2023
Cây thập giá ngược có ý nghĩa gì?
Cây thập giá[1] ngược là biểu tượng cổ xưa về cuộc đóng đinh của Thánh Phêrô. Truyền thống kể rằng khi Thánh Phêrô chịu tử đạo, ngài đã xin được đóng đinh lộn ngược đầu xuống đất vì cho rằng mình không xứng đáng bị đóng đinh theo cách Đức Giêsu đã phải chịu.
Nhiều người chống Công giáo cho rằng Giáo hoàng là Phản Kitô, và bằng chứng điển hình là biểu tượng cây thập giá ngược của Giáo hoàng, thập giá ngược là của ma quỷ. Vì thế, họ lập luận rằng Giáo hoàng là liên minh của ma quỷ. Sự thật như thế này.
Trong Tin Mừng Thánh Gioan, Đức Giêsu nói Phêrô phải chết cách nào:
Thật, Thầy bảo thật cho anh biết: lúc còn trẻ, anh tự mình thắt lưng lấy, và đi đâu tuỳ ý. Nhưng khi đã về già, anh sẽ phải dang tay ra cho người khác thắt lưng và dẫn anh đến nơi anh chẳng muốn.” Người nói vậy, có ý ám chỉ ông sẽ phải chết cách nào để tôn vinh Thiên Chúa. Thế rồi, Người bảo ông: “Hãy theo Thầy” (Ga 21, 18-19).
“Anh sẽ phải dang tay ra”. Trong thế giới cổ đại – đặc biệt là theo truyền thống Kitô giáo – “dang tay ra” là nói đến cuộc đóng đinh. “Hãy theo Thầy” là báo trước sự bắt chước gương vâng phục của Đức Kitô “vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, thậm chí chết trên cây thập tự” (Pl 2, 8). Người mục tử thủ lãnh sẽ phải theo vị Mục tử Nhân lành đến cả cách chết như thế nào. Vào thời Thánh Gioan viết Tin Mừng thì cuộc tử đạo của Thánh Phêrô đã xảy ra rồi, thế nên ngài chết như thế nào thì cũng đã được các độc giả nhìn nhận.
Chúng ta có thể truy vết chứng từ về cuộc tử đạo của Thánh Phêrô nơi các tác giả Kitô giáo sơ thời, gồm có Origen, Eusêbiô thành Caesarea, Thánh Clementê thành Roma, Thánh Ignatiô thành Antiokia, Thánh Irênê, và Tertullianô.
Trong De Præscriptione 36 (khoảng năm 200 Công nguyên), Tertullianô viết:
Nếu bạn ở gần Ý, bạn có Rôma, nơi quyền lực từng nằm trong tầm tay. Thật may mắn biết bao cho Giáo hội này, nơi mà các Tông đồ tuôn đổ toàn bộ giáo huấn của mình ra với máu, nơi mà Thánh Phêrô đã mô phỏng Cuộc Thương Khó của Chúa, nơi mà Thánh Phaolô đã đội triều thiên với cái chết của Thánh Gioan (Tẩy giả).
Trong Scorpiace 15 (khoảng năm 204 Công nguyên), ngài lại viết về cuộc tử đạo của Thánh Phêrô:
Và nếu người tà giáo đặt niềm tin của mình vào một ghi nhận công khai, thì kho lưu trữ của đế quốc (Rôma) sẽ lên tiếng, như những viên đá thành Giêrusalem. Chúng ta đọc cuộc đời của các vị Cæsar: Tại Rôma, Nêrô là người đầu tiên nhuộm máu đức tin đang nổi lên. Sau đó, Phêrô bị người khác thắt lưng, khi ngài bị buộc chặt vào cây thập giá. Và rồi Phaolô được khai sinh với quyền công dân Rôma, ngài sinh ra một lần nữa ở Rôma nhờ cuộc tử đạo.
