2020
Toàn văn bài phỏng vấn Bộ trưởng Bộ Kinh tế Tòa Thánh
Cuộc phỏng vấn với Bộ trưởng Bộ Kinh tế: Vatican không có nguy cơ vỡ nợ, Vatican không phải là một công ty và mọi thứ không thể được đo lường như là sự thâm hụt. Vatican sống nhờ vào sự giúp đỡ của các tín hữu và mỗi năm Vatican phải trả 17 triệu euro tiền thuế cho Ý. Chúng tôi làm việc để tạo nên một hệ thống minh bạch và tập trung đầu tư.
Một vài tháng trước, cha Juan Antonio Guerrero Alves, SJ được Đức Thánh Cha Phanxicô bổ nhiệm đứng đầu cơ quan tài chính kinh tế của Vatican và kêu gọi thực hiện một cuộc cải cách nhằm mục đích minh bạch kinh tế của Tòa thánh và sử dụng ngày càng hiệu quả các tài sản và nguồn tài nguyên, phục vụ cho sứ mạng loan báo Tin Mừng. Hiện nay, cha Juan Antonio Guerrero Alves đang phải đối phó với cuộc khủng hoảng do Covid-19 gây ra.
Đây là một cuộc phỏng vấn cha không muốn. Lý do cha đưa ra là trong Giáo hội có những điều khác quan trọng hơn cần phải thực hiện. Và cha cũng muốn cần thêm thời gian trước khi nói ra. Nhưng thời gian này là một thách đố cho tất cả mọi người, và dĩ nhiên là cho cả Vatican. Nó đòi hỏi sự rõ ràng.
Thưa cha Guerrero, trong những ngày vừa qua có một cuộc họp liên ngành bàn về tình hình tài chính của Quốc gia Thành Vatican và của Tòa Thánh. Xin Cha cho biết tình hình hiện nay như thế nào?
Cả thế giới đang trải qua một cuộc khủng hoảng với hai điểm đặc thù: vì tính chất ngoại lệ của nó và không biết khi nào nó kết thúc. Những gì chúng ta đang trải qua là một thời gian có một không hai. Một thời gian khó khăn đòi hỏi chúng tôi phải có trách nhiệm. Chúng tôi phải tìm cách để đảm bảo sứ mạng. Nhưng chúng tôi cũng phải hiểu cái gì là thiết yếu và cái gì không quan trọng. Đồng thời, không phải mọi thứ có thể được đo lường chỉ như sự thâm hụt, và thậm chí không phải đơn thuần chi phí, trong nền kinh tế của chúng ta.
Theo nghĩa nào thưa cha?
Chúng tôi không phải là một công ty hay một doanh nghiệp. Mục đích của chúng tôi không phải là kiếm lợi tức. Mỗi Bộ, mỗi Cơ quan, đều thực hiện một lãnh vực phục vụ. Và mỗi lãnh vực phục vụ đều cần những chi phí. Sự dấn thân của chúng tôi phải có đặc tính tiết chế và minh bạch tối đa. Ngân sách của chúng ta phải là ngân sách của sứ mạng. Nghĩa là, một ngân sách liên quan đến các con số cho sứ mạng của Tòa thánh. Đây dường như là một tiền đề, là bản chất của vấn đề. Và do đó, không bao giờ được đi ra khỏi tầm nhìn này.
Cha có thể nêu ra vài con số?
Về những con số, con số chi thu của Tòa Thánh nhỏ bé hơn nhiều so với nhiều người tưởng tượng. Những con số này nhỏ hơn chi thu của một đại học trung bình ở Mỹ. Và đây cũng là một sự thật thường bị bỏ qua. Trong mọi trường hợp, các tài khoản cho chúng ta biết từ năm 2016 đến 2020, cả thu nhập và chi tiêu đều không đổi. Số thu khoảng 270 triệu. Số chi tiêu trung bình khoảng 320 triệu, tùy theo năm.
Số thu nhập đến từ những tiền dâng cúng và đóng góp, từ tiền cho thuê các bất động sản và tiền lời cho các hoạt động tài chánh của một số cơ quan. Một trong những đóng góp quan trọng đến từ phủ Thống đốc thành Vatican; và nó phụ thuộc phần lớn (nhưng không phải duy nhất) vào thu nhập của Bảo tàng Vatican mà hiện nay bị đóng, và nhiều khả năng sẽ tiếp tục gặp khó khăn trong năm nay do sự phục hồi chậm.
Về chi tiêu, nếu chỉ nhìn vào các con số và tỷ lệ phần trăm, tôi có thể nói rằng các khoản được phân bổ ít nhiều như sau: 45% dành để trả lương nhân viên, 45% cho các chi phí hoạt động và quản trị, 7,5% cho các hoạt động bác ái. Hoặc tôi có thể nói rằng trong những năm gần đây sự thiếu hụt (chênh lệch giữa thu và chi) đã dao động trong khoảng từ 60 đến 70 triệu. Nhưng chỉ dựa trên những con số này, một số người có thể nghĩ rằng thiếu hụt là một lỗ hổng do quản lý sai. Hoặc tài chính của Tòa Thánh là một bộ máy quan liêu bất động. Không phải như thế. Đằng sau những con số này là sứ mạng của Tòa thánh và của Đức Thánh Cha, đầy sức sống và tinh thần phục vụ của Giáo hội. Không đúng khi nói rằng khoản thiếu hụt được bù đắp bởi Đồng tiền thánh Phêrô như thể Đồng tiền thánh Phêrô lấp đầy một lỗ hổng. Đồng tiền thánh Phêrô là tiền các tín hữu dâng cúng để hỗ trợ sứ mạng của Tòa Thánh, trong đó có cả các hoạt động bác ái của Đức Thánh Cha, và thường không đủ.
