MUA LIKE, MUA VIEW: BỘ MẶT ĐEN TỐI CỦA THAM VỌNG ẢO VÀ CUỘC ĐUA TÀN KHỐC ĐỂ CÓ SỰ ẢNH HƯỞNG TRÊN MẠNG XÃ HỘI

MUA LIKE, MUA VIEW: BỘ MẶT ĐEN TỐI CỦA THAM VỌNG ẢO VÀ CUỘC ĐUA TÀN KHỐC ĐỂ CÓ SỰ ẢNH HƯỞNG TRÊN MẠNG XÃ HỘI

Trong kỷ nguyên số, mạng xã hội đã trở thành một "vũ trụ" song song, nơi mà sự ảnh hưởng, danh tiếng và thành công được định lượng bằng những con số: lượt thích, lượt xem, lượt chia sẻ và số người theo dõi. Ban đầu, những con số này được xem là thước đo chân thực phản ánh sự yêu mến và tín nhiệm của cộng đồng. Thế nhưng, khi giá trị của chúng tăng lên, một thị trường ngầm đã hình thành và phát triển mạnh mẽ: ngành công nghiệp mua bán tương tác ảo. Hiện tượng này không chỉ là một thủ thuật kỹ thuật số đơn thuần mà còn là một tấm gương phản chiếu sâu sắc về những khát khao, áp lực và sự suy thoái giá trị trong xã hội hiện đại. Cuộc đua để có được sự ảnh hưởng trên mạng xã hội đã trở nên tàn khốc hơn bao giờ hết, khi ranh giới giữa giá trị thực và ảo dần mờ đi, đẩy cả người tham gia và toàn bộ hệ sinh thái số vào một vòng xoáy đầy độc hại.

Hành vi mua like, mua view không phải là một quyết định bột phát, mà là kết quả của một chuỗi các áp lực tâm lý và động cơ phức tạp.

• Nỗi sợ bị bỏ lại và sự so sánh xã hội: Mạng xã hội là một "bảo tàng" trưng bày những khoảnh khắc đẹp nhất, thành công nhất của mỗi người. Hầu hết mọi người đều thấy bạn bè, người quen, hay những người xa lạ trên mạng đạt được những thành tựu nhất định, từ những chuyến du lịch xa hoa đến những dự án kinh doanh thành công. Điều này tạo ra một áp lực vô hình, một nỗi sợ bị bỏ lại, không theo kịp với "thành công" chung của xã hội. Khi một người đăng tải nội dung nhưng không nhận được sự tương tác như mong đợi, họ dễ dàng rơi vào trạng thái thất vọng, cảm thấy bản thân kém cỏi, không được chú ý. Việc mua tương tác ảo trở thành một "liều thuốc an thần" tức thời, giúp xoa dịu nỗi sợ hãi đó và tạo ra một ảo giác rằng họ cũng đang "thành công" như bao người khác.
• Sự khao khát được công nhận và cái tôi mong manh: Con người là sinh vật xã hội, luôn khao khát sự công nhận từ đồng loại. Trong thế giới số, lượt thích, lượt xem, và lượt theo dõi chính là những "huy chương" cho thấy giá trị của một người. Đối với những cá nhân có cái tôi mong manh, không có sự tự tin từ những thành tựu thực tế, họ dễ dàng tìm kiếm sự công nhận trên mạng xã hội để lấp đầy những khoảng trống trong lòng. Họ tin rằng, một khi sở hữu một lượng lớn tương tác, họ sẽ trở nên có giá trị hơn, được tôn trọng hơn. Hành vi này biến mạng xã hội thành một sân khấu để biểu diễn một con người mà họ khao khát trở thành, nhưng lại không phải là con người thật của mình.
• Động cơ kinh tế và tham vọng nghề nghiệp: Trong bối cảnh "nghề influencer" đang bùng nổ, sự ảnh hưởng đã trở thành một loại tài sản có giá trị kinh tế. Các nhãn hàng, thương hiệu thường dựa vào số liệu tương tác để đánh giá tiềm năng hợp tác. Một người có hàng trăm nghìn lượt theo dõi và mỗi bài đăng có hàng nghìn lượt thích sẽ được trả thù lao cao hơn rất nhiều so với một người có nội dung chất lượng nhưng số liệu tương tác thấp. Do đó, việc mua tương tác ảo không chỉ là một hành vi để thỏa mãn cái tôi, mà còn là một khoản đầu tư chiến lược. Nó giúp họ "lọt vào mắt xanh" của các nhãn hàng, mở ra cơ hội kiếm tiền và biến sự ảnh hưởng giả tạo thành lợi ích kinh tế thật sự.