Trong cuốn Lịch sử Giáo hội (khoảng năm 325 Công nguyên), Eusêbiô thành Caesarea viết:
Phêrô xuất hiện để rao giảng tại Pontus, Galatia, Bithynia, Cappadocia, và Á châu cho người Do Thái tản mác. Cuối cùng, ngài đã đến Rôma, chịu đóng đinh lộn đầu xuống đất vì đã xin được chết theo cách này …. Những sự kiện này được Origen thuật lại trong cuốn thứ ba trong bộ sách Chú giải về Sáng thế ký (III.1).
Khi công khai tuyên bố mình là kẻ đầu tiên trong số những thù địch chính của Thiên Chúa, [Hoàng đế Nêrô] đã tàn sát các tông đồ. Do đó, người ta ghi nhận rằng Phaolô đã bị chặt đầu ở ngay Rôma, còn Phêrô cũng bị đóng đinh dưới thời Nêrô. Tường thuật về Phêrô và Phaolô được chứng minh với sự kiện là tên của họ vẫn được lưu giữ trong nghĩa trang của nơi đó cho đến ngày nay (II.25.5).
Do cách thức mà ngài bị đóng đinh, Giáo hội đã dùng cây thập giá lộn ngược (không có xác [corpus] trên đó, vì vậy không phải là cây thánh giá) để chỉ Phêrô chứ không phải Đức Kitô. Là người kế vị Thánh Phêrô, Giáo hoàng sử dụng biểu tượng thập giá lộn ngược như một lời nhắc nhở mang tính biểu tượng về lòng khiêm nhường và cuộc tử đạo anh dũng của Thánh Phêrô. Không giống như một cây “thánh giá lộn ngược”, tìm cách lật và đảo ngược ý nghĩa của nó, chẳng có gì là ma quỷ về một cây “thập giá lộn ngược”.
[1] Có sự khác biệt giữa “cross” (thập giá) và “crucifix” (thánh giá). Theo Rufolf Distelberger, Western Decorative Arts (National Gallery of Art 1993), tr. 15: ““crucifix” (thánh giá) xuất phát từ tiếng Latinh là cruci fixus, có nghĩa là [một người] được gắn vào thập giá (cross), và là cây thập giá với hình ảnh Đức Giêsu trên đó, phân biệt với cây thập giá trơn. Còn hình tượng Đức Giêsu trên thập giá trong tiếng Anh gọi là corpus (từ tiếng Latinh có nghĩa là thân xác)”. Vì thế, chúng tôi dịch “cross” là thập giá, “crucifix” là thánh giá, theo tác giả Stêphanô Huỳnh Trụ, Tìm hiểu từ vựng Công giáo, Nxb Tôn Giáo, 2021, mục từ “Thánh giá, thập giá, …”, trang 568-573.
“Thập giá” (cross), tiếng Hán là 十架 (thập là mười, giá là khuôn treo) có nghĩa là mười cái khuôn treo, chứ không có nghĩa là cái giá hình chữ thập. Đúng ra, phải gọi là “thập tự giá” 十字架 (thập là mười, tự là chữ, giá là khuôn treo), có nghĩa là cái giá có hình chữ thập. Tuy nhiên, thuật từ “thập giá” thay cho “thập tự giá” đã có từ lâu và sử dụng quá phổ biến nên đã trở thành thuật ngữ chuyên biệt của Kitô giáo.
“Thánh giá” (crucifix), tiếng Hán là 聖架 (thánh là thuộc về Thiên Chúa, giá là khuôn treo), nghĩa là khuôn được thánh hiến. Đúng ra, phải gọi là “thập tự thánh giá”, nhưng “thánh giá” là từ phổ biến nên trở thành thuật ngữ Kitô giáo. Từ “thánh giá” cũng có lợi điểm là không cần phải tranh cãi cái giá đóng đinh Chúa có hình dáng gì.
https://www.catholic.com/magazine/online-edition/the-upside-down-cross-satanic-or-symbolic
Hector Molina
Lm. Phaolô Nguyễn Minh Chính chuyển ngữ
2023
Thực hành thánh thiện và cần thiết nhất trong đời sống thiêng liêng
“Bằng phương cách giản đơn và chắc chắn này, tôi đã tiến bộ trong sự hiểu biết về Chúa, Đấng mà tôi quyết tâm ở lại cùng Người luôn mãi.”