Những con số luôn luôn phải được hiểu. Đằng sau những con số này là một mục đích. Trong ngân sách có sứ mạng, việc phục vụ mà nhờ các chi phí này có thể thực hiện được. Có lẽ chúng tôi cần giải thích rõ hơn, kể câu chuyện rõ ràng hơn. Chắc chắn chúng tôi phải minh bạch hơn.
Khi nói “ngân sách của sứ mạng”, cha muốn nói về điều gì?
Tôi muốn giải thích những gì bên trong những con số đó. Ví dụ: truyền tải thông tin những hoạt động và giáo huấn của Đức Thánh Cha bằng 36 thứ tiếng qua đài phát thanh, TV, web, phương tiện truyền thông xã hội, báo, nhà in, nhà xuất bản, phòng báo chí (v.v.) là một công việc không thể so sánh trên thế giới. Tất nhiên nó cần một chi phí và cũng có thu nhập. Hoạt động của các cơ quan này chiếm khoảng 15% ngân sách và có hơn 500 người làm việc trong lãnh vực này. Tôi không biết có thể làm tốt hơn không. Luôn luôn có thể. Nhưng nếu chúng ta làm một phép so sánh, thì tôi không tin là có những nơi khác tạo ra nhiều sản phẩm truyền thông với một chi phí nhỏ như thế.
10% ngân sách dành cho các Sứ quán của Tòa Thánh. Người ta có thể hỏi để làm gì. Đó là những sứ quán bé nhỏ nhưng giữ vai trò quan trọng trong các quan hệ quốc tế, bênh vực quyền lợi của người nghèo, thực hiện chính sách đối thoại, những cố gắng kiến tạo hòa bình, chăm sóc trái đất như ngôi nhà chung của chúng ta.
10% khác dành cho các Giáo hội Công giáo Đông phương, thường bị bách hại. Hoạt động của Bộ Truyền giáo chiếm 8,5%. Sau đó là chi phí cho việc bảo vệ sự hiệp nhất của giáo thuyết và các án phong thánh. Chi tiêu cho việc bảo tồn di sản của nhân loại như Thư viện và Văn khố Tòa Thánh. Và điều cần thiết là bảo trì các toà nhà: khoản này chiếm 10%. Liên quan đến các khoản thuế đối với Ý, chúng tôi trả khoảng 6% ngân sách, nghĩa là 17 triệu.v.v…
Đây là tình hình trước Covid, còn bây giờ thế nào? Một số giả thuyết đã được đưa ra, một lạc quan hơn và một bi quan hơn: Cha có thể giải thích rõ hơn về cả hai giả thuyết này?
Chúng tôi đã thực hiện một số dự đoán, một số đánh giá. Theo dự đoán lạc quan nhất thì thu nhập sẽ giảm khoảng 25% và dự đoán bi quan thì khoảng 45%. Hiện nay, chúng tôi không thể nói liệu việc dâng cúng Đồng tiền Thánh Phêrô của các tín hữu và những đóng góp của các Giáo phận sẽ giảm hay không.
Tuy nhiên, như chúng ta biết, bởi vì chúng tôi đã quyết định dựa trên khó khăn chi trả của một số người thuê nhà nên thu nhập từ việc cho thuê các tòa nhà sẽ giảm. Trong việc phê duyệt ngân sách năm nay, chúng tôi đã quyết định giảm chi phí nhằm giảm thâm hụt.
Trường hợp khẩn cấp sau Covid buộc chúng tôi phải làm điều đó với quyết tâm cao hơn. Kịch bản lạc quan hay bi quan phụ thuộc một phần vào chúng tôi (vào khả năng chúng tôi sẽ có thể giảm chi phí) và một phần vào các yếu tố bên ngoài, doanh thu thực sự sẽ giảm bao nhiêu (thu nhập không phụ thuộc vào chúng tôi). Trong mọi trường hợp, nếu không có thu nhập bất thường, hiển nhiên sẽ có gia tăng thâm hụt.
Có phải Vatican đang có nguy cơ vỡ nợ, như ai đó đã viết?
Không, tôi không nghĩ vậy. Vatican không có nguy cơ vỡ nợ. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng tôi không phải đối diện với khủng hoảng. Chắc chắn trong những năm tới chúng tôi sẽ có những khó khăn. Giáo hội hoàn thành sứ mạng với sự giúp đỡ của các tín hữu. Và chúng tôi không biết các tín hữu sẽ dâng cúng bao nhiêu. Chính vì lý do này mà chúng tôi phải tiết chế và nghiêm khắc. Chúng tôi phải quản lý với sự yêu mến và siêng năng của một người cha trong gia đình. Có ba điều không cần bàn cãi, ngay cả trong thời kỳ khủng hoảng này: tiền lương của nhân viên, trợ giúp cho những người gặp khó khăn và hỗ trợ cho các Giáo hội khó khăn. Tất cả sẽ không bị cắt giảm, vì nếu không sẽ ảnh hưởng đến những người dễ bị tổn thương.
Chúng tôi không sống để tiết kiệm ngân sách. Chúng tôi tin tưởng vào lòng quảng đại của các tín hữu. Nhưng chúng tôi phải cho những người đã cho chúng tôi một phần tiền tiết kiệm của họ được biết, rằng tiền của họ đã được sử dụng đúng. Có nhiều người Công giáo trên thế giới sẵn sàng quyên góp để giúp Đức Thánh Cha và Tòa Thánh thực hiện sứ mạng. Chúng tôi có trách nhiệm đối với họ. Và họ có thể chất vấn chúng tôi về điều này.
