2022
Đức cha Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam tuyên bố khai mạc Giải bóng đá giáo sĩ toàn quốc 2022
Đức cha Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam tuyên bố khai mạc Giải bóng đá giáo sĩ toàn quốc 2022
ĐỨC TỔNG GIÁM MỤC GIUSE NGUYỄN CHÍ LINH
CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC VIỆT NAM
TUYÊN BỐ KHAI MẠC
GIẢI BÓNG ĐÁ GIÁO SĨ TOÀN QUỐC – HIỆP HÀNH CÚP 2022
Ngày 28/07/2022, tại Sân vận động Tây Lộc, Thành phố Huế, Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Chí Linh, chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam, đã có bài phát biểu chính thức khai mạc Giải bóng đá giáo sĩ toàn quốc – Cúp Hiệp Hành 2022. Trong bài phát biểu, ngài nêu lên ý nghĩa đích thực của giải đấu là muốn phát đi một thông điệp và một ước mơ: “thông điệp của tình đại đoàn kết không biên giới; ước mơ về một viễn ảnh tương lai đồng bào Việt Nam gắn kết với nhau keo sơn hơn, huynh đệ hơn và chan hoà hơn.” Sau đây là bài phát biểu của ngài.
Kính thưa các vị khách quý
Kính thưa toàn thể vận động trường
Lời chào và lời cám ơn trân trọng đầu tiên, chúng tôi xin được gửi đến Ông Võ lê Nhật, chủ tịch UBND Thành phố Huế, đã chỉ đạo các cơ quan ban ngành chức năng, đặc biệt là Trung Tâm Văn Hoá & Thông tin và thể thao trong thành phố, tạo mọi điều kiện thuận lợi để Toà Tổng Giám mục Huế có thể tổ chức trận đấu đặc biệt trên sân vận động Tây Lộc này.
Chúng tôi cũng xin kính chào và cám ơn sự chiếu cố đầy tình nghĩa của các vị khách quý:
Về phía Giáo Hội, chúng con kính chào Đức Cha Giuse Đặng đức Ngân, giám mục Giáo phận Đà Nẵng, chủ tịch Uỷ Ban Văn Hoá trực thuộc HĐGMVN, quý cha Tổng đại diện, quý bề trên Dòng tu, quý linh mục, nam nữ tu sĩ và bà con giáo dân trong cũng như ngoài giáo phận.
Về phía xã hội, chúng tôi trân trọng kính chào Đại tá Nguyễn thanh Tuấn, Giám đốc và Đại tá Lê văn Vũ Phó Giám đốc Sở Công An Thừa Thiên Huế, quý đại biểu lãnh đạo và cơ quan ban ngành chức năng Tỉnh Thừa Thiên Huế, thành phố Huế và phường Tây Lộc. Xin cám ơn quý vị, vì tình nghĩa và tình liên đới đại đồng xã hội, đã đến đây chia sẻ niềm vui của tổng giáo phận công giáo Huế.
Xin gửi lời chào thân ái đến đại diện của 20 đội thi đấu từ mọi nẻo đường đất nước đang có mặt để tham dự trận đấu khai mạc chiều nay.
Xin kính chào toàn thể khán thính giả không có điều kiện về tham gia trực tiếp, nhưng đang theo dõi trận đấu này trực tuyến qua các phương tiện truyền thông.
Kính thưa quý vị.
Theo truyền thống từ năm 1965, cứ ba năm một lần, Đức Giáo Hoàng của Giáo Hội Công Giáo triệu tập một cuộc họp thượng đỉnh, gọi là THƯỢNG HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC THẾ GIỚI. Thành viên của Hội Đồng là đại biểu của tất cả các Giáo hội địa phương trên hành tinh trái đất, tụ họp chung quanh Đức Giáo Hoàng để tham mưu cho ngài trong việc quy hoạch chính sách toàn cầu phù hợp với thời đại.
Đại dịch Covid và những tranh chấp đầy máu lửa đang diễn ra trên thế giới, đã làm cho con người ngày càng phân hoá, xa cách nhau. Đối diện với tình hình đó, Thượng Hội đồng Giám mục lần này, diễn ra từ 2021 đến 2023, đã chọn chủ đề “HƯỚNG TỚI MỘT GIÁO HỘI HIỆP HÀNH”, nhằm kêu gọi thế giới công giáo nỗ lực tái thiết nhịp cầu tương tác đã bị đổ vỡ do những hiện tượng tiêu cực, lối sống khép kín, vị kỷ và vô cảm và đang lan rộng mỗi ngày.
Thuật ngữ “Hiệp hành” là một từ nhà đạo, nhưng thật ra ý nghĩa của nó chỉ đơn giản là đồng hành, đồng tâm, liên đới : với mọi người, mọi tầng lớp, không phân biệt chính kiến, tôn giáo hay thành phần xã hội.
Đó chính là lý do khiến Hội đồng Giám mục Việt nam tổ chức giải bóng đá này. Đây không phải là một sự kiện thuần tuý thể thao. Đại đa các giáo sỹ tham gia thi đấu đều không phải là vận động viên chuyên nghiệp. Đúng hơn, đây là một hoạt động mang tính ý nghĩa. Qua giải bóng đá này, người công giáo Việt Nam muốn phát đi một thông điệp và một ước mơ: thông điệp của tình đại đoàn kết không biên giới; ước mơ về một viễn ảnh tương lai đồng bào Việt Nam gắn kết với nhau keo sơn hơn, huynh đệ hơn và chan hoà hơn.
Tôi cầu chúc tất cả các vị khách quý và toàn thể tham dự viên, qua trận đấu này, cảm nghiệm được sự gần gũi thân thương của đại gia đình Việt Nam.
Tôi cầu chúc các đội thi đấu thể hiện được tinh thần cao thượng, trở thành dấu ấn và chiến sỹ của tinh thần hiệp hành, với nhau và với mọi người.
Với tư cách là Chủ tịch HĐGMVN, với tư cách là trưởng ban tổ chức, tôi long trọng tuyên bố khai mạc giải bóng đá giáo sỹ toàn quốc HIỆP HÀNH CUP 2022.
Xin trân trọng cám ơn.
+Giuse Nguyễn Chí Linh
Tổng Giám mục Huế
Video Lễ khai mạc và trận đấu đầu tiên của bảng C giữa Giáo sỹ Tổng Giáo phận Huế và Giáo sỹ Giáo phận KonTum
2022
Buông bỏ mình cho Chúa Giêsu Kitô
Buông bỏ mình cho Chúa Giêsu Kitô
BUÔNG BỎ MÌNH CHO CHÚA GIÊSU KITÔ
Lm. Jean CJ d’Elbée[1]
“Per ipsum et cum ipso et in ipso – Chính nhờ Người, với Người và trong Người.”
“Sine me non potestis facere – Không có Thầy, các con không thể làm gì được.” (Gioan 15: 5)
“Với Đấng ban sức mạnh cho tôi, tôi chịu được hết mọi sự.” (Philíp 4:13).
Hãy canh tân những suy tư gắn bó chúng ta với Chúa Giêsu và để cho chúng ta rơi vào vực thẳm của tình yêu là Trái tim của Ngài. Hệ quả hợp lý và cần thiết của sự tín thác hoàn toàn vào Thiên Chúa, vốn đã được rao giảng cho chúng ta, đó là sự từ bỏ hoàn toàn.
Vì nhờ Chúa Giêsu mà mọi việc phải được hoàn thành, chúng ta càng để cho Ngài hành động thì tác động của ân sủng lại càng trở nên đẹp đẽ và hoàn hảo.
Tác động của ân sủng này là gì? Là sự biến đổi linh hồn chúng ta thành Chúa Giêsu, nhờ tình yêu. Tiếp theo thánh Augustinô, thánh Tôma cho chúng ta thấy Thánh Thể biến linh hồn chúng ta thành Chúa Giêsu, nhờ tình yêu. Chính nơi đó, ta tìm thấy định nghĩa về sự thánh thiện, nói tóm lại, ta tìm thấy định mệnh thánh thiêng đã định trước cho chúng ta, nếu ta có thể nói theo cách đó.
