” (c. 3) cho thấy Thiên Chúa muốn việc từ thiện, tương thân tương ái phải phát xuất từ trái tim chân thành biết yêu thương, rung cảm trước sự bất hạnh, nỗi đau của tha nhân.

Vì vậy việc bố thí là để phục vụ, nâng cao nhân phẩm con người, giúp con người sống tốt hơn, hạnh phúc hơn chứ không thể trở thành hình thức khỏa lấp lương tâm hay mưu tìm danh lợi cho mình.

Yêu thương kẻ thù

14.6 Thứ Ba trong tuần thứ Mười Một Mùa Quanh Năm

1 V 21:17-29; Tv 51:3-4,5-6,11,16; Mt 5:43-48

Yêu thương kẻ thù

Những lời dạy của Chúa Giêsu mà Giáo Hội cho chúng ta lắng nghe hôm nay, cũng không mập mờ, không nhượng bộ hay chiều theo khuynh hướng tự nhiên của con người muốn giới hạn tình yêu của mình đối với tha nhân.

“Hãy yêu mến anh em mình”, mệnh lệnh này được ghi rõ trong sách Lêvi 19,18. Những “anh em” được nhắc đến ở đây chỉ những kẻ thân thuộc, đồng hương, thuộc về dân riêng của Chúa. Còn câu: “Hãy ghét kẻ thù địch” thì chúng ta không gặp thấy công thức nào tương tự như vậy trong Kinh Thánh. Những lời này có thể hiểu như một diễn tả tự nhiên của tâm lý thường tình nơi con người, một hậu quả của tình yêu thương có giới hạn trong khung cảnh những kẻ thân thuộc, những người thuộc về cùng một dân tộc, một xã hội. Theo tâm thức hạn hẹp của Cựu Ước, bất cứ ai không thuộc về Dân Chúa chọn, thì người đó là kẻ xa lạn, là kẻ thù địch, không được yêu thương.

Chúa Giêsu đã đến để mạc khải sứ điệp trọn hảo hơn, bẻ gẫy những giới hạn tự nhiên: “Còn Thầy, Thầy bảo các con: hãy yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi các con”. Chúng ta chú ý đến hai chi tiết trong lời dạy của Chúa Giêsu: thứ nhất: không còn ai bị loại ra khỏi tình yêu thương của người môn đệ Chúa và sự phân chia con người ra làm hai loại: thân thuộc và thù địch không còn nữa. Thứ hai: Tình yêu thương đó được thể hiện bằng những hành động cụ thể, và quan trọng nhất, đó là thi ân và cầu nguyện cho những kẻ không tự nhiên được chúng ta yêu thương, và đây không còn là tình yêu thương theo tình cảm, mà là tình yêu thương thực sự hướng đến lợi ích của người khác.

Trong Tin Mừng thánh Mathêu hôm nay chúng ta được nghe một bài học từ Chúa Giê Su, một bài học đầy trăm ngàn khó khăn, thử thách của đức tin cho mỗi chúng ta phải học tập và thực nghiệm, “Còn Ta, Ta bảo các con: Hãy yêu thương thù địch và làm ơn cho những kẻ ghét các con; hãy cầu nguyện cho những ai bắt bớ và nguyền rủa các con”.

Đây chính là lệnh truyền của Chúa Giêsu cho các môn đệ, đồng thời cũng là lời mời gọi cho những ai đang bước theo Ngài trên lộ trình cứu độ. Thật vậy, cốt lõi Đạo Công Giáo của chúng ta là đạo yêu thương, bắt nguồn từ Thiên Chúa, vì bản chất của Ngài là Tình Yêu.

“Yêu thương kẻ thù” là một nghĩa cử anh hùng, một nỗ lực vượt thắng tình cảm tự nhiên, vượt trên phản ứng thường tình của con người. “Yêu thương kẻ thù” là bước vào thế giới siêu nhiên của con cái Chúa, sống nhân hậu và hoàn thiện như Cha trên trời. Khi dạy “hãy yêu kẻ thù”, Chúa Giêsu không có ý cổ võ sự nhu nhược, nhát đảm, nhưng là đề nêu cao tinh thần khoan dung, hiền từ, quảng đại, tha thứ.

“Hãy yêu kẻ thù”, đó là lệnh truyền khó thi hành nhất trong các lệnh truyền của Chúa Giêsu. Tuy nhiên, chính Ngài đã nêu gương khi sẵn sàng tha thứ cho kẻ hại mình và cầu xin Chúa Cha tha cho họ. Như vậy, Chúa Giêsu mở ra con đường mới cho nhân loại. Con đường lấy thiện thắng ác, lấy tình yêu vượt thắng hận thù.

Chỉ có yêu thương mới làm cho thù hận tiêu tan. Là Kitô hữu, đó không phải là một chọn lựa nhu nhược hay thụ động, nhưng một chọn lựa rất nhân lành, là tin tưởng mạnh mẽ vào sức mạnh của chân lý, của công bằng và tình yêu, hơn là sức mạnh của chiến tranh và hận thù.

Giáo hội đã để lại nhiều gương sáng của lòng thứ tha vĩ đại. Cao trọng nhất là qua Các Thánh Tử Vì Đạo, hình ảnh các Ngài đối diện cái chết, không bao giờ buông một đả đảo, sỉ vả hay oán hờn các kẻ đã bách hại mình. Hình ảnh Đức Thánh Giáo Hoàng Gioan PhaoLô Đệ Nhị vào tù thăm viếng và nói câu tha thứ kẻ đã dùng súng bắn hại Ngài, một hình ảnh được thế giới coi là hình ảnh đẹp nhất của thế kỷ 21. Việt Nam chúng ta cũng có gương sáng ngời của Hồng Y Nguyễn Văn Thuận, Ngài hoàn toàn không oán hận và luôn tha thứ các người Cộng Sản Việt Nam đã giam cầm Ngài trong 13 năm khổ sai.

Mỗi người là kẻ thù của chính mình. Mỗi khi chúng ta cưu mang thù hận, thì đó là lúc chúng ta tự tạo nên kẻ thù tự tiêu diệt mình. Mỗi khi chúng ta khước từ tha thứ và không thi ân cho kẻ thù ghét bách hại chúng ta, đó là lúc chúng ta tự giam hãm trong thù hận để tự huỷ hoại mình.

Kẻ thù khủng khiếp nhất, kẻ thù tiếp cận với con người nhất là cõi lòng tích chứa hận thù. Nếu loại bỏ thù hận ra khỏi lòng mình, ta sẽ biến đổi kẻ thù thành bạn hữu, và lúc đó sự bình an và vui sống cũng được tái lập trong tâm hồn chúng ta.

Trong đòi hỏi yêu thương kẻ thù, giai đoạn đầu tiên là yêu thương mọi người, không trừ ai. Giai đoạn thứ hai phát xuất từ giai đoạn một: một khi đã yêu thương mọi người không trừ ai, tất phải yêu thương cả kẻ thù nghịch là những người cố ý hay vô tình làm hại ta. Nếu làm được như thế là đã cố gắng trở thành toàn thiện như Cha trên trời toàn thiện.

Chúa dạy môn đệ phải biết sống một cách cao hơn: “Các con đã nghe dạy: Ngươi hãy yêu thân nhân, và hãy thù ghét địch thù. Còn Ta, Ta bảo các con: Hãy yêu thương thù địch và làm ơn cho những kẻ ghét các con; hãy cầu nguyện cho những ai bắt bớ và nguyền rủa các con” – Lý do cũng cao hơn: “các con hãy nên hoàn hảo như Cha các con trên trời là Đấng hoàn hảo”