Sự tồn tại của ngành công nghiệp "tăng tương tác" cho thấy một mặt tối của hệ sinh thái mạng xã hội. Nó hoạt động như một "dịch vụ" công khai, cung cấp các gói mua like, mua view, mua comment với nhiều mức giá và chất lượng khác nhau.

• Cơ chế hoạt động tinh vi: Các dịch vụ này thường sử dụng những hệ thống bot (robot tự động) hoặc các "trang trại tương tác" (click farm) với hàng nghìn tài khoản giả mạo. Những tài khoản này được lập trình để thực hiện các hành vi tương tác một cách tự động, từ việc nhấn nút thích, xem video đến để lại những bình luận chung chung. Thậm chí, một số dịch vụ còn cung cấp tương tác từ các tài khoản "chất lượng cao" với đầy đủ thông tin cá nhân giả mạo để vượt qua sự kiểm duyệt của các nền tảng. Ngành công nghiệp này đã phát triển đến mức tinh vi, có thể cung cấp các gói dịch vụ đa dạng, từ việc tăng tương tác "nhỏ giọt" để trông tự nhiên, cho đến việc "đánh úp" với hàng chục nghìn lượt tương tác chỉ trong vài giờ.
• Thao túng thuật toán và gây hại cho hệ sinh thái: Mục tiêu của các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram hay TikTok là mang đến cho người dùng những nội dung chất lượng và phù hợp nhất. Thuật toán của họ được xây dựng dựa trên sự tương tác của người dùng để xác định mức độ phù hợp. Khi một bài đăng được mua tương tác, thuật toán sẽ nhận định rằng nội dung đó "hấp dẫn", từ đó phân phối đến nhiều người hơn. Điều này tạo ra một vòng lặp độc hại: nội dung không chất lượng, được đẩy lên nhờ tương tác ảo, lại thu hút thêm tương tác thật, và cuối cùng trở thành "trend" một cách giả tạo. Vòng lặp này không chỉ làm giảm chất lượng nội dung chung trên nền tảng mà còn bóp méo giá trị của sự sáng tạo thực thụ. Những người sáng tạo nội dung chân chính, không sử dụng "chiêu trò", sẽ phải cạnh tranh với những người đang "gian lận" bằng cách mua tương tác, khiến họ dễ dàng nản lòng và bị lãng quên.

Hành vi mua tương tác ảo không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn gây ra những hệ lụy sâu sắc và lâu dài cho toàn xã hội.

• Sự suy thoái của lòng tin và giá trị thật: Khi người dùng mạng xã hội bắt đầu nhận thức được rằng tương tác có thể được mua bán, lòng tin vào những con số và sự ảnh hưởng sẽ sụp đổ. Họ sẽ luôn đặt câu hỏi về tính xác thực của một "ngôi sao mạng xã hội" hay một chiến dịch quảng cáo. Điều này tạo ra một môi trường đầy hoài nghi, nơi mà sự trung thực và chân thành bị đánh giá thấp. Giá trị thực sự của một tác phẩm nghệ thuật, một bài viết sâu sắc, hay một ý tưởng sáng tạo sẽ không còn được đánh giá dựa trên nội dung mà lại dựa trên những con số ảo, dẫn đến sự suy thoái chung về các giá trị tinh thần.
• Văn hóa "ảo tưởng sức mạnh" và tác động đến thế hệ trẻ: Hiện tượng này gửi gắm một thông điệp vô cùng nguy hiểm đến thế hệ trẻ, những người đang lớn lên trong kỷ nguyên mạng xã hội: thành công có thể được mua bằng tiền, không cần phải nỗ lực hay tài năng thực sự.