Chúa Giêsu biến đổi chúng ta thành chính Ngài. Trí thông minh của chúng ta không còn là trí thông minh của chúng ta nữa, mà là của Ngài: chúng ta nhìn mọi thứ như Ngài nhìn chúng. Ý muốn của chúng ta không còn là ý muốn của chúng ta nữa mà là ý muốn của Ngài: chúng ta sẽ làm những gì Ngài muốn, và chúng ta từ chối những gì Ngài từ chối. Trái tim của chúng ta không còn là trái tim của chúng ta, mà là Trái tim của Chúa Giêsu: chúng ta yêu những gì Ngài yêu, và chúng ta ghét những gì Ngài ghét.
“Tôi sống, nhưng không còn phải là tôi, mà là Đức Kitô sống trong tôi” (Galát 2, 20). “Mihi vivere Christus est – Đối với tôi, sống là Chúa Kitô.” (Philêmon 1,21)
Có lẽ bạn sẽ nói với tôi, “Cha tuyên bố rằng chúng ta liên tục được biến đổi ngày càng trở thành Chúa Giêsu hơn, nhưng con không nhận thấy điều đó; Con không thể chạm ngón tay của con vào điều đó. Và thậm chí, có những ngày, vì thấy bản thân quá đau khổ, con càng dễ tin vào điều ngược lại.”
Tuy nhiên, phải chăng bạn không muốn nhìn thấy được mọi thứ, rõ ràng hơn bao giờ hết, như Ngài nhìn thấy sao? Tất nhiên, bạn muốn nhìn thấy như vậy. Phải chăng bạn không muốn những gì Ngài muốn, nhiều hơn nữa, mỗi ngày sao? Tất nhiên, bạn muốn như thế. Tôi chắc chắn rằng hôm nay, bạn muốn yêu Ngài và làm cho Ngài được yêu mến, nhiều hơn bao giờ hết, với một ước muốn chân thành hơn, thậm chí sâu sắc hơn, với một ước muốn đích thực hơn bao giờ hết, mặc dù có lẽ không cảm nhận được. Bạn sẽ không nói, “Tôi muốn yêu Ngài ít hơn và làm cho Ngài được yêu ít hơn ngày hôm qua.”
Điều khiến chúng ta vấp ngã là chúng ta nhầm lòng nhiệt thành đầy cảm tính với sự thánh thiện. Nhưng không phải như vậy. Sự thánh thiện là sự sẵn sàng của linh hồn, được sinh động bởi ân sủng, là sự sống của linh hồn, dưới tác động của các nhân đức được rót đổ vào và dưới tác động của các ân huệ của Chúa Thánh Thần; một sự sẵn sàng để thuộc trọn về Chúa Giêsu hơn bao giờ hết, để hoàn thành ý muốn của Ngài, để biết Ngài và làm cho Ngài được biết đến, yêu mến Ngài và làm cho Ngài được yêu mến nhiều hơn.
Chúa Giêsu ngắm nhìn con người chúng ta nhiều hơn chúng ta nhìn chính con người của minh; và trong mắt Ngài, chúng ta là những gì mà chúng ta thực sự muốn trở nên cho Ngài.
Bây giờ chúng ta hiểu tại sao rất nhiều lần Rước lễ – những lần Rước lễ vốn phải biến đổi chúng ta thành Ngài – lại không mang đến cho chúng ta tất cả những hoa trái siêu nhiên mà chúng có thể mang lại. Chúng ta mở rộng vòng tay của chúng ta với Ngài, nhưng chúng ta đóng chặt những cánh cửa của trí thông minh của chúng ta, của ý chí chúng ta, của trái tim chúng ta, bằng cách không sống sự từ bỏ con người của mình như vậy. Chúng ta chào đón Ngài đến, nhưng chúng ta không cho phép Ngài bước vào. Nhưng nếu khi tiếp nhận Ngài, chúng ta để cho Ngài làm Chủ trong chúng ta, bằng cách từ bỏ hoàn toàn mọi quyền kiểm soát, mọi chìa khóa vào nhà, với toàn quyền tự do hành động, thì, ôi! sự toàn năng của Ngài lại sẽ không hoàn thành được trong linh hồn chúng ta những điều kỳ diệu nào sao, khi phục vụ tình yêu của Ngài?!
Hiểu đúng
Hiểu một cách đúng đắn thì sự từ bỏ bao gồm tất cả mọi thứ. Sự từ bỏ đó đòi hỏi một sự khiêm nhường lớn lao, vì đó là việc chúng ta phục tùng Thiên Chúa, nơi các thụ tạo và trong các biến cố, nhìn thấy chính Chúa Giêsu trong các thụ tạo và trong các biến cố đó. Nó đòi hỏi một đức tin bao la, sự tín thác từng giây từng phút, để xé mở bức màn của những nguyên nhân thứ yếu, để phá vỡ bức màn, vốn là các thụ tạo, thường ngăn cản không cho chúng ta nhìn thấy Chúa Giêsu phía sau chúng, vì Chúa Giêsu là Đấng cai quản mọi sự, vì không có gì – không gì – xảy ra mà không do Ngài muốn hoặc không cho phép nó xảy ra.
Từ bỏ không là gì khác ngoài sự vâng phục được đẩy đến cực điểm, vì nó bao gồm việc phục tùng mọi thứ trong giới hạn có thể và hợp lý, nhằm vâng lời Thiên Chúa, Đấng đã thấy trước và mong muốn tất cả.
Cuối cùng, chính trong sự từ bỏ bản thân mà những ước muốn lớn lao của chúng ta tìm thấy sự thỏa mãn trọn vẹn của chúng. Tôi đã nói với bạn về đoạn văn tuyệt vời từ thánh nữ Têrêsa Hài đồng, nơi đó chị nói rằng chị muốn “soi sáng các linh hồn như các nhà tiên tri và các tiến sĩ đã làm, để bao quanh trái đất và loan báo Tin Mừng đến tận những hòn đảo xa xôi nhất, để làm một nhà truyền giáo kể từ khi thế giới được tạo thành cho đến khi thế giới cáo chung, để lãnh chịu tất cả mọi cuộc tử đạo.”
Chị tìm thấy phương tiện để hiện thực hóa tất cả điều đó bằng tình yêu trong lòng Giáo hội, Mẹ của chị. Và chị là tình yêu trong trái tim của Hội Thánh như thế nào? Bằng cách sống hoàn toàn phù hợp với ý muốn của Thiên Chúa, Đấng không là gì khác ngoài Tình yêu.
Sống với sự từ bỏ là tái khám phá một sự kết hợp hoàn hảo trong Thiên Chúa; vì xét cho cùng, chính Thiên Chúa, chính Chúa Giêsu, là Đấng đã viết ra tất cả các dòng chữ, tất cả các từ ngữ và tất cả các chữ cái của cuộc đời chúng ta. Thật là ấn tượng khi thấy sự thánh thiện của tất cả các thánh được hoàn thành trong sự từ bỏ bản thân hoàn toàn như thế nào. Tất cả những nỗ lực của các ngài, tất cả những lời cầu nguyện của các ngài, tất cả những ánh sáng mà các ngài nhận được từ Thiên đàng, đã dẫn các ngài đến điều này.
Khi Chúa chúng ta có những lời trách móc đối với các thánh, ví dụ như với Thánh Gertrude, với Thánh Margarita Maria, thì điều Chúa thường than thở nhiều nhất là sự thiếu từ bỏ của các thánh.