Mẫu gương điển hình về việc sống ân sủng của giây phút hiện tại là Sư huynh Dòng Carmel, Lawrence của Chúa Phục Sinh. Người quân nhân vào thế kỷ XVII này đã trở thành thợ làm dép và bắt đầu đời tu của mình trong nhà bếp của tu viện với tư cách là một người nấu ăn – một nhiệm vụ mà vị tu sĩ này vốn không thể đảm đương nỗi. Sư huynh Lawrence thừa nhận:
Khi bắt đầu công việc của mình, tôi đã nói với Chúa bằng lòng tin của người con thảo rằng: “Lạy Chúa, vì Chúa ở cùng con, và vì con phải thi hành những bổn phận này theo mệnh lệnh của Chúa, nên con nài xin Chúa ban cho con ơn được ở lại với Chúa và giữ Chúa ở lại với con. Hơn nữa, Chúa ơi, hãy cùng làm việc với con, chấp nhận những nỗ lực của con và chiếm lấy mọi cảm xúc của con.” Vì vậy, trong quá trình làm việc, tôi không ngừng chuyện trò thân mật với Người, đem đến cho Người công việc phục vụ của tôi, và xin Người ban muôn ân sủng.
Sư huynh Lawrence đã tin chắc rằng “chúng ta không cần phải ở trong nhà thờ mới được ở với Chúa. Chúng ta có thể biến trái tim mình thành một nhà nguyện, nơi mà thỉnh thoảng chúng ta có thể ra vào lui tới để chuyện trò với Người một cách nhẹ nhàng, khiêm nhường và yêu thương. Mọi người đều có khả năng chuyện trò thân thuộc với Chúa.” Qua đó, sư huynh Lawrence thấy mình trưởng thành hơn: “Bằng phương cách giản đơn và chắc chắn này, tôi đã tiến bộ trong sự hiểu biết về Chúa, Đấng mà tôi quyết định ở lại cùng Ngài luôn mãi”.
Sư huynh Lawrence chỉ cho chúng ta cách tập sống sự hiện diện của Chúa, điều mà vị tu sĩ này gọi là “thực hành thánh thiện nhất, thông thường nhất, cần thiết nhất trong đời sống thiêng liêng:”
Tập sống sự hiện diện của Chúa là vui thích và trở nên thân thuộc với sự đồng hành thiêng liêng của Người, nói chuyện cách khiêm nhường và đầy yêu thương với Người mọi lúc, mọi nơi, không có luật lệ hay phương pháp nào hết, và đặc biệt là trong những lúc bị cám dỗ, đau khổ, khô khan về mặt thiêng liêng, chán ghét và thậm chí là bất trung và tội lỗi. Bằng sự chú tâm không ngừng vào Chúa, chúng ta sẽ nghiền nát đầu của tên quỷ và làm cho vũ khí của hắn rơi khỏi tay hắn. Những cuộc tĩnh tâm bên trong với Chúa dần dần giải thoát chúng ta bằng cách tiêu diệt lòng tự ái. Vì bạn biết Thiên Chúa ở với bạn trong mọi hành động của bạn, rằng Người ở trong nơi thâm sâu nhất của linh hồn bạn, tại sao không thỉnh thoảng bỏ đi những hoạt động bên ngoài, kể cả những lời cầu nguyện trên môi miệng, để tôn thờ Người trong thâm tâm, để ngợi khen Người, để cầu xin Người, để dâng cho Người trái tim của bạn, và để cảm tạ ơn Người?
Tác giả: Lm. Peter John Cameron, OP
Chuyển ngữ: Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
2023
Dư âm việc Đức Thánh Cha tuyên bố bổ nhiệm 21 Hồng Y mới
Tin Đức Thánh Cha tuyên bố triệu tập công nghị Hồng Y vào ngày 30/9/2023 để bổ nhiệm thêm 21 Hồng Y mới là biến cố chính được báo giới bàn luận và phân tích nhiều nhất trong suốt tuần qua. Đây không những là biến cố có liên hệ nhiều tới tương lai Giáo Hội, nhưng cũng vì đây là mùa Tòa Thánh đang nghỉ hè, không có sinh hoạt nào quan trọng.