Tình hình của Vatican không khác tình hình ở nhiều quốc gia khác; do đại dịch phải đối phó với một cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Vatican có kế hoạch cụ thể nào cho tình trạng này?
Đúng là tình hình không có gì khác biệt, nhưng cũng đúng là chúng tôi không có đòn bẩy của chính sách tiền tệ cũng như của chính sách tài khóa. Chúng tôi chỉ có thể tin tưởng vào lòng quảng đại của tín hữu, vào một tài sản nhỏ và khả năng chi tiêu ít hơn. Trái với những gì nhiều người nghĩ, ở đây không có mức lương lớn.
Tin vui là Bộ Kinh tế (SPE), Cơ quan quản trị tài sản của Tòa Thánh (APSA), Phủ Quốc vụ Khanh, Bộ Truyền giảng Tin Mừng cho các Dân tộc, Hội đồng Kinh tế và Phủ thống đốc đang cùng nhau làm việc để ứng phó với khủng hoảng và cải cách những gì cần phải làm. Chúng tôi yêu cầu mỗi Cơ quan làm mọi điều có thể để giảm chi tiêu trong khi vẫn phải bảo vệ sự cần thiết của sứ mạng. Ở cấp độ cơ cấu hơn, vì sự thiếu hụt là cơ cấu, chúng tôi sẽ phải tập trung đầu tư tài chính, cải thiện quản lý nhân sự, cải thiện quản lý đấu thầu, mua sắm. Một luật về đấu thầu sắp được phê duyệt chắc chắn sẽ giúp tiết kiệm. Chúng tôi đang làm việc liên tục kết nối với tất cả các Bộ, kết hợp tính tập trung với sự bổ trợ; tự chủ với giám sát; chuyên môn với ơn gọi.
Việc tập trung vào đầu tư này khi nào bắt đầu và nó sẽ được thực hiện như thế nào?
Về điều này, chúng tôi có một nhóm làm việc, hợp tác trong một bầu khí thanh thản. Nhóm cần một vài tháng. Mục tiêu không chỉ là tập trung mà còn làm cách chuyên nghiệp, không có xung đột lợi ích và với các tiêu chí đạo đức. Chúng tôi không chỉ tránh các khoản đầu tư phi đạo đức, mà còn thúc đẩy các khoản đầu tư liên quan đến một tầm nhìn khác về nền kinh tế, hệ sinh thái tích hợp, bền vững.
Tòa Thánh làm thế nào để có thể đảm bảo cho các việc phục vụ và cung cấp lương cho các nhân viên, mặc dù thu nhập đang giảm?
Chúng tôi không phải là một quyền lực lớn. Người ta thảo luận về những khó khăn ở các nước lớn châu Âu. Chúng tôi hình dung về mình và cần phải khiêm tốn. Chúng tôi là một gia đình có một tài sản nhỏ và sự giúp đỡ quảng đại của nhiều người. Chúng tôi sẽ cùng nhau thực hiện, với khả năng quản trị tốt của chúng tôi, với sự giúp đỡ của Chúa và các tín hữu. Toàn thể Giáo hội được hỗ trợ theo cách này.
Chúng tôi sẽ bắt đầu bằng cách chia sẻ sự thật của tình hình kinh tế. Điều tốt nhất chúng tôi có thể làm là chăm chỉ và minh bạch. Chúng tôi sẽ tính toán dựa theo số tiền chúng tôi có thể dựa vào. Chúng tôi sẽ xây dựng ngân sách cho năm 2021 dựa trên số không. Khởi đi từ sự cần thiết của sứ mạng.
Nhưng làm thế nào để lòng tin của tín hữu tăng lên sau những tin tức năm ngoái về các cuộc điều tra liên quan đến cách thức mà một số khoản đầu tư đã được thực hiện?
Niềm tin có được qua sự nghiêm khắc, rõ ràng, tiết chế. Và khiêm tốn thừa nhận những sai lầm trong quá khứ để không lặp lại, và những sai lầm hiện tại, nếu có. Đôi khi điều đó cũng xảy ra với chúng tôi, ví dụ, đã tin cậy vào những người không xứng đáng với sự tín nhiệm. Về điều này, chúng ta luôn dễ bị tổn thương. Minh bạch hơn, ít bí mật hơn, khiến cho việc phạm sai lầm trở nên khó hơn. Chính vì lý do này mà các khoản đầu tư chúng tôi đặt mục tiêu có một ủy ban nghiêm túc gồm những người cấp cao, không có xung đột lợi ích, điều này sẽ giúp chúng tôi (bao nhiêu có thể) không mắc sai lầm.
Khi nào một ngân sách chính thức tiếp theo sẽ được công bố lần nữa?
Tôi muốn năm nay. Để giải thích rõ cách chúng tôi sử dụng tiền. Để nói rằng tiền trong tay để làm điều tốt và phục vụ Giáo hội. Chúng tôi cần nói điều này, giải thích rõ ràng. Thực tế trong những tháng gần đây tôi đã thấy Tòa Thánh nói về điều này. Chúng ta phải tin tưởng. Sứ mạng rất đẹp này được thực hiện với lòng quảng đại của nhiều người, những người không ai biết đến.
Cha cảm thấy thế nào ở vị trí “Bộ trưởng Bộ Kinh tế”? Trong giai đoạn khó khăn này cha có thể ngủ được không?
