CHÚNG TA ĐANG SỐNG, HAY CHỈ ĐANG TỒN TẠI?

CHÚNG TA ĐANG SỐNG, HAY CHỈ ĐANG TỒN TẠI?

Có những buổi chiều rất lạ. Mọi thứ bên ngoài dường như vẫn diễn ra bình thường như bao ngày: dòng xe vẫn chảy trên đường, bầu trời vẫn chậm rãi nghiêng từ nắng sang tối, tiếng người vẫn nói cười đâu đó, những mái nhà vẫn nằm im trong nhịp sống quen thuộc. Thế nhưng ở một khoảnh khắc nào đó, khi lòng người bỗng chùng xuống, khi tiếng ồn bên ngoài không còn đủ sức lấp kín khoảng trống bên trong, ta chợt nghe một câu hỏi hiện ra rất nhẹ mà cũng rất sâu: chúng ta đang sống, hay chỉ đang tồn tại?

Câu hỏi ấy không đến như một tiếng sét. Nó không làm ai giật mình theo kiểu dữ dội. Nó đến chậm thôi, như một làn gió lùa qua khe cửa của tâm hồn, như một ánh nhìn lặng lẽ soi vào những ngăn sâu mà lâu nay ta bận rộn đến mức không còn ghé xuống nữa. Nhưng càng để nó ở lại, người ta càng thấy day dứt. Bởi có thể, xét về bề ngoài, ta vẫn đang sống rất đầy đủ. Ta thức dậy mỗi sáng. Ta đi làm. Ta lo lắng. Ta hoàn thành trách nhiệm. Ta kiếm tiền. Ta chăm sóc gia đình. Ta ứng xử với mọi người. Ta cố gắng không để mọi thứ đổ vỡ. Ta vẫn đang hiện diện trên cuộc đời này bằng một dáng vẻ có vẻ rất ổn. Nhưng ở một tầng sâu hơn, có thể chính ta biết: mình đang có mặt mà chưa chắc đang sống. Mình đang đi qua ngày tháng mà chưa chắc đã chạm vào chúng. Mình đang tồn tại một cách rất chăm chỉ, rất ngay ngắn, rất có trách nhiệm, nhưng sự sống bên trong thì mỏi, thì khô, thì thiếu ánh sáng.

Có một sự khác biệt rất lớn giữa sống và chỉ tồn tại. Tồn tại là khi ta vẫn tiếp tục, vì không còn cách nào khác. Là khi ta hoàn thành những điều phải làm. Là khi ngày này nối sang ngày kia trong một guồng quay quen đến mức tê dại. Là khi ta sống theo quán tính, theo lịch trình, theo bổn phận, theo áp lực, theo kỳ vọng, theo những điều “nên” làm, “cần” làm, “phải” làm. Còn sống thật sự là khi bên trong ta còn có sự tham dự. Là khi ta còn cảm được buổi sáng trong lành, còn biết lòng mình lặng đi trước một bản nhạc đẹp, còn thấy biết ơn vì một bữa cơm quây quần, còn xúc động trước một cái nắm tay, một lời hỏi han, một ánh nhìn thương mến. Sống là khi con người không chỉ làm cho hết ngày, mà thật sự ở trong ngày ấy, nhận ra nó, nếm lấy nó, cảm được nó. Sống là khi tâm hồn còn có mặt bên trong đời mình.

Nhưng điều buồn nhất là rất nhiều người trong chúng ta, sau một quãng dài của những cố gắng, lại đánh mất chính khả năng ấy. Không phải vì họ lười. Không phải vì họ vô tâm. Cũng không phải vì họ không biết quý cuộc đời. Trái lại, phần lớn là những người sống rất trách nhiệm. Họ là những người lo cho gia đình, hết lòng vì người thân, không buông bỏ bổn phận, không dám sống hời hợt. Họ gánh trên vai biết bao điều phải nghĩ, phải lo, phải liệu tính. Họ quen với việc thức dậy và ngay lập tức bước vào trận chiến của một ngày mới. Họ quen với cảm giác phải hoàn thành, phải chu toàn, phải vững vàng. Họ quen với việc đặt mình sau cùng. Họ quen đến mức không còn nhớ lần cuối cùng mình ngồi yên mà không thấy áy náy là khi nào. Họ quen đến mức mỗi phút nghỉ ngơi đều bị phủ bóng bởi cảm giác tội lỗi, như thể nếu mình ngừng lại một chút thì đó là ích kỷ, là chểnh mảng, là thiếu nỗ lực. Và cứ thế, những con người tử tế, biết điều, chăm chỉ ấy âm thầm đánh đổi đời sống nội tâm của mình để giữ cho guồng quay bên ngoài không đổ sập.