Đâu là những khía cạnh được báo chí chú ý nhiều trong việc bổ nhiệm này của Đức Thánh Cha?
Giữ kín và gây ngạc nhiên
Cũng như 8 lần tuyên bố Công nghị tấn phong Hồng Y trước đây của Đức Thánh cha, lần này các tiến chức cũng đều là những người ngạc nhiên trước tiên, bất ngờ vì được chọn. Nhiều vị chỉ hay biết, vì có những người điện thoại tới chúc mừng, và không hề nghĩ đến “mũ đỏ”, như Đức Thượng Phụ Pierbattista Pizzaballa, vì đây là lần đầu tiên trong lịch sử một vị Thượng Phụ Công Giáo La tinh ở Giêrusalem được chọn làm Hồng Y.
Tiêu chuẩn chọn lựa Hồng Y của Đức Thánh Cha
Từ lâu, giới nhà báo đã tìm hiểu đâu là tiêu chuẩn theo đó Đức Thánh Cha Phanxicô chọn Hồng Y. Với các vị Giáo Hoàng tiền nhiệm, người ta có thể đoán được vị nào có thể được chọn làm Hồng Y, nhưng với Đức Thánh Cha Phanxicô, điều này rất khó. Ngài thường không nhất thiết chọn làm Hồng Y những vị Tổng Giám Mục coi các giáo phận, hoặc những chức vụ vốn do Hồng Y đảm trách vì vị thế quan trọng của giáo phận. Vì thế vị Tổng Giám Mục hiện thời của giáo phận Milano, lớn nhất Âu Châu, cho đến nay vẫn không được chọn làm Hồng Y, hay như Tổng giáo phận Los Angeles lớn nhất tại Mỹ, hoặc Tổng giáo phận Lima, thủ đô Peru. Tuy nhiên Đức tân Tổng Giám Mục Cabo Cano giáo phận Madrid, Tây Ban nha, vừa từ Giám Mục Phụ tá lên làm Tổng Giám Mục chính tòa, sắp trở thành Hồng Y vào ngày 30/9 tới đây.
Một điều có thể là các ứng viên được Đức Thánh Cha chọn là những người có cùng đường lối hoạt động như ngài, hoặc như mong muốn của ngài. Như Đức Cha Francois-Xavier Bustillo, 54 tuổi, người Tây Ban Nha nhưng nhập tịch Pháp, thuộc dòng Phanxicô Viện Tu, Giám Mục giáo phận Ajaccio nhỏ bé, thủ phủ đảo Corse ở Pháp. Ngài là tác giả cuốn sách tựa đề “Chứng nhân chứ không phải công chức” (Testimoni, non funzionari), được Đức Thánh Cha chú ý và nhân dịp lễ làm phép dầu sáng thứ 5 Tuần thánh năm ngoái, 2022, Đức Thánh Cha đã tặng các linh mục và giám mục hiện diện cuốn sách này.
Phải chăng có những nước bị bỏ quên?
Cũng có những người đặt câu hỏi: phải chăng có những nước bị “bỏ quên” trong việc chọn Hồng Y mới?
Ví dụ từ 20 năm nay, không có Hồng Y mới nào được bổ nhiệm cho Giáo Hội tại Australia, tức là từ sau khi Đức Tổng Giám Mục Georg Pell, Tổng Giám Mục giáo phận Sydney được bổ nhiệm làm Hồng Y năm 2003 do ĐGH Gioan Phaolô II. Rồi từ năm 2014, khi ngài được mời về Vatican làm Bộ trưởng Bộ Kinh tế và qua đời ngày 10/1 năm nay (2023), Giáo Hội tại Australia không có thêm Hồng Y nào nữa, mặc dù tại châu Úc, New Zealand có Đức Hồng Y John Atcherley Dew, 75 tuổi (1948) nguyên Tổng Giám Mục Wellington, và 1 Hồng Y ở đảo Tongo là Soan Patita Paini Mafi, năm nay 62 tuổi (1961), thuộc dòng Đức Mẹ (S.M), được bổ nhiệm làm Hồng Y hồi năm 2015, chủ chăn của 13 ngàn tín hữu Công Giáo tổng số 100 ngàn dân cư, phần lớn là Tin Lành, sống rải rác tại 53 hải đảo.
