ĐỨC GIÁO HOÀNG: TƯƠNG LAI NHÂN LOẠI TÙY THUỘC VÀO SỰ CỘNG TÁC ĐỂ XÂY DỰNG MỘT THẾ GIỚI NHÂN BẢN HƠN

Tại Quảng trường Thánh Phêrô trong buổi Tiếp kiến chung hằng tuần, Đức Giáo hoàng Lêô XIV tiếp tục loạt bài giáo lý về Hiến chế Gaudium et spes – Vui mừng và hy vọng (GS). Chương hai của Hiến chế được dành để nói về “cộng đồng nhân loại”.

Gaudium et spes nhấn mạnh “sự tùy thuộc ngày càng gia tăng của con người vào nhau” như “một trong những đặc điểm nổi bật của thế giới hiện đại”. Tuy nhiên, Đức Giáo Hoàng chỉ ra rằng điều này phải đạt tới sự viên mãn “ở một bình diện sâu xa hơn… đó là sự hiệp thông giữa các nhân vị”, trong đó điều thiết yếu là “tôn trọng lẫn nhau đối với phẩm giá tinh thần trọn vẹn của mỗi con người”.

Một thế giới hướng đến các thuật toán thay vì con người

Đức Giáo hoàng Lêô nhấn mạnh rằng trong thế giới ngày nay, hai nhận định trên của Hiến chế càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Một mặt, những tiến bộ công nghệ, sự phát triển của các phương tiện truyền thông đại chúng và mạng xã hội, cùng với việc sử dụng trí tuệ nhân tạo - AI ngày càng phổ biến, đang mở ra những cơ hội mới, phá bỏ các rào cản và thu hẹp những khoảng cách.

Tuy nhiên, mặt khác, những phát triển này cũng dẫn đến những mối tương quan mang tính ảo nhiều hơn và ít tính cá vị hơn. Đồng thời, có nguy cơ con người dần quen với việc tìm đến các thuật toán để đưa ra những lựa chọn vốn chỉ nên được dành cho lương tâm con người.

Đức Giáo Hoàng giải thích: “Trong bối cảnh này, việc bảo đảm rằng các mối tương quan xã hội có nội dung thực chất và chiều sâu cá vị chính là sự đóng góp mà cộng đoàn Kitô hữu mong muốn đem lại.”

Đức Giáo hoàng Lêô XIV tiếp tục loạt bài giáo lý về Hiến chế Gaudium et spes  (Nguồn: Vatican Media).

Ngài tiếp tục nói rằng mọi người đều phải trở thành thành viên của một gia đình duy nhất và đối xử với nhau như những người anh chị em. Vì lý do này, “yêu mến Thiên Chúa và người thân cận là điều răn thứ nhất và lớn nhất”, và điều ấy đã được mạc khải trọn vẹn cũng như hoàn tất nơi Đức Kitô.

Một gia đình

Sự hoàn thiện của con người và sự phát triển của xã hội phải được xem là “gắn bó mật thiết và tùy thuộc lẫn nhau”. Đức Giáo hoàng Lêô cảnh báo rằng nếu đặt hai điều này “đối nghịch với nhau”, hoặc tách chúng ra khỏi nhau, thì điều đó sẽ “khiến cả hai trở nên vô nghĩa”.

Điều này có thể được nhìn thấy xuyên suốt lịch sử. Đó là lý do tại sao, như các Nghị phụ Công đồng Vaticanô II đã khẳng định, mọi cơ cấu xã hội đều phải lấy con người làm chủ thể và mục tiêu của mình.

Trong vấn đề này, Gaudium et spes nhấn mạnh sự đa dạng của con người trên khắp thế giới như “một nguồn lực làm phong phú và thúc đẩy sự phát triển”, chứ không phải “một mối nguy hiểm hay đe dọa”. Xung đột, vốn có thể biến thành bạo lực, bắt nguồn từ sức mạnh của tội lỗi và cách thức tội lỗi “chi phối não trạng và hành động ở mọi cấp độ, gây ra sự hủy diệt và cái chết”.

Để đối lại điều này, Đức Giáo Hoàng khuyến khích mọi người ngày càng cởi mở hơn với “lối tư duy của sự hỗ tương, chia sẻ và quan tâm chăm sóc”.

Trong Gaudium et spes, công ích được cấu thành bởi “tổng thể những điều kiện của đời sống xã hội cho phép các nhóm xã hội và từng thành viên của họ đạt được sự hoàn thiện riêng của mình một cách tương đối đầy đủ và dễ dàng”.

Điều này đi đôi với việc nhìn nhận “sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các dân tộc”, bởi mỗi nhóm xã hội cần quan tâm đến những nhu cầu và mục tiêu của mọi nhóm khác, cũng như đến sự an lành chung của toàn thể gia đình nhân loại.

Những hệ quả thiết thực và cấp bách

Trên nền tảng đó, các Nghị phụ Công đồng đã đưa ra “những hệ quả thiết thực và đặc biệt cấp bách”. Trước hết là tôn trọng con người. Bất cứ điều gì chống lại chính sự sống, xâm phạm sự toàn vẹn của con người và xúc phạm phẩm giá con người đều là điều không thể chấp nhận: “Tất cả những điều ấy và những điều tương tự đều thực sự là những điều ô nhục.” (Sđd)

Hệ quả thứ hai là sự bình đẳng căn bản của mỗi một con người, “điều đòi hỏi công bằng xã hội.” Mọi hình thức phân biệt đối xử đều phải được vượt qua và “loại trừ tận gốc vì trái với ý định của Thiên Chúa”.

Đức Giáo hoàng Lêô chỉ ra rằng các Nghị phụ Công đồng đang thách đố chúng ta “vượt qua não trạng cá nhân chủ nghĩa và đón nhận một thái độ trách nhiệm và tham gia”.

Ngài kết luận rằng viễn tượng về nhân loại như một “cộng đồng các nhân vị” là “một di sản quý giá mà Công đồng Vaticanô II đã để lại cho chúng ta”. Viễn tượng này mời gọi chúng ta thực hiện sự phân định cá nhân và cộng đoàn, để lượng giá những biến cố chính trị và xã hội hiện nay dựa trên tiêu chí phẩm giá con người.

“Bởi vì tương lai của nhân loại tùy thuộc vào sự dấn thân của mỗi người trong việc cộng tác với Thiên Chúa và với anh chị em mình để xây dựng một thế giới nhân bản hơn.”

Tác giả: Kielce Gussie (vaticannews)