Thánh Margarita Maria, không lâu trước khi qua đời, đã viết rằng cuối cùng bà đã hiểu những gì Chúa mong đợi nơi bà khi Ngài nói với bà, “Hãy để Ta làm tất cả những việc đó.” Thánh nữ viết: “Thánh Tâm của Ngài sẽ làm mọi thứ cho tôi nếu tôi để cho Ngài làm. Ngài sẽ ước ao, Ngài sẽ yêu thương, Ngài sẽ khao khát tôi và bù đắp cho mọi lỗi lầm của tôi.”
Giống như Thánh Margarita Maria, bạn có thể nghe Chúa Giêsu nói với bạn hàng trăm lần mỗi ngày: “Hãy để Ta làm tất cả những việc đó.” Trong những khó khăn của chúng ta, trong những vấn đề của chúng ta, trong tất cả mọi điều trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, đôi khi rất khó khăn, quá đau khổ, khi chúng ta tự hỏi mình, “Tôi phải làm gì đây? Tôi phải làm như thế nào?” hãy lắng nghe Ngài nói với chúng ta, “Hãy để Ta làm tất cả những việc đó.” Và sau đó hãy trả lời Ngài, “Lạy Chúa Giêsu, con cảm tạ Chúa về mọi sự.” Và đó sẽ là cuộc đối thoại đẹp nhất về tình yêu giữa một linh hồn với Thiên Chúa toàn năng và yêu thương!
Thánh Têrêsa Hài đồng Giêsu đã đi theo cách này đến mức không còn ham muốn nào khác ngoài việc yêu mến Chúa Giêsu đến mức “điên dại”:
Tôi không muốn đau khổ cũng không muốn chết, nhưng tôi yêu cả hai; nhưng chỉ có tình yêu mới thu hút tôi. Bây giờ chỉ có sự từ bỏ mới là điều hướng dẫn tôi. Tôi không có la bàn nào khác.
Trái tim tôi tràn đầy ý muốn của Chúa Giêsu. A! Nếu tâm hồn tôi chưa được lấp đầy bởi ý muốn của Ngài, nếu nó cần phải được lấp đầy bằng những cảm xúc vui và buồn nối tiếp nhau quá nhanh, thì đó sẽ là một cơn thủy triều buồn bã rất cay đắng. Nhưng những lựa chọn thay thế này không làm được gì khác ngoài việc lướt nhẹ qua linh hồn tôi. Tôi luôn ở trong một sự bình an sâu lắng mà không gì có thể gây xao động. Nếu Chúa cho tôi sự lựa chọn, tôi sẽ không chọn gì cả: Tôi không muốn gì ngoài những gì Ngài muốn. Tôi yêu thích chính những gì Ngài thực hiện. Tôi thừa nhận rằng tôi đã mất một thời gian dài mới có thể đưa mình đến mức độ buông bỏ này. Bây giờ tôi đã đạt đến đó, vì Chúa đã dẫn đưa tôi và đặt tôi ở đó.
Vâng, tôi cầu xin Chúa cũng đưa bạn đến đó, và đặt bạn ở đó, trong sâu thẳm Trái tim của Ngài!
Sự từ bỏ này đơn giản chỉ là đỉnh cao của sự thánh thiện, đỉnh cao của tình yêu. Trong quyển Lâu đài Nội tâm, khi Thánh Têrêxa Avila nói về hôn nhân thiêng liêng, đỉnh cao của đời sống thần bí, thánh nữ mô tả nó như một sự kết hợp của hai linh hồn giống nhau trong tình yêu cao vời. “Đó là sự hăng say không thể nói nên lời đến nỗi các linh hồn khát khao ý muốn của Thiên Chúa được thực hiện trong họ và họ cũng hài lòng như thế với bất cứ điều gì mà Người phối ngẫu thiêng liêng yêu cầu.”
Phêrô Phạm Văn Trung
Chuyển ngữ từ: catholicexchange.com (30.6.2021)
[1] Cha Jean CJ d’Elbee là một linh mục người Pháp, trong cuốn sách Tôi tin vào tình yêu của mình, đã truyền tải một cách tuyệt vời tinh thần của Thánh Têrêxa Hài Đồng Giêsu, và thông điệp của Thánh nữ về niềm vui của sự từ bỏ hoàn toàn cho Trái Tim Chúa Giêsu.
2022
Lời Chủ Chăn GP Xuân Lộc tháng 08 – 2022: “Hãy ngước mắt lên mà nhìn” (Ga 4:35)
LỜI CHỦ CHĂN GIÁO PHẬN XUÂN LỘC
THÁNG 08 – NĂM 2022:
“Hãy ngước mắt lên mà nhìn” (Ga 4:35)
Quý Cha và Quý Tu sĩ thân mến,
Một
Chúa Giêsu gọi: ‘Hãy ngước mắt lên mà nhìn’. Chúa gọi ai? Gọi ‘những kẻ Người muốn’. Họ đến, ở với Người. Đó là nhóm 12 (x. Mc 3: 13-19).
Chúa Giêsu gọi: ‘Hãy ngước mắt lên mà nhìn’. Chúa gọi ai? Gọi ‘những kẻ Người muốn’. Họ đến, ở với Người. Đó còn là nhóm 72. Thánh Luca, đệ tử của Tông đồ dân ngoại, đề cập sự kiện Chúa Giêsu mở rộng nhóm loan Tin Mừng của Giáo hội tới tầm vóc toàn cầu qua con số 72. Chúng ta nhận thức tính chất nghiêm túc của thông tin này. Ngay từ đầu, tham dự sứ mạng của Chúa Giêsu, không nguyên nhóm 12, nhưng còn nhiều hơn nữa. Chúa muốn nhiều hơn nữa…Thánh sử Luca, với số 72, hẳn là liên hệ tới danh sách 72 dân tộc thế giới nơi đoạn 10 sách Khởi Nguyên.
‘Khởi Nguyên 10 lược toát dưới hình thức gia phả, kiến thức của người Israel vào lối thế kỷ thứ năm. Các dân được chia ra từng nhóm, không theo chủng tộc, ngôn ngữ, nhưng theo liên lạc lịch sử và địa dư. Bản thống kê dựa trên một tế nhận đạo lý: sự duy nhất của một nhân loạilan tràn trên mặt đất cho thấy sự chúc lành của Thiên Chúa (Kn 9: 1) được thành tựu làm sao. Trái lại, nguồn văn Yahviste, (11: 1-9) sự tản mác là do bởi tội. Hai phương diện của lịch sử nhân loại: trong đó Thiên Chúa có can thiệp nhưng loài người cũng lộ bày ra ác tính của họ’[1].
Chúa Giêsu gọi: ‘Hãy ngước mắt lên mà nhìn’. Nhìn ai? Nhìn vào đoàn ‘dân chúng đông đảo’, ‘rảo bộ mà đổ dồn đến nơi ấy’. Về hiện tượng, các Tông đồ vẫn thấy họ đi lại trước mắt, nghe họ truyện trò ồn ào…mà về tương quan, Tông đồ và đoàn dân vẫn lạ xa ngăn cách… ‘Hãy ngước mắt mà nhìn’, ‘nhìn’ trong phong cách Giêsu nhìn ‘họ như cừu chiên không có người chăn giữ’, ‘nhìn’ trong phong cách Giêsu ‘chạnh lòng thương xót họ’, ‘nhìn’ trong phong cách Giêsu ‘lên tiếng giảng dạy họ nhiều điều’ và cho ‘ai nấy đều ăn và ăn no’ (x. Mc 6: 30-44).