Chúng ta đang sống trong một thời đại rất giỏi khiến con người bận rộn. Bận không chỉ bằng việc, mà còn bận bằng tâm trí. Bận bằng những con số phải tính. Bận bằng những mục tiêu phải đạt. Bận bằng những trách nhiệm không cho phép mình lơi lỏng. Bận bằng cảm giác phải tiến lên. Bận bằng nỗi sợ bị chậm lại, bị bỏ lại, bị thua sút. Bận bằng vô số so sánh vô hình mà thời đại này gieo vào lòng người mỗi ngày. Người ta nhìn nhau, đo nhau, tự đặt mình lên một cái thước nào đó của thành công, của thành tựu, của chuẩn mực, của ổn định. Từ đó, cuộc đời dần bị bọc trong những chiếc khung. Khung của vai trò. Khung của nghĩa vụ. Khung của danh dự. Khung của bổn phận làm con, làm cha, làm mẹ, làm vợ, làm chồng. Khung của việc phải là một người có ích. Khung của việc phải lo được cho tất cả. Khung của việc phải gồng lên để không ai thấy mình đuối. Và trong những chiếc khung ấy, ta co mình lại vừa đủ để hoàn thành chức năng, nhưng lại quên mất phải sống bằng cả con người mình.

Nhiều người bắt đầu đời sống trưởng thành với những ước mơ rất đẹp. Họ muốn làm việc chăm chỉ, muốn xây dựng tương lai, muốn cho gia đình một cuộc sống tử tế, muốn không phụ lòng những người đã hy sinh cho mình. Những điều ấy đẹp lắm. Không có gì sai trong những ước mơ ấy. Vấn đề không nằm ở chỗ ta sống có trách nhiệm. Vấn đề là ở chỗ, trên đường thực hiện trách nhiệm đó, ta âm thầm biến hạnh phúc của mình thành điều có thể hoãn vô thời hạn. Ta nói với lòng mình rằng: đợi thêm chút nữa. Đợi khi nào bớt việc. Đợi khi nào thu nhập ổn hơn. Đợi khi nào xong giai đoạn này. Đợi khi nào con lớn thêm. Đợi khi nào trả hết nợ. Đợi khi nào được thăng chức. Đợi khi nào mình đứng vững hơn. Đợi khi nào mọi thứ “đủ đầy”. Ta cứ thế gửi hạnh phúc sang tương lai như gửi một món đồ vào kho, tin rằng sẽ có ngày quay lại lấy. Nhưng cuộc đời không phải là một nhà ga nơi mọi chuyến tàu đều đợi ta sẵn. Thời gian không giữ giùm ai những điều bị trì hoãn quá lâu. Cái “khi nào rảnh” nhiều khi chẳng bao giờ đến. Cái “khi nào đủ” nhiều khi chỉ là một ảo ảnh lấp lánh mãi ở phía trước. Mỗi khi chạm đến một cột mốc, người ta lại đặt ra cột mốc khác. Mỗi khi chạm đến một mức an toàn, người ta lại thấy cần thêm một mức an toàn nữa. Và cứ thế, trong khi ta đang mải mê đuổi theo sự đủ đầy, hiện tại lặng lẽ trôi qua, không quay lại, không báo trước, không xin phép.