Tôi ngủ ngon. Cho đến nay không có khó khăn nào đã làm cho tôi mất ngủ. Tôi phó thác vào Chúa Sự sống và tôi biết rằng Cuộc sống luôn kết thúc để mở cho chúng ta con đường. Tôi không cảm thấy mình là Bộ trưởng Kinh tế. Tôi cảm thấy mình là một tu sĩ Dòng Tên và một linh mục đang thực hiện một việc phục vụ cho Giáo hội, có lẽ là một việc phục vụ hậu phương, và cộng tác với những người khác. Bao gồm giúp đỡ Đức Thánh Cha và Tòa Thánh thực hiện sứ mạng. Tôi có một nhiệm vụ. Tôi tiếp tục một hành trình. Tôi làm việc trong một nhóm. Tôi lắng nghe lời khuyên. Tôi học. Tôi đang tìm kiếm người có khả năng. Tôi biết những thay đổi không được thực hiện trong một ngày. Và chúng ta không làm điều đó một mình. Mục tiêu là làm việc cùng nhau. Tôi cảm thấy được Đức Thánh Cha và Giáo triều đón nhận, chưa kể các nhân viên của Bộ Kinh tế, tất cả các chuyên gia xuất sắc và hợp thức. Chúng tôi cam kết đi trên con đường minh bạch, tiết chế, siêng năng, cần kiệm, trong việc thực hiện những gì đang và vẫn là một sứ mạng.
ANDREA TORNIELLI – tổng biên tập Vatican News
2020
ĐTC Phanxicô (16/5): Học phân biệt Tin Mừng và tinh thần thế gian
Sáng thứ Bảy, Đức Thánh Cha dâng Thánh Lễ với ý chỉ cầu nguyện “cho những người đang làm việc chôn cất người chết trong thời điểm đại dịch này. Đây là một trong những việc làm của lòng thương xót, và tất nhiên không phải là một công việc dễ chịu, một công việc có rất nhiều rủi ro bị nhiễm bệnh.”
Trong bài giảng, Đức Thánh Cha hướng mọi người vào bài Tin Mừng theo thánh Gioan (Ga 15,18-21), trong đó Chúa Giêsu nói với các môn đệ: “Nếu thế gian ghét anh em, anh em hãy biết rằng nó đã ghét Thầy trước. Giả như anh em thuộc về thế gian, thì thế gian đã yêu thích cái gì là của nó. Nhưng vì anh em không thuộc về thế gian và Thầy đã chọn, đã tách anh em khỏi thế gian, nên thế gian ghét anh em”.
Đức Thánh Cha nói: “Nhiều lần Chúa Giêsu nói về thế gian, nói về sự thù ghét của thế gian đối với Chúa và các môn đệ. Chúa Giêsu xin Cha không cất các môn đệ ra khỏi thế gian nhưng bảo vệ các ông khỏi tinh thần thế gian. Thế gian mà Chúa nói ở đây là một thế gian có khả năng ghét và hủy diệt Chúa Giêsu và các môn đệ Ngài, và hơn thế nữa nó còn làm cho Giáo hội hư hỏng”.
Từ cuộc đời của các môn đệ bị thế gian thù ghét vì các ông không thuộc về thế gian, Đức Thánh Cha chỉ ra cách thế gian phá hủy Giáo hội. Theo Đức Thánh Cha tinh thần thế gian là một văn hóa phù du, trình diễn và hóa trang. Đó là một văn hóa của ngày hôm nay thì nói “có”, nhưng ngày hôm sau thì lại nói “không”. Nó chỉ mang giá trị bề ngoài. Tinh thần thế gian không biết đến sự trung tín, bởi vì nó thay đổi theo hoàn cảnh, thương lượng tất cả; đó là một văn hóa loại bỏ và vứt bỏ những gì không phù hợp với mình, một thứ văn hóa không có nguồn gốc. Đức Thánh Cha cảnh báo: “Đây là một lối sống mà nhiều Kitô hữu cũng đang theo. Họ tự xưng là Kitô hữu nhưng lại theo tinh thần thế gian. Những bận tâm lo lắng thế gian đã nhấn chìm đức tin của họ”.
Để khẳng định điều vừa giải thích, Đức Thánh Cha nhắc đến cha de Lubac, một thần học gia: “Cha de Lubac nói rằng tinh thần thế gian là một điều tồi tệ nhất trong những điều xấu xa có thể xảy ra với Giáo hội. Tinh thần thế gian là “một cách giải thích cuộc sống, là một lối sống, và ngay cả một lối sống tồn tại trong Kitô giáo. Và để tồn tại được trước những lời của Tin Mừng, thì tinh thần thế gian đã ghét và giết những người tin.” Đức Thánh Cha nói đến các vị tử đạo, bị giết trong sự thù ghét đức tin, nhưng đây không phải là đa số. Đa số bị giết bởi tinh thần thế gian, tinh thần này ghét đức tin. Tinh thần thế gian không phải trên bề mặt, nhưng nó bám rễ sâu theo hoàn cảnh.
Kết thúc bài giảng, Đức Thánh Cha mời gọi: “Chúng ta cầu nguyện, xin Chúa Thánh Thần giúp chúng ta phân định nhận ra điều gì thuộc về thế gian và điều gì thuộc về Tin Mừng và không để tinh thần thế gian lừa dối bởi vì thế gian ghét chúng ta. Thế gian đã ghét Chúa Giêsu, và Chúa Giêsu đã cầu nguyện để Chúa Cha bảo vệ chúng ta không bị tinh thần thế gian chiếm hữu”.