Thánh sử Gioan lưu giữ và cẩn thận tường thuật từng lời của Chúa Giêsu: ‘Này: Ta bảo các ngươi: Hãy ngước mắt lên mà nhìn: Đồng lúa đã chín vàng chờ gặt!’ Chờ gặt là sao? Đó là ‘thu lượm hoa màu cho sự sống đời đời’ (Ga 4: 35.36)… ‘Chúa Giêsu băng qua Samari’… ‘mỏi mệt vì đàng sá, nên Đức Giêsu ngồi phệt xuống bên giếng. Lúc ấy chừng giờ thứ sáu’… ‘Có một phụ nữ người Samari đến kín nước. Đức Giêsu nói với bà ấy ‘cho tôi uống với’…Có một bờ lũy hiểm trở ‘Làm sao ông là Dotháimà lại xin uống với tôilà đàn bà Samari?’…
Đến trong tâm trí chúng ta vấn nạn của một luật sĩ: ‘Nhưng ai là đồng loại của tôi?’ (Lc 10: 29). Chúa Giêsu đã dẫn luật sĩ vào thứ tự phân định: không phải tìm ngoài tôi ai là đồng loại, nạn nhận dở sống dở chết hay người Samaritanô, và sẽ rơi vào mông lung mơ hồ…nhưng trước tiên xác định ngay ‘chính tôi’ là ‘người đồng loại’ và như thế, giải đáp được sáng tỏ. ‘Chính tôi’ là người đồng loại thì cả nhân loại đều trong trái tim tôi…
Chúa Giêsu đã đặt chính mình là ‘người đồng loại’,vượt bờ lũy ngăn cách để đi vào tâm tư cuộc đời phụ nữ Samari…Bờ lũy ‘gàu Ngài không có, giếng thì sâu, vậy Ngài lấy đâu ra cho có nước sinh sống?’…Nếu chị ‘biết được ơn của Thiên Chúa và ai là người đang nói với chị…’Phụ nữ Samari đã chạm đến Đấng làm thỏa khát khao của chị… ‘xin Ngài ban cho tôi thứ nước ấy, để tôi hết khát và khỏi phải đến đây kín nước’… ‘Lạy Ngài, tôi thấy Ngài là một tiên tri’…và chị bỏ cả vò nước, về làng nói với mọi người ‘Hãy đến mà xem’…
Chúa Giêsu tận tụy ‘lòng kề lòng’ (cor ad cor), thấm mùi ‘chiên cừu’ bơ vơ, giữa ‘đồng lúa chín vàng chờ gặt’,‘thu lượm hoa màu cho sự sống đời đời’…
Hai
Chúa Giêsu muốn Giáo hội là hiện thân của Chúa và muốn các tín hữu là hiện thân của Giáo hội, mang ơn sự sống đời đời cho nhân thế.
Chúa Giêsu mời gọi tất cả chúng ta ‘đến, ở với Người’ và ‘hãy thụ giáo’ với Người (x. Mt 11: 29).
Thụ giáo tinh thần hiệp hành ‘gặp gỡ, lắng nghe, phân định’ (ĐTC Phanxicô, bài giảng 10.10.2021) như Chúa Giêsu bên thanh niênvới tâm trạng ‘tôi phải làm gì để được sự sống đời đời làm cơ nghiệp?’ (Mc 10: 17)…như Chúa Giêsu bên hai môn đệ về Emmaus, sau đoạn đường chung bước, quyến luyến ‘cố nài ép…Hãy lưu lại với chúng tôi, vì trời đã về chiều, và ngày đã xế’ (Lc 24: 29)…và như Chúa Giêsu linh hướng cho phụ nữ Samari, Người ‘ngồi phệt xuống bên giếng’… bất kể ‘mỏi mệt vì đàng sá’…nhập nội ‘đồng lúa chín vàng chờ gặt’, thu lượm hoa màu cho sự sống đời đời’ (Ga 4: 6.35.36).
Anh chị em thân mến,
Anh chị em có nghe được tiếng lòng tín hữu mong mỏi mục tử, tu sĩ đạo đức để lòng họ được nâng lên không? Và cả những tiếc nuối khôn vơi…trước những mục tử :
‘Xẩy có lời Đức Chúa đến với tôi rằng: con người hỡi, hãy tuyên sấm trên các mục tử của Israel…Đức Chúa phán thế này: khốn cho các mục tử Israel, những kẻ chỉ chăn nuôi lấy mình. Mục tử thì phải chăn chiên chứ?Sữa, các ngươi ăn; len, các ngươi mặc; những con vật béo tốt, các ngươi làm thịt. Còn chiên các ngươi lại không chăn; chúng ốm yếu, các ngươi không bổ sức; chúng bịnh hoạn, các ngươi không chạy chữa; chúng xây xát, các ngươi không băng bó; chúng tản mác, các ngươi không lùa về; chúng thất lạc, các ngươi không tìm kiếm. Các ngươi thống trị trên chúng bằng võ lực, bằng bạo ngược. Chiên của Ta đã tán loạn, không người chăn giữ. Chúng đã nên mồi cho tất cả các dã thú…’ (Ezekiel 34: 1-5).
Anh chị em thân mến,
…Chúa Giêsu và Hiền Thê của Người tha thiết gọi chúng ta: ‘Hãy ngước mắt lên mà nhìn…Họ như cừu chiên không có người chăn giữ’ (x. Mc 6: 30-44)…‘Hãy ngước mắt lên mà nhìn: Đồng lúa đã chín vàng chờ gặt…thu lượm hoa màu cho sự sống đời đời’ (Ga 4: 35.36).
Gương lành cuộc đời Thánh I-nhã, 500 năm trước (1522), Người được ơn hoán cải…và 400 trăm năm trước (1622), Người được Giáo hội tuyên Thánh. Hoán cải và nên Thánh,hành trình cuộc đời chúng ta.
✞ Gioan Đỗ Văn Ngân
Giám mục Giáo phận Xuân Lộc
2022
Thượng Hội Đồng và tính hiệp hành theo Tân Ước
THƯỢNG HỘI ĐỒNG VÀ TÍNH HIỆP HÀNH THEO TÂN ƯỚC
Yves-Marie Blanchard[1]
Xem ra việc đề cập đến tính hiệp hành trong Tân Ước là hơi tự phụ vì chữ “thượng hội đồng” lẫn khái niệm thần học ẩn dưới khái niệm ấy không thấy xuất hiện trong các bản văn Tân Ước.
Cuộc hội họp tại Giêrusalem, thường được đưa ra làm mẫu mực, cũng không phải là đối tượng để người ta đánh giá, ngoài việc “các tông đồ và các kỳ mục họp nhau (động từ sun-agô ở thụ động cách) để xem xét vụ này” (Cv 15,6). Trong trường hợp ấy, nó có liên quan đến các lời phát biểu của một số người Pharisêu đã trở thành tín hữu chủ trương “phải làm phép cắt bì cho những người ngoại đã trở lại và truyền cho họ giữ luật Môsê” (Cv 15,5). Cuộc thảo luận lúc bấy giờ được điều hành do các người có thể được xem là chuyên viên diễn ra trước mặt cộng đồng địa phương, được gọi cách đơn giản là “tất cả đám dân” (pan to plèthos: Cv 15,12).
Ngược lại, khi các cuộc thảo luận kết thúc, quyết định gửi các sứ giả đến Antiôkhia được xem như là thành quả của một thỏa thuận giữa các giới chức cộng đồng tại Giêrusalem, một lần nữa được gọi là “các tông đồ và kỳ mục” và toàn thể hội nghị (holè hè ekklèsia: Cv 15,22). Như thế, người ta đã dùng trước từ ekklèsia – dịch sát là: hội nghị được triệu tập (động từ ek-kaleô) của mọi công dân đã đến hạn tuổi – việc dùng trước hạn từ này sẽ được coi như tiêu chuẩn để vừa gọi cộng đoàn riêng biệt vừa gọi sự hiệp thông giữa các thực thể địa phương.