Họ nhìn thấy những người không có tài năng đặc biệt nhưng lại có hàng triệu lượt theo dõi, kiếm được bộn tiền, và từ đó hình thành một tư duy lệch lạc rằng con đường tắt luôn tốt hơn con đường chính. Điều này có thể làm thui chột tinh thần sáng tạo, sự kiên trì và ý chí vươn lên từ nội lực của bản thân. Thay vì tập trung vào việc học hỏi và trau dồi, họ lại bị cuốn vào việc tìm kiếm những "mánh khóe" để được nổi tiếng.

• Sự mất cân bằng và bất công: Cuộc chiến giữa những người làm nội dung chân chính và những người mua tương tác là một cuộc chiến không cân sức. Những người mua tương tác, với khả năng tài chính, có thể dễ dàng tạo ra một hình ảnh "có sức ảnh hưởng" trong mắt các nhãn hàng và người dùng. Điều này tạo ra một sự bất công lớn, khiến cho những tài năng thực thụ, những người làm việc chăm chỉ và sáng tạo không ngừng nghỉ, lại không có cơ hội được tỏa sáng. Hệ quả là, những nội dung nông cạn, được sản xuất chỉ để phục vụ mục đích mua bán tương tác, lại có cơ hội thống trị các nền tảng, làm nghèo nàn thêm đời sống văn hóa và tinh thần của cộng đồng mạng.

Để thoát ra khỏi vòng xoáy độc hại này, chúng ta cần có sự chung tay của cả các nền tảng mạng xã hội và người dùng.

• Trách nhiệm của các nền tảng: Các nền tảng cần phải tăng cường hệ thống thuật toán và công cụ kiểm duyệt để phát hiện và loại bỏ các tương tác giả mạo một cách hiệu quả hơn. Họ cũng nên có những chính sách xử phạt nghiêm khắc hơn đối với những người sử dụng các dịch vụ này, từ việc giảm phân phối nội dung đến khóa tài khoản vĩnh viễn. Việc tăng cường tính minh bạch trong các báo cáo tương tác và cung cấp các công cụ phân tích sâu hơn có thể giúp các nhãn hàng và người dùng đánh giá đúng về chất lượng nội dung.
• Vai trò của người dùng và cộng đồng: Người dùng cần nâng cao nhận thức và trở thành những "người tiêu dùng thông thái". Thay vì bị cuốn hút bởi những con số ảo, chúng ta nên học cách đánh giá nội dung dựa trên chất lượng, sự chân thật và giá trị thực sự mà nó mang lại. Cộng đồng mạng cần tạo ra một văn hóa đề cao sự sáng tạo, sự nỗ lực và những thành tựu chân chính. Chúng ta cần dành sự ủng hộ cho những người sáng tạo nội dung thực thụ, thay vì những "ngôi sao" được tạo ra bởi tiền bạc.
• Trách nhiệm của chính bản thân: Đối với những người đang nuôi dưỡng tham vọng có được sự ảnh hưởng, điều quan trọng nhất là phải tự vấn về động cơ của mình. Sự ảnh hưởng thật sự không thể mua bằng tiền, mà phải được xây dựng bằng sự kiên trì, nỗ lực và sự chân thành. Lượt thích, lượt xem có thể mang đến sự công nhận nhất thời, nhưng giá trị thật sự và sự tín nhiệm lâu dài chỉ đến từ việc tạo ra những giá trị đích thực cho cộng đồng.

Kết thúc, hiện tượng mua like, mua view không chỉ là một vấn đề kỹ thuật số, mà là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ về những giá trị mà chúng ta đang theo đuổi trong kỷ nguyên số. Cuộc đua để có được sự ảnh hưởng không thể chiến thắng bằng những con số ảo, mà chỉ có thể thành công bằng sự chân thành, tài năng và một tâm hồn hướng tới việc tạo ra những điều tốt đẹp cho xã hội.

Lm. Anmai, CSsR