Ngọc Yến – Vatican News
2020
Vài cảm nghĩ về Tuần lễ Laudato Sí (từ ngày 16-24/05/2020)
Vài cảm nghĩ về Tuần lễ Laudato Sí (từ ngày 16-24/05/2020)
Vào ngày 03/03/2020, vaticannews.va đã loan đi bản tin: Đức Giáo Hoàng Phanxicô mời gọi các cộng đoàn Công giáo trên toàn thế giới cử hành Tuần lễ Laudato Sí từ ngày 16-24/05/2020, nhân kỷ niệm 5 năm thông điệp được ban hành.
Nhân dịp này, xin được có vài cảm nghĩ về Thông điệp khi tuần lễ kỷ niệm bắt đầu được diễn ra trong tuần này.
Phương pháp luận trong Laudato Sí [1]
Năm năm (2015-2020) đã trôi qua kể từ khi Đức Giáo Hoàng Phanxicô ban hành thông điệp về môi sinh Laudato Sí, có lẽ đây là tác phẩm chứa đựng nhiều nhất các Giáo huấn Xã hội của Giáo Hội Công giáo kể từ Thông điệp Rerum Novarum (Tân Sự) của Đức Giáo Hoàng Lêô XIII về các vấn đề xã hội (1891). Điều có lẽ hấp dẫn nhất trong Laudato Sí, là nó đưa ra quan điểm rõ ràng của Đức Giáo Hoàng Phanxicô về hệ thống và phương pháp luận thần học.
Quy chiếu phương pháp luận của Đức Giáo Hoàng Phanxicô được thể hiện rõ khi ngài tuyên bố hai lần rằng: thực tại thì quan trọng hơn ý tưởng (Laudato Sí, số 110 và 201) – điều này đã từng được ngài đưa ra trong Tông huấn Niềm Vui Tin Mừng Evangelii Gaudium “thực tại thì quan trọng hơn ý tưởng” (Evangelii Gaudium, số 231).
Như là một sự tiếp nối với các quy chiếu phương pháp luận của các vị Giáo Hoàng tiền nhiệm như Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII và Đức Giáo Hoàng Phaolô VI, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã sử dụng phương pháp Xem-Xét-Làm để suy tư thần học và giải thích thực tại (hoặc các dấu chỉ của thời đại, nếu bạn muốn dùng như thế), với mục tiêu thay đổi các vấn đề về công lý và hành vi xã hội sai trái.
Phương pháp Xem-Xét-Làm được đề xuất bởi Đức Hồng y Joseph Cardijn (thập niên 1920), mặc dù nguồn gốc của nó có thể được tìm thấy trong mô tả của thánh Tôma Aquinô, trong phần nói về tri thức của Đức khôn ngoan. Phương pháp của Đức Hồng y Cardjin được phát triển sau đó bởi Liên Hội đồng Giám mục Mỹ Latinh (CELAM) và các nhà thần học giải phóng, với những triển khai gần đây được thực hiện bởi các nhà thần học thực tiễn Bắc Mỹ. [2]
Sau đó phương pháp này đã trở nên dấu ấn của tinh thần Công đồng Vatican II. Văn kiện đầu tiên chính thức đề cập đến phương pháp này là Thông điệp Mater et Magistra (Mẹ và Thầy) của Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII, sau đó cũng đã có nhiều văn kiện khác áp dụng, đặc biệt là Hiến chế Mục vụ Gaudium et spes đã được cấu trúc theo phương pháp Xem – Xét- Làm này. [3]
Trong Laudato Sí, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã mô tả thực tế phương pháp luận mà ngài sử dụng để xây dựng lập luận thần học của mình (Laudato Sí, số 15). Ngài nói rằng, ngài bắt đầu bằng việc xem xét các thành quả tốt đẹp của việc tìm tòi khoa học, để nhìn sâu xa và nêu lên một nền tảng cụ thể đường hướng đạo đức và tinh thần (Xem), sau đó xem xét các nguyên tắc (Xét) từ truyền thống Do thái-Kitô giáo (Judeo-Christian), và trong ánh sáng của suy tư thần học, ngài sẽ thúc đẩy các đề xuất đối thoại và hành động (Làm) ở cả cấp độ cá nhân và toàn cầu để cải thiện vấn đề về môi sinh.
Tiến trình ba bước này trình bày một phương pháp luận định hướng thực tiễn, điều mà ưu tiên một đánh giá phê bình về thực tại (bước 1 – Xem) để thay đổi thực tại (bước 3 – Làm) thông qua suy tư thần học phê bình như một bước trung gian (bước 2 – Xét). Sự biện minh của Đức Giáo Hoàng Phanxicô về việc ngài sử dụng phương pháp này được nêu rõ khi ngài nói: “những suy tư thần học hay triết học về tình trạng con người và vũ trụ xem ra chỉ có thể là những sứ điệp lập lại và trừu tượng, nếu như chúng không đối mặt một cách mới mẻ với liên hệ hiện hành, khi nhìn vào những gì chưa hiện diện nhưng cần thiết cho lịch sử nhân loại. Vì thế, trước khi nhìn xem niềm tin mang đến cho chúng ta những động lực và những đòi hỏi mới mẻ khi đối diện với thế giới mà chúng ta đang sống, tôi xin đề nghị dừng lại một chút để nhận ra những gì đang diễn ra trong ngôi nhà chung của chúng ta” (Laudato Sí, số 17).