Sự tương tác của các từ nguyên
Về từ gốc của chữ sun–odos, trong tiếng Hy Lạp cổ điển chỉ người bạn đồng hành (hè hodos: quốc lộ, dân lộ, con đường), nó chỉ xuất hiện 2 lần trong toàn bộ Tân Ước, và chỉ trong các bản văn của Luca mà thôi. Trước hết nơi Luca 2,44, chữ sun-odia áp dụng cho đoàn người hành hương trở về từ Giêrusalem. Cha mẹ của trẻ Giêsu, không biết ngài còn ở lại trong Đền thờ với các thầy tiến sĩ, nên nghĩ ngài đi về với các khách hành hương. Thánh Luca ghi nhận sự nhầm lẫn của các ngài kéo dài cả một ngày đàng (dịch sát: “con đường của một ngày” – hèmeras hodos). Sự quy chiếu về đoạn đường đã đi ở đây thật rõ ràng: nhưng có phải vì thế mà ta có thể nối kết một cách có hệ thống với các từ “thượng hội đồng” và “tính hiệp hành” không?
Đàng khác, nơi Cv 9,7, động từ sun-odeuô (cùng đi chung) liên hệ đến các bạn đồng hành với Phaolô trên đường Đamát: họ bỗng chốc hoảng sợ vì nghe được tiếng người nói với Phaolô, nhưng không biết từ đâu đến. Ở đây nữa, hình ảnh con đường thật rõ nét, nếu chỉ xét bối cảnh tường thuật. Nhưng đối với chúng ta, câu hỏi được đặt ra một lần nữa: nó có nhất thiết phát xuất từ chữ “thượng hội đồng” (sun-odos) như chúng ta dùng hiện nay? Hơn nữa, cần lưu ý là từ Hy Lạp sun-odos thông thường không chỉ một nhóm người quy tụ lại, ví dụ để cùng đi, nhưng chỉ một cá nhân, một người bạn của những người khác cùng đi bên cạnh người ấy. Do đó, từ tương đương trong tiếng Latinh sẽ là danh từ comes, -itis; danh từ này gồm tiếp đầu ngữ cum và động từ ire (đi). Bản Phổ thông sẽ dịch từ sun- odia của Lc 2,24 bằng danh từ comitatus, us để chỉ động tác cùng đi với nhau, và động từ sun-odeuô bằng comitari (cùng đi chung với nhau) áp dụng cho các bạn đồng hành với Phaolô trên đường Đamát.
Như vậy giải quyết ra sao vấn đề từ nguyên của từ “synode” được xem như tương đương với từ Latinh concilium; từ này lại xuất phát từ một động từ Latinh cổ calare: gọi, triệu tập, là cặp đôi với từ Hy Lạp kaleô, có mặt trong danh từ ek-klèsia?
Theo ý kiến của các chuyên viên ưu tú, ý kiến này cũng chỉ xác nhận những dữ kiện của Từ điển Hy Lạp-Pháp của Bailly, từ sun- odos gồm tiếp đầu ngữ sun và danh từ oudos hay odos (đọc với hơi thở nhẹ, khiến nó khác với con đường: hodos, đọc với hơi thở mạnh). Danh từ oudos/odos chỉ cái ngưỡng của một ngôi nhà, giống như lối đi phải vượt qua nếu người ta muốn ở chung với nhau hay họp nhau vì bất cứ mục đích nào, bắt đầu bằng nhu cầu trao đổi, bàn cãi, thảo luận. Do đó, từ sunodos, thường gặp trong tiếng Hy Lạp (ngược với từ đồng âm của nó liên quan đến con đường và rất ít được sử dụng) chỉ mọi thứ hội nghị, họp mặt, hội thảo, giả định người ta gặp nhau, dành thời giờ lắng nghe nhau, chia sẻ, quyết định, giống như đã xảy ra ở hội nghị tại Giêrusalem. Từ đó, cho dù vì lợi ích thực tiễn của một từ nguyên gợi lên sự kiện đi đường, ta phải nhìn nhận rằng ý nghĩa chính xác của từ “synode” liên quan đến sự kiện dừng lại để cùng xác định tình hình một vấn đề, sẵn sàng chia tay sau đó và, tiếp tục theo đuổi con đường đã đi với bước đi tích cực hơn. Lúc ấy, việc ở chung hay sống chung với nhau quan trọng hơn là làm việc chung, lời trao đổi tỏ ra cần thiết cho việc tiếp tục lên đường.
Ở và làm / ở hay làm
Làm sao không nghĩ đến trình thuật của Gioan về việc rửa chân? Ở đó nữa, sự kiện “dự phần” với Chúa Kitô, bằng việc để cho Chúa rửa chân (Ga 13,5-11), sự kiện đó đi trước và tạo điều kiện cho chúng ta có khả năng noi gương Ngài để rửa chân cho nhau, một cách khiêm tốn và hoàn toàn quảng đại (Ga 13,12-15). Hình ảnh ngưỡng cửa cũng có thể gợi lên hình ảnh cánh cửa trong Gioan (Ga 10,1-10) – đàng khác hình ảnh cánh cửa còn được đồng hóa với Chúa Kitô mục tử – để cho đàn chiên đi qua mà vào trong vào cuối ngày (để được an toàn trong đêm) cũng như đi qua mà ra ngoài mỗi buổi sáng, để đến các nguồn nước và đồng cỏ cần thiết cho đàn chiên sống còn. Như thế, đối với các con chiên trong dụ ngôn, đi qua cánh cửa – hay ngưỡng cửa – theo chiều này hay chiều kia là vấn đề sinh tử, thì đối với cộng đoàn các môn đệ vấn đề không kém cần thiết là quy tụ lại, trong nhà và như thể là họp kín, để bàn luận những câu hỏi và vấn nạn mà việc thực thi sứ vụ hằng ngày đặt ra. Như thế tiến trình hiệp hành xem ra trước tiên thuộc trật tự ở với nhau, trước khi nói đến việc lên đường trở lại để đi với nhau. Dù sao đi nữa, sự đối chiếu hai từ nguyên, từ nguyên đúng cũng như từ nguyên sai, có thể tạo nên nhiều ảnh hưởng về phương diện giáo hội học cũng như trong lãnh vực áp dụng mục vụ. Tuy nhiên, người ta sẽ được tất cả, nếu không bằng lòng với những phỏng đoán ngữ nghĩa học, cả đến những ảo tưởng về từ nguyên.
Cũng thế đối với những trình thuật kêu gọi nhóm Mười Hai trong các Tin mừng Nhất lãm. Việc “làm” được chờ đợi nơi các tông đồ khi được sai đi tỏ ra không thể tách biệt với việc “ở” với Chúa Giêsu, làm thành cấu tố của điều kiện làm môn đệ. Giống như đối với từ “hiệp hành”, trước tiên phải cùng ngồi lại với nhau, nếu sau đó muốn bước đi cùng một nhịp, nghĩa là loan báo Tin mừng theo cách của chính Chúa Giêsu, chứ không theo một gương mẫu nào khác thừa hưởng của thế gian. Như thế, Máccô, tuy giản dị, nhưng cũng nói đến việc làm bạn trước đó với Chúa Giêsu:
“Người lên núi và gọi đến với Người những kẻ Người muốn. Và các ông đến với Người. Người lập Nhóm Mười Hai, để các ông ở với Người và để Người sai các ông đi rao giảng, với quyền trừ quỷ” (Mc 3,13-15).