Có một bi kịch rất âm thầm: con người có thể sở hữu ngày càng nhiều thứ, nhưng lại đánh mất dần khả năng cảm thấy vui. Có thể hoàn thành rất nhiều việc, nhưng lại không còn thấy mình có đang sống không. Có thể đi rất xa trên con đường thành công, nhưng lại rời rất xa khỏi chính mình. Nhìn từ bên ngoài, một người có thể đang “ổn”: công việc ổn, thu nhập ổn, gia đình ổn, vị trí ổn. Nhưng bên trong, có thể đó là một vùng mệt mỏi rất rộng mà không ai thấy được. Họ ít cười hơn. Hoặc có cười, nhưng nụ cười chỉ làm nhiệm vụ xã giao. Họ ít ngồi yên hơn. Hoặc có ngồi yên, thì đầu óc vẫn quay cuồng như một bánh xe không phanh. Họ ít xúc động hơn. Không phải vì cuộc đời không còn điều gì đẹp, mà vì tâm hồn đã quá mỏi để đón nhận cái đẹp. Họ mất dần cảm giác háo hức. Không còn mong một buổi sáng thức dậy với niềm vui tự nhiên. Không còn thấy lòng nhẹ đi vì một bài hát quen. Không còn nhớ nổi mình thật sự thích điều gì. Họ không hẳn đau khổ, nhưng cũng không còn sinh động. Họ sống đúng, sống đàng hoàng, sống có trách nhiệm, nhưng thiếu một điều rất căn bản: sự sống bên trong.

Và có lẽ đây là điều đáng sợ: con người không gục ngã vì một biến cố lớn, mà vì bị bào mòn từng chút bởi một kiểu sống quá lâu không có khoảng thở cho tâm hồn. Một chiếc cây không nhất thiết phải bị bão quật mới ngã. Nó có thể chết dần vì thiếu nước. Tâm hồn con người cũng vậy. Không phải ai cũng đổ vỡ vì một cú sốc lớn. Nhiều người chỉ âm thầm khô đi. Một ngày ít hơn một nụ cười thật. Một tuần ít hơn một phút bình an thật. Một tháng ít hơn một lần ngồi lại với chính mình. Một năm ít hơn rất nhiều điều từng làm mình sống động. Và rồi đến một lúc, người ta nhận ra mình vẫn đang tồn tại, nhưng trong lòng chỉ còn một vùng đất cằn.

Bởi vậy, có một chân lý giản dị nhưng vô cùng quan trọng: sống trách nhiệm là đúng, nhưng sống tận hưởng những điều xứng đáng cũng là một loại trách nhiệm. Không phải là hưởng thụ vô độ. Không phải là buông lỏng bổn phận. Không phải là lấy niềm vui cá nhân làm trung tâm của mọi sự. Nhưng là trách nhiệm với chính hạnh phúc của mình, với sức khỏe tinh thần của mình, với sự quân bình nội tâm của mình. Một người không chăm chút cho đời sống bên trong sẽ sớm hay muộn trở thành một người mệt mỏi trong yêu thương. Một người liên tục bỏ đói tâm hồn mình sẽ rất khó giữ được sự dịu dàng lâu dài. Một người chỉ biết gồng và gánh sẽ đến lúc mang cả sự nặng nề ấy trút vào những người thân yêu nhất mà chính mình không nhận ra.

Vì thế, chăm sóc hạnh phúc bản thân không phải là một điều phụ. Nó không phải thứ làm khi “rảnh”. Nó không phải phần thưởng xa xỉ chỉ dành cho những ai đã xong hết trách nhiệm. Nó là một việc nghiêm túc. Một việc cần thiết. Một việc đạo đức theo nghĩa rất sâu. Bởi một người cha vui vẻ là món quà cho con cái. Một người mẹ bình an là hơi ấm cho cả gia đình. Một người con biết nuôi dưỡng đời sống tinh thần của mình sẽ ít mang sự cáu gắt về nhà hơn. Một người chồng, một người vợ biết giữ cho mình một khoảng sống riêng lành mạnh sẽ làm cho hôn nhân bớt khô cứng. Ta không thể lo cho hạnh phúc của người khác nếu chính mình từ lâu chỉ đang sống trong kiệt quệ. Ta không thể trở thành chỗ dựa bền vững nếu bên trong mình đã rạn nứt quá lâu. Ta không thể trao bình an nếu chính mình chưa từng được ở trong bình an.