Sau phần tổng quan này, Đức Giáo Hoàng bắt đầu chương I bằng cách diễn giải các phân tích khoa học để mô tả về những gì đang xảy ra với ngôi nhà chung của chúng ta. Sau đó, ngài chuyển sang bước hai với suy tư thần học về Tin Mừng về sự Sáng Tạo. Khi ngài bắt đầu quá trình này, Đức Giáo Hoàng nhắc nhở độc giả rằng: “đối thoại giữa khoa học và đức tin có thể tạo ra cuộc đối thoại hiệu quả hay nói cách khác năng động và hữu ích cho cả hai phía” (Laudato Sí, số 62).
Vị Giáo Hoàng của chúng ta đặc biệt lập luận rằng: “khi chú tâm vào sự đa dạng của cơn khủng hoảng môi trường và các nguyên nhân muôn mặt của nó, chúng ta phải công nhận, các giải pháp không thể đến từ một con đường duy nhất do việc giải thích thực tại và thay đổi chúng” (Laudato Sí, số 63). Ngài tiếp tục nói rằng: “nếu chúng ta thật sự muốn gầy dựng một môi trường sinh thái, tái lập lại những gì chúng ta đã hủy hoại, thì không được phép bỏ qua những ngành khoa học và các hình thức khôn ngoan, ngay cả tôn giáo cũng như ngôn ngữ tôn giáo.” Ở điểm khác, Đức Giáo Hoàng cho biết thêm: “một loại khoa học muốn đưa ra những giải đáp cho những đòi hỏi lớn lao, cần phải nhận thức tất cả sự hiểu biết về những bình diện kiến thức, bao gồm cả triết học và đạo đức xã hội” (Laudato Sí, số 110).
Cách tiếp cận phương pháp luận này thì tương thích với truyền thống Công giáo, vì Giáo hội luôn sẵn sàng đối thoại với các tư tưởng triết học (ví dụ, thánh Tôma Aquinô và triết học Aristotle). Tuy nhiên, đồng thời nó không chỉ là việc xem xét vấn đề trong việc kết hợp đức tin và lý trí không mà thôi, mà còn bao gồm các diễn ngôn xã hội khác như xã hội học, nhân chủng học, lý thuyết phê bình và các phương pháp khoa học khác nhau.
Lời kêu gọi của Đức Giáo Hoàng Phanxicô cho việc nghiên cứu liên ngành phải tập hợp các lĩnh vực tri thức khác nhau, bao gồm cả kinh tế học, để có một tầm nhìn tích hợp và thống nhất hơn. Để chắc chắn, đến cuối thông điệp, một lần nữa, Đức Giáo Hoàng lại kêu gọi một phương pháp liên ngành đối với phương pháp luận, khi ngài nói có tính phê bình rằng: “người ta không thể nói rằng các khoa học thực nghiệm giải thích hoàn toàn sự sống, cơ cấu các thụ tạo và sự toàn vẹn của các thực tại. Có nghĩa là, chúng đã bước ra khỏi ranh giới thực nghiệm của mình. Nếu người ta suy nghĩ trong khung đóng kín này, thì cảm nghiệm vẻ đẹp, thi phú và cả khả năng lý trí để nhận ra ý nghĩa và mục đích vạn vật, cũng tiêu tan” (Laudato Sí, số 199).
Thay vì cách tiếp cận phương pháp hạn chế như vậy, Đức Giáo Hoàng Phanxicô tuyên bố rằng các bản văn tôn giáo cổ điển vẫn có thể đưa ra một ý nghĩa cho tất cả mọi thời đại, có một sức lực tác động luôn khai mở một chân trời mới, nên chúng cần được thống nhất để theo đuổi sự hiểu biết về các cuộc khủng hoảng nhân đạo như hiện tại, chẳng hạn như về vấn đề môi sinh, điều đặt để một câu hỏi gần đây chú ý về tương lai của sự sống trên trái đất.
Gần đây nhất, như một mối dây liên hệ, một Đức Hồng y người Peru nhấn mạnh rằng: Thượng Hội Đồng Amazon có những vùng nước sâu: vùng nước sâu nằm trong Thông điệp Laudato Sí, một thông điệp mà đã được viết cho các người Công giáo, cho những người tin và cho tất cả dân cư trên thế giới, và kêu gọi chúng ta hành động: bởi vì Mẹ Trái Đất của chúng ta đang gào thét và những người nghèo đang khóc vì trái đất đang hấp hối.
Đức Hồng y này nói rằng, Đức Giáo Hoàng Phanxicô ý thức rằng người ta đã cắt 20% lá phổi (rừng) của hành tinh và ngài muốn ngăn chặn điều phá hủy ấy khỏi tệ hơn. Ngài mô tả về Laudato Sí như là sức mạnh sâu sắc của Thượng Hội Đồng, trong đó chúng nêu ra những vấn đề thực sự. Tại Thượng Hội Đồng về vùng Amazon, ngài nói rằng, chúng ta đang khám phá vùng nước sâu của Chúa, và những gì Chúa đang yêu cầu chúng ta về việc truyền giáo cho khu vực Amazon.
Nhưng để làm sao để biết những hành động can thiệp của con người trong vấn đề môi sinh mang lại hiệu quả. Điều này rất khó để đưa ra các bằng chứng cụ thể, vì những gì được đưa ra hầu hết là dựa trên những chỉ số và các dự đoán của các nghiên cứu khoa học. Nhưng gần đây, mọi người có thể thấy được một bằng chứng rõ ràng về việc nếu con người thực sự áp dụng các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi sinh thì sẽ mang lại những kết quả đáng khả quan.
