THÁCH ĐỐ: KẾT NỐI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VỚI CHIỀU KÍCH THIÊNG LIÊNG

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở nên phổ biến trong đời sống xã hội đến chỉ trong năm vừa qua, Tạp chí Time đã chọn những công nghệ mô phỏng thông minh của con người này là “Nhân vật của năm 2025”.

Các công ty truyền thông, những người có sức ảnh hưởng, giới chuyên gia và nhiều tiếng nói khác trong xã hội đã đưa ra những dự án báo cáo về năm 2026. Có lẽ một trong những dự án “chắc chắn nhất” là AI sẽ hiện diện ngày càng rộng rãi trong mọi lĩnh vực của nền văn bản nhân loại.

Trong khi nhiều người mới bắt đầu suy nghĩ về ý nghĩa của cuộc sống và thích nghi trong một thế giới được vận hành bởi các mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Models - LLM) tạo ra các sinh vật cùng các mạng học sâu khác, thì Tiến sĩ Edward Tse đã làm việc trong lĩnh vực này và suy tư về những vấn đề đạo đức của AI từ năm 2005.

Năm đó, người tín hữu Công giáo dục này, tốt nghiệp ứng dụng và tiến sĩ ngành Khoa học máy tính tại Đại học Calgary, đã công bố một đoạn video giới thiệu công trình nghiên cứu của mình về ứng dụng AI, đặc biệt là hệ thống nhận dạng giọng nói và cử chỉ trên các màn hình tương tác như mặt bàn kích thước lớn. Theo ông, đoạn video này đã nhanh chóng được lan truyền rộng rãi (lan truyền) trên YouTube.

Trải nghiệm đó đã giúp anh Tse nhìn công nghệ này dưới một góc nhìn mới. Ông không chỉ chú ý đến những tiềm năng to lớn của AI, nhưng bắt đầu suy nghĩ về sức mạnh của nó trong việc thu hút sự chú ý của con người và định hình cách các câu chuyện được hình thành cũng như lan truyền.

Tiến sĩ Tse chia sẻ: “Theo thời gian, góc nhìn ấy đã giúp tôi nhận ra rằng AI có mối liên hệ thiết bị quyền lực”. Hiện nay, ông là người điều hành AI Parenting, một tổ chức giáo dục hỗ trợ các bậc cha mẹ trang bị cho con cái những kỹ năng sống để thành công trong một thế giới chịu lực động mạnh mẽ của AI. "Tôi nhận ra rằng công ty công nghệ đang tìm cách thu hút sự chú ý của mọi người dùng. Điều họ quan tâm là lượng người ta dành để theo dõi nội dung, đến từng phần giây, và từ đó hiểu được người dùng đang quan tâm đến điều gì".

Ông Tse nhắc lại nhận xét của Jack Dorsey, nhà đồng sáng lập Twitter, rằng hầu như ai cũng nhìn khi bắt gặp một tai nạn giao thông trên đường.

“Ông ấy nói rằng người ta thường nhìn vào những dịch vụ tai nạn xe hơi, nhưng theo tôi, vấn đề còn nhiều hơn thế,” ông Tse nhận định. "Điều gì thực sự thu hút sự chú ý của con người? Đó là tội lỗi. Các thuật toán AI không làm điều này vì bản thân chúng là điều xấu, chúng chỉ tìm cách tối ưu hóa lượng thời gian người dùng theo dõi nội dung. Chúng tôi không có khả năng phân tích điều gì là tốt hay điều gì là xấu cho con người.

Tôi xem đây đơn giản là sự kết nối tự nhiên của những gì chúng tôi vốn vẫn đang làm và cũng là điều những người trong ngành công nghệ hiện tại và đang bàn tới. Chỉ có điều họ không dùng những từ như 'tội lỗi' hay các thuật ngữ tôn giáo. Theo tôi, nếu dừng lại ở nơi xác định rằng con người bị hút bởi những nhiệm vụ tai nạn xe hơi thì vẫn chưa đạt tới nguyên nhân của vấn đề”.