Thế nhưng, nhiều người vẫn ngại dành cho mình niềm vui, vì sợ bị xem là ích kỷ. Họ thấy áy náy khi mua một món đồ phục vụ sở thích tinh thần. Họ chần chừ khi muốn học một nhạc cụ, khi muốn đi một chuyến ngắn để đổi gió, khi muốn ngồi yên đọc một cuốn sách, khi muốn dành vài giờ cho việc viết lách, vẽ vời, làm vườn, đi bộ, nghe nhạc. Họ nghĩ những điều ấy là không cần thiết. Họ nghĩ còn bao việc phải lo, bao thứ phải trả, bao trách nhiệm phải gánh, thì mình lấy đâu quyền để nghĩ đến những niềm vui nhỏ ấy. Nhưng chính ở đó, ta cần học lại một điều: những gì nuôi dưỡng tâm hồn không phải là thứ phù phiếm. Có thể nó không làm tăng thu nhập. Có thể nó không hiện ra trên bảng thành tích. Có thể nó không tạo ra một kết quả đo lường được ngay. Nhưng nó giữ cho ta còn là một con người sống động. Nó cứu ta khỏi bị khô. Nó giúp ta nhớ mình là ai ngoài những vai trò xã hội. Nó làm cho ta trở về với những người thân bằng một trái tim ít cằn hơn, ít mỏi hơn, ít dữ dằn hơn.

Tiếng piano trong một căn nhà không chỉ là âm thanh. Nó có thể là một dòng nước mát chảy qua một ngày căng thẳng. Một bản nhạc cất lên không chỉ để nghe cho vui. Nó có thể là cách tâm hồn được tháo nút. Một bài hát không chỉ là vài phút giải trí. Nó có thể là chiếc cầu nối những người trong gia đình xích lại gần nhau. Có những buổi tối, người ta không cần gì lớn lao. Chỉ cần một bản nhạc êm. Một tiếng đàn nhẹ. Một chén trà ấm. Một cuộc trò chuyện không vội. Một nụ cười không gượng. Một vài phút không phải gồng. Vậy thôi, mà sự sống trở lại. Tâm hồn được lau đi lớp bụi. Căn nhà bỗng có hồn hơn. Người với người gần nhau hơn. Chúng ta thường đánh giá quá cao những gì lớn lao và đánh giá quá thấp sức cứu rỗi của những điều nhỏ bé. Trong khi thật ra, nhiều khi chính những điều nhỏ bé ấy là thứ cứu một con người khỏi rơi vào khô cằn.

Một cuốn sách đọc trong yên tĩnh có thể không giải quyết được gánh nặng đời sống, nhưng nó cho tâm trí một khoảng thở. Một buổi đi bộ chậm có thể không làm mọi vấn đề biến mất, nhưng nó giúp ta đi lại với chính mình. Một giờ ngồi trước phím đàn có thể không tạo ra thành tựu gì cho ai nhìn thấy, nhưng nó chữa lành một điều gì đó rất thật bên trong. Một chuyến đi ngắn có thể không làm đời đổi khác, nhưng đủ để con người nhớ rằng bầu trời vẫn rộng, đời vẫn còn đẹp, mình không chỉ là một chiếc bánh răng bị mắc kẹt trong guồng quay. Những niềm vui nhỏ lành mạnh ấy không phải sự trốn chạy. Đó là cách con người tái tạo năng lượng. Đó là cách tâm hồn được nghỉ. Đó là cách trái tim được nuôi lại. Đó là cách ta nhắc chính mình rằng mình không chỉ sinh ra để làm việc, để trả hóa đơn, để gánh trách nhiệm, để chạy mãi trong một cuộc đua không vạch đích.

Sống có trách nhiệm với hạnh phúc bản thân cũng có nghĩa là biết giới hạn. Biết nói không với một số điều dù chúng có thể mang lại thêm lợi ích, nếu cái giá phải trả là đánh mất sự quân bình nội tâm. Biết chấp nhận rằng mình không thể ôm hết mọi thứ. Biết rằng luôn có những việc không bao giờ xong hoàn toàn, nên không thể đợi xong hết rồi mới sống. Biết rằng cuộc đời luôn thiếu một chút gì đó, nên đừng vì cái thiếu ấy mà từ chối mọi niềm vui chính đáng. Biết rằng không phải lúc nào mình cũng phải hiệu quả. Biết rằng con người không phải cái máy. Biết rằng nghỉ ngơi không làm mình kém giá trị. Biết rằng chậm lại đôi khi là cách để đi xa hơn. Biết rằng khoảng lặng không phải là lãng phí. Biết rằng hạnh phúc không nằm ở chỗ ta sở hữu thêm bao nhiêu, mà ở chỗ ta có còn khả năng cảm thấy ấm áp với những gì mình đang có hay không.