Trận đại dịch Covid-19 vừa qua vô tình đã trở nên một cuộc “đại bảo trì” môi sinh chưa từng có trong lịch sử kể từ khi nền công nghiệp phát triển. Vì hầu hết các nước đều áp dụng luật phong tỏa, đóng cửa biên giới, giới nghiêm vv… từ đó đã dẫn đến việc các nhà máy ngừng hoạt động và các xe cộ đều “bất động”, nên đã giảm thiểu một lượng vô cùng lớn khí thải và rác thải vào trong môi trường. Chính điều này đã tạo nên một hiệu ứng tích cực cho môi trường, điều mà trước đây các nhà chính trị và các nhà môi sinh đều mong ước có những vấn đề cắt giảm khí thải nhưng xem ra bất khả thi.
Cụ thể cho những tín hiệu tích cực này trong vấn đề môi sinh có thể một số nguồn thông tin đã đề cập như: người dân ở miền bắc Ấn Độ đã có thể nhìn thấy dãy Himalaya, thậm chí từ khoảng cách200km, nhờ các biện pháp chống dịch Covid-19 như Tuổi trẻ online đưa tin ngày 10/04/2020; hay Dòng sông (Hằng) ô nhiễm nhất thế giới trong lại sau 50 năm; theo Reuters, dữ liệu vệ tinh của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) cho thấy từ ngày 14 đến 25-3, ô nhiễm không khí do chất NO2 ở những thành phố lớn tại các nước Pháp, Tây Ban Nha, Ý giảm khoảng 40% như Tuổi trẻ online đưa tin.
Tuy nhiên, người ta cũng lo ngại rằng sau đại dịch thì dân chúng sẽ sản xuất “bù”, đi lại “bù”, thì có khả năng càng làm cho vấn đề ô nhiễm lại nghiêm trọng hơn. Cho nên vấn đề bây giờ là mong sao các nhà chính trị, chính phủ các nước và các nhà hoạt động môi sinh có những can thiệp thích hợp để duy trì được hiệu quả môi sinh này lâu dài và tránh tái ô nhiễm sau này. Một chuyên gia về môi trường của trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không Khí sạch (CREA) đã có một nhận xét xác đáng rằng: “cuộc khủng hoảng hiện nay đã cho chúng ta thấy rằng bầu trời trong lành và không khí dễ thở có thể đạt được rất nhanh nếu thực hiện các hành động cụ thể nhằm giảm thiểu đốt cháy nhiên liệu hóa thạch” như một số báo chí Phương tây đã đưa tin gần đây.
Cụ thể, để kỷ niệm 5 năm ngày ra đời của thông điệp này, tất cả mọi người Kitô hữu, một lần nữa cũng được kêu gọi để có những hành động cụ thể trong vấn đề bảo vệ môi trường ngay từ gia đình, ngay từ trong cộng đoàn mình đang sống: như phân loại rác thải ngay từ nguồn và xử lý đúng cách; tham gia các ngành sản xuất không ảnh hưởng đến môi trường; nói không với việc sử dụng túi nilon, đồ plastic trong trường học, giáo xứ, học viện hay cộng đoàn dòng tu; trồng cây xanh, tiết kiệm điện, nước trong sinh hoạt, v.v… mong rằng khi vấn đề bảo vệ môi sinh đi từ tập thể nhỏ như thế sẽ góp phần tốt hơn cho môi trường ở bình diện lớn hơn. Mong thay!
Nhân dịp kỷ niệm 5 năm Thông điệp Laudato Sí, xin được đóng góp một vài suy tư nhỏ về vấn đề ô nhiễm không khí được xem xét dưới khía cạnh của thần học môi sinh. (Xin xem file đính kèm)
Phương pháp luận để xem xét các vấn đề mục vụ trong Gia đình Vinh Sơn (famvin) [4]
Một phương pháp đơn giản giúp chúng ta dừng lại, đứng trước một tình huống và suy nghĩ về nó trước khi chúng ta nhảy vào và đưa ra hành động. Tiến trình này giúp chúng ta triển khai sự xem xét mang tính phê bình về các tình huống, sự kiện và cấu trúc qua tiến trình Xem-Xét-Làm như Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã áp dụng phương pháp luận này để xem xét về tình trạng môi sinh và đưa ra hành động cụ thể để cải thiện môi sinh tốt hơn trong Thông điệp Laudato Sí.
Trong gia đình Vinh Sơn phương pháp luận Xem -Xét- Làm có thể được dùng trong các vấn đề về mục vụ hay còn gọi chu trình mục vụ khi áp dụng phương pháp phân tích xã hội này. Khi các thành viên Vinh Sơn đang đứng trước một vấn đề nào đó về mục vụ, rồi áp dụng từng bước của phương pháp luận này vào thực tế, sau đó tìm cách để đi đến một can thiệp mục vụ hữu hiệu cho vấn đề đang gặp phải. Tiến trình này có thể được tiến hành theo trình tự bằng cách nêu lên các câu hỏi cho mỗi tiến trình như famvin đã đề xuất:
XEM
– Điều gì đang diễn ra?
– Những ai là người liên quan?
– Ai có lợi được từ tình trạng này? Ai thua thiệt?
– Những gì tình trạng này đang ảnh hưởng đến dân chúng?
– Tại sao nó lại xảy ra? Tại sao nó tiếp tục?
XÉT
– Chúng ta cảm thấy như thế nào về tình huống này?