Mátthêu trực tiếp đi từ kêu gọi đến sai đi (Mt 10,1-3), sau đó kể tiếp các chỉ thị truyền giáo (10,5-15) mà phần lớn được tìm thấy trong Máccô (6,10-11), cũng như trong Tin mừng thứ ba. Về phần Luca, ngoài thói quen nhấn mạnh đến lời cầu nguyện của Chúa Giêsu trước mọi quyết định quan trọng (6,12), đã cẩn thận phân biệt hai tình trạng nối tiếp nhau được đặt cho các bạn đồng hành của Chúa Giêsu (6,13): trước hết, tình trạng làm môn đệ, giả thiết một sự gần gũi mọi lúc (có lẽ theo cách của các huynh đoàn Pharisêu nối kết chặt chẽ thầy và trò); sau đó là tình trạng làm tông đồ, đặc thù của Nhóm Mười Hai, trong khi chờ đợi chương trình hành động : chương trình này không những định hình cho sứ vụ riêng biệt của họ (9,1-6), nhưng còn áp dụng cho nhóm 72, bằng những từ ngữ gần như giống hệt nhau (10,1-12). Cách diễn tả của Luca 6,13 – “Đến sáng, Người kêu các môn đệ lại, chọn lấy mười hai ông và gọi là tông đồ” – đặt Nhóm Mười Hai vào trung gian của hai tập thể: một đàng, các môn đệ của Chúa Giêsu mà công việc hàng đầu là lắng nghe Thầy để được huấn luyện tại trường học của Thầy; đàng khác, các tông đồ dành riêng cho sứ vụ ở xa, với tất cả những đòi hỏi cần thiết cho một công tác vừa cam go vừa phấn khởi.
Như thế, ơn gọi Kitô hữu, được hình dung qua thân phận của Nhóm Mười Hai, nối kết hai chiều kích bổ túc cho nhau: hiện hữu và hành động. Tính Hiệp hành của Giáo hội nằm ở nơi khả năng “ngồi chung với nhau” để cầu nguyện, thảo luận, quyết định, đồng thời nơi khả năng “đồng hành” trên những con đường thi hành sứ vụ. Do đó, hai từ nguyên của chữ sunodos cũng tỏ ra phong phú xét theo quan điểm giáo hội học, cho dù cuộc tranh luận của các nhà văn phạm học về giá trị khoa học của giả thuyết này hay giả thuyết kia có là gì đi nữa.
Hội nghị Giêrusalem
Đã đến lúc ta nên trở lại với hoạt cảnh mẫu mực của hội nghị diễn ra tại Giêrusalem theo Cv 15. Thật vậy, đó là kinh nghiệm hiệp hành duy nhất được nêu ra rõ ràng trong Tân Ước. Người ta không thể không xem đó là một “mẫu gương” khả dụng qua các thời đại, tuy không đánh giá thấp khoảng cách lớn lao giữa một bên là những dò dẫm ban đầu vào thời các tông đồ và bên kia là các thể chế vững chắc và các bố trí nặng nề được Giáo hội thiết lập vào thời các giáo phụ và còn tồn tại cho đến nay. Không nhấn mạnh tới những điểm tương đồng với các hoàn cảnh hiện nay, chúng ta cũng có thể nêu ra nhiều đặc điểm của hội nghị nói trên, điều đó không phải là không có ích cho ngày hôm nay.
Trước tiên, cuộc gặp gỡ tại Giêrusalem không có mục đích nào khác ngoài việc thực thi Sứ mạng, trong những điều kiện tốt nhất có thể, bắt đầu bằng việc đón nhận các tân tòng đến từ ngoại giáo. Đó không phải là việc Giáo hội nhìn lại chính mình hay thảo luận về số phận của chính mình, độc lập với ưu tiên dành cho việc Phúc âm hóa. Vấn đề được thảo luận xuất phát chính yếu, từ những thành công do Phaolô và Banaba đạt được nơi lương dân (bảng tổng kết rất tích cực, được nhắc lại trong 14,26-28), mặc cho một số Kitô hữu gốc Do thái (15,1), đặc biệt những thành viên của các nhóm đạo đức người Pharisêu e ngại (15,5). Đàng khác, nguồn gốc của một “công đồng chung” – như người ta sẽ nói mãi về sau này – chỉ được áp dụng sau khi đã sử dụng hết mọi hình thức bàn thảo với nhau giữa các tác nhân trực tiếp liên quan đến vấn đề (15,2.6). Từ đó, tất cả nội dung của các cuộc thảo luận liên hệ đến việc mở rộng công cuộc truyền giáo, như được thực hành bởi Phaolô trong số các người khác: các diễn giả, Phêrô (15,7-9) cũng như Giacôbê (15,14) cũng đều quy chiếu về đó.
Kế đến, cho dù vấn đề quan trọng, bầu khí nói chung vẫn vui vẻ, tiếp theo các thành công truyền giáo đạt được tại chỗ và được Phaolô và Banaba thuật lại khi các ngài về Antiôkhia (14,27-27), sau đó tại Giêrusalem (15,4). Đàng khác, sự đi lại giữa hai thủ phủ của Kitô giáo đầu tiên đã làm phát sinh những trình thuật “khiến tất cả anh em rất đỗi vui mừng” (15,3).
Cũng thế, các phát biểu của các diễn giả tiếp nối nhau không cho thấy bất cứ một khiêu khích nào, mỗi người đều quan tâm xây dựng một cách hợp lý các luận cứ trình bày (như Phêrô: 15,10-12), khi cần không ngần ngại nại đến uy thế không thể chối cãi trong lãnh vực này là Kinh thánh (15,15-18), như được thực hành trong môi trường Do Thái nơi các hội đường. Ngay chính các người tham dự cũng giữ một sự thinh lặng chăm chú, và có lẽ phần lớn đều ủng hộ (15,12). Dẫu sao, một khi đạt được thỏa thuận, niềm vui chung có thể bộc lộ không dè giữ (15,31), sự liên kết như thế được củng cố giữa các cộng đoàn địa phương và các nhà truyền giáo lưu động; các nhà truyền giáo này thực thi thừa tác vụ do các Giáo hội ủy thác, chính yếu là Giáo hội Antiôkhia, đi tiên phong trong lãnh vực này (x. 13,2-3). Điều đáng lưu ý là, nếu cuộc thảo luận diễn ra công khai trước mặt mọi người (15,12), các quyết định chung cuộc cũng được truyền đạt cho mọi người, bao gồm những người ở xa, bằng cách gửi đến Antiôkhia một phái đoàn có uy tín cấp cao (15,22.30-34).
Như thế thay vì chỉ hoàn toàn theo cảm tính, sự hiệp nhất được tìm lại là thành quả của một công trình mà độc giả thời nay chỉ có thể đánh giá cao tính cách chặt chẽ của phương pháp, ngay cả trên bình diện truyền thông, là điều cần thiết cho sự đón nhận tốt đẹp toàn bộ tiến trình công đồng. Ở đây nữa, ngày hôm nay chúng ta học biết được điều gì đó…
Riêng về chính thành quả, nếu có những dáng vẻ thỏa hiệp thì không vì thế mà có tính cách tùy tiện: nó còn có vẻ quy chiếu về điều mà chúng ta gọi là “trật tự các chân lý”. Thật vậy, nó phân biệt rõ ràng giữa cái chính yếu mà người ta không thể nhân nhượng – đó là không được áp đặt cái gì ngăn cản các tân tòng gốc ngoại giáo đến với ơn cứu độ (nói cách khác, việc bó buộc phải cắt bì) – và cái phụ thuộc, như các quy định về ăn uống, và ngay cả về hôn nhân; về những quy định này, có thể xem chúng là những cam kết bảo vệ nền tảng Do Thái và Kitô giáo của cộng đoàn Antiôkhia. Một sự khôn ngoan như thế phản ánh một chút gì đó thái độ hòa giải nổi tiếng của Luca. Dù sao đi nữa, sự khôn ngoan ấy mặc cho trình thuật của sách Công vụ một màu sắc lạc quan và thoải mái: điều này chỉ có thể khuyến khích các độc giả thời nay cổ võ cho việc thực hành tính hiệp hành như vậy giữa lòng các Giáo hội Kitô giáo – và hơn thế nữa giữa các Giáo hội ấy với nhau, theo một đường hướng đại kết minh nhiên – và thực hành điều đó nhân danh sự ưu tiên dành cho việc Phúc âm hóa, không biên giới cũng không có bất cứ phân biệt nào.