Thời gian là một nhà giáo rất nghiêm. Nó không nói nhiều, nhưng nó lấy đi rất dứt khoát. Nó lấy đi tuổi trẻ. Lấy đi sức khỏe. Lấy đi cơ hội của nhiều điều nếu ta cứ trì hoãn mãi. Lấy đi những bữa cơm quây quần mà một ngày nào đó không còn đủ người. Lấy đi ánh mắt trẻ thơ của con cái khi chúng chưa lớn. Lấy đi giọng nói khỏe khoắn của cha mẹ trước khi tuổi già lặng lẽ kéo đến. Lấy đi sức rung động của tâm hồn nếu ta bỏ mặc nó quá lâu. Người ta thường tưởng mình còn nhiều thời gian. Tưởng rằng năm nay chưa sống thì năm sau sẽ sống. Tưởng rằng hôm nay chưa kịp vui thì mai mốt sẽ bù. Tưởng rằng rồi sẽ có lúc mọi thứ đủ ổn để mình cho phép bản thân hạnh phúc. Nhưng thời gian không hứa với ai điều đó. Nó chỉ lặng lẽ đi. Và rồi một ngày, ta ngoảnh lại, thấy đã quá nhiều mùa đi qua mà mình chỉ toàn cố gắng, thấy đã quá nhiều chiều xuống mà mình chưa từng thật sự ngồi lại với đời.

Có những người dành cả thanh xuân để tích lũy cho tương lai, đến lúc tương lai đến rồi, họ không còn tâm hồn của người biết tận hưởng nữa. Họ quen lo đến mức không biết nghỉ. Quen kiểm soát đến mức không biết thả lỏng. Quen hy sinh đến mức không biết nhận về. Quen sống vì người khác đến mức thấy xa lạ khi sống một chút cho mình. Đó là điều rất đáng thương. Bởi có những đánh đổi, lúc đầu tưởng là cao đẹp, nhưng nếu đi quá xa, nó sẽ trở thành một sự bỏ quên bản thân. Mà bỏ quên bản thân quá lâu thì không ai có thể giữ được niềm vui trong trẻo lâu dài. Bề ngoài có thể vẫn tốt, vẫn đúng, vẫn đàng hoàng. Nhưng bên trong đã cạn. Và khi bên trong cạn, mọi điều tốt đẹp khác rồi cũng bị ảnh hưởng.

Cuộc sống cần cân bằng. Không phải thứ cân bằng cứng nhắc, chia đều mọi thứ như một công thức. Nhưng là một sự quân bình đủ để ta không đánh mất linh hồn trong lúc giữ lấy cuộc đời. Làm việc chăm chỉ là tốt. Phấn đấu là tốt. Lo cho người thân là tốt. Hy sinh là tốt. Nhưng tất cả những điều tốt ấy sẽ đẹp hơn, bền hơn, dịu hơn, nếu chúng được thực hiện bởi một con người còn có niềm vui, còn có bình an, còn có khoảng sống bên trong. Một người kiệt sức triền miên có thể vẫn lo được cho gia đình, nhưng sẽ khó tránh khỏi những lúc gắt gỏng. Một người luôn phải gồng có thể vẫn hoàn thành trách nhiệm, nhưng khó trao được sự ấm áp. Một người không bao giờ cho phép mình nghỉ sẽ dần đánh mất khả năng hiện diện trọn vẹn. Họ ở đó, nhưng tâm hồn như ở rất xa. Họ ngồi cùng gia đình, nhưng đầu óc ở trong những phép tính. Họ trò chuyện, nhưng không còn lắng. Họ cười, nhưng không còn sáng. Họ yêu, nhưng yêu trong mỏi mệt.