Tổng giáo phận Sydney là giáo phận lớn nhất tại Úc châu với 667 ngàn tín hữu Công Giáo, từ năm 2014 do Đức Tổng Giám Mục John Fisher dòng Đa Minh coi sóc. Ngài cũng là giáo chủ Công Giáo Úc.
Hoặc như giáo sư Massimo Faggioli ở Đại học Villanova bang Pennsylvania ở Mỹ nói với đài Domradio ở Koeln bên Đức rằng “Nước Đức bị ĐGH Phanxicô phạt khi bổ nhiệm Hồng Y”, có thể vì Đức Thánh Cha thấy Giáo Hội này quá “duy ưu tú và học thuật”, như ngài đã nhận xét về “Con đường công nghị” của Giáo Hội này. Ngài không ủng hộ tiến trình đang được theo đuổi trong Công Giáo Đức.
Quan tâm bảo tồn gia sản cải tổ
Cũng có một số báo chí cho rằng Đức Thánh Cha rất quan tâm để đường hướng cải tổ Giáo Hội do ngài đề ra sẽ được vị Giáo Hoàng tương lai tiếp nối. Vì thế ngài chọn những vị Hồng Y có cùng hướng đi và quan tâm như ngài.
Với đợt bổ nhiệm này, từ ngày 30/9 tới đây, tổng số Hồng Y cử tri lên tới 136 vị, tức là nhiều hơn 16 vị so với con số tối đa 120 vị do ĐGH Phaolô VI ấn định. Trong số các Hồng Y cử tri này có 99 vị do Đức Thánh Cha Phanxicô bổ nhiệm, 31 vị do Đức Biển Đức XVI và 9 vị do ĐGH Gioan Phaolô II. Giới báo chí Ý nhận định rằng trong trường hợp có mật nghị bầu Giáo Hoàng mới, trong số các Hồng y Ý sắp được bổ nhiệm, không có vị cử tri nào là Giám mục giáo phận tại Ý.
Từ nay đến cuối năm, sẽ có thêm 7 Hồng Y tròn 80 tuổi và không còn quyền bầu Giáo Hoàng. Năm tới 2024 có thêm 12 Hồng Y tròn 80 tuổi. Với việc bổ nhiệm Hồng Y sắp tới, Đức Thánh Cha trang bị cho Hồng Y đoàn những vị do ngài bổ nhiệm qua nhiều năm và là những vị có cùng hướng đi như ngài: đó là quan tâm nhiều đến mục vụ, “mục tử hơn là công chức”.
Trong chiều hướng này, có ký giả nhận xét về sự kiện Đức Thánh Cha chọn hai vị Sứ thần Tòa Thánh tại hai nước có hàng Giám mục đông đảo nhất, là Mỹ và Ý: Đức Hồng Y Christophe Pierre, người Pháp, Sứ thần Toà Thánh tại Mỹ, và Đức Hồng Y Emil Paul Tscherrig, người Thụy sĩ, Sứ thần Tòa Thánh tại Ý. Cả hai vị đều đã quá 75 tuổi, tuổi về hưu. Nhưng khi phong làm Hồng Y, Đức Thánh Cha muốn hai vị tiếp tục ở lại nhiệm sở bao lâu ngài muốn. Một vai trò quan trọng của các vị Sứ thần Tòa Thánh là chọn ứng viên Giám mục. Xét cho cùng, hàng Giám mục Mỹ và Ý đã được Đức Thánh Cha Phanxicô thay đổi rất nhiều, ngài chọn những mục tử theo cùng đường hướng của ngài.
