Tác giả: Anmai

Nếu bạn đang lo lắng vì bị chỉ trích bất công, hãy nghĩ đến nguyên tắc sau: “Một lời chỉ trích bất công thường là những lời ca ngợi bị biến hình vì ghen tị. Hãy nhớ, không ai thèm soi mói vì một kẻ tầm thường!”.

Năm 1929, ngành giáo dục nước Mỹ đã có một sự kiện gây náo động dư luận. Giới trí thức từ khắp nơi đổ về Chicago để xem xét thực hư. Vài năm trước, một thanh niên trẻ tên là Robert Hutchins còn làm việc cho Đại Học Yale với tư cách là một người phục vụ, thợ đốn gỗ, trợ giảng và người bán dây phơi quần áo. Vậy mà giờ đây, chỉ sau 8 năm, anh ta đã được giữ chức hiệu trưởng của một trong bốn trường đại học danh tiếng nhất Hoa Kỳ, Đại học Chicago. Tuổi của anh ta ư? Ba mươi. Thật không thể tin nổi! Các nhà giáo có thâm niên lắc đầu. Những lời phê phán đổ ập xuống đầu “kẻ gặp may” này như một trận đá lở. Anh ta thế này, anh ta thế nọ – quá trẻ, thiếu kinh nghiệm – những sáng kiến về giáo dục của anh ta thật ngớ ngẩn, v.v. Ngay cả báo chí cũng góp phần vào trận công kích.

Ngày Robert Hutchins được bổ nhiệm, cha anh đã nghe một người bạn của mình nói: “Sáng nay tôi đã bị sốc khi đọc bài báo viết về con trai anh”.

Và ông đã trở lời: “Vâng. Bài báo thật cay nghiệt, nhưng suy cho cùng thì không ai lại đi soi mói một kẻ tầm thường cả”.

Vâng, nếu một người càng quan trọng, người ta càng cảm thấy hả hê khi hạ bệ anh ta. Hoàng tử xứ Wales, sau này trở thành vua Edward VIII, đã thấm thía hoàn cảnh ấy. Lúc đó, Hoàng tử khoảng 14 tuổi và đang theo học Trường Hải Quân Dartmouth ở Devonshire. Một ngày nọ, một sĩ quan thấy cậu đang ngồi khóc bèn lại gần hỏi thăm. Lúc đầu, cậu khăng khăng không chịu nói, nhưng cuối cùng đành thú thực: cậu đang bị những học viên khác bắt nạt. Vị thiếu tướng lãnh đạo nhà thường liền tập trung tất cả học viên và giải thích rằng Hoàng tử đã không mách, nhưng ông muốn biết tại sao lại có lối đối xử thô lỗ ấy với Hoàng tử.

Sau một hồi ấp úng, cuối cùng những học viên cũng thú nhận rằng họ làm thế chỉ vì muốn sau này, khi đã là những chỉ huy và tướng lĩnh trong Hải quân của Hoàng gia, họ sẽ có thể khoe rằng hồi nhỏ mình từng đánh cả nhà vua!

Vậy đấy! Thế nên ngay cả khi bạn bị đả kích hay chỉ trích thậm tệ, hãy nhớ rằng thực ra đối phương đang muốn chứng tỏ mình là người quan trọng. Điều đó có nghĩa là bạn đang làm tốt công việc và gây được sự chú ý. Nhiều người thường lấy làm hả hê vì đã trả thù được những người giỏi hơn và thành công hơn mình bằng cách gièm pha họ. Nhiều năm trước, Schopenhauer đã nói: “Những kẻ tầm thường lấy làm hả dạ trước những lỗi lầm và dại dột của các vĩ nhân”.

Mấy ai nghĩ một người đường đường là hiệu trưởng Đại học Yale lại có thể là một kẻ bỉ ổi; nhưng đã từng có một vị hiệu trưởng của trường là Timothy Dwight thực sự cảm thấy thích thú với việc hạ nhục một ứng viên đang chạy đua cho chức tổng thống hoa kỳ. Vị hiệu trưởng này cảnh báo rằng nếu người đó đắc cử tổng thống, “chúng ta có thể phải chứng hiến cảnh vợ và con gái mình trở thành nạn nhân của tệ mại dâm được hợp pháp hóa, của thói xúc phạm được núp dưới cái tên nhã nhặn; của sự ruồng bỏ đạo đức và phép tắc, sự nguyền rủa Chúa Trời và loài người”.

Nghe như những lời lăng mạ dành cho Hittler? Nhưng không phải, đó là những lời lăng mạ Thomas Jefferson[1]. Thomas Jefferson nào vậy? Chắc không phải là Thomas Jefferson vĩ đại, tác giả của Bản Tuyên Ngôn độc lập, vị thánh bảo hộ nền dân chủ chứ? Nhưng, đúng là người đó!