– Chúng ta đã bao giờ cư xử hoặc hành động như bất kỳ ai trong tình huống này chưa? Nếu vậy, chuyện gì đã xảy ra? Tại sao? Làm thế nào chúng ta và / hoặc những người liên quan cảm nhận thấy?
– Chúng ta nghĩ điều gì sẽ xảy ra?
– Đức tin của chúng ta nói gì về điều này?
– Truyền thống Vinh Sơn của chúng ta nói gì về điều này?
LÀM
– Chúng ta có thể làm gì để thu hẹp khoảng cách giữa những gì đang xảy ra (thực tế) và những gì nên xảy ra (lý tưởng/những gì đức tin của chúng ta nói về điều này?)
– Chúng ta sẽ làm gì?
– Người nào có thể liên quan trong hành động của chúng ta?
Để kết luận về giá trị thực tiễn của phương pháp luận này trong một số tài liệu huấn quyền, trong đó điển hình như Thông điệp Laudato Sí, cũng như trong các vấn đề mục vụ – xã hội, Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII trong Thông điệp Mẹ và Thầy (Mater et Magistra) (1961), đã từng khẳng định tầm quan trọng của phương pháp này: “thường ai quyết thực hành học thuyết xã hội phải trải qua ba giai đoạn: điều tra cho biết tình hình một cách tỉ mỉ; nhận xét hiện tượng dưới ánh sáng học thuyết công giáo; rồi quy định đường lối áp dụng vào thời thế hoàn cảnh những nguyên tắc vĩnh cửu của Giáo Hội. Ba giai đoạn ấy, thường gọi là kiến thức, luận xét và hành động (xem, xét, làm)” (Mater et Magistra, số 236).
Manila, Tháng Hoa 2020
Phêrô Phạm Minh Triều CM.
Nguồn: vinhson.net
__________
[1] Theo: “See-Judge-Act: The foundational pastoral method of Laudato Sí” tại https://www.catholiccharitiesusa.org (đăng nhập 05/05/2020).
[2] Daniel Franklin Pilario. “Revisiting See-Judge-Act: Reflections from Asia” in Concilium (00105236). 2016, Issue 1, p83-92.
[3] “See, judge, act at Vatican II” tại https://www.cardijnresearch.org và “1964 – Schema XIII adopts see, judge, act” tại http://www.josephcardijn.com (đăng nhập 05/05/2020).
[4] John Freund, CM. Pope Francis – See, Judge, Act, tại https://famvin.org và the “See, Judge, Act” Process tại https://vinformation.org (đăng nhập 05/05/2020).
2020
Trong thời đại dịch Covid-19, thánh Gioan Phaolô II sẽ nói gì?
Trong thời đại dịch Covid-19, thánh Gioan Phaolô II sẽ nói gì? Đây là câu hỏi được các giám mục Ba Lan đặt ra trong lá thư nhân dịp bách niên sinh nhật thánh Gioan Phaolô II vào ngày 18/05 tới đây. Và câu trả lời chính là: “Anh chị em đừng sợ!”.
“Anh chị em đừng sợ! Hãy mở rộng cửa cho Chúa Kitô!”
Các giám mục Ba Lan nói rằng thánh Gioan Phaolô II sẽ nói với chúng ta: “Anh chị em đừng sợ! Hãy mở rộng cửa cho Chúa Kitô!”, như ngài đã nói trong bài giảng Thánh lễ khai mạc sứ vụ Giáo hoàng của ngài vào ngày 22/10/1978. “Đúng thế, Chúa Kitô biết những gì mỗi người chúng ta đang mang trong lòng mình, Người hoàn toàn biết niềm vui, nỗi lo, hy vọng, sợ hãi và mong muốn của chúng ta”.
Thánh Gioan Phaolô II hiểu và đánh giá cao công việc của các nhân viên y tế
Trong hoàn cảnh cụ thể của chúng ta giữa đại dịch, các giám mục Ba Lan nhấn mạnh: “Nếu thánh Gioan Phaolô II sống hôm nay, ngài sẽ cầu nguyện cho người bệnh, người chết và gia đình họ. Bản thân ngài đã nhiều lần đau ốm và phải chịu cảnh cô lập, trong bệnh viện, không thể cử hành Thánh lễ với các tín hữu. Ngoài ra, anh trai Edmund của ngài, một bác sĩ trẻ, qua đời ở tuổi 26, vì lây nhiễm bệnh từ một bệnh nhân trong khi chữa trị cho người bệnh này.” Và trên thực tế, để tưởng nhớ anh trai mình, “Đức Giáo hoàng của chúng ta đã để một ống nghe trên bàn làm việc. Ngài hiểu và đánh giá cao công việc của các bác sĩ, y tá và nhân viên y tế, những người mà ngài thường cầu nguyện và gặp gỡ”.
Tín thác vào Mẹ Maria khi gặp khổ nạn
Tiếp đến, các giám mục Ba Lan nêu bật các đặc điểm khác của Đức Giáo hoàng Wojtyła, như chú ý đến thế giới truyền thông và đặc biệt là Internet, và “bảo vệ sự sống của con người, từ thụ thai đến chết tự nhiên”. Các ngài nhắc về thánh Gioan Phaolô II, như nhân chứng trung thành của Tin Mừng, đã tín thác vào Mẹ Maria trong thời khắc kịch tính khi bị ám sát tại quảng trường thánh Phêrô vào ngày 13/05/1981.
Lá thư của các giám mục sẽ được đọc trong tất cả các nhà thờ ở Ba Lan vào Chúa Nhật ngày 17/05. (CSR_3677_2020) Hồng Thủy
Nguồn: vaticannews.va/vi