Đề cao đối thoại
Một bổ nhiệm cũng được dư luận chú ý lần này là Đức Thánh Cha đã chọn Đức Cha Stephano Chu Thủ Nhân (Chow Sau-yan), dòng Tên, Giám mục Hồng Kông, làm Hồng Y, người có lập trường khác hẳn với Đức Hồng Y lão thành Giuse Trần Nhật Quân. Đức Giám mục Hồng Kông hiện tại chủ trương đối thoại với Nhà nước Bắc Kinh và hồi tháng 4 vừa qua ngài đã viếng thăm Đức Cha Lý Sơn (Li Shan), Tổng Giám Mục thủ đô Bắc Kinh, thuộc hội Công Giáo yêu nước, như một dấu chỉ tiếp tục đối thoại, và Đức Cha Chu Thủ Nhân cũng mời Đức Tổng Giám Mục Lý Sơn đến thăm Hồng Kông, để tiếp tục con đường “hiệp nhất” trong hàng Giám mục ở Trung Quốc.
Con số đáng kể các Hồng Y thuộc các dòng tu
Một nhận xét khác cũng được giới báo chí nói đến đó là trong số 243 Hồng Y của Giáo Hội, từ ngày 30/9 tới đây, có 56 vị thuộc các dòng tu, trong đó có 33 Hồng Y cử tri và 23 vị trên 80 tuổi.
Đứng đầu danh sách là dòng Salêdiêng Don Bosco với 11 vị, trong đó có 5 Hồng Y cử tri, gồm Đức Hồng Y Charles Bo người Myanmar, Đức Hồng Y Carmo da Silva người Đông Timor, Đức Hồng Y Sturla người Uruguay, sau cùng là Đức Hồng Y tân cử Artime, người Tây Ban Nha, Bề trên Tổng quyền dòng Don Bosco. Trong số 6 Hồng Y thuộc Dòng trên 80 tuổi có Đức Hồng Y Bertone, nguyên Quốc vụ khanh Tòa Thánh, và Đức Hồng Y Rodriguez Maradiaga, người Honduras, cựu chủ tịch Hội đồng cố vấn của Đức Thánh Cha.
Tiếp đến là 10 vị Hồng Y thuộc gia đình dòng Phanxicô gồm dòng Anh em Hèn mọn, Capuchino và Viện tu, trong đó có 7 vị Hồng Y cử tri. 3 Hồng Y cử tri thuộc dòng Capuchino là Ambongo, Tổng Giám Mục Kinshasa của CHDC Congo, ĐHY Aos Braco, người Chile, sau cùng là Đức Hồng Y O’Malley, Tổng Giám Mục Boston bên Mỹ. Hai vị Hồng Y cử tri dòng Anh em hèn mọn Phanxicô là Đức Hồng Y Steiner người Brazil gốc Đức, và Đức Hồng Y tân cử Pizzaballa, Thượng Phụ Công Giáo La tinh ở Giêrusalem. Sau cùng dòng Phanxicô Viện Tu có Đức Hồng Y Gambetti, Giám quản Đền thờ Thánh Phêrô và Đức Hồng Y tân cử Bustillo, Giám mục giáo phận Ajaccio ở đảo Corse bên Pháp.
Có 9 Hồng Y thuộc dòng Tên như Đức Thánh Cha, trong đó có 6 vị dưới 80 tuổi là ĐHY Barreto Jimeno người Peru, Czerny người Canada gốc Tiệp, Hollerich người Luxemburg, Ladaria Ferrer người Tây Ban Nha, nguyên Tổng trưởng Bộ giáo lý đức tin, và ĐHY tân cử Rossi người Argentina, sau cùng là Đức Hồng Y Chu Thủ Nhân Giám mục Hồng Kông.
Dòng thánh Augustinô có 2 Hồng y, tất cả đều là cử tri đó là Đức Hồng Y Prevost người Mỹ, tân tổng trưởng bộ Giám Mục và Đức Hồng Y Lacunza thuộc dòng Augustino Nhặt Phép.
Dòng Đaminh có 2 Hồng Y là Đức Hồng Y cử tri Schoenborn người Áo, và Đức Hồng Y Duka người Tiệp, trên 80 tuổi.
Có 2 Hồng Y thuộc dòng Lazariste, trong đó có Đức Hồng Y cử tri Souphariel người Ethiopia, và Đức Hồng Y Rodé người Slovenia trên 80 tuổi.
