CĂN BỆNH THỂ HIỆN BẢN THÂN: PHÂN TÍCH TÂM LÝ SÂU SẮC VỀ HÀNH VI KHOE KHOANG TRÊN MẠNG XÃ HỘI

CĂN BỆNH THỂ HIỆN BẢN THÂN: PHÂN TÍCH TÂM LÝ SÂU SẮC VỀ HÀNH VI KHOE KHOANG TRÊN MẠNG XÃ HỘI

Trong kỷ nguyên số, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể tách rời của cuộc sống hàng ngày. Nó là nơi để chúng ta kết nối, chia sẻ và cập nhật thông tin. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ, một hiện tượng tâm lý đặc trưng cũng nổi lên một cách rõ rệt: hành vi khoe khoang mọi thứ trên mạng xã hội. Từ bữa ăn sáng, chuyến đi chơi, thành công trong công việc cho đến những khoảnh khắc riêng tư nhất, tất cả đều được công khai hóa. Hành vi này thường bị đánh giá là nông cạn, thích thể hiện, nhưng nếu chỉ dừng lại ở sự phán xét đó, chúng ta sẽ bỏ qua những căn nguyên sâu sắc, phức tạp ẩn chứa bên trong tâm hồn con người. Bài nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích tâm lý, xã hội và cả yếu tố công nghệ đằng sau hành vi "cái gì cũng khoe" trên mạng xã hội.

Nhu cầu được công nhận là một bản năng cơ bản của con người. Chúng ta khao khát được thuộc về, được chấp nhận và được khẳng định giá trị bản thân trong một cộng đồng. Đối với những người thường xuyên khoe khoang trên mạng xã hội, nhu cầu này không chỉ dừng lại ở mức độ bình thường mà đã trở thành một nỗi ám ảnh, một sự phụ thuộc. Họ tìm kiếm sự khẳng định từ bên ngoài như một cách để lấp đầy khoảng trống bên trong. Mỗi lượt “thích”, mỗi bình luận ngưỡng mộ, mỗi lượt chia sẻ trở thành một liều thuốc tinh thần, mang lại cảm giác vui vẻ và có giá trị. Sự phụ thuộc vào những phản hồi bên ngoài này thường là một triệu chứng của lòng tự trọng thấp. Khi không đủ tự tin vào giá trị nội tại của bản thân, họ cần một tấm gương phản chiếu từ người khác để thấy mình đáng giá.

Hành vi khoe khoang trở thành một vòng lặp không hồi kết. Càng nhận được nhiều sự chú ý, họ càng cảm thấy mình có giá trị, và để duy trì cảm giác đó, họ lại càng phải tiếp tục khoe khoang nhiều hơn nữa. Bữa ăn sáng hôm nay phải đặc biệt hơn bữa ăn hôm qua, chuyến du lịch sắp tới phải xa hoa hơn chuyến đi trước. Dần dần, cuộc sống của họ không còn là một hành trình để trải nghiệm mà trở thành một chuỗi những sự kiện được sắp đặt để chụp ảnh và đăng lên mạng xã hội.

Mạng xã hội không chỉ là một tấm gương mà còn là một sân khấu lớn, nơi mọi người đều là những diễn viên đang trình diễn một vai diễn hoàn hảo về cuộc đời mình. Người khoe khoang mọi thứ trên mạng xã hội không chỉ đơn giản là chia sẻ, mà còn đang xây dựng một hình ảnh lý tưởng, một "cái tôi ảo" mà họ muốn người khác nhìn thấy. Hình ảnh đó có thể là một người thành đạt, một người hạnh phúc viên mãn, một người có cuộc sống sang chảnh hay một người luôn có những trải nghiệm tuyệt vời.

Mỗi bức ảnh được chọn lọc kỹ càng, mỗi dòng trạng thái được chau chuốt tỉ mỉ đều phục vụ cho mục đích xây dựng cái tôi ảo này. Họ không đăng những bức ảnh khi mình mệt mỏi, thất bại hay buồn bã; họ chỉ đăng những khoảnh khắc tươi vui, thành công và rực rỡ. Điều này tạo ra một sự đối lập gay gắt giữa cuộc sống thực và cuộc sống trên mạng. Áp lực phải duy trì hình ảnh này là rất lớn, khiến họ luôn phải sống trong trạng thái căng thẳng, lo lắng. Nỗi sợ bị "bỏ lỡ" (FOMO - Fear of Missing Out) cũng là một yếu tố thúc đẩy. Để chứng tỏ mình không thua kém bạn bè, họ phải liên tục cập nhật những trải nghiệm, những món đồ mới để thể hiện rằng mình luôn là một phần của dòng chảy xã hội.