Theo bạn, người Mỹ nào từng bị lăng mạ là “kẻ đao đức giả”, “kẻ lừa đảo” và “không hơn một tên giết người là mấy”? Một bức tranh biếm họa trên báo đã vẽ cảnh ông bị kề cổ trên máy chém, lưỡi dao lớn đang sẵn sàng chém xuống. Đám đông cười nhạo và huýt gió chê bai khi thấy ông cưỡi ngựa qua đường. Ông là ai? Là George Washington[2].

Đó là chuyện xảy ra rất lâu rồi. Nhưng có thể nói, bản tính của con người thời nào cũng vậy. Chúng ta hãy xem xét trường hợp của Đô đốc Peary – nhà thám hiểm đã làm cả thế giới giật mình sửng sốt khi đến được Bắc cực trên xe do chó kéo vào ngày mùng 6 tháng 4 năm 1909 – một kỳ tích mà trong nhiều thế kỷ qua, biết bao con người can đảm đã phải chịu đựng cảnh đói khát thậm chí hy sinh mà vẫn chưa làm nổi. Bản thân Peary cũng suýt bỏ mạng vì lạnh và đói; tám ngón chân của ông đã bị đông cứng đến nỗi phải cắt bỏ. Ông phải chống chọi với vô số thảm họa tưởng chừng có thể khiến ông mất trí. Thế nhưng những vị chỉ huy của ông ở Washington lại vô cùng tức tối bởi Peary nhận được quá nhiều lời hoan nghênh ngưỡng mộ từ công chúng. Vì thế, họ buộc tội ông lấy cớ đi thám hiểm để quyên góp tiền bạc, sau đó chỉ “nằm dài và rong chơi ở Bắc cực”. Có lẽ chính họ cũng tin vào điều đó, bởi bạn không thể không tin điều bạn muốn tin. Quyết tâm hạ bệ và cản trở Peary của họ mạnh đến nỗi chỉ khi Tổng thống McKinley hạ lệnh, Peary mới có thể tiếp tục sự nghiệp của mình ở Bắc cực.

Liệu Peary có bị lăng mạ nếu ông chỉ là một nhân viên bàn giấy quèn ở Bộ Hải Quân? Không. Bởi khi đó, ông không đủ tầm quan trọng để bị ghen tức.

Tướng Grant thậm chí còn phải trả qua một chuyện còn tội tệ hơn cả đô đốc Peary. Năm 1862, trướng Grant giành được thắng lợi quan trọng đầu tiên và có tính chất quyết định cho quân miền Bắc – một chiến thắng khiến Grant chỉ sau một đêm đã trở thành thần tượng của cả nước, một chiến thắng vang dội tới tận Châu Âu xa xôi, một chiến thắng khiến chuông nhà thời reo vang, và lửa mừng rực cháy suốt từ Maine đến dọc bờ sông Mississippi. Tuy nhiên, chỉ sáu tuần sau khi giành được thắng lợi to lớn đó, Grant – vị anh hùng của miền bắc – đã bị bắt giam và tước quyền chỉ huy quân đội. Ông đã phát khóc vì bẽ bàng và thất vọng.
Tại sao tướng U.S.Grant lại bị bắt giam ngay khi đang trong thế thắng lợi như chẻ tre? Nguyên nhân chủ yếu là do ông đã làm trỗi dậy nỗi ghen tức và căm tức từ những người chỉ huy cấp cao kiêu căng ngạo mạn.

Vì vậy, nếu bạn đang lo lắng vì bị chỉ trích bất công, hãy nghĩ đến nguyên tắc sau: “Một lời chỉ trích bất công thường là những lời ca ngợi bị biến hình vì ghen tị. Hãy nhớ, không ai thèm soi mói vì một kẻ tầm thường!”.

Trích trong tập sách QUẲNG GÁNH LO ĐI VÀ VUI SỐNG của Dale Carnegie

[1] Thomas Jefferson (1743 – 1826): Tổng thống thứ 3 của Hoa Kỳ, người đấu tranh nhiệt thành cho nền dân chủ và tự do tín ngưỡng. Cùng với vị Tổng thống đầu tiên là George Washington (1732 – 1799) và hai Tổng thống sau này là Abraham Lincoln (1809 – 1865, tổng thống thứ 16) và Theodore Roosevelt (1858 – 1919, Tổng thống thứ 26), Thomas Jefferson được lịch sử Mỹ vinh danh là vĩ nhân, anh hùng dân tộc được tạc tượng vào núi đá ở Rushmore.[2] George Washington (1732 – 1799): Tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ, được xem là cha đẻ của nước Mỹ và là người lãnh đạo cuộc đấu tranh giành độc lập của Mỹ.