Dòng thánh Claret có 2 Hồng Y trên 80 tuổi. Các dòng còn lại có một Hồng Y là dòng Cát Minh, dòng Thánh Comboni, Dòng Thánh Giá, Tu hội Thánh Ý Chúa (Voluntas Dei) có Đức Hồng Y người Lào, Dòng Sai Đức Mẹ An ủi có Hồng Y Marengo thừa sai ở Mông Cổ, Tu đoàn Xuân Bích, Dòng thừa sai Thánh Tâm, Dòng Xitô, dòng Chúa Cứu Thế và sau cùng là dòng Đạo Binh Chúa Kitô.
Theo Giuse Trần Đức Anh O.P.
2023
Trị liệu của đời sống chung
Trị liệu của đời sống chung
Đời sống chung, đời sống chia sẻ trong một gia đình hay cộng đồng, vượt ngoài cái tôi riêng và những người quen thân riêng của chúng ta, có thể là phép trị liệu mạnh mẽ bởi vì nó đưa chúng ta vào đời sống người khác,
Bốn mươi năm trước, tác giả Philip Rieff viết một quyển sách có tiêu đề Chiến thắng của Trị liệu (Triumph of the Therapeutic). Về căn bản, ông lập luận rằng ngày nay, ở thế giới phương Tây, quá nhiều người cần trị liệu tâm lý chủ yếu bởi cấu trúc gia đình của họ đã suy yếu và nhiều cấu trúc cộng đồng bị phá vỡ. Ông cho rằng trong những xã hội vẫn còn các gia đình mạnh mẽ và cộng đồng mạnh mẽ, thì ít cần trị liệu cá nhân hơn, người ta có thể dễ dàng xử lý các vấn đề của mình giữa gia đình và cộng đồng. Ngược lại, ở những nơi mà gia đình và cộng đồng suy yếu, chúng ta gần như bị bỏ mặc, tự xử lý những vấn đề của mình với trị liệu viên hơn là với gia đình.
Nếu Rieff đúng, và tôi cho là đúng, thì nó cũng nói lên rằng lời giải đáp cho nhiều vấn đề khiến chúng ta phải đi tư vấn tâm lý, có thể chính là sự tham gia lành mạnh hơn vào đời sống chung, bao gồm đời sống giáo hội, hơn là đi tư vấn tâm lý riêng. Như Parker Palmer từng nêu lên, chúng ta cần sự trị liệu của đời sống chung.
Nói thế nghĩa là sao? Trị liệu của đời sống chung là gì?
Đời sống chung, đời sống chia sẻ trong một gia đình hay cộng đồng, vượt ngoài cái tôi riêng và những người quen thân riêng của chúng ta, có thể là phép trị liệu mạnh mẽ bởi vì nó đưa chúng ta vào đời sống người khác, cho chúng ta một nhịp điệu và kết nối chúng ta với những nguồn lực mạnh hơn là sự thiếu thốn trong đời sống chúng ta.
Tham gia vào đời sống của người khác một cách lành mạnh có thể đưa chúng ta vượt lên những ám ảnh riêng của mình. Nó cũng có thể giữ cho chúng ta bền vững. Đời sống chung thường có một nhịp điệu nhất định và sự đều đặn có thể giúp bình lặng cơn lốc xoáy hỗn loạn của những khắc khoải, trầm cảm và trống vắng thường hủy hoại đời sống chúng ta. Tham gia vào đời sống chung cho chúng ta những việc được xác định rõ ràng để làm, những điểm dừng đều đặn, những sự kiện có cơ cấu và ổn định, và một nhịp điệu – những điều mà không một bác sĩ tâm lý nào có thể cho chúng ta. Đời sống chung liên kết chúng ta với những nguồn lực vượt quá chúng ta, và đôi khi chỉ có chúng mới giúp được chúng ta.
Khi nghiên cứu ở Bỉ, tôi được vinh hạnh tham dự các bài diễn thuyết của Antoine Vergote, một bác sĩ tâm lý học lừng danh và một tâm hồn nhạy bén. Một hôm nọ, tôi hỏi ông về cách xử lý những ám ảnh cảm xúc gây tê liệt, cả với bản thân mình và cả khi muốn giúp đỡ người khác.