Điều nghịch lý là, mặc dù hành vi khoe khoang trên mạng xã hội nhằm mục đích kết nối, nó lại có thể dẫn đến sự cô đơn và mất kết nối trong thực tế. Khi quá tập trung vào việc ghi lại và đăng tải mọi khoảnh khắc, họ có thể bỏ lỡ những trải nghiệm thực tại và những cuộc trò chuyện sâu sắc với những người xung quanh. Một bữa ăn gia đình trở thành một buổi chụp ảnh, một chuyến đi chơi với bạn bè trở thành một buổi livestream. Sự hiện diện về mặt thể chất không đồng nghĩa với sự hiện diện về mặt tinh thần. Họ có hàng ngàn bạn bè trên mạng xã hội nhưng lại cảm thấy cô đơn trong chính ngôi nhà của mình.

Những mối quan hệ được xây dựng từ sự khoe khoang thường là những mối quan hệ giả tạo. Chúng được tạo nên từ sự ngưỡng mộ bề ngoài, từ những lời khen xã giao, chứ không phải từ sự thấu hiểu và chân thành. Khi không thể duy trì được hình ảnh hoàn hảo đó nữa, họ sẽ dễ dàng mất đi những "người bạn" này, và cảm giác trống rỗng lại ùa về một cách mạnh mẽ hơn.

Hậu quả của hành vi khoe khoang quá mức trên mạng xã hội là vô cùng nghiêm trọng.

• Phụ thuộc cảm xúc: Họ trở nên phụ thuộc vào sự công nhận của người khác. Mỗi lời chỉ trích, mỗi bình luận tiêu cực có thể gây ra sự tổn thương sâu sắc, làm sụp đổ hình ảnh mà họ dày công xây dựng. Điều này dẫn đến sự bất ổn về cảm xúc và dễ bị trầm cảm.
• Mất đi sự riêng tư: Việc công khai mọi thứ trên mạng xã hội khiến họ đánh mất ranh giới giữa đời sống cá nhân và đời sống công cộng. Họ không còn biết đâu là giới hạn của sự riêng tư, và điều này có thể dẫn đến những rủi ro về an ninh, về mối quan hệ và sự an toàn cá nhân.
• Áp lực tài chính: Để duy trì hình ảnh xa hoa, nhiều người sẵn sàng chi tiêu vượt quá khả năng của mình. Điều này dẫn đến gánh nặng nợ nần, cuộc sống chật vật trong khi bề ngoài lại luôn tỏ ra sung túc.
• Mất kết nối với chính mình: Khi quá tập trung vào việc trở thành một người mà người khác muốn thấy, họ dần đánh mất con người thật của mình. Họ không còn biết mình thực sự muốn gì, thích gì hay cần gì. Cuộc sống trở nên vô vị, trống rỗng và thiếu đi ý nghĩa.

Hành vi khoe khoang mọi thứ trên mạng xã hội không phải là một thói quen xấu đơn thuần, mà là một lời kêu cứu của một "cái tôi" đang lạc lối. Nó là tiếng nói của một người đang khao khát được nhìn nhận, được yêu thương, nhưng lại đang tìm kiếm điều đó ở những nơi không bền vững. Sự hiểu biết về những căn nguyên sâu xa này giúp chúng ta có một cái nhìn cảm thông hơn, không chỉ đối với những người xung quanh mà còn đối với chính bản thân mình.

Thay vì phán xét, chúng ta cần học cách nhận ra rằng hạnh phúc và giá trị đích thực không đến từ những lượt thích ảo hay những lời khen hời hợt. Hạnh phúc đến từ việc chấp nhận con người thật của mình, từ những trải nghiệm chân thật trong cuộc sống và từ những mối quan hệ sâu sắc, ý nghĩa. Mạng xã hội là một công cụ tuyệt vời, nhưng hãy để nó phục vụ cho cuộc sống của chúng ta, chứ đừng để chúng ta sống vì nó.

Lm. Anmai, CSsR