Điều con người cần không chỉ là sống có ích, mà còn là sống có hồn. Một đời người đẹp không phải chỉ vì đã làm được bao nhiêu thứ, mà còn vì trong quá trình ấy, người đó có còn giữ được sự rung động, sự dịu dàng, sự tươi mát, sự sống động trong tâm hồn hay không. Có những người thành công thật, nhưng nhìn họ buồn quá. Có những người đủ đầy thật, nhưng nụ cười họ mỏi quá. Có những người được nể trọng thật, nhưng sâu trong lòng họ chỉ toàn áp lực. Nếu phải đánh đổi hầu hết sự bình an nội tâm để lấy những điều ấy, thì có lẽ cái giá cũng quá đắt. Bởi rốt cuộc, khi chuyến đi dài khép lại, điều còn ở lại không phải chỉ là những gì ta đã đạt được, mà là những gì ta đã cảm nhận. Ta đã sống ra sao. Ta đã thương thế nào. Ta đã từng thấy đời đẹp vào những lúc nào. Ta đã từng thật sự an vui chưa. Ta đã từng ngồi cạnh người thân với một trái tim nguyên vẹn chưa. Ta đã từng nghe một bản nhạc mà thấy mình được hồi sinh chưa. Ta đã từng bước đi dưới một bầu trời và nhận ra mình còn sống sâu sắc biết bao chưa.

Hạnh phúc không nhất thiết phải là điều gì thật lớn. Nhiều khi, nó là một niềm vui rất nhỏ nhưng thật. Là được ngồi bên cửa sổ lúc chiều xuống mà không bị tiếng chuông điện thoại kéo đi. Là được đàn một bài mình thích. Là được hát một khúc ca cũ với người thân. Là được lái xe đi đâu đó chỉ để ngắm đường. Là được pha một ấm trà, mở một cuốn sách, để mặc cho giờ phút trôi chậm lại. Là được ra ngoài hít thở sớm mai, nhìn ánh nắng nghiêng qua tán lá. Là được ngồi bên cha mẹ lâu thêm một chút. Là được nghe con cười mà không vừa nghe vừa xem điện thoại. Là được ngủ một giấc không mang theo nỗi lo đè ngực. Là được cầu nguyện trong yên tĩnh. Là được thấy mình không phải lúc nào cũng chạy. Những điều ấy không tốn nhiều, nhưng lại quý vô cùng. Bởi đó là nơi sự sống trở về.

Có người sẽ hỏi: nhưng đời sống đâu có dễ để mà sống như thế? Đúng, đời không dễ. Áp lực là thật. Trách nhiệm là thật. Cơm áo là thật. Những gánh nặng mưu sinh, công việc, bổn phận gia đình, những lo toan tài chính, những bất an của tương lai, tất cả đều rất thật. Không ai phủ nhận điều đó. Không ai đang sống giữa đời mà có thể thơ ngây nói rằng chỉ cần nghĩ tích cực là đủ. Nhưng chính vì đời sống đã khó như thế, ta lại càng cần giữ lại cho mình những khoảng sáng nhỏ. Không phải vì yếu đuối, mà vì nếu không có những khoảng sáng ấy, ta rất dễ bị nhấn chìm bởi chính những điều rất thật kia. Một người biết nuôi dưỡng tâm hồn sẽ bền bỉ hơn trong gian nan. Một người còn giữ được niềm vui nhỏ sẽ có sức chịu đựng lớn hơn trước áp lực. Một người còn biết dừng lại để thở sẽ ít gãy hơn giữa đường. Hạnh phúc đúng nghĩa không làm ta yếu đi. Nó làm ta khỏe hơn để sống trách nhiệm.

Đừng coi những gì dành cho tinh thần như một khoản chi xa xỉ. Hãy coi đó là một loại bảo hiểm cho tâm hồn. Ta mua bảo hiểm vì biết đời có rủi ro. Vậy tại sao ta không đầu tư cho những điều giữ cho mình vững vàng từ bên trong? Một khóa học nhạc, một bộ loa tốt để nghe nhạc, một vài cuốn sách tử tế, một chuyến đi, một khoảng thời gian nghỉ, một góc nhỏ để sống với đam mê, tất cả những điều ấy, nếu lành mạnh và đúng mức, không phải là hoang phí. Chúng là cách ta gìn giữ phần người trong mình. Chúng là những mạch nước âm thầm giúp cây đời bên trong không chết khô. Ta vẫn rất tỉnh táo với tiền bạc, vẫn biết giới hạn, vẫn có trách nhiệm với gia đình, nhưng xin đừng keo kiệt với tâm hồn mình quá mức. Một tâm hồn bị bỏ đói quá lâu sẽ đòi lại bằng cách khác: bằng mệt mỏi, bằng chán nản, bằng gắt gỏng, bằng sự lạnh dần trong yêu thương.