Câu trả lời của ông làm tôi kinh ngạc. Về căn bản, ông nói thế này: “Khi cha là linh mục, cha thường bị thôi thúc đưa ra lời khuyên như thế này: “Hãy đưa rắc rối của con đến nhà nguyện! Hãy cầu nguyện. Chúa sẽ giúp con”. Không phải là cách đó sai. Chúa và việc cầu nguyện, có thể và thật sự có ích. Nhưng những vấn đề ám ảnh chủ yếu là những vấn đề do quá tập trung, và cách để phá vỡ nó, chủ yếu là đi ra khỏi con người mình, ra khỏi tâm trí mình, tấm lòng mình, đời sống và không gian của mình. Vậy nên, về chuyện này, tôi khuyên chúng ta nên tìm đến những gì chung, công cộng, từ giải trí, chính trị cho đến công việc. Hãy ra khỏi thế giới khép kín của mình. Hãy kiên quyết đi vào đời sống chung”.
Dĩ nhiên, ông nói tiếp, việc này không giống với cái thôi thúc đơn giản là vùi mình vào những thú vui cho quên đời hay cắm đầu làm việc để quên. Lời khuyên của ông không phải là chúng ta nên chạy trốn khỏi việc xử lý nội tâm đau đớn, mà là việc giải quyết những vấn đề nội tâm riêng tư cũng dựa vào các mối quan hệ bên ngoài, vào những mối quan hệ thân mật lẫn những mối quan hệ chung.
Tôi xin đưa ra một ví dụ: Hơn mười năm qua, tôi dạy thần học ở Học viện Thần học Newman tại Edmonton, Canada. Trường của chúng tôi nhỏ và ấm cúng, nên đời sống chung rất mạnh. Thỉnh thoảng, có người nào đó đang gặp bất ổn hoặc mỏng manh về cảm xúc sẽ tìm đến trường, không phải để ghi danh một khóa học nào đó, mà đơn giản là được ở trong cộng đồng chúng tôi, cầu nguyện với chúng tôi, giao thiệp với chúng tôi và ngồi dự vài lớp học. Lúc nào cũng vậy, tôi thấy họ dần vững vàng và mạnh mẽ lên về cảm xúc, và họ tìm được một sức mạnh mới và sự cân bằng mới, không phải từ những gì họ tiếp thu được trong buổi học cho bằng từ việc họ tham gia vào đời sống sân trường bên ngoài những lớp học đó. Sự trị liệu của đời sống chung đã giúp chữa lành cho họ.
Với tín hữu kitô chúng ta, điều này cũng có nghĩa là sự trị liệu của đời sống giáo hội. Nhờ tham gia đời sống chung của giáo hội cách trọn vẹn hơn và lành mạnh hơn, mà chúng ta mạnh mẽ hơn, vững vàng hơn, ít ám ảnh hơn và tâm hoan ít bị khắc khoải bồn chồn khống chế. Các tu sĩ có những bí quyết đáng để chúng ta học hỏi. Từ lâu họ đã hiểu được, một chương trình đều đặn, một nhịp điệu thường nhật, một việc mà mình phải thực hiện, và kỷ luật của tiếng chuông tu viện kêu gọi mọi người đến dự một hoạt động chung (dù hoạt động đó có hợp ý với người đó vào lúc đó không), chính chúng giữ cho chúng ta tỉnh táo và ổn định về mặt cảm xúc. Đi tham dự thánh lễ đều đặn, cầu nguyện đều đặn với người khác, gặp gỡ đều đặn với ai đó, những bổn phận đều đặn và trách nhiệm đều đặn trong cộng đồng giáo hội không chỉ giúp nuôi dưỡng chúng ta về mặt tâm lý mà còn giúp giữ chúng ta tỉnh táo và ổn định. Trị liệu riêng đôi khi có thể có ích, nhưng đời sống chung và đời sống giáo hội, với nhịp điệu và những đòi hỏi thường nhật đều đặn, hơn bất kỳ thứ gì khác, có thể giúp chúng ta vững vàng trên đôi chân của mình.
J.B. Thái Hòa dịch