Sau cùng, – và có lẽ đây là điểm quan trọng nhất của trình thuật này – quyết định (động từ dokein, từ đó tiếng Pháp có từ “dogme”) hội nghị đưa ra không chỉ được gán cho nhóm “chúng tôi” là các “tông đồ và kỳ mục” họp lại vì việc này, mà còn cho Thánh Thần, theo công thức nổi tiếng: “Thánh Thần và chúng tôi đã quyết định không đặt lên vai anh em một gánh nặng nào khác ngoài..(15,28).
Việc nêu tên Thánh Thần trước cả những người có quyền quyết định, tạo cho tiến trình hội nghị một thẩm quyền tương đương với thẩm quyền của Kinh thánh được xem là “linh hứng”, nghĩa là được hơi thở của Thần Khí thổi sinh khí và do đó, được đón nhận toàn bộ như là những sấm ngôn. Như thế cuộc gặp gỡ ở Giêrusalem được trình bày như mắt xích đầu tiên của một dây chuyền không gián đoạn kể từ đó, bao gồm một loạt những công đồng và thượng hội đồng, ở cấp địa phương và toàn cầu: các cuộc hội họp này được xem như cách diễn đạt đầu tiên của huấn quyền Giáo hội, nhưng không vì thế cạnh tranh hay mâu thuẫn với chính uy quyền của Kinh thánh.
Trong chiều hướng này, diễn từ của Giacôbê hết sức thuyết phục, diễn giả ra sức chứng minh sự hoàn toàn phù hợp giữa kinh nghiệm truyền giáo đầu tiên của các tông đồ và “lời của các ngôn sứ (thực ra đó là Amốt 9,11-12, ngay cả Isaia 45,21) như đã chép.” (15,15). Không chỉ bằng lòng trích dẫn bản văn ngôn sứ làm ví dụ, Giacôbê còn tuyên bố xây dựng nhận định của chính ngài trên chính uy quyền của Kinh thánh: “Vì vậy phần tôi, tôi xét là.” (dio egô krinô: 15,19).
Đàng khác, để minh chứng sự liên tục đã được thiết lập như thế giữa thời xưa và thời hiện tại của bản văn, ông Giacôbê nhắc đến thực hành việc phụng tự hằng tuần tại hội đường: “Thật vậy, từ những thế hệ xa xưa, trong mỗi thành ông Môsê đều có những người rao giảng: họ đọc lời của ông trong các hội đường mỗi ngày sabát” (15,21). Một truyền thống Do Thái như thế là đi trước việc thực hành Kitô giáo liên quan đến Kinh thánh; thực hành này đặt nền trên chu kỳ các cuộc hội họp vào ngày Chúa nhật.
Hiệp nhất tính, đồng nhất tính, cộng đồng tính
Hiệp hành tính của Giáo hội trong hoàn cảnh đương thời – như người ta nói trong hoàn cảnh khủng hoảng vệ sinh y tế hiện nay – xuyên qua hội nghị tại Giêrusalem theo Cv 15, cũng được diễn ra ở khoảng cách xa, như được minh chứng bởi tầm quan trọng được gán cho các bức thư, không chỉ của Phaolô và các người kế vị, nhưng còn của Clêmentê Rôma hay Inhaxiô Antiôkhia, không bỏ sót những lá thư gọi là các thư Công giáo, được gán cho nhiều khuôn mặt thời các tông đồ (Phêrô, Gioan, Giacôbê, Giuđa). Các thư đích thực của Phaolô – có lẽ chỉ có 7 – như người ta biết, tạo nên những bản văn cổ xưa nhất của Tân Ước, trước khi các sách Tin mừng hoàn thành. Rõ ràng là các thư ấy trước tiên đáp ứng nhu cầu thiết lập các mối liên hệ, giữa tông đồ ở xa và một cộng đoàn nào đó đã được thiết lập hay được thăm viếng nhân một dịp ghé qua trước đó, cũng như giữa chính các cộng đoàn với nhau. Đối với chúng ta, một cách hành xử như thế xem ra đề cao một hình thức “hiệp hành” nào đó – có lẽ người ta cũng có thể nói đến “công giáo tính” – nói cách khác, đó là sự lưu chuyển không ngừng các thông tin và hướng dẫn liên quan đến cuộc sống xuyên qua một mạng lưới giữa các cộng đoàn địa phương: các cộng đoàn này được nối kết với nhau, vượt những khoảng cách và quy chiếu về uy thế của cùng một tông đồ. Những lời cuối trong thư gửi các tín hữu Côlôxê (có lẽ sau Phaolô) hoàn toàn bộc lộ hoàn cảnh liên cộng đoàn được thiết lập từ thời của Phaolô: “Sau khi anh em đọc thư này, xin liệu sao cho Hội thánh Laođikia cũng được đọc nữa. Xin anh em cũng đọc thư của tôi gửi cho Hội thánh Laođikia” (Cl 4,16). Do đó, các lá thư lúc đầu gửi cho một cộng đoàn nào đó, đã mau chóng có được quy chế của những lá thư luân lưu – nguyên văn là: “thông điệp” – được phổ biến rộng rãi. Như thế, do sự kiện luân chuyển của chúng, các lá thư của các tông đồ tham gia vào một tiến trình hiệp hành phục vụ cho sự hiệp thông, giữa lòng mỗi cộng đoàn cũng như giữa các cộng đoàn với nhau.
Dĩ nhiên, ở đây không phải là nơi nghiên cứu tỉ mỉ chủ đề phong phú về tính hiệp nhất của Giáo hội, như được Phaolô và các người kế vị trực tiếp quan niệm. Chúng ta chỉ cần lướt qua một đoạn ngắn của thư gửi tín hữu Philípphê, là lá thư nồng ấm nhất trong bộ thư đích thực, được gửi cho một cộng đoàn được Phaolô đặc biệt ưu ái. Ngay trước khi trình bày chứng từ Kitô học kinh hoàng, được truyền thống đón nhận như một “thánh thi” cổ xưa (2,6-11), Phaolô trong một vài chữ đã đề nghị một chương trình sống trong cộng đoàn cho các tín hữu Philípphê (2,1-5). Từ vựng phong phú và đa dạng của đoạn này vẽ nên những đường nét của một thực tại mà ngày nay người ta có thể gọi là “hiệp hành tính”.
Sự hiệp nhất được chờ đợi nhằm đáp lại lời khuyên bảo (paraklèsis) nhân danh Chúa Kitô (en Khristô) đòi hỏi sự khích lệ (paramuthion) và hiệp thông trong Thần Khí (koinônia pneumatos), sống trong bác ái (agapè), thương xót (splankhna) và những cử chỉ cảm thương (oiktirmoi). Cả một chương trình làm cho cõi lòng của thánh Tông đồ tràn ngập niềm vui khi ngài ở xa các tín hữu Philípphê của ngài (2,1-2a)! Nhưng những lời khuyên này không tĩnh lặng, nhưng nói đúng ra chúng có một “đích nhắm” (động từ phronein), đó là cùng đích của mọi cử chỉ, ý nghĩ hay tình cảm sống trong cộng đồng. Thật vậy, động từ phronein bao hàm trí năng (suy tư, phán đoán) cũng như ý chí (xem xét, quyết định), trong khung cảnh của một thái độ hướng về phía trước và cương quyết làm chủ các biến cố hay tình huống sẽ đến.