Nhiều khi ta chỉ nghĩ trách nhiệm là lo cho người khác. Nhưng có một thứ trách nhiệm khác ít được nhắc tới: trách nhiệm không để mình trở thành một người quá khô héo trong căn nhà của mình. Trách nhiệm không để người thân chỉ nhận nơi ta sự căng thẳng. Trách nhiệm không để con cái lớn lên chỉ thấy cha mẹ vất vả mà không thấy cha mẹ biết sống. Trách nhiệm không để hôn nhân biến thành nơi chỉ toàn những việc phải làm. Trách nhiệm không để nhà mình thành một trạm dừng mệt mỏi chứ không còn là tổ ấm. Muốn làm được điều đó, mỗi người phải có đời sống nội tâm riêng được chăm sóc. Phải có một nơi để trở về. Phải có một niềm vui sạch. Phải có một vùng đất mà ở đó mình không chỉ là người gánh vác, mà còn là người được hồi phục.

Có lẽ nhiều người trong chúng ta chưa từng học cách sống cho cân bằng, bởi từ nhỏ đã quen nghe rằng phải cố gắng, phải hy sinh, phải chịu khó. Tất cả những điều đó đều rất đáng quý. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, con người sẽ dễ hiểu lầm rằng càng bỏ quên bản thân thì càng đáng khen. Không hẳn như vậy. Hy sinh là đẹp, nhưng hy sinh không đồng nghĩa với việc làm cho linh hồn mình cạn trơ. Cố gắng là tốt, nhưng cố gắng không đồng nghĩa với việc không bao giờ được phép vui. Chịu khó là cần, nhưng chịu khó không có nghĩa là phải cắt bỏ hết những điều làm mình sống động. Một đời sống trưởng thành không phải là đời sống biết đè nén mọi nhu cầu tinh thần, mà là đời sống biết đặt chúng vào đúng chỗ, nuôi dưỡng chúng cách lành mạnh, để từ đó yêu thương người khác bền hơn và đẹp hơn.

Con người cần những khoảng “trốn đời” lành mạnh. Không phải để bỏ chạy. Mà để trở về. Trở về với nhịp thở. Trở về với cảm xúc. Trở về với phần sâu nhất của mình. Có người trở về bằng tiếng đàn. Có người bằng cầu nguyện. Có người bằng vườn cây. Có người bằng thơ, bằng sách, bằng những chuyến đi xa một chút, bằng những chiều đi bộ không mục đích. Có người chỉ cần được ngồi im nghe mưa rơi. Những khoảng ấy rất quý. Bởi giữa một thế giới luôn bắt ta phản ứng, quyết định, đáp ứng, chạy theo, những phút không phải làm gì ngoài việc hiện diện là một ân huệ. Ở đó, ta nhớ rằng mình còn một tâm hồn. Ở đó, ta không còn là chức danh, là vai trò, là mục tiêu, là áp lực. Ở đó, ta chỉ là một con người. Và đôi khi, chỉ cần được là một con người như thế thôi, lòng đã dịu đi rất nhiều.

Ta thường sợ dừng lại vì nghĩ dừng là tụt lại. Nhưng không phải mọi sự dừng đều là lùi. Có những lần dừng là để khỏi lạc. Có những lần chậm là để khỏi vỡ. Có những lần ngồi xuống là để mình không ngã gục. Có những lần sống ít đi một chút ở bên ngoài là để sự sống bên trong được thêm lại. Thế giới ngày nay có quá nhiều lời thúc giục: phải hơn nữa, nhanh nữa, nhiều nữa, giỏi nữa. Nhưng rất ít ai nhắc ta rằng cũng có những lúc cần ít lại, chậm lại, nhẹ lại, thở lại. Không phải vì thiếu chí tiến thủ, mà vì muốn đi đường dài. Người không biết nghỉ sẽ không bền. Người không biết vui lành mạnh sẽ khó giữ lòng mình mềm lâu dài. Người không biết sống cho ra sống rồi sẽ có lúc hỏi chính mình: mình đã đi suốt quãng đường này để làm gì?