Việc bảo vệ sức khỏe tâm thần của người dùng - đặc biệt là trẻ em - cũng như khuyến khích họ thường xuyên rời khỏi màn hình để có đủ thời gian sống ngoài môi trường kỹ thuật số, đơn giản không phải là mục tiêu kinh doanh của các công ty phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hoặc các nền tảng xã hội xã hội.

“Điều họ hướng tới là thu hút ngày càng nhiều sự chú ý hơn,” ông Tse nói. “Nếu việc thu hút sự chú ý đồng nghĩa với việc làm khiến người dùng tiếp tục căng thẳng hơn với tội lỗi thì họ vẫn sẽ tiếp tục làm như vậy”. Ông cũng lưu ý rằng kể từ năm 2010 - thời điểm điện thoại thông minh gần như trở thành thành một phần không thể tách rời cuộc sống con người - tỷ lệ tự tử, nhập viện vì tự gây thương tích và các giai đoạn trầm cảm nặng ở các bé gái đã tăng cường mạnh mẽ.

Khi được hỏi mong muốn điều gì trong một Thông điệp về AI do Đức Giáo hoàng Lêô XIV ban hành, ông Tse trình bày hy vọng rằng “sẽ có sự nhấn mạnh nhiều hơn đến việc đào luyện trẻ em, để các em hiểu rằng có một mối liên hệ rất chặt giữa trí tuệ nhân tạo và chiều kích thước”.

Tiến sĩ Tse nhấn mạnh rằng mỗi khi lướt internet, điều chúng ta trao đổi cho các công ty công nghệ không chỉ là những dữ liệu cá nhân.

“Chúng ta không cần phải ấn nút 'thích' hay để lại bình luận nữa,” ông Tse nói. “Công nghệ ngày nay có thể đo độ chính xác rất cao điều gì thu hút bạn, điều chỉnh ánh sáng mắt bạn dừng lại thêm chỉ một vài phần giây. Hãy hiểu rằng chúng tôi đang trao đổi cho họ một phiên bản kỹ thuật số phản ánh chính tâm hồn mình.”

Theo ông Tse, việc biến các chatbot thành những ngẫu nhiên là một cơ bản nguy hiểm. Thực tế cho thấy có nhiều người đã tìm thấy nền tảng này để tìm kiếm đồng hành, tư vấn hoặc xác thực cho bản thân. Điều đáng lo là các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) vốn có xu hướng cung cấp cho người dùng những điều họ muốn thấy hơn là những điều họ thực sự cần thiết.

Bên bờ đó, AI ngày càng trở nên nên tinh vi đến công việc phân biệt đâu là nội dung thật và đâu là nội dung do AI tạo ra đã trở nên vô cùng khó khăn. Theo ông Tse, trong bối cảnh ấy, chỉ riêng kỹ năng tư duy phản biện sẽ không đủ để giúp con người bước vào kỷ nguyên mới, còn được gọi là cuộc cách mạng Công nghiệp lần thứ tư.

“Điều quan trọng nhất đối với thế hệ trẻ sẽ là đức tin,” ông Tse khẳng định. “Những em cần biết mình tin vào điều gì, đâu là điều các em xác tín sẽ không bao giờ thay đổi, bất kể em đọc những bài đăng nào, xem những đoạn video nào hay tiếp xúc với bất cứ nội dung nào trên mạng”.

Tác giả: Tiến sĩ Ed Tse - catholicregister.org (08/01/2026) 

--------------------------------

Về :

Tiến sĩ Edward Tse, người sáng lập và Giám đốc điều hành của Công ty Tư vấn Gao Feng, là một tín hữu Công giáo và là chuyên gia chiến lược hàng đầu với hơn 20 năm kinh nghiệm tư vấn tại Châu Á cho các tập đoàn như BCG và Booz & Company. Ông cũng là tác giả của các tác phẩm kinh tế nổi tiếng như The China Strategy và China's Disruptors.