Như thế, sự hiệp nhất được chờ đợi không chỉ là tình cảm, ngay cả khi – như chúng ta đã thấy – rất nhiều từ vựng liên hệ đến “con tim” (tình yêu, thương xót, cảm thương: 2,1). Nó tùy thuộc vào một dự định có ý thức và quyết tâm, liên kết ba chiều kích bổ túc cho nhau (2,2). Ngoài chính sự hiệp nhất ra (to hen), đó còn là sự đồng nhất (hai lần “cùng một lòng”: tính từ bất xác định to auto/ten auten) và sự thông hiệp – liên đới (tiếp đầu ngữ sun trong tính từ sum- psukhos). Cũng cần lưu ý là sự hiệp nhất, sự đồng nhất và sự thông hiệp này liên quan đến nhiều khả năng của con người: trí năng và ý chí (hai lần động từ phronein), tình yêu và tình cảm (agapè), cũng như đời sống nội tâm nói chung (psukhè). Tắt một lời, trước khi đi vào một lãnh vực có tính cách luân lý hơn (2,3), cổ võ sự khiêm hạ (tapeinophrosunè) và sự quan tâm đến tha nhân, hơn là sự tranh chấp (eritheia) và kiêu hãnh (kenodoxia), tác giả nại đến một quan niệm về sự hiệp nhất (“một”: giống dở to hen) giả thiết vừa sự đồng nhất quan điểm (“cùng”: to auto) và việc đặt chung những khả năng riêng của mỗi người (“chung”: tiếp đầu ngữ sun).
Cân nhắc đến mọi khác biệt, người ta có thể xem đó là một định nghĩa về “hiệp hành tính” không? Nói cách khác, đó là sự tìm kiếm hiệp nhất trong tình yêu, nhờ một sự đồng nhất trong cách nhìn, cách đặt các dự phóng và định hướng; một sự đồng nhất có được nhờ bàn tính, trao đổi và tranh luận, huy động các khả năng của toàn thể cộng đoàn, đặc biệt các khả năng của các thừa tác viên liên kết với công trình của Phaolô.
Như thế, chúng ta hãy giữ lại công thức quân bình của thư Philípphê 2,2 nguyên văn như sau: “Anh em hãy làm cho niềm vui của tôi được trọn vẹn, là hãy có cùng một cảm nghĩ, cùng một lòng mến, cùng một tâm hồn, nhắm tới sự hiệp nhất”. Một chương trình đòi hỏi biết chừng nào, có thể dự kiến được dưới ánh sáng duy nhất của mẫu gương không thể vượt qua của Chúa Kitô, như được trình bày trong bài “thánh thi” gồm các câu 2,6-11, mối liên kết minh nhiên được nêu ra trong câu 5: “Giữa anh em với nhau, anh em hãy nhắm tới (một lần nữa động từ phronein được dùng) những tâm tình như chính Đức Kitô Giêsu”. Đòi hỏi hiệp hành tính, ngày nay được quan niệm như thiết yếu cho đời sống của Giáo hội được mời gọi phải hoán cải thường xuyên các thực hành và vận hành, có thể tìm thấy ở đấy nguồn cội và minh chứng thuần túy Kitô học.
Lưu lại trong Chúa Kitô / với anh em
Bí quyết của thái độ gọi là “hiệp hành”, xuyên qua những cuộc gặp gỡ đặc biệt cũng như qua cái thường hằng của đời sống cộng đoàn, có thể tương ứng với động từ “lưu lại” (Hy Lạp menô), thường được dùng trong Tin mừng Gioan và thư thứ nhất trong các thư của cùng một tác giả. Được áp dụng không chỉ cho Chúa Cha và Chúa Con, được xem như cùng sống trong nhau (Ga 14,10), động từ “lưu lại” mô tả chính xác tình trạng của các môn đệ vừa đối với Chúa Con theo hình ảnh cây nho và cành nho (Ga 15,4.5.6.7.10), vừa đối với Chúa Thánh Thần, cam kết đứng bên các ông trong các mối tương quan sóng gió với thế gian (14,17). Từ đó, lá thư thứ nhất liệt kê mọi chiều kích của “ở-trong-Chúa-Kitô” cũng sẽ có đầy đủ ý nghĩa của việc “ở-chung” (2,3-11; 3,11-17). Lần lượt tình yêu (1 Ga 2,6;3,17), ánh sáng (2,10), lời nói (2,14), sự sống đời đời (2,17;3,15), sứ điệp đã nhận (2,24), xức dầu (2,27), mầm sống (3,9), các lệnh truyền (3,24) sẽ được đặt vào trung tâm của sự trao đổi thường xuyên, được thiết lập giữa các môn đệ và Chúa của họ, cho dẫu Ngài đã rút lui khỏi thế giới này. Thế mà, nơi mỗi câu này đều có động từ “ở lại”, như một điệp khúc nhắc lại cho chúng ta hai chiều kích của từ “synodos”: ở với nhau một cách đích thực, ngồi với nhau, để sống và đi với nhau.
Sự phong phú của ẩn dụ “ở lại” trong Gioan được tóm tắt cách hoàn hảo trong hai đoạn văn nối tiếp nhau đáng trích dẫn đầy đủ ở đây. Trước tiên, ở 1 Ga 4,12-13:
Thiên Chúa, chưa ai được chiêm ngưỡng bao giờ. Nếu chúng ta yêu thương nhau, thì Thiên Chúa ở lại trong chúng ta, và tình yêu của Người nơi chúng ta mới nên hoàn hảo. Căn cứ vào điều này chúng ta biết được rằng chúng ta ở lại trong Người và Người ở lại trong chúng ta: đó là Người đã ban Thần Khí của Người cho chúng ta.
Cũng thế ở 1 Ga 4,15-16:
Hễ ai tuyên xưng Đức Giê-su là Con Thiên Chúa, thì Thiên Chúa ở lại trong người ấy và người ấy ở lại trong Thiên Chúa. Còn chúng ta, chúng ta đã biết tình yêu của Thiên Chúa nơi chúng ta, và đã tin vào tình yêu đó. Thiên Chúa là tình yêu: ai ở lại trong tình yêu thì ở lại trong Thiên Chúa, và Thiên Chúa ở lại trong người ấy.
Đi theo một nhịp bước
Động từ “ở lại” trong Gioan một cách nào đó không phải là tương đương với từ ngữ sunodos, rõ ràng không thấy có trong Tân Ước, nhưng lại nhất quán vừa với khái niệm phức tạp về sự hiệp nhất như trong Phaolô, vừa với trình thuật về công đồng Giêrusalem của Luca sao? Như thế, xét về phương diện nghiên cứu, nếu không hoàn toàn là chú giải, chúng tôi xem là thích hợp khi phóng lên các bản văn Tân Ước một chìa khóa để đọc chúng theo hướng giáo hội học, dĩ nhiên hậu thời hơn các bản văn nói trên. Chúng tôi không có tham vọng sát nhập bản văn Kinh thánh vào những cách đặt vấn đề sau này, tuy nhiên chúng tôi thấy việc thiết lập một cuộc đối thoại giữa thời nguyên sơ và hoàn cảnh hiện thời là phong phú, giữa lòng một Giáo hội đang tìm kiếm tính hiệp hành và được kêu gọi hoán cải các não trạng, nếu không phải là cải cách các thể chế và thực hành về chuyện này. Ít ra, chúng tôi sẽ lấy làm thỏa mãn nếu tiểu luận này góp phần thúc bách các ý thức cũng như thực hiện các áp dụng thực tiễn. Thật vậy, chúng tôi xác tín rằng hiệp hành không phải là đồ xa xỉ, nhưng nó đích thực thuộc về bản chất của một Giáo hội có ơn gọi vừa để sống chung vừa để đi chung theo một nhịp bước, theo hai từ nguyên áp dụng cho danh từ Hy Lạp sun-odos.
Lm. Gioan Bosco Cao Tấn Phúc
Chuyển ngữ từ: Yves-Marie Blanchard, Synode et Synodalité selon le Nouveau Testament, báo SPIRITUS số 245 tháng 12/2021 (tr. 409-421).
Trích Bản tin Hiệp Thông / HĐGMVN, Số 129 (Tháng 5 & 6 năm 2022)
[1] Yves-Marie Blanchard – linh mục của giáo phận Poitiers – là giáo sư danh dự của Đại học Công giáo Paris, Pháp quốc