Và đến đây, có lẽ câu hỏi ban đầu lại hiện ra rõ hơn: chúng ta đang sống, hay chỉ đang tồn tại? Nếu mỗi ngày của ta chỉ còn là hoàn thành, chịu đựng, tiếp tục, lặp lại, có lẽ ta đang tồn tại nhiều hơn là sống. Nếu niềm vui luôn bị hoãn. Nếu hạnh phúc luôn phải đợi. Nếu tâm hồn luôn xếp sau cùng. Nếu mọi sở thích, mọi rung động, mọi khoảng thở đều bị xem là không cần thiết, có lẽ ta đang để cuộc đời biến mình thành một cỗ máy vận hành rất tốt nhưng thiếu linh hồn. Điều đó không có nghĩa là ta phải bỏ hết để đi tìm cảm giác sống. Không. Mà là trong chính cuộc sống này, với những trách nhiệm thật, những giới hạn thật, những gánh nặng thật, ta cần can đảm tạo ra những khoảng sáng thật. Cần can đảm cho mình quyền được sống. Cần can đảm bảo vệ phần hạnh phúc chính đáng của mình. Cần can đảm giữ lại cho tâm hồn một góc không bị xâm chiếm hoàn toàn bởi những tiếng ồn của bổn phận.

Bởi cuối cùng, một đời người không được đo chỉ bằng năng suất. Không được đo chỉ bằng số tiền kiếm được. Không được đo chỉ bằng bao nhiêu việc đã hoàn thành. Một đời người đáng quý còn nằm ở chỗ con người ấy đã cảm được bao nhiêu vẻ đẹp, đã giữ được bao nhiêu bình an, đã sống với bao nhiêu chân thành, đã yêu với bao nhiêu hiện diện, đã không bỏ lỡ bao nhiêu điều nhỏ mà sâu. Người ta có thể quên những thành tựu cụ thể của ta. Nhưng những người sống gần ta sẽ nhớ ta đã hiện diện thế nào: căng thẳng hay bình an, dịu dàng hay nóng nảy, sống động hay cạn khô. Và chính ta, ở cuối hành trình, cũng sẽ không hỏi mình đã có bao nhiêu bảng thành tích, mà sẽ hỏi: ta đã sống chưa? Ta đã thật sự vui chưa? Ta đã cho trái tim mình cơ hội nở hoa chưa? Ta đã để cuộc đời chạm vào mình chưa, hay chỉ vội vã đi ngang qua nó?

Mong cho mỗi chúng ta, giữa những bộn bề rất thật của kiếp người, không quên nuôi dưỡng sự sống bên trong. Mong cho ta vẫn sống trách nhiệm, nhưng không đánh mất hạnh phúc chính đáng. Mong cho ta vẫn biết phấn đấu, nhưng không quên mỉm cười. Mong cho ta vẫn lo cho tương lai, nhưng không đánh rơi hiện tại. Mong cho ta vẫn yêu thương người khác, nhưng cũng biết thương lấy tâm hồn mình. Mong cho ta không đợi đến khi “đủ đầy” mới bắt đầu tận hưởng những điều xứng đáng, vì đôi khi chính những điều xứng đáng ấy làm cho những ngày chưa đủ đầy trở nên đáng sống hơn.

Và khi một ngày nào đó chuyến đi dài dần khép lại, mong rằng điều còn đọng trong lòng ta không chỉ là cảm giác đã cố gắng rất nhiều, mà còn là sự ấm áp vì biết rằng mình đã không bỏ quên đời mình. Mình đã sống trách nhiệm, nhưng cũng sống có hồn. Mình đã lo cho người khác, nhưng cũng không bỏ đói hạnh phúc của chính mình. Mình đã đi qua năm tháng không chỉ như một kẻ tồn tại kiên cường, mà như một con người thật sự đã sống, đã cảm, đã yêu, đã vui, đã gìn giữ trong lòng một bản tình ca riêng.

Mong cho tôi, và cũng mong cho người, giữa bao bận rộn và những ngày tháng dễ làm tâm hồn cằn đi, sẽ vẫn tìm được cho mình một nơi để thở, một điều để yêu, một niềm vui để giữ, một nhịp sống có quân bình, một bầu khí có bình an, một bản tình ca hạnh phúc cho riêng mình. Để rồi giữa cuộc đời này, ta không chỉ hiện diện. Ta sống. Thật sự sống.

Lm. Anmai, CSsR